Wada wzroku to niezdolność oka do tworzenia prawidłowo zogniskowanego obrazu na plamce żółtejplamka żółta plamce żółtej lub centralnej części siatkówkisiatkówkasiatkówki. Wady tego typu obejmują niemiarowości sferyczne oczu: nadwzroczność (dalekowzroczność), krótkowzroczność i astygmatyzm (niezborność).

bg‑pink

Nadwzroczność (dalekowzroczność)

Przy nadwzroczności promienie światła wpadające równolegle do oka skupiają się w ognisku położonym za siatkówką. Przyczyną tej wady wzroku jest najczęściej zbyt krótka oś przednio‑tylna gałki ocznej.

Nadwzroczność fizjologiczna występuje u noworodków i bardzo małych dzieci (jest związana z krótką gałką oczną i maleje wraz z wiekiem w miarę wzrostu gałki ocznej). Nadwzroczność ukryta kompensowana jest przez akomodacjęakomodacjaakomodację i ujawnia się w coraz większym stopniu wraz z wiekiem. Nadwzroczność starcza jest wynikiem zmniejszania współczynnika załamania ośrodków optycznych (głównie rogówki i ciała szklistego) oraz postępującego osłabienia aparatu nastawczego oka.

Nadwzroczność wyrównują okulary ze szkłami skupiającymi (soczewki wypukłe, tzw. plusy), które skupiają promienie światła na siatkówce. Okulary dwuogniskowe umożliwiają dobre widzenie dali i bliży w nadwzroczności, natomiast okulary wieloogniskowe (progresywne) – dobre widzenie na różne odległości.

R10EIVS7C9xoJ1
Nadwzroczność: A – bieg promieni światła w oku nadwzrocznym; B – po korekcji przez soczewkę okularów.
Źródło: Englishsquare.pl Sp. z o. o., licencja: CC BY-SA 3.0.
bg‑pink

Krótkowzroczność

Wada ta spowodowana jest zbyt silnym załamywaniem światła przez układ optyczny oka (krótkowzroczność refrakcyjna) lub wydłużeniem się gałki ocznej w osi przednio‑tylnej (krótkowzroczność osiowa). W rezultacie obraz powstaje przed siatkówką zamiast na niej, a przedmioty oddalone widziane są jako nieostre. Znaczne wydłużenie gałki ocznej prowadzi zwykle do zmian chorobowych w twardówce, naczyniówce i siatkówce oka (takich jak wylewy czy odwarstwienie siatkówki).

Krótkowzroczność korygują okulary ze szkłami rozpraszającymi (wklęsłymi, tzw. minusami).

R1RKkLJDpzZUv1
Krótkowzroczność: A – bieg promieni światła w oku krótkowzrocznym; B – po korekcji przez soczewkę okularów.
Źródło: Englishsquare.pl Sp. z o. o., licencja: CC BY-SA 3.0.
bg‑pink

Astygmatyzm (niezborność oka)

Jest to zniekształcenie obrazu wywołane różnicami w załamywaniu światła wzdłuż różnych południków gałki ocznej. Najczęściej przyczyną jest nieprawidłowa krzywizna rogówki lub soczewki.

Wyróżnia się dwa rodzaje astygmatyzmu: regularny oraz nieregularny.

W astygmatyzmie regularnym największe różnice w załamywaniu promieni dotyczą płaszczyzn leżących w stosunku do siebie pod kątem prostym. Ten rodzaj wady dzielimy dodatkowo na niezłożony i złożony.

Astygmatyzm niezłożony występuje, gdy w jednej osi moc optyczna oka prawidłowo ogniskuje promienie na siatkówce, a w osi do niej prostopadłej skupianie ich jest zbyt silne lub zbyt słabe (niezborność krótkowzroczna lub nadwzroczna).

Z astygmatyzmem złożonym mamy do czynienia, gdy w obu płaszczyznach istnieje nadwzroczność lub krótkowzroczność, ale niejednakowej wielkości.

Astygmatyzm nieregularny powstaje, gdy różnie załamują się promienie biegnące w tej samej płaszczyźnie – najczęściej wada ta jest wynikiem zmian pourazowych (np. blizn na rogówce).

Korekcję astygmatyzmu można osiągnąć dzięki specjalnie dobranym szkłom cylindrycznym lub sferyczno‑cylindrycznym. Warto przy tym wiedzieć, że astygmatyzm nieregularny nie może być dobrze skorygowany za pomocą okularów i konieczne jest stosowanie soczewek kontaktowych.

R5PoF7B1CwicD1
Dwie ilustracje przedstawiają schemat budowy gałki ocznej człowieka. Pokazano zdrowe oko i z astygmatyzmem. W zdrowym i chorym oku zaznaczono te same elementy: w przedniej części źrenicę, tęczówkę, soczewkę, następnie siatkówkę, twardówkę, ciało szkliste, plamkę żółtą, plamkę ślepą, nerw wzrokowy oraz ognisko skupienia promieni świetlnych na siatkówce. W przypadku zdrowego oka światło wpadające do oka przez źrenicę skupia się na tylnej powierzchni oka - na siatkówce, w rejonie plamki ślepej, z której wychodzi nerw wzrokowy. W przypadku astygmatyzmu wiązka światła wpadająca do oka rozwidla się - wiązka światła dociera do siatkówki powyżej i poniżej nerwu wzrokowego.
Porównanie oka zdrowego (po lewej) i oka z astygmatyzmem (po prawej).
Źródło: Englishsquare.pl Sp. z o. o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Słownik

akomodacja
akomodacja

(łac. accomodatio – przystosowanie) nastawność oka; zdolność dostosowania układu optycznego oka do ostrego widzenia przedmiotów znajdujących się w różnej odległości od patrzącego – między tzw. punktem bliży i punktem dali

niezborność oka
niezborność oka

zniekształcenie widzenia wywołane różnicami w załamywaniu światła wzdłuż różnych południków gałki ocznej; najczęściej przyczyną jest nieprawidłowa krzywizna rogówki

plamka żółta
plamka żółta

najgęstsze skupienie w siatkówce elementów światłoczułych – czopków; miejsce najwyraźniejszego widzenia barwnych obrazów

refrakcja oka
refrakcja oka

załamywanie promieni świetlnych przechodzących przez poszczególne części optycznego układu oka

siatkówka
siatkówka

wewnętrzna warstwa ściany gałki ocznej; rozróżnia się w niej część wzrokową, która pokrywa naczyniówkę, oraz część ślepą, która przylega do ciała rzęskowego i wewnętrznej powierzchni tęczówki

soczewka
soczewka

struktura załamująca światło, element układu optycznego oka