Przeczytaj
Jak poprawnie odczytywać wyniki badań społecznych?
Dane liczbowe można zaprezentować na kilka sposobów. Dodatkowym utrudnieniem jest zrozumienie zależności między danymi liczbowymi a opisami, stanowiącymi kluczową część składową badańbadań. Jak zatem podejść do badania, aby końcowe wnioski były zgodne z danymi?
Jeśli badania przeprowadzane były w kilku okresach, należy zwrócić uwagę na przebieg ewentualnych zmian oraz przepływ głosów. To sprawa kluczowa – w poszczególnych okresach respondenci zmieniają swoje poglądy i zazwyczaj całe badania mają charakter gry o sumie zerowej. To znaczy, że jeśli w jednym wskaźniku głosów ubywa, w innym (bądź w innych) musi przybywać. Nie jest to oczywiście do końca prawda, gdyż istnieje pewna grupa respondentów, którzy w określonych badaniach nie stanowią zaplecza badawczego, dystansując się od wyboru (Nie mam zdania, Trudno powiedzieć).
Klasycznym przykładem są badania dotyczące poparcia politycznego, w których może się okazać, że między poszczególnymi okresami badawczymi przybyło bądź ubyło głosów wszystkim ugrupowaniom. Czy jest to rzeczywiście możliwe? Tak, ponieważ mogli się uaktywnić respondenci dystansujący się do tej pory od wyrażania jakiegokolwiek poglądu. Dokonujące się zmiany w polityce mogły ich nakłonić do przełamania własnej niechęci i uaktywnienia się (choćby w kwestii wyrażenia takiej czy innej opinii)., Analiza tendencji Najtrudniejszą bodaj sprawą w analizie jest dostrzeżenie uwidaczniających się tendencji. Jeśli bowiem badania obejmują pewien okres (kilka miesięcy, a nawet lat), wtedy z danych można odczytać, jaki kierunek mają dokonujące się zmiany. Przykładem może być wzrost poparcia dla jakiejś sprawy i równoczesny spadek dla innej.
Tendencja może dotyczyć jednak nie tylko zmian w obrębie poszczególnych lat, ale także kategorii badawczych – osób w pewnym wieku, osób mieszkających w miastach powyżej 500 tys. mieszkańców, osób o określonych poglądach politycznych itp. Skutkiem tego jest rzeczywiście skomplikowana struktura danych, w obrębie której trzeba zauważyć interesujące nas wskazania., Obliczanie wzrostu i spadku procentowego Jednym z najczęściej pojawiających się zadań odnoszących się do wyników badań sondażowych są te polegające na obliczaniu wzrostu i spadku procentowego jakiegoś wskazania.
Jeżeli dla przykładu obliczamy wzrost procentowy cen między okresem realizacji badań, nie sprawi nam to większego problemu. Mając dane z dwóch badań, gdzie w badaniu pierwszym cena danego artykułu wyniosła 50 zł, a w drugim 70 zł, wzrost procentowy wynosi 40%. Skąd to się wzięło?
Otóż 50 zł (czyli wartość wyjściowa) to 100%. Różnica między 50 a 70 to owo poszukiwane x, którego wartość nas interesuje, bo o tyle wzrosła cena. Pytamy jednak nie o wartość wyrażoną w złotówkach (20 zł), ale w procentach. Stąd musimy obliczyć, jaki procent z 50 zł stanowi 20 zł (czyli 40%).
Trochę trudniej będzie w postępowaniu odwrotnym, choć nasz poszukiwany x wyrażony w złotówkach nie zmieni się i wynosić będzie 20 zł. Jednak wtedy początkowe 100% to 70 zł, dla których owa zmiana stanowić będzie 28,5%., Zmiany udziału procentowego Jeżeli badanie dotyczy zmian udziału procentowego partii w zagospodarowaniu sceny politycznej, w całym postępowaniu kryje się pewna pułapka. Mamy bowiem do czynienia z „podwójnym oprocentowaniem”, gdzie znak procentów odnosi się zarówno do wartości bazowej, jak i poszukiwanej zmiennej.
Prześledźmy to na przykładzie: między dwoma okresami badań poparcie dla jakiejś partii wzrosło z 12 do 23%. Na pytanie: „O ile procent wzrosło poparcie dla tej partii?” najczęściej udzielana odpowiedź brzmi: o 11%, co niestety jest błędem.
Dlaczego? Gdyż pytanie o procenty nie odnosi się do zmian wyrażanych bezpośrednimi danymi, ale obrazującymi, o jaką część stanu początkowego powiększył się (lub pomniejszył) stan końcowy. W takim razie prawidłowa odpowiedź brzmi: o 91%.
Dla rozwiązania tego dylematu wartość bezpośrednio wyrażanych danych określa się mianem punktów procentowych, które przy obliczaniu zmian procentowych należy traktować jak zwykłe dane liczbowe.
Opisane powyżej zagadnienie może powodować niemałe zamieszanie, bo wartości wyrażane w procentach mogą radykalnie zmieniać odbiór określonej dynamiki zmian. Jeżeli bowiem wynik jednej partii wzrósł z 33 do 44%, a drugiej – z 2 do 6%, to na pierwszy rzut oka widać, komu wzrosło więcej i kto stanowi realną siłę na scenie politycznej. Istotne jest więc pytanie: więcej czego? Jeżeli bowiem zapytamy o procenty, wtedy poparcie dla pierwszej partii wzrosło o 33%, drugiej zaś – o 200%!, Kiedy 0% to 100%? Spadek wyrażony w procentach (nie w punktach procentowych), który sięga 0% (zera), zawsze jest maksymalny i wynosi 100%. Zatem jeśli poparcie dla ugrupowania spadło z 50 do 25%, to spadek wynosi 50%. Jeśli zaś z 1 do 0%, to spadek jest całkowity i wynosi 100%.
Ogólne zapoznanie się z materiałem
Najpierw należy zwrócić uwagę na takie kwestie, jak temat badania, zadane respondentom pytania, poszczególne opisy wykresu lub tabeli. Następnie przeanalizować wszelkie wyróżnione w badaniach kategorie, dla których wskazywane są dane zawarte w tabeli bądź pokazane na wykresie. Chodzi o takie kategorie, jak np. podział na grupy wiekowe, poziomy zainteresowań, płeć, przedziały cenowe itp.
Jeśli badania przeprowadzane były w kilku okresach, należy zwrócić uwagę na przebieg ewentualnych zmian oraz przepływ głosów. To sprawa kluczowa – w poszczególnych okresach respondenci zmieniają swoje poglądy i zazwyczaj całe badania mają charakter gry o sumie zerowej. To znaczy, że jeśli w jednym wskaźniku głosów ubywa, w innym (bądź w innych) musi przybywać. Nie jest to oczywiście do końca prawda, gdyż istnieje pewna grupa respondentów, którzy w określonych badaniach nie stanowią zaplecza badawczego, dystansując się od wyboru (Nie mam zdania, Trudno powiedzieć).
Klasycznym przykładem są badania dotyczące poparcia politycznego, w których może się okazać, że między poszczególnymi okresami badawczymi przybyło bądź ubyło głosów wszystkim ugrupowaniom. Czy jest to rzeczywiście możliwe? Tak, ponieważ mogli się uaktywnić respondenci dystansujący się do tej pory od wyrażania jakiegokolwiek poglądu. Dokonujące się zmiany w polityce mogły ich nakłonić do przełamania własnej niechęci i uaktywnienia się (choćby w kwestii wyrażenia takiej czy innej opinii).
Analiza tendencji
Najtrudniejszą bodaj sprawą w analizie jest dostrzeżenie uwidaczniających się tendencji. Jeśli bowiem badania obejmują pewien okres (kilka miesięcy, a nawet lat), wtedy z danych można odczytać, jaki kierunek mają dokonujące się zmiany. Przykładem może być wzrost poparcia dla jakiejś sprawy i równoczesny spadek dla innej.
Tendencja może dotyczyć jednak nie tylko zmian w obrębie poszczególnych lat, ale także kategorii badawczych – osób w pewnym wieku, osób mieszkających w miastach powyżej 500 tys. mieszkańców, osób o określonych poglądach politycznych itp. Skutkiem tego jest rzeczywiście skomplikowana struktura danych, w obrębie której trzeba zauważyć interesujące nas wskazania.
Obliczanie wzrostu i spadku procentowego
Jednym z najczęściej pojawiających się zadań odnoszących się do wyników badań sondażowych są te polegające na obliczaniu wzrostu i spadku procentowego jakiegoś wskazania.
Jeżeli dla przykładu obliczamy wzrost procentowy cen między okresem realizacji badań, nie sprawi nam to większego problemu. Mając dane z dwóch badań, gdzie w badaniu pierwszym cena danego artykułu wyniosła 50 zł, a w drugim 70 zł, wzrost procentowy wynosi 40%. Skąd to się wzięło?
Otóż 50 zł (czyli wartość wyjściowa) to 100%. Różnica między 50 a 70 to owo poszukiwane x, którego wartość nas interesuje, bo o tyle wzrosła cena. Pytamy jednak nie o wartość wyrażoną w złotówkach (20 zł), ale w procentach. Stąd musimy obliczyć, jaki procent z 50 zł stanowi 20 zł (czyli 40%).
Trochę trudniej będzie w postępowaniu odwrotnym, choć nasz poszukiwany x wyrażony w złotówkach nie zmieni się i wynosić będzie 20 zł. Jednak wtedy początkowe 100% to 70 zł, dla których owa zmiana stanowić będzie 28,5%.
Zmiany udziału procentowego
Jeżeli badanie dotyczy zmian udziału procentowego partii w zagospodarowaniu sceny politycznej, w całym postępowaniu kryje się pewna pułapka. Mamy bowiem do czynienia z „podwójnym oprocentowaniem”, gdzie znak procentów odnosi się zarówno do wartości bazowej, jak i poszukiwanej zmiennej.
Prześledźmy to na przykładzie: między dwoma okresami badań poparcie dla jakiejś partii wzrosło z 12 do 23%. Na pytanie: „O ile procent wzrosło poparcie dla tej partii?” najczęściej udzielana odpowiedź brzmi: o 11%, co niestety jest błędem.
Dlaczego? Gdyż pytanie o procenty nie odnosi się do zmian wyrażanych bezpośrednimi danymi, ale obrazującymi, o jaką część stanu początkowego powiększył się (lub pomniejszył) stan końcowy. W takim razie prawidłowa odpowiedź brzmi: o 91%.
Dla rozwiązania tego dylematu wartość bezpośrednio wyrażanych danych określa się mianem punktów procentowych, które przy obliczaniu zmian procentowych należy traktować jak zwykłe dane liczbowe.
Opisane powyżej zagadnienie może powodować niemałe zamieszanie, bo wartości wyrażane w procentach mogą radykalnie zmieniać odbiór określonej dynamiki zmian. Jeżeli bowiem wynik jednej partii wzrósł z 33 do 44%, a drugiej – z 2 do 6%, to na pierwszy rzut oka widać, komu wzrosło więcej i kto stanowi realną siłę na scenie politycznej. Istotne jest więc pytanie: więcej czego? Jeżeli bowiem zapytamy o procenty, wtedy poparcie dla pierwszej partii wzrosło o 33%, drugiej zaś – o 200%!
Kiedy 0% to 100%?
Spadek wyrażony w procentach (nie w punktach procentowych), który sięga 0% (zera), zawsze jest maksymalny i wynosi 100%. Zatem jeśli poparcie dla ugrupowania spadło z 50 do 25%, to spadek wynosi 50%. Jeśli zaś z 1 do 0%, to spadek jest całkowity i wynosi 100%.
Częstotliwość palenia papierosów w poszczególnych grupach wiekowych (CBOS, marzec 2007)
Wydaje się, że w ostatnich latach zdecydowanie wzrósł odsetek osób, które mają bądź miały do czynienia z substancjami psychoaktywnymi (w przeszłości dotyczyło to głównie tytoniu). W obecnych co jakiś czas dyskusjach podnoszone są kwestie ewentualnej legalizacji tzw. miękkich narkotyków, m.in. marihuany. Oczywiście to kwestia dyskusyjna i często uwarunkowana wyznawanymi poglądami dotyczącymi takich kwestii, jak wolność, bezpieczeństwo czy przestrzeń publiczna. Jednak na pewno ciekawa jest analiza rozkładu osób w różnych grupach wiekowych, przyznających się do palenia papierosów.
Zapoznaj się z poszczególnymi kategoriami danych przedstawionych w tabeli. Następnie odpowiedz na pytania:
Ile grup wiekowych obejmuje powyższa tabela?
Ile razy powtarzano badanie?
Jak generalnie rozkładają się w niej głosy? Która odpowiedź dominuje?
Jak w ramach takiej samej odpowiedzi wypada porównanie kobiet i mężczyzn?
Czy występują jakieś istotne tendencjetendencje?
![Tabela przedstawia wyniki badań ankietowych na pytanie: Czy Pali Pan(i) papierosy? Odpowiedź Tak w grupie mężczyzny w lutym 1997 wskazana została: w grupie wiekowej 18-24 lata przez 47% mężczyzn; w grupie wiekowej 25-34 lata przez 47% mężczyzn; w grupie wiekowej 35-44 lata przez 61% mężczyzn; w grupie wiekowej 45-54 lata przez 59% mężczyzn; w grupie wiekowej 55-64 lata przez 38% mężczyzn; w grupie wiekowej 66 lat i więcej przez 28% mężczyzn. Odpowiedź Tak w grupie mężczyzny w lutym 2007 wskazana została: w grupie wiekowej 18-24 lata przez 27% mężczyzn; w grupie wiekowej 25-34 lata przez 38% mężczyzn; w grupie wiekowej 35-44 lata przez 46% mężczyzn; w grupie wiekowej 45-54 lata przez 55% mężczyzn; w grupie wiekowej 55-64 lata przez 36% mężczyzn; w grupie wiekowej 66 lat i więcej przez 20% mężczyzn. Odpowiedź Tak w grupie kobiet w lutym 1997 wskazana została: w grupie wiekowej 18-24 lata przez 23% kobiet; w grupie wiekowej 25-34 lata przez 36% kobiet; w grupie wiekowej 35-44 lata przez 37% kobiet; w grupie wiekowej 45-54 lata przez 36% kobiet; w grupie wiekowej 55-64 lata przez 14% kobiet; w grupie wiekowej 66 lat i więcej przez 8% kobiet. Odpowiedź Tak w grupie kobiet w lutym 2007 wskazana została: w grupie wiekowej 18-24 lata przez 25% kobiet; w grupie wiekowej 25-34 lata przez 22% kobiety; w grupie wiekowej 35-44 lata przez 44% kobiety; w grupie wiekowej 45-54 lata przez 34% kobiety; w grupie wiekowej 55-64 lata przez 22% kobiety; w grupie wiekowej 66 lat i więcej przez 4% kobiety. Odpowiedź Nie w grupie mężczyzny w lutym 1997 wskazana została: w grupie wiekowej 18-24 lata przez 53% mężczyzn; w grupie wiekowej 25-34 lata przez 53% mężczyzn; w grupie wiekowej 35-44 lata przez 39% mężczyzn; w grupie wiekowej 45-54 lata przez 41% mężczyzn; w grupie wiekowej 55-64 lata przez 62% mężczyzn; w grupie wiekowej 66 lat i więcej przez 72% mężczyzn. Odpowiedź Tak w grupie mężczyzny w lutym 2007 wskazana została: w grupie wiekowej 18-24 lata przez 73% mężczyzn; w grupie wiekowej 25-34 lata przez 62% mężczyzn; w grupie wiekowej 35-44 lata przez 54% mężczyzn; w grupie wiekowej 45-54 lata przez 45% mężczyzn; w grupie wiekowej 55-64 lata przez 64% mężczyzn; w grupie wiekowej 66 lat i więcej przez 80% mężczyzn. Odpowiedź Nie w grupie kobiet w lutym 1997 wskazana została: w grupie wiekowej 18-24 lata przez 77% kobiet; w grupie wiekowej 25-34 lata przez 64% kobiet; w grupie wiekowej 35-44 lata przez 63% kobiet; w grupie wiekowej 45-54 lata przez 64% kobiet; w grupie wiekowej 55-64 lata przez 86% kobiet; w grupie wiekowej 66 lat i więcej przez 92% kobiet. Odpowiedź Nie w grupie kobiet w lutym 2007 wskazana została: w grupie wiekowej 18-24 lata przez 75% kobiet; w grupie wiekowej 25-34 lata przez 78% kobiet; w grupie wiekowej 35-44 lata przez 56% kobiet; w grupie wiekowej 45-54 lata przez 66 kobiet; w grupie wiekowej 55-64 lata przez 78% kobiet; w grupie wiekowej 66 lat i więcej przez 96% kobiet.](https://static.zpe.gov.pl/portal/f/res-minimized/R1XLr9vDDJ4D1/1614584261/15XdYnB7FdwE3khbuUHHRZ2YJcvQTVQV.png)
Słownik
działalność prowadząca do poznania poglądów społeczeństwa na określony temat dzięki wykorzystaniu specjalnych technik badawczych; jest prowadzone przez wyspecjalizowane ośrodki badania opinii publicznej
reakcja zbiorowości na zdarzenia, zjawiska wywołane działaniem władz, instytucji wchodzących w skład szeroko rozumianej sfery publicznej; najogólniej oznacza aprobatę lub dezaprobatę dla widocznych w przestrzeni publicznej stanowisk, zachowań, artykułowaną przez jakąś część społeczeństwa, zbiorowości
jednostka różnicy między dwiema wartościami wyrażanymi w procentach; wykorzystywana w porównaniach, np. jeśli udział wyborców partii X w styczniu wyniósł 20%, a w lutym – 35%, to ten udział wzrósł o 15 punktów procentowych (a nie o 15%)
podmiot (najczęściej osoba, ale także podmiot prawny), który przekazuje dane do celów statystycznych; w badaniu sondażowym osoba wylosowana z populacji, która odpowiada na pytania wywiadu zadawane przez ankietera lub pytania ankiety (samodzielnie wypisując odpowiedzi w formularzu)
różnica między dwiema wielkościami wyrażonymi w procentach, podawana w jednostkach: punkty procentowe (p.p.)
skłonność do zachowań określonego typu (niepojawiających się stale, ale co jakiś czas) albo zmieniające się stany rzeczy (np. pomiary wartości jakiejś cechy), które pozwalają prognozować stałą zmianę w czasie wartości tej cechy (np. tendencja malejąca lub rosnąca)