Instytucje rządowe

Mianem instytucji rządowych w Rzeczypospolitej Polskiej określamy organy administracji rządowejadministracja rządowaadministracji rządowej, które dzielimy na:

  • administrację rządową centralną, na którą składają się też organy niezespolonej administracji rządowej w poszczególnych województwach;

  • administrację rządową terenową, funkcjonującą w poszczególnych województwach; składa się ona z urzędu wojewódzkiego oraz rządowej administracji zespolonej pod kontrolą wojewody.

Jest to część administracji publicznej, której kształt nadała Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. Administracją rządową kieruje Rada Ministrów z premierem na czele. Poszczególni ministrowie kierują określonymi działami administracji. Szczególne znaczenie ma ochrona interesów Skarbu Państwa i związana z tym procedura uchwalania projektu budżetu państwa, a następnie jego wykonania i przedstawienia sprawozdania z jego wykonania.

Instytucje pozarządowe

Mianem instytucji pozarządowych określamy organizacje pozarządoweorganizacja pozarządowaorganizacje pozarządowe, które działają na rzecz interesu publicznego i nie dążą do osiągnięcia zysku. Organizacje pozarządowe nie korzystają z pomocy rządowej, skupiają w swoich szeregach osoby fizyczne i prawne. Określa się je mianem trzeciego sektora, po sektorze publicznym i prywatnym. Dlatego uznaje się, że organizacje pozarządowe nie mają powiązań z władzą publiczną. Do instytucji tego typu w Polsce zaliczamy stowarzyszeniastowarzyszeniestowarzyszenia, fundacjefundacjafundacje, towarzystwa, ochotnicze straże pożarne, kluby sportowe itp. Teoretycznie partie polityczne też są stowarzyszeniami, ale z powodu silnego powiązania z władzą nie zaliczamy ich do tej grupy.

RuaaGygvSOKC5
NGO działają w najróżniejszych dziedzinach. Zastanów się, jakie organizacje z najbliższego otoczenia możesz wymienić.
Źródło: MOs810, licencja: CC BY-SA 4.0.

Modele polityki regionalnej w Polsce

Do 1999 r. w Rzeczypospolitej Polskiej funkcjonował dwuszczeblowy podział administracyjny na 49 małych województw samorządowych oraz samorząd gminny. Było to konsekwencją kompromisowego zachowania podziału terytorialnego państwa z czasów Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej z dodanym na mocy ustawy z 8 marca 1990 r. samorządem gminnym. Konstytucja z dnia 2 kwietnia 1997 r. przewidziała wprowadzenie trójstopniowego samorządu terytorialnego w postaci dużych województw, powiatów i gmin, co nastąpiło z dniem 1 stycznia 1999 r., kiedy reforma samorządowa weszła w życie. Po ponad dwudziestu latach jej funkcjonowania można stwierdzić, że proces ten stanowi przykład decentralizacji. Kwestia istnienia powiatów jest dyskusyjna, spór toczy się również o wielkość województw.

Do najważniejszych zadań polityki regionalnejpolityka regionalnapolityki regionalnej zaliczamy:

  • dążenie do zwiększenia konkurencyjności poszczególnych regionów i ich gospodarek nie tylko w ramach państwa, ale także w Unii Europejskiej;

  • zdynamizowanie rozwoju gospodarek regionalnych;

  • zmniejszanie dysproporcji rozwojowych w poszczególnych regionach.

Do realizacji tych celów służą kierunki polityki regionalnej w kraju, polegające na:

  • rozwoju nowych technik innowacyjno‑komunikacyjnych, tzw. gospodarka oparta na wiedzy;

  • stymulacji innowacyjności i postępu technologicznego;

  • wspieraniu działalności badawczo‑rozwojowej;

  • tworzeniu sprzyjających warunków do powstawania i rozwoju przedsiębiorstw;

  • wspieraniu małych i średnich firm;

  • tworzeniu inkubatorów przedsiębiorczości, tak by udzielać pomocy tworzącym się biznesom.

Założenia polityki przemysłowej RP

Głównym zadaniem polityki przemysowej państwa jest umożliwienie rozwoju gospodarczego w różnych dziedzinach. W 2021 r. przedstawiono Białą Księgę Rozwoju Przemysłu. Została ona opracowana na podstawie zgłoszeń przedstawicieli izb branżowych, przedsiębiorców oraz organizacji pozarządowych dotyczących barier stojących na drodze przemysłu. Efektem była strategia polityki przemysłowej, która opiera się na pięciu osiach rozwojowych.

R1iHmZHjbcgYy1
Mapa myśli. Lista elementów:
  • Nazwa kategorii: [bold]pięć osi rozwojowych[br] polityki przemysłowej RP[/]
    • Elementy należące do kategorii [bold]pięć osi rozwojowych[br] polityki przemysłowej RP[/]
    • Nazwa kategorii: [bold]cyfryzacja:[/][br]usprawnienie[br] działalności przemysłowej [br]od projektowania produktów [br]aż po zmianę modeli [br]biznesowych [br]z wykorzystaniem [br]technologii cyfrowych
    • Nazwa kategorii: [bold]bezpieczeństwo[br]w obrębie[br] technologii i surowców:[/][br] odtworzenie[br] zdolności produkcyjnych[br] kluczowych produktów[br] niezbędnych dla zapewnienia[br] bezpieczeństwa obywateli,[br] m.in. wyrobów [br]farmaceutycznych[br] i medycznych
    • Nazwa kategorii: [bold]lokalizacja produkcji[br] przemysłowej:[/][br] zapewnienie[br] autonomii gospodarczej,[br] skrócenie łańcuchów[br] dostaw oraz dywersyfikacja[br] źródeł surowców[br] i półproduktów
    • Nazwa kategorii: [bold]Zielony Ład:[/][br]przyspieszenie transformacji [br]w kierunku gospodarki[br] niskoemisyjnej, w tym[br] o obiegu zamkniętym
    • Nazwa kategorii: [bold]nowoczesne społeczeństwo:[/][br]dopasowanie kompetencji [br]pracowników do potrzeb [br]rynku pracy
    • Koniec elementów należących do kategorii [bold]pięć osi rozwojowych[br] polityki przemysłowej RP[/]
Oprac. na podst.: Ministerstwo Rozwojui Technologii, Polityka Przemysłowa Polski, gov.pl [dostęp 27.09.2021].
Źródło: Englishsquare.pl sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Założenia polskiej polityki w zakresie gospodarki żywnościowej

Gospodarka żywnościowa jest podstawową gałęzią gospodarki narodowej. Obejmuje ona m.in. skup produktów żywnościowych, handel wewnętrzny i eksport, przetwórstwo, przechowalnictwo itp.

R19MB1Ugo7Evl1
Mapa myśli. Lista elementów:
  • Nazwa kategorii: [bold]sfery [br]gospodarki [br]żywnościowej[/]{color=#999933}
    • Elementy należące do kategorii [bold]sfery [br]gospodarki [br]żywnościowej[/]
    • Nazwa kategorii: przedprodukcyjna[br] (wytwarzanie[br] środków produkcji[br] dla rolnictwa[br] i przetwórstwa[br] spożywczego){color=#666600}
    • Nazwa kategorii: produkcyjna[br] rolnictwa [br](również pozyskiwanie[br] surowców rybnych [br]i runa leśnego){color=#999966}
    • Nazwa kategorii: sfera[br] obrotu [br](skup, handel [br]wewnętrzny [br]i eksport){color=#666633}
    • Nazwa kategorii: produkcja [br]artykułów [br]spożywczych[br] i napojów{color=#cccc66}
    • Koniec elementów należących do kategorii [bold]sfery [br]gospodarki [br]żywnościowej[/]{color=#999933}
Oprac na podst. Encyklopedia PWN, hasło: gospodarka żywnościowa.
Źródło: Englishsquare.pl sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Główny cel gospodarki żywnościowej to zaspokojenie potrzeb żywieniowych społeczeństwa. Dlatego dla każdego państwa istotna jest spójna polityka w tym zakresie. Nie chodzi w niej tylko pokrywanie ilościowych i jakościowych potrzeb żywnościowych społeczeństwa, ale także o skuteczne konkurowanie na rynkach międzynarodowych (zwiększanie eksportu) i sprawne wdrażanie nowych rozwiązań technologicznych. Temu ostatniemu sprzyja dobrze rozwinięte zaplecze naukowo‑techniczne (np. instytuty, biura projektowe, ośrodki doradztwa i in.).

1

Z raportu Rolnictwo i gospodarka żywnościowa w Polsce 2018 opracowanego na zlecenie ministerstwa rolnictwa wynika, że w polskiej gospodarce żywnościowej coraz częściej przykłada się wagę do produkcji ekologicznej.

Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Rolnictwo i gospodarka żywnościowa w Polsce 2018

Gospodarstwa ekologiczne wymagają od ich właścicieli większej troski o ochronę środowiska, dobrostan zwierząt, większych nakładów pracy i finansowych oraz stałej, systematycznej kontroli i pracy w porównaniu z gospodarstwami konwencjonalnymi. Gospodarowanie metodami ekologicznymi jest wyzwaniem wymagającym specjalistycznej wiedzy. (…) W Internecie dostępne są wyniki badań, finansowanych z dotacji udzielanych przez ministra właściwego do spraw rolnictwa, które nakierowane są na znajdowanie rozwiązań głównych problemów związanych z produkcją ekologiczną, w szczególności związanych z ograniczeniami w dostępie do chemii rolnej i weterynaryjnej ustanowionymi w przepisach o rolnictwie ekologicznym.

3 Źródło: Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, Rolnictwo i gospodarka żywnościowa w Polsce 2018, Warszawa 2018, s. 26–27.

Aby produkcję uznano za ekologiczną, na każdym jej etapie muszą być przestrzegane surowe normy, dlatego są objęte systemem kontroli nadzorowanym przez odpowiednie organy państwa na poziomie krajowym oraz unijnym.

System kontroli i certyfikacji w rolnictwie ekologicznym w Polsce stanowią:

  • minister właściwy ds. rolnictwa upoważniający jednostki certyfikujące do prowadzenia kontroli i wydawania certyfikatów;

  • Inspekcja Jakości Handlowej Artykułów Rolno‑Spożywczych, która sprawuje nadzór nad jednostkami certyfikującymi oraz nad produkcją ekologiczną, współpracując przy tym m.in. z Urzędem Ochrony Konkurencji i Konsumentów, Inspekcją Weterynaryjną oraz Państwową Inspekcją Ochrony Roślin i Nasiennictwa;

  • Polskie Centrum Akredytacji – organ akredytujący jednostki certyfikujące;

  • jednostki certyfikujące upoważnione do prowadzenia kontroli i certyfikacji w rolnictwie ekologicznym przez ministra właściwego ds. rolnictwa.

Obszary działania instytucji rządowych w Polsce

W administracji rządowej mamy do czynienia z dwoma rodzajami stanowisk. Są to stanowiska polityczne, pełnione przez ministrów i wojewodów, których zmiana następuje w chwili zmiany rządu. Drugą grupę stanowią stanowiska cywilne, które działają niezależnie od tego, jaki funkcjonuje rząd. Zostały one utworzone w celu zapewnienia rzetelnego, zawodowego, bezstronnego i politycznie neutralnego wykonywania zadań państwa przez administrację rządową. Administracja centralna podlega Prezesowi Rady Ministrów, a jej przedstawicielem w terenie jest wojewoda.

Organem administracji centralnej nazywamy taki organ, który swoim zakresem działania obejmuje obszar całego państwa. Częścią administracji centralnej są inspekcje, np. Państwowa Inspekcja Pracy, Państwowa Inspekcja Sanitarna czy Państwowa Inspekcja Ochrony Środowiska. Do administracji centralnej zaliczamy też służby kontrolne, straże czy agencje, m.in. Najwyższą Izbę Kontroli, Policję, Państwową Straż Pożarną czy Agencję Bezpieczeństwa Wewnętrznego. Całości dopełniają liczne urzędy, jak Komisja Papierów Wartościowych, Główny Urząd Miar, Główny Urząd Zamówień Publicznych.

R1wXo2prNXYA1
Fragment ekspozycji zbiorów przyrządów pomiarowych na korytarzu Głównego Urzędu Miar. Sprawdź, czym zajmuje się ta instytucja i w jaki sposób jej działanie wpływa na twoje codzienne życie.
Źródło: Adrian Grycuk, licencja: CC BY-SA 3.0.

Obszarem działania instytucji rządowych jest zapewnienie realizacji najważniejszych zadań stojących przed państwem w ramach funkcji zewnętrznej oraz funkcji wewnętrznej. Zaliczamy do nich zapewnienie porządku i bezpieczeństwa publicznego, ochronę mienia i zdrowia obywateli, zabezpieczenie funkcjonującego w państwie systemu własności, zapewnienie bezpieczeństwa zewnętrznego państwa, utrzymywanie i rozwijanie stosunków z innymi państwami, prowadzenie działań sprzyjających przepływowi informacji i kontaktom międzyludzkim, tworzenie warunków dla prowadzenia działalności gospodarczej, tworzenie systemu edukacyjnego w państwie.

Obszary działania instytucji pozarządowych

Według danych z portalu organizacji pozarządowych ngo.pl, w Polsce w grudniu 2018 r. było zarejestrowanych ok. 143 tys. organizacji pozarządowych, w tym 26 tys. fundacji i 117 tys. stowarzyszeń. Spośród nich około 8,6 tys. ma status organizacji pożytku publicznego i może starać się o 1% podatku od podatników. Ponad 83% organizacji pozarządowych w Polsce utrzymuje stały kontakt z samorządem lokalnym, a 35% działa na rzecz społeczności lokalnej. 63% organizacji współpracuje z wolontariuszamiwolontariatwolontariuszami, w przypadku 36% praca społeczna członków jest podstawą działania.

R6pMm0yyT9OMJ
Mapa Polski, na której zaznaczone są dane dotyczące liczby stowarzyszeń i fundacji: Dolnośląskie (wartość: 11327), Kujawsko-pomorskie (wartość: 6356), Lubelskie (wartość: 7566), Lubuskie (wartość: 3742), Łódzkie (wartość: 7921), Małopolskie (wartość: 12013), Mazowieckie (wartość: 22946), Opolskie (wartość: 3318), Podkarpackie (wartość: 7363), Podlaskie (wartość: 3698), Pomorskie (wartość: 7970), Śląskie (wartość: 11900), Świętokrzyskie (wartość: 4123), Warmińsko-mazurskie (wartość: 5328), Wielkopolskie (wartość: 12485), Zachodniopomorskie (wartość: 6361).
Liczba stowarzyszeń i fundacji na początku 2018 r.
Oprac. na podst.: Marta Gumkowska, Sektor pozarządowy w 2018. Ile jest w Polsce organizacji?, publicystyka.ngo.pl [dostęp 2.09.2020 r.].
Zastanów się, skąd biorą się takie dysproporcje w liczbie organizacji NGO w poszczególnych województwach.
Źródło: Englishsquare.pl sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Organizacje pozarządowe szczególnie aktywnie działają w takich obszarach, jak:

RyQA4fgsZ50te1
Mapa myśli. Lista elementów:
  • Nazwa kategorii: obszary działalności NGO{color=#001219}
    • Elementy należące do kategorii obszary działalności NGO
    • Nazwa kategorii: nauka{color=#005F73}
    • Nazwa kategorii: szkolnictwo wyższe{color=#0A9396}
    • Nazwa kategorii: edukacja, oświata [br]i wychowanie{color=#00587A}
    • Nazwa kategorii: kultura, sztuka, [br]ochrona dóbr kultury [br]i dziedzictwa [br]narodowego{color=#004452}
    • Nazwa kategorii: wspieranie [br]i upowszechnianie [br]kultury fizycznej[br] i sportu{color=#077173}
    • Koniec elementów należących do kategorii obszary działalności NGO{color=#001219}
Obszary działalności NGO
Źródło: Englishsquare.pl sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Słownik

administracja rządowa
administracja rządowa

zespół organów, urzędów i instytucji centralnych i terenowych, służących do zaspokajania zbiorowych i indywidualnych potrzeb ludzi, wynikających z ich współżycia w społeczeństwie

fundacja
fundacja

(z łac. fundatio – założenie, fundament); organizacja działająca w oparciu o majątek przekazany jej przez fundatora, by zrealizować określony cel społeczny

organizacja pozarządowa
organizacja pozarządowa

(z ang. non‑government organization, NGO); organizacja działająca na rzecz wybranego interesu ogólnospołecznego i, jej celem nie jest osiągnięcie zysku

organizacje pożytku publicznego
organizacje pożytku publicznego

organizacje pozarządowe (stowarzyszenia i fundacje, a także spółki akcyjne i spółki z ograniczoną odpowiedzialnością niedziałające w celu osiągnięcia zysku), które na podstawie Ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie z 24 kwietnia 2003 r. uzyskały w sądzie status pożytku publicznego

polityka regionalna
polityka regionalna

całokształt działań podejmowanych przez władze publiczne, instytucje oraz organizacje w celu zwiększenia konkurencyjności gospodarek regionalnych, przyspieszenia ich rozwoju oraz likwidacji dysproporcji rozwojowych

stowarzyszenie
stowarzyszenie

organizacja społeczna (zrzeszenie) powoływana przez grupę osób mających wspólne cele lub zainteresowania

wolontariat
wolontariat

(z łac. voluntarius – dobrowolny); dobrowolna, bezpłatna, świadoma praca na rzecz innych osób lub całego społeczeństwa, wykraczająca poza związki rodzinno‑koleżeńsko‑przyjacielskie