bg‑red

Budowa naczyń krwionośnych

Ściany wszystkich naczyń krwionośnych (tętnictętnicatętnic, żyłżyłażyłnaczyń włosowatychnaczynia włosowatenaczyń włosowatych) składają się z trzech warstw: błony wewnętrznej, błony środkowej oraz błony zewnętrznej.

R1WZqS05AAdgO
Błona wewnętrzna wyścielającą wnętrze naczyń zbudowaną z nabłonka płaskiego. Jego powierzchnia musi być idealnie gładka, co zapobiega powstawaniu przyściennych zakrzepów., Błona środkowa zawierającą włókna sprężyste tkanki łącznej oraz włókna mięśniowe gładkie, dzięki którym możliwa jest regulacja światła naczyń i przepływu krwi., Błona wewnętrzna która zaopatrzona jest w liczne włókna kolagenowe, co umożliwia rozciąganie naczyń.
RnrW20xywDv2A1
Ilustracja przedstawia budowę tętnicy i żyły. Pokazano przekrój. Naczynia mają postać rurek, z których wylatują czerwone dyski - erytrocyty. Światło tętnicy jest mniejsze niż otwór żyły. W tętnicy i żyle zaznaczono od zewnątrz: błonę zewnętrzną - jest cienka, ale w tętnicy jest nieco grubsza niż w żyle, błonę środkową - jest stosunkowo gruba, w tętnicy jest grubsza niż w żyle, i wewnętrzną - jest cienka, na ilustracji w żyle i tętnicy ma podobną grubość.
Przekrój poprzeczny przez tętnicę i żyłę.
Źródło: Scientific Animations, licencja: CC BY-SA 4.0.
bg‑red

Tętnice i żyły – porównanie

Tętnice

Żyły

wyprowadzają krew z serca do
narządów i tkanek ciała

doprowadzają krew do serca z
narządów i tkanek ciała

wychodzą z komór serca

wchodzą do przedsionków serca

panuje w nich wysokie ciśnienie krwi

panuje w nich niskie ciśnienie krwi

małe światło naczynia

duże światło naczynia

błona zewnętrzna zawiera głównie
kolagen, włókna sprężyste i komórki
mięśni gładkich

błona zewnętrzna zawiera włókna sprężyste

błona środkowa najgrubsza
zbudowana głównie z mięśni
gładkich oraz włókien sprężystych

błona środkowa cieńsza, zawiera
mniej mięśni gładkich, a więcej
tkanki łącznej

błona wewnętrzna utworzona z
jednowarstwowego nabłonka
płaskiego i włókien kolagenowych

błona zewnętrzna utworzona jest z
jednowarstwowego nabłonka
płaskiego, który tworzy fałdy
skierowane do światła naczynia. Są to
zastawkizastawkazastawki.

ReLXJ0GrW6Wri1
Główne żyły i tętnice w ciele człowieka.
Kolorem niebieskim zaznaczono żyły, a czerwonym – tętnice.
Źródło: Pixabay, domena publiczna.

Tętnice o mniejszej średnicy niż aorta, dzięki obecnym w ich ścianach warstwom mięśni, regulują rozmieszczenie krwi w tkankach oraz wspomagają pracę sercaserceserca, przepychając krew do dalszych odcinków naczyń. Krew powracająca do serca żyłamiżyłażyłami z obwodu ciała, w niektórych jego partiach transportowana jest do góry, np. krew płynąca do serca z kończyn dolnych. W tłoczeniu krwi w jedną stronę – ku sercu – pomagają zastawki żylne, siła ssąca przedsionków oraz mięśnie międzyżebrowe podczas wdechu.

Praca w pozycji stojącej czy siedzącej powoduje, że krew w kończynach dolnych przepływa wolniej, zatrzymuje się, a to sprzyja nadmiernemu rozciąganiu się żył. W konsekwencji zastawki stają się nieszczelne, co powoduje dalsze zaleganie krwi i powstawanie żylaków. Pomiędzy najdrobniejszymi tętnicami, zwanymi tętniczkami, a początkowymi odcinkami drobnych żył znajduje się połączenie w postaci cienkich naczyń (o średnicy ok. 6- 8 mum), zwanych naczyniami włosowatymi.

bg‑red

Naczynia włosowate

Naczynia włosowate, zwane także włośniczkami, stanowią najważniejszy element układu naczyniowego. Umożliwiają przemianę materii i oddychanie tkankowe, a co za tym idzie – pozwalają układowi krążenia na spełnienie swoich zadań. Zbudowane tylko z jednej warstwy – śródbłonka – mają najcieńsze ściany spośród wszystkich naczyń. Dodatkowo zaopatrzone są w liczne pory, które umożliwiają wymianę substancji między krwią a tkankami. Naczynia włosowate przekazują komórkom substancje energetyczne (np. glukozę), budulcowe (np. aminokwasy), regulujące (np. hormony), a zabierają dwutlenek węgla, produkty przemiany materii oraz energię cieplną. Tworząc gęstą sieć oplatającą i unaczynniającą narządy, zwiększają powierzchnię wymiany substancji między krwią a otoczeniem. Im aktywniej pracuje narząd, tym jego sieć naczyń włosowatych jest gęstsza (np. wątroba i nerki są oplecione bardzo gęstą siecią włośniczek). Naczynia włosowate nie oplatają m.in. rogówki, soczewki, chrząstki i powierzchniowego nabłonka wielowarstwowego płaskiego. Wąskie światło i liczne zakręty sieci powodują, że w naczyniach tych spada szybkość przepływu krwi, co usprawnia przenikanie substancji przez śródbłonek.

R1A2KiP6PlsC0
Ilustracja przedstawia element o kształcie wrzeciona. To dwa przewody, pomiędzy którymi jest sieć cieńszych przewodów. Przewód w górnej części to tętnica - zaznaczono ją kolorem czerwonym, w dolnej żyła (kolor niebieski), pomiędzy nimi są naczynia włosowate (od góry do połowy są czerwone, od połowy w dół niebieskie).
Trzy rodzaje naczyń krwionośnych.
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.

Naczynie włosowate stanowią strefę przejściową nie tylko między tętnicami i żyłami. Na przykład w nerce tworzy się sieć dziwna (zwana cudowną), w której tętniczka rozgałęzia się i ponownie przechodzi w tętniczkę (a nie w żyłę). Szczególne znaczenie ma układ, w którym żyła przechodzi w żyłę, co ma miejsce w krążeniu wątrobowym, zwanym wrotnym. Do wątroby uchodzi żyła wrotna, niosąca substancje odżywcze z przewodu pokarmowego i śledziony. Tu przechodzi ona w sieć naczyń włosowatych, które zbierają się w wychodzącą z wątroby żyłę wątrobową, wpadającą następnie do żyły głównej i dalej do prawego przedsionka.

bg‑gray1
Ciekawostka

Dlaczego czasem puchną nam stopy?

Przy dłuższym przebywaniu nieruchomo w pozycji stojącej lub siedzącej pojawia się wokół kostek stóp lekki obrzęk. Czasem nazywany jest „objawem skarpetkowym”, ponieważ w okolicy kostek odciska się wzór skarpetki. Obrzęk spowodowany jest zbyt wysokim ciśnieniem hydrostatycznym w naczyniach włosowatych stóp i nadmiernym przesiąkaniem wody do tkanek. Organizm broni się przed tym niekorzystnym zjawiskiem przez odruchowy skurcz naczyń oporowych przedwłośniczkowych oraz wyłączaniem pewnej ilości naczyń włosowatych z mikrokrążenia.

Słownik

naczynia włosowate
naczynia włosowate

bardzo cienkie naczynia krwionośne oplatające tkanki ciała, w których następuje wymiana gazowa oraz przekazywanie substancji odżywczych między krwią a komórkami

serce
serce

główny narząd układu krwionośnego zbudowany z tkanki mięśniowej poprzecznie prążkowanej; działa jak pompa ssąco‑tłocząca i wymusza krążenie krwi w naczyniach krwionośnych

tętnica
tętnica

naczynie krwionośne transportujące krew (pod dużym ciśnieniem) od serca do tkanek

zastawka
zastawka

błoniasty fałd występujący w przegrodzie serca między przedsionkami i komorami oraz w żyłach i naczyniach limfatycznych; wymusza jednokierunkowy przepływ krwi w sercu i naczyniach krwionośnych

żyła
żyła

naczynie krwionośne zaopatrzone w zastawki; transportuje krew z komórek ciała do przedsionków serca