Wszyscy obywatele Unii Europejskiej mają prawo do swobodnego podróżowania, zamieszkania, podejmowania pracy, nauki i studiów we wszystkich krajach członkowskich w ramach swobody przepływu osób (jest to jedna z czterech podstawowych swobód UEswobody w UEswobód UE). Nie potrzebują do tego paszportu – wystarczy dowód osobisty, choć paszport jest też dozwolony. Pobyt do trzech miesięcy w danym kraju nie wymaga żadnych formalności, dłuższy – zarejestrowania w odpowiednich organach państwa pobytu.
Podejmując pracę lub zakładając firmę w innym niż ojczysty kraju UE, obywatel Unii Europejskiej robi to w ramach swobodnego przepływu osób. Daje mu to możliwość poszukiwania i podjęcia pracy, zamieszkania w kraju docelowym, opieki zdrowotnej, emerytury/renty oraz prawo do innych świadczeń socjalnych w danym państwie. Ograniczenia mogą jednak dotyczyć zatrudnienia w służbach publicznych państw UE (administracja, sądownictwo i wybrane służby mundurowe). Ponadto zwykle obywatelom państw wstępujących do UE państwa członkowskie mogą narzucić tzw. okres przejściowy, w czasie którego zatrudnienie w danym państwie może być utrudnione i będzie wymagało zezwolenia.
Także podejmując studia w innym kraju członkowskim, obywatele UE czynią to na tych samych zasadach, co jego natywni mieszkańcy. Jeżeli w trakcie studiów osoba chce przenieść się na uczelnię w innym kraju UE, to docelowa szkoła wyższa ma prawo zaliczyć dotychczasowy przebieg nauki na podstawie tzw. Europejskiego Systemu Transferu Punktów (ECTS). Nie trzeba więc studiów zaczynać od początku. Można także skorzystać z wymiany uczniowskiej/studenckiej w ramach programów unijnych (np. ERASMUS+).
Systemy edukacji w krajach UE
R1SX9vUtW82ME1
Mapa Europy, na której zaznaczone są kraje Unii Europejskiej. Każdy kraj zawiera opis swojego systemu edukacji.
Austria Obowiązek szkolny: od 6. do 15. roku życia. Nauka podzielona jest na następujące etapy: I. 4-letnia szkoła podstawowa; II. system szkół średnich składający się z 2 etapów: – 4-letnia niższa szkoła średnia przygotowująca do zawodu dla mniej zdolnych uczniów – 8-letnia szkoła średnia akademicka zakończona egzaminem maturalnym będącym jednocześnie wstępem na studia III. szkoły wyższe, które dzielą się na: – uniwersytety tradycyjne, – uniwersytety artystyczne, – wyższe szkoły zawodowe. Podobnie jak w Polsce, studia podzielone są na licencjackie i magisterskie oraz jednolite studia magisterskie. Po ukończeniu studiów magisterskich można odbyć jeszcze studia doktoranckie trwające od 2 do 4 lat.
BELGIA Obowiązek szkolny: od 6. do 18. roku życia. Nauka podzielona jest na 3 etapy: I. 6-letnia szkoła podstawowa (do 12. roku życia) II. szkoła średnia (12.–18. rok życia); składa się z 3 dwuletnich etapów; w drugim etapie nauki (15 lat) uczniowie wybierają profil, w którym chcą kontynuować edukację: – edukacja zawodowa, – edukacja techniczna, – edukacja artystyczna, – edukacja ogólnoteoretyczna. III. szkolnictwo wyższe: szkoły wyższe w Belgii są płatne, a kwota zależy od wybranej uczelni, kierunku i stopnia studiów, jednak ubodzy uczniowie mogą liczyć na znaczące zniżki, czasem na całkowity brak opłat. Zwykle, by podjąć studia w Belgii, wystarczy się zarejestrować. W zależności od uniwersytetu na niektórych kierunkach mogą obowiązywać egzaminy wstępne (płatne). Obowiązuje system boloński. Studenci najpierw zdobywają licencjat, a potem mogą uzyskać tytuł magistra.
BUŁGARIA W Bułgarii za pierwszy szczebel systemu edukacji uznawana jest edukacja przedszkolna, która nie jest obowiązkowa. Obejmuje dzieci w wieku 3 do 6/7 lat. Edukacja jest obowiązkowa dla dzieci w wieku 6/7 lat do 18. roku życia. W skład systemu edukacji wchodzą: I. czteroletnia szkoła podstawowa; II. szkoła średnia I stopnia (odpowiednik polskich klas V–VIII); III. szkoła średnia II stopnia, w której można uczęszczać do liceum lub szkoły przygotowującej do zawodu; IV. szkoła wyższa (nieobowiązkowa). Uniwersytety bułgarskie oferują często studia w języku angielskim, francuskim lub niemieckim. Kilka z nich jest na liście 200 najlepszych uniwersytetów w Europie i Azji Środkowej. Studia przebiegają według standardowych etapów studiów licencjackich, magisterskich i doktoranckich. Studia licencjackie zazwyczaj trwają cztery lata, studia magisterskie – dwa lata, a doktorat - zwykle trzy lata.
CHORWACJA System edukacji w Chorwacji obejmuje 4 etapy, a nauka jest obowiązkowa od 6. do 15. roku życia: I. 8-letnia szkoła podstawowa: dzieci zaczynają szkołę w wieku 6 lub 7 lat i przez 8 lat uczęszczają do szkoły; II. szkoła średnia: uczniowie mają do wyboru gimnazjum lub szkołę zawodową. Rekrutacja do szkół odbywa się przez internet. Po ukończeniu szkoły średniej zdaje się egzamin państwowy. IV. studia wyższe: obowiązuje tam system boloński – trzyletnie studia licencjackie i dwuletnie magisterskie. Istnieje również możliwość podjęcia czteroletnich studiów doktoranckich. Studia zazwyczaj odbywają się w języku chorwackim, ale istnieje możliwość wzięcia udziału w kursie języka chorwackiego przed ich rozpoczęciem. Ponadto na większości uczelni nie ma też problemu z porozumiewaniem się po angielsku.
CYPR System edukacyjny na Cyprze zbudowany jest na zasadach systemu brytyjskiego. Obowiązek szkolny wprowadzony jest dla dzieci w wieku 6–15 lat. System szkolny składa się z trzech etapów: I. szkoła podstawowa trwająca 6 lat; II. szkoła ponadpodstawowa (od 12 do 18 lat); III. wykształcenie średnie składa się z gymnasio (odpowiednik dawnego polskiego gimnazjum) i lykeio (szkoły średnie II stopnia); uczniowie mogą też skorzystać ze szkół edukacji technicznej i zawodowej, aby przygotować się do zawodu; IV. szkoły wyższe – obowiązuje podział na studia licencjackie (zwykle czteroletnie), magisterskie i doktoranckie; można studiować zarówno na uczelniach państwowych, jak i prywatnych. Językiem wykładowym na Cyprze jest grecki.
CZECHY Edukacja w Czechach obejmuje: I. szkołę podstawową – składa się z 2 etapów: pięcioletniego i czteroletniego, a nauka rozpoczynana jest w wieku 6 lat; II. gimnazjum: czteroletnie lub ośmioletnie, w zależności od szkoły podstawowej; III. szkoły średnie (przygotowują do matur i egzaminów, także do studiów) oraz 2-letnie zasadnicze szkoły zawodowe; IV. szkolnictwo wyższe: nauka na uczelniach jest zorganizowana według systemu bolońskiego: – studia I stopnia – 3 lub 4 lata studiów licencjackich; – studia II stopnia – osoby z tytułem licencjata – 1/2/3 lata, po których otrzymuje się tytuł magistra, można też podjąć się jednolitych studiów magisterskich – 5/6 lat – studia III stopnia – studia trzyletnie, doktoranckie.
DANIA W Danii nie istnieje obowiązek szkolny, lecz obowiązek edukacji od 7. do 16. roku życia, co oznacza, że rodzice nie muszą posyłać dziecka do szkoły, a mogą uczyć je sami w domu zgodnie z odpowiednimi przepisami. W Danii uczniom płaci się za chodzenie do szkoły, co ma zachęcić je do nauki. Edukacja duńska składa się z następujących etapów: I. 9-letnia szkoła podstawowa (chętni mogą jednak podjąć dziesiąty rok nauki); na zakończenie szkoły podstawowej zdaje się egzamin z wybranych w 8 klasie przedmiotów (nie jest on jednak obowiązkowy); II. po szkole podstawowej uczeń ma do wyboru: – dodatkowy rok w szkole podstawowej, aby poprawić swoje wyniki w nauce, – szkołę zawodową, – 2- lub 3-letnie gimnazjum, na koniec którego zdaje się egzamin z wybranych wcześniej przedmiotów; III. uczelnie wyższe – można wybrać: – uniwersytety, – kolegia, które ukierunkowane są zawodowo, z krótkim (1–3 letnim) lub długim (3–4 letnim) cyklem kształcenia. Studia uniwersyteckie składają się z trzech etapów: – trzyletni – na stopień bachelor; – dwuletni – na stopień magistra (z duń. kandidat ); – trzyletni – doktorski z publiczną obroną (z duń. PhD ). Duńskie uczelnie należą do najlepszych w Europie, a językiem wykładowym na wielu z nich jest angielski.
ESTONIA System edukacji w Estonii jest uważany za najlepszy w Europie. Edukacja jest obowiązkowa do 17. roku życia. W skład systemu edukacji wchodzą: I. szkoły podstawowe (7.–17. rok życia), w których nauka kończy się egzaminem decydującym o dalszej edukacji; II. szkoły średnie (17.–19. rok życia): – gimnazja ogólnokształcące, – szkoły zawodowe; obie te ścieżki kończą się egzaminem maturalnym, który uprawnia do podjęcia studiów; III. szkolnictwo wyższe: obowiązuje system boloński, czyli studia licencjackie, magisterskie i doktoranckie; wiele kierunków studiów dostępnych jest w języku angielskim.
FINLANDIA Kształcenie obowiązkowe trwa w Finlandii dziewięć lat. Dzieci uczą się obowiązkowo od 7. do 16. roku życia. System szkolny składa się z: I. 9-letniej szkoła podstawowej; II. 3-letniego liceum; III. szkół wyższych: politechnik i uniwersytetów. W fińskich szkołach nie stawia się ocen, ale istnieją stopnie ewaluacji (od 4 do 10), które określają stopień zaawansowania w danym przedmiocie. Jednak nie rzutują negatywnie na rozwój edukacyjny dziecka, a są jedynie wskazówkami do dalszej nauki. Fińskie szkolnictwo wyższe należy do najlepszych na świecie. Znane jest z wysokiej jakości nauczania, nowoczesności i stosowania wiedzy teoretycznej w praktyce. Podobnie jak w Polsce, należy najpierw uzyskać tytuł licencjata (studia I stopnia). Następnie można podjąć naukę na studiach magisterskich (II stopnia). Można jeszcze przeznaczyć 3 lub 4 lata na uzyskanie tytułu doktora. Dla obywateli UE studia są darmowe – nawet doktoranckie.
FRANCJA Edukacja we Francji jest obowiązkowa od 6. roku życia do 16 lat. System szkolny składa się z: I. 5-letniej szkoły podstawowej dla dzieci w wieku 6–11 lat; II. 4 lat kształcenia na poziomie collège (szkoła średnia I stopnia); III. właściwej szkoły średniej, którą może być: – liceum profilowane – przygotowuje do matury i studiów z egzaminem maturalnym na koniec nauki; – szkoła zawodowa – kończąca się świadectwem umiejętności zawodowych bądź dyplomem robotnika wykwalifikowanego; uczniowie tych szkół mogą przystępować do tzw. matury zawodowej; – technikum – po ukończeniu którego otrzymuje świadectwo umiejętności zawodowych i maturę; IV. studiów wyższych: dostęp do szkolnictwa wyższego jest uwarunkowany zdaniem egzaminu państwowego i uzyskaniem świadectwa baccalauréat . Podobnie jak w Polsce studia są trzystopniowe: – studia licencjackie (3 lata), – studia magisterskie (2 lata), – studia doktoranckie. We Francji istnieją tzw. elitarne szkoły wyższe ( Grandes Écoles ), które rekrutują kandydatów wyłącznie spośród posiadaczy świadectwa baccalauréat po dwuletnim kształceniu w tzw. classes préparatoires . Studia we Francji są praktycznie darmowe. Trzeba wpłacić jedynie wpisowe (zazwyczaj 100 euro rocznie).
GRECJA Nauka w Grecji jest obowiązkowa od 5. do 15. roku życia i została podzielona na: I. przedszkole obowiązkowe dla 5-latków; II. szkołę podstawową (dzieci od 6. do 12. roku życia); III. gimnazjum (szkołę średnią I stopnia dla dzieci w wieku 12–15 lat); IV. po etapie edukacji w gimnazjum młodzi Grecy mogą udać się do 3-letniego liceum, szkoły zawodowej bądź technikum; V. szkoły wyższe. Szkolnictwo wyższe w Grecji dzieli się na sektor uniwersytecki ( panepistimio ) i techniczny. Studia I stopnia trwają 4 lata i kończą się zdobyciem tytułu licencjata. Po kolejnym roku nauki można się już cieszyć z dyplomu magistra. Można też dalej studiować na studiach doktoranckich.
HISZPANIA Edukacja jest obowiązkowa dla dzieci w wieku od 6 do 16 lat. Etapy systemu szkolnictwa to: I. 6-letnia szkoła podstawowa; II. 4-letnia szkoła średnia I stopnia dla uczniów w wieku 12–16 lat; wszyscy uczniowie otrzymują podstawowe szkolenie zawodowe na poziomie szkoły średniej; III. szkoła średnia II stopnia zakończona egzaminem odpowiadającym polskiej maturze (16–18 lat); jest to szkoła opcjonalna i nie każdy musi do niej chodzić; IV. szkolnictwo wyższe. Jest ono płatne, ale koszt zależy od kierunku i uczelni; obowiązuje system boloński: – studia I stopnia – licencjackie – trwają cztery lata, – studia II stopnia – magisterskie – trwają rok lub dwa lata i kończą się otrzymaniem tytułem magistra, – studia III stopnia – doktoranckie – trwają trzy lata.
IRLANDIA Obowiązek szkolny w Irlandii obejmuje dzieci w wieku od 6. do 15. roku życia. Można jednak posłać dzieci do szkoły wcześniej – od 4. roku życia (Junior Infants, Senior Infants). System szkolny składa się ze: I. szkoły podstawowej trwającej osiem lat (dwie klasy „Infants” plus 6 klas); jest ona obowiązkowa, bezpłatna, powszechna i wyznaniowa; II. szkół ponadpodstawowych, wśród których wyróżnia się: – szkoły średnie, – zawodowe, – społeczne, – wszechstronne; szkoły ponadpodstawowe podzielone są na dwa cykle: – młodszy cykl – obowiązkowy 3-letni zakończony egzaminem Junior Certificate; – starszy cykl – nieobowiązkowy 2- lub 3-letni zakończony jednym z trzech egzaminów: tradycyjnym, zawodowym lub praktycznym; ten trzeci uniemożliwia dalszą edukację; III. szkolnictwo wyższe: w Irlandii na poziomie wyższym można się kształcić w czterech głównych typach szkół: uniwersytetach, instytutach technologii, kolegiach edukacyjnych oraz niezależnych, prywatnych szkołach. System studiów jest oparty na studiach licencjackich, magisterskich i doktoranckich; wyróżnia się trzy rodzaje studiów magisterskich: teoretyczne, badawcze oraz połączone (teoretyczno-badawcze); tytuł doktora zdobywa się po wykonaniu badań.
LITWA Obowiązkiem szkolnym na Litwie objęte są dzieci od 7. do 16. roku życia. Wcześniej dzieci mogą korzystać, jak w innych krajach, z przedszkoli, ale nie jest to obowiązkowe. Szkolnictwo na Litwie jest podzielone na: I. 4-letnie nauczanie początkowe (1–4 klasa); II. 6-letnie nauczanie podstawowe, po którym uzyskuje się wykształcenie podstawowe; III. szkołę średnią: – gimnazjum/liceum (2 lata; 11–12 klasa, matura po 12 klasie, kończąc szkołę średnią i zdając egzamin dojrzałości, uczniowie uzyskują wykształcenie średnie); – szkoła zawodowa (2-3 lata); po jej ukończeniu i zdaniu egzaminów uczniowie uzyskują wykształcenie średnie zawodowe i mogą kontynuować naukę w kolegiach i na uniwersytetach; IV. szkoły wyższe: uniwersytety oraz kolegia; obowiązuje system boloński: – studia licencjackie (4 lata), – studia magisterskie (2 lata), – studia doktoranckie (3 lata).
LUKSEMBURG Kształcenie jest obowiązkowe dla dzieci w wieku od 4 do 16 lat. Kolejne etapy systemu kształcenia to: I. przedszkole; II. 6-letnia szkoła podstawowa; w dwóch pierwszych klasach zajęcia są w języku luksemburskim, niemieckim i francuskim (od klasy drugiej); na koniec szóstej klasy wszyscy uczniowie zdają egzaminy, które decydują o dalszej drodze kształcenia; III. 3-letni college (odpowiednik dawnego polskiego gimnazjum); IV. szkoły średnie: klasyczne 4-letnie liceum lub technikum; decyzja, gdzie uczeń będzie się uczył, zależy od ocen z dwóch ostatnich klas, oceny nauczycieli i rozmowy z psychologiem; liceum kończy się maturą, której wynik jest uzależniony także od uzyskanych z poszczególnych przedmiotów ocen; V. szkoły wyższe. Studia podzielone są na dwa etapy: – I stopnia – licencjackie – trwają 3 lata, – II stopnia – magisterskie – obejmują 2 lata nauki, z wyjątkiem kierunków medycznych, gdzie studia II stopnia trwają 4 lata. Na uczelnie nie ma egzaminów wstępnych, a opłaty za studia są niskie.
ŁOTWA Na Łotwie obowiązek szkolny jest realizowany od 7. do 18. roku życia. Kształcenie jest prowadzone w następujących szkołach: I. 9-letnie szkoły podstawowe; II. 3-letnie szkoły średnie o profilu ogólnym lub specjalizujące się w zakresie matematyki, nauk przyrodniczych lub humanistycznych i nauk społecznych; na zakończenie kształcenia obowiązkowego uczniowie przystępują do egzaminów będących odpowiednikiem polskiej matury; uczniowie, którzy uzyskali pozytywne oceny ze wszystkich przedmiotów oraz głównych sprawdzianów i egzaminów, otrzymują świadectwo ukończenia kształcenia obowiązkowego i kartę osiągnięć w nauce; uczniowie, którzy nie odbyli pełnego cyklu kształcenia obowiązkowego, mogą również ukończyć ten cykl w niektórych szkołach zawodowych; III. szkoły wyższe zgodne z systemem bolońskim: – studia licencjackie (3 lata), – studia magisterskie (2 lata), – studia doktoranckie. Istnieją zarówno uczelnie typu uniwersyteckiego, które oferują nadanie stopni naukowych i zawodowych, jak i college, które oferują kształcenie tylko zawodowe.
MALTA Kształcenie jest obowiązkowe w wieku od 5 do 16 lat. Dzieli się na: I. poziom podstawowy (dzieci w wieku 5–11 lat); II. poziom średni (dzieci w wieku 11–16 lat); na zakończenie szkoły podstawowej uczniowie zdają egzamin, który decyduje o ich dalszej ścieżce kształcenia; III. poziom średni, na którym można wybrać z trzech rodzajów szkół: – junior lyceums prowadzące kształcenie ogólne na wyższym poziomie niż w pozostałych szkołach średnich, – secondary schools (szkoły średnie), – boys’/girls’ schools dla dziewcząt i chłopców, którzy nie uzyskują odpowiednich wyników. Przez cały okres kształcenia w szkole średniej I stopnia organizuje się dwie sesje egzaminacyjne rocznie – egzamin półroczny i egzamin roczny na zakończenie roku szkolnego. Oprócz tych egzaminów, nauczyciele oceniają osiągnięcia uczniów w nauce na bieżąco. Na zakończenie kształcenia obowiązkowego uczniowie przystępują do egzaminu pozwalającego uzyskać świadectwo. IV. Na Malcie istnieje tylko jeden uniwersytet – Uniwersytet Maltański, który posiada 14 wydziałów. Studia na nim odbywają się w języku angielskim. Obecność studentów na wszystkich zajęciach jest obowiązkowa.
NIDERLANDY Obowiązek szkolny w Niderlandach (Holandii) jest dla dzieci (5–16 lat). W praktyce dzieci rozpoczynają naukę w wieku 4 lat. System szkolny jest jednym z najbardziej skomplikowanych w UE. Składa się z: I. 8 lat kształcenia w szkole podstawowej (uczniowie w wieku 4–12 lat); w wieku 12 lat następuje wybór dalszego kształcenia na podstawie tzw. porady szkolnej formułowanej na podstawie wyników egzaminów szkolnych oraz tzw. Egzaminu CITO (tam, gdzie się go przeprowadza) i obserwacji nauczyciela; II. szkoły ponadpodstawowe dzielą się na: – poziom zawodowy I stopnia VMBO (z 4 podpoziomami) i II stopnia – MBO (ma 4 podpoziomy); nauka trwa 4 lata; – poziom pośredni HAVO – nauka trwa 5 lat, a jego ukończenie umożliwia kontynuowanie nauki w wyższych szkołach zawodowych (HBO); – poziom ogólnokształcący VWO – nauka trwa 6 lat z możliwością nauki na uniwersytetach; poziom ten dzieli się na: a) elitarne gymnasium, b) popularne technasium, c) atheneum; III. wyższe szkoły dzielą się na zawodowe i uniwersytety; studia zawodowe trwają 4 lata, a akademickie dzielą się na licencjackie, magisterskie i doktoranckie; wiele kierunków jest prowadzonych w języku angielskim; dla studentów z UE studia w Niderlandach są płatne.
NIEMCY Obowiązek szkolny dotyczy dzieci w wieku 6–18 lat. System szkolny składa się z: I. szkoły podstawowej trwającej 4 lata, a w niektórych landach – 6 (np. Berlin); II. trzech typów szkół ponadpodstawowych: – gimnazjum, w którym nauka trwa 9 lat (klasy 5–13); uczęszczają do niego uczniowie z najwyższymi wynikami; gimnazjum kończy się maturą upoważniającą do nauki w szkołach wyższych; każdy uczeń musi zdawać egzamin z języka niemieckiego, języka obcego i wybranego przedmiotu; – szkoły głównej, w której nauka trwa od 5 do 6 lat (klasy 5–9 lub 10); przekazywane są w niej uczniowi ogólne wiadomości umiejętności, które stanowić będą podstawę do dalszej nauki w szkole zawodowej; po jej ukończeniu uczeń kontynuuje naukę w szkole zawodowej oraz podpisuje umowę rozpoczynającą praktyczną naukę zawodu w rzemiośle, handlu lub przemyśle; szkoły zawodowe trwają 3 lata; – szkoły realnej, w której nauka trwa z reguły 5–6 lat, a ukończenie warunkuje podjęcie nauki zawodu i pracy; – w niektórych landach jest możliwa nauka także w tzw. szkole głównej będącej połączeniem wszystkich wymienionych typów szkół; w zależności od zdolności i postępów ucznia bierze on udział w kursach o mniejszych lub większych wymaganiach; na koniec może zdawać egzamin maturalny; III. szkół wyższych (uniwersytety i szkoły zawodowe) opartych na systemie bolońskim: czas studiów licencjackich wynosi w wyższych szkołach zawodowych 4 lata, a na uczelniach uniwersyteckich 4,5 roku; studia magisterskie trwają 2 lata.
PORTUGALIA W Portugalii uczęszczanie do szkoły jest obowiązkowe od 6. do 15. roku życia. System szkolny składa się z: I. 9-letniej szkoły podstawowej, w której można wyróżnić: – nauczanie zintegrowane (4 lata); – kształcenie przygotowawcze (2 lata); – przygotowanie do wyboru przyszłego zawodu (3 lata); II. szkoły średniej, w której nauka trwa od roku do 4 lat; uczeń wybiera jeden z profili: – ogólny, dający wstęp na uczelnię wyższą; – techniczno-zawodowy, umożliwiający dalszą naukę na uczelniach nieuniwersyteckich; – zawodowy, przygotowujący do zawodu, ale też dający możliwość dalszej nauki; III. szkół wyższych: uniwersytety i politechniki; na uniwersytetach można zdobyć następujące tytuły: – bakałarz – 3-letnie studia, z programem technicznym, kulturowym, uprawnia do wykonywania określonych zawodów; – licencjat – 4-letnie studia o profilu technicznym, kulturowym i specjalistycznym w danej dziedzinie; – magister – 2-letnie II stopnia, dające pogłębioną wiedzę z danego obszaru naukowego oraz umiejętność prowadzenia badań; – doktor – studia III stopnia, trwające zwykle 3 lata.
RUMUNIA Kształcenie obowiązkowe trwa 10 lat, od 6. do 16. roku życia. System szkolny podzielony jest na: I. 4-letnią szkołę podstawową (uczniowie w wieku 6–10 lat); II. 4-letnią szkołę średnią I stopnia (gimnazjum) – uczniowie w wieku 10–14 lat; III. II stopień szkoły średniej I stopnia, w ramach którego prowadzi się kształcenie ogólne, profilowane lub zawodowe (2 lata) – od 14. do 16. roku życia; IV. szkoły średnie II stopnia: – kształcenie zawodowe na poziomie szkoły średniej II stopnia (1 rok: 16–17 lat); – liceum (16-18/19 lat) zakończone egzaminem maturalnym; V. szkolnictwo wyższe: tworzą je uniwersytety, akademie i instytuty, gdzie cykl kształcenia trwa od 4 do 6 lat, oraz kolegia uniwersyteckie z krótkim cyklem studiów (2- i 3-letnie).
SŁOWACJA Obowiązek szkolny rozpoczyna się, kiedy dziecko osiągnie 6 lat i trwa do końca roku szkolnego, w którym uczeń skończy 16 lat. System szkolny składa się z: I. 9-letniej szkoły podstawowej, która prowadzi kształcenie na dwóch poziomach: – szkoły podstawowej (klasy 1–4); – szkoły średniej pierwszego stopnia (klasy 5–9): po ukończeniu 5 klasy (11 lat) uczniowie mogą się też przenieść do 8-letniego gimnazjum lub konserwatorium tańca, gdzie uczą się do ukończeniu drugiego roku kształcenia na poziomie szkoły średniej II stopnia; natomiast uczniowie, którzy ukończyli 8 klasę (14 lat), mogą zostać przyjęci do 5-letniego gimnazjum dwujęzycznego; II. szkolnictwo średnie II stopnia dzieli się z kolei na: – gimnazjum obejmujące drugi rok i lata kolejne kształcenia ogólnego na poziomie średnim II stopnia (uczniowie w wieku 16–19 lat); – wyspecjalizowaną szkołę średnią (16–19/20 lat); – konserwatorium (drugi i kolejne lata kształcenia artystycznego na poziomie średnim II stopnia dla młodzieży w wieku 16–18/19 lat); III. uczelnie wyższe, które prowadzą studia: – studia I stopnia: licencjackie trwające 3–4 lata; – studia II stopnia: magisterskie trwające od roku do trzech lat; – studia doktoranckie.
SŁOWENIA Obowiązek szkolny w Słowenii dotyczy dzieci w wieku 6–15 lat. System szkolny obejmuje: I. 9-letnią szkołę powszechną, w ramach której są 3 cykle kształcenia: – klasy 1–3 (wiek 6–8 lat), – klasy 4–6 (wiek 9–11 lat), – klasy 7–9 (wiek 12–14 lat): możliwe jest też uczęszczanie do nieobowiązkowej 10 klasy; po jej ukończeniu uczniowie przystępują do egzaminu umożliwiającego wybór dalszej ścieżki kształcenia; jest też możliwe, po ukończeniu 7 klas, kontynuowanie nauki w ramach cyklu kształcenia zawodowego; II. szkoły średnie II stopnia: – 4-letnie gimnazjum kończące się maturą (15–18 lat); – 4-letnie technikum (15–18 lat) z możliwością zdawania matury; III. szkoły zawodowe: – cyklu krótkiego (2,5–3 lata); – cyklu średniego (3-letnie); – kształcenia zawodowego/technicznego na poziomie średnim II stopnia (3 + 2 lata); IV. szkoły wyższe: uniwersytety i kolegia zawodowe; uniwersytety zorganizowane są według systemu bolońskiego: licencjackie, magisterskie i doktoranckie; kolegia zawodowe prowadzą głównie studia zawodowe, zwykle w formie 2-letniego policealnego kształcenia zawodowego, na poziomie poniżej tytułu zawodowego.
SZWECJA Dzieci rozpoczynają naukę w szkole w wieku 7 lat, a kształcenie obowiązkowe trwa 9 lat. System szkolny obejmuje: I. szkołę podstawową i średnią I stopnia (2 w 1) dla dzieci w wieku 7–16 lat; II. szkołę średnią II stopnia dla młodzieży w wieku 17–19 lat; kształcą one w ramach 17 ogólnych oraz profilowanych (dla uczniów o specjalnych zainteresowaniach) 3-letnich programów; III. szkoły wyższe: uniwersytety, kolegia uniwersyteckie oraz szkolnictwo wyższe zawodowe. W ramach studiów wyróżnia się kilka cykli kształcenia: – absolwent dyplomowany (studia 2-letnie); – licencjat (studia 3-letnie); – magister (studia jednolite 4-letnie lub II stopnia); – nowy magister (studia 5-letnie); – tytuły zawodowe (studia trwające od 2 do 5,5 roku). Można też kontynuować naukę na studiach doktoranckich.
WĘGRY Nauka jest obowiązkowa dla dzieci w wieku 3–16 lat, a obowiązek szkolny dotyczy dzieci od 6. do 16. roku życia. System szkolny obejmuje: I. 8-letnią szkołę powszechną, w skład której wchodzi kształcenie podstawowe (klasy 1–4) i średnie I stopnia (klasy 5–8); II. szkoły średnie (klasy 9–12), które mogą także oferować kształcenie na poziomie średnim I stopnia (klasy 5–8); dzielą się one na: – ogólnokształcące szkoły przygotowujące uczniów do egzaminu na zakończenie szkoły średniej i możliwości dalszej edukacji na studiach wyższych; – zawodowe szkoły średnie (średnia szkoła zawodowa, szkoła zawodowa i szkoła zawodowa specjalna) oferujące zarówno edukację ogólną i przedzawodową. Istnieją również szkoły zawodowe na poziomie policealnym; III. system szkolnictwa wyższego tworzą uniwersytety, uniwersytety nauk stosowanych oraz kolegia; oferują one: – studia zawodowe; – studia licencjackie I stopnia (trwające od 6 do 8 semestrów); – studia magisterskie II stopnia (trwające od 2 do 4 semestrów); – jednolite studia magisterskie; – programy doktorskie.
WŁOCHY Kształcenie obowiązkowe rozpoczyna się w wieku lat 6 lat i trwa aż do ukończenia 16 lat (łącznie 10 lat). System szkolnictwa obejmuje: I. 5-letnią szkołę podstawową, która kończy się egzaminem niewpływającym jednak na dalsze kształcenie; II. szkoły średnie, które dzielą się na: a) 3-letnie I stopnia, do których uczniowie przechodzą po ukończeniu szkoły podstawowej; b) II stopnia, gdzie uczniowie mogą wybrać: – 5-letnie liceum klasyczne kończące się maturą; – 5-letnie liceum matematyczno-przyrodnicze kończące się maturą; – 5-letnią szkołę techniczną z maturą; – szkołę zawodową trwającą od 2 do 5 lat; – 4- lub 5-letnie liceum artystyczne; wynik matury decyduje o dalszej edukacji na poziomie szkół wyższych; III. szkolnictwo wyższe, w skład którego wchodzą: – uniwersytety z politechnikami; – artystyczne szkoły wyższe kształcące w dziedzinach sztuk pięknych, muzyki i tańca; – szkoły wyższe dla tłumaczy; – wyższe szkoły techniczne. Szkoły wyższe funkcjonują według systemu bolońskiego: – studia licencjackie (I stopnia), – studia magisterskie (II stopnia), – studia doktoranckie (III stopnia). Dodatkowo wyższe szkoły techniczne oferują krótkie cykle kształcenia (dwuletnie).
Mapa Europy, na której zaznaczone są kraje Unii Europejskiej. Każdy kraj zawiera opis swojego systemu edukacji.
Austria Obowiązek szkolny: od 6. do 15. roku życia. Nauka podzielona jest na następujące etapy: I. 4-letnia szkoła podstawowa; II. system szkół średnich składający się z 2 etapów: – 4-letnia niższa szkoła średnia przygotowująca do zawodu dla mniej zdolnych uczniów – 8-letnia szkoła średnia akademicka zakończona egzaminem maturalnym będącym jednocześnie wstępem na studia III. szkoły wyższe, które dzielą się na: – uniwersytety tradycyjne, – uniwersytety artystyczne, – wyższe szkoły zawodowe. Podobnie jak w Polsce, studia podzielone są na licencjackie i magisterskie oraz jednolite studia magisterskie. Po ukończeniu studiów magisterskich można odbyć jeszcze studia doktoranckie trwające od 2 do 4 lat.
BELGIA Obowiązek szkolny: od 6. do 18. roku życia. Nauka podzielona jest na 3 etapy: I. 6-letnia szkoła podstawowa (do 12. roku życia) II. szkoła średnia (12.–18. rok życia); składa się z 3 dwuletnich etapów; w drugim etapie nauki (15 lat) uczniowie wybierają profil, w którym chcą kontynuować edukację: – edukacja zawodowa, – edukacja techniczna, – edukacja artystyczna, – edukacja ogólnoteoretyczna. III. szkolnictwo wyższe: szkoły wyższe w Belgii są płatne, a kwota zależy od wybranej uczelni, kierunku i stopnia studiów, jednak ubodzy uczniowie mogą liczyć na znaczące zniżki, czasem na całkowity brak opłat. Zwykle, by podjąć studia w Belgii, wystarczy się zarejestrować. W zależności od uniwersytetu na niektórych kierunkach mogą obowiązywać egzaminy wstępne (płatne). Obowiązuje system boloński. Studenci najpierw zdobywają licencjat, a potem mogą uzyskać tytuł magistra.
BUŁGARIA W Bułgarii za pierwszy szczebel systemu edukacji uznawana jest edukacja przedszkolna, która nie jest obowiązkowa. Obejmuje dzieci w wieku 3 do 6/7 lat. Edukacja jest obowiązkowa dla dzieci w wieku 6/7 lat do 18. roku życia. W skład systemu edukacji wchodzą: I. czteroletnia szkoła podstawowa; II. szkoła średnia I stopnia (odpowiednik polskich klas V–VIII); III. szkoła średnia II stopnia, w której można uczęszczać do liceum lub szkoły przygotowującej do zawodu; IV. szkoła wyższa (nieobowiązkowa). Uniwersytety bułgarskie oferują często studia w języku angielskim, francuskim lub niemieckim. Kilka z nich jest na liście 200 najlepszych uniwersytetów w Europie i Azji Środkowej. Studia przebiegają według standardowych etapów studiów licencjackich, magisterskich i doktoranckich. Studia licencjackie zazwyczaj trwają cztery lata, studia magisterskie – dwa lata, a doktorat - zwykle trzy lata.
CHORWACJA System edukacji w Chorwacji obejmuje 4 etapy, a nauka jest obowiązkowa od 6. do 15. roku życia: I. 8-letnia szkoła podstawowa: dzieci zaczynają szkołę w wieku 6 lub 7 lat i przez 8 lat uczęszczają do szkoły; II. szkoła średnia: uczniowie mają do wyboru gimnazjum lub szkołę zawodową. Rekrutacja do szkół odbywa się przez internet. Po ukończeniu szkoły średniej zdaje się egzamin państwowy. IV. studia wyższe: obowiązuje tam system boloński – trzyletnie studia licencjackie i dwuletnie magisterskie. Istnieje również możliwość podjęcia czteroletnich studiów doktoranckich. Studia zazwyczaj odbywają się w języku chorwackim, ale istnieje możliwość wzięcia udziału w kursie języka chorwackiego przed ich rozpoczęciem. Ponadto na większości uczelni nie ma też problemu z porozumiewaniem się po angielsku.
CYPR System edukacyjny na Cyprze zbudowany jest na zasadach systemu brytyjskiego. Obowiązek szkolny wprowadzony jest dla dzieci w wieku 6–15 lat. System szkolny składa się z trzech etapów: I. szkoła podstawowa trwająca 6 lat; II. szkoła ponadpodstawowa (od 12 do 18 lat); III. wykształcenie średnie składa się z gymnasio (odpowiednik dawnego polskiego gimnazjum) i lykeio (szkoły średnie II stopnia); uczniowie mogą też skorzystać ze szkół edukacji technicznej i zawodowej, aby przygotować się do zawodu; IV. szkoły wyższe – obowiązuje podział na studia licencjackie (zwykle czteroletnie), magisterskie i doktoranckie; można studiować zarówno na uczelniach państwowych, jak i prywatnych. Językiem wykładowym na Cyprze jest grecki.
CZECHY Edukacja w Czechach obejmuje: I. szkołę podstawową – składa się z 2 etapów: pięcioletniego i czteroletniego, a nauka rozpoczynana jest w wieku 6 lat; II. gimnazjum: czteroletnie lub ośmioletnie, w zależności od szkoły podstawowej; III. szkoły średnie (przygotowują do matur i egzaminów, także do studiów) oraz 2-letnie zasadnicze szkoły zawodowe; IV. szkolnictwo wyższe: nauka na uczelniach jest zorganizowana według systemu bolońskiego: – studia I stopnia – 3 lub 4 lata studiów licencjackich; – studia II stopnia – osoby z tytułem licencjata – 1/2/3 lata, po których otrzymuje się tytuł magistra, można też podjąć się jednolitych studiów magisterskich – 5/6 lat – studia III stopnia – studia trzyletnie, doktoranckie.
DANIA W Danii nie istnieje obowiązek szkolny, lecz obowiązek edukacji od 7. do 16. roku życia, co oznacza, że rodzice nie muszą posyłać dziecka do szkoły, a mogą uczyć je sami w domu zgodnie z odpowiednimi przepisami. W Danii uczniom płaci się za chodzenie do szkoły, co ma zachęcić je do nauki. Edukacja duńska składa się z następujących etapów: I. 9-letnia szkoła podstawowa (chętni mogą jednak podjąć dziesiąty rok nauki); na zakończenie szkoły podstawowej zdaje się egzamin z wybranych w 8 klasie przedmiotów (nie jest on jednak obowiązkowy); II. po szkole podstawowej uczeń ma do wyboru: – dodatkowy rok w szkole podstawowej, aby poprawić swoje wyniki w nauce, – szkołę zawodową, – 2- lub 3-letnie gimnazjum, na koniec którego zdaje się egzamin z wybranych wcześniej przedmiotów; III. uczelnie wyższe – można wybrać: – uniwersytety, – kolegia, które ukierunkowane są zawodowo, z krótkim (1–3 letnim) lub długim (3–4 letnim) cyklem kształcenia. Studia uniwersyteckie składają się z trzech etapów: – trzyletni – na stopień bachelor; – dwuletni – na stopień magistra (z duń. kandidat ); – trzyletni – doktorski z publiczną obroną (z duń. PhD ). Duńskie uczelnie należą do najlepszych w Europie, a językiem wykładowym na wielu z nich jest angielski.
ESTONIA System edukacji w Estonii jest uważany za najlepszy w Europie. Edukacja jest obowiązkowa do 17. roku życia. W skład systemu edukacji wchodzą: I. szkoły podstawowe (7.–17. rok życia), w których nauka kończy się egzaminem decydującym o dalszej edukacji; II. szkoły średnie (17.–19. rok życia): – gimnazja ogólnokształcące, – szkoły zawodowe; obie te ścieżki kończą się egzaminem maturalnym, który uprawnia do podjęcia studiów; III. szkolnictwo wyższe: obowiązuje system boloński, czyli studia licencjackie, magisterskie i doktoranckie; wiele kierunków studiów dostępnych jest w języku angielskim.
FINLANDIA Kształcenie obowiązkowe trwa w Finlandii dziewięć lat. Dzieci uczą się obowiązkowo od 7. do 16. roku życia. System szkolny składa się z: I. 9-letniej szkoła podstawowej; II. 3-letniego liceum; III. szkół wyższych: politechnik i uniwersytetów. W fińskich szkołach nie stawia się ocen, ale istnieją stopnie ewaluacji (od 4 do 10), które określają stopień zaawansowania w danym przedmiocie. Jednak nie rzutują negatywnie na rozwój edukacyjny dziecka, a są jedynie wskazówkami do dalszej nauki. Fińskie szkolnictwo wyższe należy do najlepszych na świecie. Znane jest z wysokiej jakości nauczania, nowoczesności i stosowania wiedzy teoretycznej w praktyce. Podobnie jak w Polsce, należy najpierw uzyskać tytuł licencjata (studia I stopnia). Następnie można podjąć naukę na studiach magisterskich (II stopnia). Można jeszcze przeznaczyć 3 lub 4 lata na uzyskanie tytułu doktora. Dla obywateli UE studia są darmowe – nawet doktoranckie.
FRANCJA Edukacja we Francji jest obowiązkowa od 6. roku życia do 16 lat. System szkolny składa się z: I. 5-letniej szkoły podstawowej dla dzieci w wieku 6–11 lat; II. 4 lat kształcenia na poziomie collège (szkoła średnia I stopnia); III. właściwej szkoły średniej, którą może być: – liceum profilowane – przygotowuje do matury i studiów z egzaminem maturalnym na koniec nauki; – szkoła zawodowa – kończąca się świadectwem umiejętności zawodowych bądź dyplomem robotnika wykwalifikowanego; uczniowie tych szkół mogą przystępować do tzw. matury zawodowej; – technikum – po ukończeniu którego otrzymuje świadectwo umiejętności zawodowych i maturę; IV. studiów wyższych: dostęp do szkolnictwa wyższego jest uwarunkowany zdaniem egzaminu państwowego i uzyskaniem świadectwa baccalauréat . Podobnie jak w Polsce studia są trzystopniowe: – studia licencjackie (3 lata), – studia magisterskie (2 lata), – studia doktoranckie. We Francji istnieją tzw. elitarne szkoły wyższe ( Grandes Écoles ), które rekrutują kandydatów wyłącznie spośród posiadaczy świadectwa baccalauréat po dwuletnim kształceniu w tzw. classes préparatoires . Studia we Francji są praktycznie darmowe. Trzeba wpłacić jedynie wpisowe (zazwyczaj 100 euro rocznie).
GRECJA Nauka w Grecji jest obowiązkowa od 5. do 15. roku życia i została podzielona na: I. przedszkole obowiązkowe dla 5-latków; II. szkołę podstawową (dzieci od 6. do 12. roku życia); III. gimnazjum (szkołę średnią I stopnia dla dzieci w wieku 12–15 lat); IV. po etapie edukacji w gimnazjum młodzi Grecy mogą udać się do 3-letniego liceum, szkoły zawodowej bądź technikum; V. szkoły wyższe. Szkolnictwo wyższe w Grecji dzieli się na sektor uniwersytecki ( panepistimio ) i techniczny. Studia I stopnia trwają 4 lata i kończą się zdobyciem tytułu licencjata. Po kolejnym roku nauki można się już cieszyć z dyplomu magistra. Można też dalej studiować na studiach doktoranckich.
HISZPANIA Edukacja jest obowiązkowa dla dzieci w wieku od 6 do 16 lat. Etapy systemu szkolnictwa to: I. 6-letnia szkoła podstawowa; II. 4-letnia szkoła średnia I stopnia dla uczniów w wieku 12–16 lat; wszyscy uczniowie otrzymują podstawowe szkolenie zawodowe na poziomie szkoły średniej; III. szkoła średnia II stopnia zakończona egzaminem odpowiadającym polskiej maturze (16–18 lat); jest to szkoła opcjonalna i nie każdy musi do niej chodzić; IV. szkolnictwo wyższe. Jest ono płatne, ale koszt zależy od kierunku i uczelni; obowiązuje system boloński: – studia I stopnia – licencjackie – trwają cztery lata, – studia II stopnia – magisterskie – trwają rok lub dwa lata i kończą się otrzymaniem tytułem magistra, – studia III stopnia – doktoranckie – trwają trzy lata.
IRLANDIA Obowiązek szkolny w Irlandii obejmuje dzieci w wieku od 6. do 15. roku życia. Można jednak posłać dzieci do szkoły wcześniej – od 4. roku życia (Junior Infants, Senior Infants). System szkolny składa się ze: I. szkoły podstawowej trwającej osiem lat (dwie klasy „Infants” plus 6 klas); jest ona obowiązkowa, bezpłatna, powszechna i wyznaniowa; II. szkół ponadpodstawowych, wśród których wyróżnia się: – szkoły średnie, – zawodowe, – społeczne, – wszechstronne; szkoły ponadpodstawowe podzielone są na dwa cykle: – młodszy cykl – obowiązkowy 3-letni zakończony egzaminem Junior Certificate; – starszy cykl – nieobowiązkowy 2- lub 3-letni zakończony jednym z trzech egzaminów: tradycyjnym, zawodowym lub praktycznym; ten trzeci uniemożliwia dalszą edukację; III. szkolnictwo wyższe: w Irlandii na poziomie wyższym można się kształcić w czterech głównych typach szkół: uniwersytetach, instytutach technologii, kolegiach edukacyjnych oraz niezależnych, prywatnych szkołach. System studiów jest oparty na studiach licencjackich, magisterskich i doktoranckich; wyróżnia się trzy rodzaje studiów magisterskich: teoretyczne, badawcze oraz połączone (teoretyczno-badawcze); tytuł doktora zdobywa się po wykonaniu badań.
LITWA Obowiązkiem szkolnym na Litwie objęte są dzieci od 7. do 16. roku życia. Wcześniej dzieci mogą korzystać, jak w innych krajach, z przedszkoli, ale nie jest to obowiązkowe. Szkolnictwo na Litwie jest podzielone na: I. 4-letnie nauczanie początkowe (1–4 klasa); II. 6-letnie nauczanie podstawowe, po którym uzyskuje się wykształcenie podstawowe; III. szkołę średnią: – gimnazjum/liceum (2 lata; 11–12 klasa, matura po 12 klasie, kończąc szkołę średnią i zdając egzamin dojrzałości, uczniowie uzyskują wykształcenie średnie); – szkoła zawodowa (2-3 lata); po jej ukończeniu i zdaniu egzaminów uczniowie uzyskują wykształcenie średnie zawodowe i mogą kontynuować naukę w kolegiach i na uniwersytetach; IV. szkoły wyższe: uniwersytety oraz kolegia; obowiązuje system boloński: – studia licencjackie (4 lata), – studia magisterskie (2 lata), – studia doktoranckie (3 lata).
LUKSEMBURG Kształcenie jest obowiązkowe dla dzieci w wieku od 4 do 16 lat. Kolejne etapy systemu kształcenia to: I. przedszkole; II. 6-letnia szkoła podstawowa; w dwóch pierwszych klasach zajęcia są w języku luksemburskim, niemieckim i francuskim (od klasy drugiej); na koniec szóstej klasy wszyscy uczniowie zdają egzaminy, które decydują o dalszej drodze kształcenia; III. 3-letni college (odpowiednik dawnego polskiego gimnazjum); IV. szkoły średnie: klasyczne 4-letnie liceum lub technikum; decyzja, gdzie uczeń będzie się uczył, zależy od ocen z dwóch ostatnich klas, oceny nauczycieli i rozmowy z psychologiem; liceum kończy się maturą, której wynik jest uzależniony także od uzyskanych z poszczególnych przedmiotów ocen; V. szkoły wyższe. Studia podzielone są na dwa etapy: – I stopnia – licencjackie – trwają 3 lata, – II stopnia – magisterskie – obejmują 2 lata nauki, z wyjątkiem kierunków medycznych, gdzie studia II stopnia trwają 4 lata. Na uczelnie nie ma egzaminów wstępnych, a opłaty za studia są niskie.
ŁOTWA Na Łotwie obowiązek szkolny jest realizowany od 7. do 18. roku życia. Kształcenie jest prowadzone w następujących szkołach: I. 9-letnie szkoły podstawowe; II. 3-letnie szkoły średnie o profilu ogólnym lub specjalizujące się w zakresie matematyki, nauk przyrodniczych lub humanistycznych i nauk społecznych; na zakończenie kształcenia obowiązkowego uczniowie przystępują do egzaminów będących odpowiednikiem polskiej matury; uczniowie, którzy uzyskali pozytywne oceny ze wszystkich przedmiotów oraz głównych sprawdzianów i egzaminów, otrzymują świadectwo ukończenia kształcenia obowiązkowego i kartę osiągnięć w nauce; uczniowie, którzy nie odbyli pełnego cyklu kształcenia obowiązkowego, mogą również ukończyć ten cykl w niektórych szkołach zawodowych; III. szkoły wyższe zgodne z systemem bolońskim: – studia licencjackie (3 lata), – studia magisterskie (2 lata), – studia doktoranckie. Istnieją zarówno uczelnie typu uniwersyteckiego, które oferują nadanie stopni naukowych i zawodowych, jak i college, które oferują kształcenie tylko zawodowe.
MALTA Kształcenie jest obowiązkowe w wieku od 5 do 16 lat. Dzieli się na: I. poziom podstawowy (dzieci w wieku 5–11 lat); II. poziom średni (dzieci w wieku 11–16 lat); na zakończenie szkoły podstawowej uczniowie zdają egzamin, który decyduje o ich dalszej ścieżce kształcenia; III. poziom średni, na którym można wybrać z trzech rodzajów szkół: – junior lyceums prowadzące kształcenie ogólne na wyższym poziomie niż w pozostałych szkołach średnich, – secondary schools (szkoły średnie), – boys’/girls’ schools dla dziewcząt i chłopców, którzy nie uzyskują odpowiednich wyników. Przez cały okres kształcenia w szkole średniej I stopnia organizuje się dwie sesje egzaminacyjne rocznie – egzamin półroczny i egzamin roczny na zakończenie roku szkolnego. Oprócz tych egzaminów, nauczyciele oceniają osiągnięcia uczniów w nauce na bieżąco. Na zakończenie kształcenia obowiązkowego uczniowie przystępują do egzaminu pozwalającego uzyskać świadectwo. IV. Na Malcie istnieje tylko jeden uniwersytet – Uniwersytet Maltański, który posiada 14 wydziałów. Studia na nim odbywają się w języku angielskim. Obecność studentów na wszystkich zajęciach jest obowiązkowa.
NIDERLANDY Obowiązek szkolny w Niderlandach (Holandii) jest dla dzieci (5–16 lat). W praktyce dzieci rozpoczynają naukę w wieku 4 lat. System szkolny jest jednym z najbardziej skomplikowanych w UE. Składa się z: I. 8 lat kształcenia w szkole podstawowej (uczniowie w wieku 4–12 lat); w wieku 12 lat następuje wybór dalszego kształcenia na podstawie tzw. porady szkolnej formułowanej na podstawie wyników egzaminów szkolnych oraz tzw. Egzaminu CITO (tam, gdzie się go przeprowadza) i obserwacji nauczyciela; II. szkoły ponadpodstawowe dzielą się na: – poziom zawodowy I stopnia VMBO (z 4 podpoziomami) i II stopnia – MBO (ma 4 podpoziomy); nauka trwa 4 lata; – poziom pośredni HAVO – nauka trwa 5 lat, a jego ukończenie umożliwia kontynuowanie nauki w wyższych szkołach zawodowych (HBO); – poziom ogólnokształcący VWO – nauka trwa 6 lat z możliwością nauki na uniwersytetach; poziom ten dzieli się na: a) elitarne gymnasium, b) popularne technasium, c) atheneum; III. wyższe szkoły dzielą się na zawodowe i uniwersytety; studia zawodowe trwają 4 lata, a akademickie dzielą się na licencjackie, magisterskie i doktoranckie; wiele kierunków jest prowadzonych w języku angielskim; dla studentów z UE studia w Niderlandach są płatne.
NIEMCY Obowiązek szkolny dotyczy dzieci w wieku 6–18 lat. System szkolny składa się z: I. szkoły podstawowej trwającej 4 lata, a w niektórych landach – 6 (np. Berlin); II. trzech typów szkół ponadpodstawowych: – gimnazjum, w którym nauka trwa 9 lat (klasy 5–13); uczęszczają do niego uczniowie z najwyższymi wynikami; gimnazjum kończy się maturą upoważniającą do nauki w szkołach wyższych; każdy uczeń musi zdawać egzamin z języka niemieckiego, języka obcego i wybranego przedmiotu; – szkoły głównej, w której nauka trwa od 5 do 6 lat (klasy 5–9 lub 10); przekazywane są w niej uczniowi ogólne wiadomości umiejętności, które stanowić będą podstawę do dalszej nauki w szkole zawodowej; po jej ukończeniu uczeń kontynuuje naukę w szkole zawodowej oraz podpisuje umowę rozpoczynającą praktyczną naukę zawodu w rzemiośle, handlu lub przemyśle; szkoły zawodowe trwają 3 lata; – szkoły realnej, w której nauka trwa z reguły 5–6 lat, a ukończenie warunkuje podjęcie nauki zawodu i pracy; – w niektórych landach jest możliwa nauka także w tzw. szkole głównej będącej połączeniem wszystkich wymienionych typów szkół; w zależności od zdolności i postępów ucznia bierze on udział w kursach o mniejszych lub większych wymaganiach; na koniec może zdawać egzamin maturalny; III. szkół wyższych (uniwersytety i szkoły zawodowe) opartych na systemie bolońskim: czas studiów licencjackich wynosi w wyższych szkołach zawodowych 4 lata, a na uczelniach uniwersyteckich 4,5 roku; studia magisterskie trwają 2 lata.
PORTUGALIA W Portugalii uczęszczanie do szkoły jest obowiązkowe od 6. do 15. roku życia. System szkolny składa się z: I. 9-letniej szkoły podstawowej, w której można wyróżnić: – nauczanie zintegrowane (4 lata); – kształcenie przygotowawcze (2 lata); – przygotowanie do wyboru przyszłego zawodu (3 lata); II. szkoły średniej, w której nauka trwa od roku do 4 lat; uczeń wybiera jeden z profili: – ogólny, dający wstęp na uczelnię wyższą; – techniczno-zawodowy, umożliwiający dalszą naukę na uczelniach nieuniwersyteckich; – zawodowy, przygotowujący do zawodu, ale też dający możliwość dalszej nauki; III. szkół wyższych: uniwersytety i politechniki; na uniwersytetach można zdobyć następujące tytuły: – bakałarz – 3-letnie studia, z programem technicznym, kulturowym, uprawnia do wykonywania określonych zawodów; – licencjat – 4-letnie studia o profilu technicznym, kulturowym i specjalistycznym w danej dziedzinie; – magister – 2-letnie II stopnia, dające pogłębioną wiedzę z danego obszaru naukowego oraz umiejętność prowadzenia badań; – doktor – studia III stopnia, trwające zwykle 3 lata.
RUMUNIA Kształcenie obowiązkowe trwa 10 lat, od 6. do 16. roku życia. System szkolny podzielony jest na: I. 4-letnią szkołę podstawową (uczniowie w wieku 6–10 lat); II. 4-letnią szkołę średnią I stopnia (gimnazjum) – uczniowie w wieku 10–14 lat; III. II stopień szkoły średniej I stopnia, w ramach którego prowadzi się kształcenie ogólne, profilowane lub zawodowe (2 lata) – od 14. do 16. roku życia; IV. szkoły średnie II stopnia: – kształcenie zawodowe na poziomie szkoły średniej II stopnia (1 rok: 16–17 lat); – liceum (16-18/19 lat) zakończone egzaminem maturalnym; V. szkolnictwo wyższe: tworzą je uniwersytety, akademie i instytuty, gdzie cykl kształcenia trwa od 4 do 6 lat, oraz kolegia uniwersyteckie z krótkim cyklem studiów (2- i 3-letnie).
SŁOWACJA Obowiązek szkolny rozpoczyna się, kiedy dziecko osiągnie 6 lat i trwa do końca roku szkolnego, w którym uczeń skończy 16 lat. System szkolny składa się z: I. 9-letniej szkoły podstawowej, która prowadzi kształcenie na dwóch poziomach: – szkoły podstawowej (klasy 1–4); – szkoły średniej pierwszego stopnia (klasy 5–9): po ukończeniu 5 klasy (11 lat) uczniowie mogą się też przenieść do 8-letniego gimnazjum lub konserwatorium tańca, gdzie uczą się do ukończeniu drugiego roku kształcenia na poziomie szkoły średniej II stopnia; natomiast uczniowie, którzy ukończyli 8 klasę (14 lat), mogą zostać przyjęci do 5-letniego gimnazjum dwujęzycznego; II. szkolnictwo średnie II stopnia dzieli się z kolei na: – gimnazjum obejmujące drugi rok i lata kolejne kształcenia ogólnego na poziomie średnim II stopnia (uczniowie w wieku 16–19 lat); – wyspecjalizowaną szkołę średnią (16–19/20 lat); – konserwatorium (drugi i kolejne lata kształcenia artystycznego na poziomie średnim II stopnia dla młodzieży w wieku 16–18/19 lat); III. uczelnie wyższe, które prowadzą studia: – studia I stopnia: licencjackie trwające 3–4 lata; – studia II stopnia: magisterskie trwające od roku do trzech lat; – studia doktoranckie.
SŁOWENIA Obowiązek szkolny w Słowenii dotyczy dzieci w wieku 6–15 lat. System szkolny obejmuje: I. 9-letnią szkołę powszechną, w ramach której są 3 cykle kształcenia: – klasy 1–3 (wiek 6–8 lat), – klasy 4–6 (wiek 9–11 lat), – klasy 7–9 (wiek 12–14 lat): możliwe jest też uczęszczanie do nieobowiązkowej 10 klasy; po jej ukończeniu uczniowie przystępują do egzaminu umożliwiającego wybór dalszej ścieżki kształcenia; jest też możliwe, po ukończeniu 7 klas, kontynuowanie nauki w ramach cyklu kształcenia zawodowego; II. szkoły średnie II stopnia: – 4-letnie gimnazjum kończące się maturą (15–18 lat); – 4-letnie technikum (15–18 lat) z możliwością zdawania matury; III. szkoły zawodowe: – cyklu krótkiego (2,5–3 lata); – cyklu średniego (3-letnie); – kształcenia zawodowego/technicznego na poziomie średnim II stopnia (3 + 2 lata); IV. szkoły wyższe: uniwersytety i kolegia zawodowe; uniwersytety zorganizowane są według systemu bolońskiego: licencjackie, magisterskie i doktoranckie; kolegia zawodowe prowadzą głównie studia zawodowe, zwykle w formie 2-letniego policealnego kształcenia zawodowego, na poziomie poniżej tytułu zawodowego.
SZWECJA Dzieci rozpoczynają naukę w szkole w wieku 7 lat, a kształcenie obowiązkowe trwa 9 lat. System szkolny obejmuje: I. szkołę podstawową i średnią I stopnia (2 w 1) dla dzieci w wieku 7–16 lat; II. szkołę średnią II stopnia dla młodzieży w wieku 17–19 lat; kształcą one w ramach 17 ogólnych oraz profilowanych (dla uczniów o specjalnych zainteresowaniach) 3-letnich programów; III. szkoły wyższe: uniwersytety, kolegia uniwersyteckie oraz szkolnictwo wyższe zawodowe. W ramach studiów wyróżnia się kilka cykli kształcenia: – absolwent dyplomowany (studia 2-letnie); – licencjat (studia 3-letnie); – magister (studia jednolite 4-letnie lub II stopnia); – nowy magister (studia 5-letnie); – tytuły zawodowe (studia trwające od 2 do 5,5 roku). Można też kontynuować naukę na studiach doktoranckich.
WĘGRY Nauka jest obowiązkowa dla dzieci w wieku 3–16 lat, a obowiązek szkolny dotyczy dzieci od 6. do 16. roku życia. System szkolny obejmuje: I. 8-letnią szkołę powszechną, w skład której wchodzi kształcenie podstawowe (klasy 1–4) i średnie I stopnia (klasy 5–8); II. szkoły średnie (klasy 9–12), które mogą także oferować kształcenie na poziomie średnim I stopnia (klasy 5–8); dzielą się one na: – ogólnokształcące szkoły przygotowujące uczniów do egzaminu na zakończenie szkoły średniej i możliwości dalszej edukacji na studiach wyższych; – zawodowe szkoły średnie (średnia szkoła zawodowa, szkoła zawodowa i szkoła zawodowa specjalna) oferujące zarówno edukację ogólną i przedzawodową. Istnieją również szkoły zawodowe na poziomie policealnym; III. system szkolnictwa wyższego tworzą uniwersytety, uniwersytety nauk stosowanych oraz kolegia; oferują one: – studia zawodowe; – studia licencjackie I stopnia (trwające od 6 do 8 semestrów); – studia magisterskie II stopnia (trwające od 2 do 4 semestrów); – jednolite studia magisterskie; – programy doktorskie.
WŁOCHY Kształcenie obowiązkowe rozpoczyna się w wieku lat 6 lat i trwa aż do ukończenia 16 lat (łącznie 10 lat). System szkolnictwa obejmuje: I. 5-letnią szkołę podstawową, która kończy się egzaminem niewpływającym jednak na dalsze kształcenie; II. szkoły średnie, które dzielą się na: a) 3-letnie I stopnia, do których uczniowie przechodzą po ukończeniu szkoły podstawowej; b) II stopnia, gdzie uczniowie mogą wybrać: – 5-letnie liceum klasyczne kończące się maturą; – 5-letnie liceum matematyczno-przyrodnicze kończące się maturą; – 5-letnią szkołę techniczną z maturą; – szkołę zawodową trwającą od 2 do 5 lat; – 4- lub 5-letnie liceum artystyczne; wynik matury decyduje o dalszej edukacji na poziomie szkół wyższych; III. szkolnictwo wyższe, w skład którego wchodzą: – uniwersytety z politechnikami; – artystyczne szkoły wyższe kształcące w dziedzinach sztuk pięknych, muzyki i tańca; – szkoły wyższe dla tłumaczy; – wyższe szkoły techniczne. Szkoły wyższe funkcjonują według systemu bolońskiego: – studia licencjackie (I stopnia), – studia magisterskie (II stopnia), – studia doktoranckie (III stopnia). Dodatkowo wyższe szkoły techniczne oferują krótkie cykle kształcenia (dwuletnie).
Źródło: Englishsquare.pl sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
Słownik
swobody w UE
swobody w UE
swobody związane ze wspólnym rynkiem UE; dotyczą przepływu osób, kapitału, usług i towarów; zostały zagwarantowane już w traktatach ustanawiających Wspólnoty Europejskie, a zapis o nich znajduje się w Traktacie o funkcjonowaniu Unii Europejskiej
system boloński
system boloński
system funkcjonowania uczelni wyższych, w których studia podzielone są na stopnie: licencjackie, magisterskie i doktorskie