Wydrukuj Pobierz materiał do PDF Pobierz materiał do EPUB Pobierz materiał do MOBI Zaloguj się, aby skopiować i edytować materiał Zaloguj się, aby udostępnić materiał Zaloguj się, aby dodać całą stronę do teczki
R12nazkk0jPek
Na zdjęciu przedstawiona została mapa świata z XVI wieku po odkryciach geograficznych. Na dwóch półkulach widoczne kontynenty, m.in.: Azja, Europa, Afryka. Zaznaczone także koła podbiegunowe. Na jednej z półkul namalowany statek. Nad mapą łaciński napis: Orbis Terrae Compendiosa Descriptio. Całość półkul otoczona ornamentem. U dołu napisy.

Przyczyny odkryć

Mapa świata z XVI w. po odkryciach geograficznych – tzw. Mapa Mercatora z 1587 roku
Źródło: Rumold Mercator, Mapa świata z XVI w. po odkryciach geograficznych – tzw. Mapa Mercatora z 1587 r, 1587, domena publiczna.

Odkrycia geograficzne zmieniły wiele, bardzo wiele, w dziejach świata.

Wprowadzenie

Polecenie 1

Wyobraź sobie, że jesteś średniowiecznym odkrywcą i stajesz na nieznanej dotąd ziemi. Rdzenni mieszkańcy nigdy nie widzieli statku ani ludzi ubranych w buty i kapelusze. Postaw się na ich miejscu. Kogo w tobie zobaczą? Podyskutuj o tym z kolegami z klasy.

R11ZNetjWqv09
(Uzupełnij).
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

Kiedy to było?

Rm5NluWW4wSXR
1346 - 1353 epidemia "czarnej śmierci w Europie"; wielkie straty demograficzne. 1415 Portugalczycy opanowali Ceutę w Afryce Północnej. 1419 odkrycie Madery. 1446 Portugalczycy docierają do Wysp Zielonego Przylądka. 1453 zdobycie Konstantynopola. 1492 pierwsza wyprawa Kolumba. 1498 dotarcie Portugalczyków do Indii. 1538 wielka morska wyprawa sułtana Sulejmana Wspaniałego przeciwko Portugalczykom na Oceanie Indyjskim
Oś czasu: Odkrycia geograficzne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
RfGZ7eCf8P3hn
Mapa według pierwowzoru Ptolemeusza została przygotowana przez Niemca Johannesa von Armssheim w 1482 roku. Europa jest na niej proporcjonalnie większa niż w rzeczywistości. Ocean Atlantycki jest bardzo mały. Autor nie znał jeszcze odkryć Portugalczyków, którzy starali się utrzymywać je w tajemnicy. Ludzie nie zdawali sobie wtedy też sprawy z istnienia Pacyfiku
Źródło: Johannes von Armssheim, Mapa według pierwowzoru Ptolemeusza, 1482, domena publiczna.
Polecenie 2

Zastanów się i zapisz, jakie wnioski mógł wyciągnąć Krzysztof KolumbKrzysztof KolumbKrzysztof Kolumb, znając taki obraz świata i jakie założenie musiał przyjąć, planując swoją wyprawę.

Rmax6h5osB8Gq
(Uzupełnij).
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
Krzysztof Kolumb
tJNNsCDlCk_0000000S

Półwysep Iberyjski w średniowieczu

W VIII w. niemal cały Półwysep Iberyjski został opanowany przez najeźdźców arabskich z północnej Afryki. Jednak jeszcze w tym samym wieku rozpoczęła się rekonkwista, czyli powolne wypieranie muzułmanówmuzułmaninmuzułmanów w kierunku południowym. W trakcie tych zmagań wykształciły się niezależne królestwa: Aragonii, Nawarry, Kastylii i Portugalii. Granice tego ostatniego w połowie XIII w. sięgnęły południowych krańców półwyspu, uwalniając te ziemie spod władzy muzułmanów. Portugalia przeżywała wówczas okres burzliwego rozwoju gospodarczego i demograficznego, który dopiero w następnym stuleciu przerwany został m.in. wielkimi zarazami (1346‑1348, 1361, 1375). Przetaczając się przez Europę, spowodowały olbrzymie straty ludnościowe, także na Półwyspie Iberyjskim. Ludność Portugalii zmniejszyła się wówczas o jedną trzecią, a może nawet więcej.

Ponieważ po epidemii 'czarnej śmierciczarna śmierćczarnej śmierci' wsie opustoszały, a pola leżały odłogiem, tamtejszemu rycerstwu (szlachcie) brakowało środków na utrzymanie. Zgodnie z zasadami panującymi w ustroju feudalnym zwracali się więc o pomoc do swoich zwierzchników lennych (seniorówseniorseniorów), których powinnością było wspomaganie wasaliwasalwasali przez przyjmowanie ich małoletnich synów do służby. Chłopcy uczyli się rzemiosła wojennego, a jeśli rodzice nie byli w stanie dać im majątku zapewniającego utrzymanie, stosowne dobra ziemskie lub zdobycze wojenne winni byli zapewnić im seniorzy. W czasach rekonkwisty prostym rozwiązaniem tego typu problemów były kolejne wyprawy na kraje muzułmańskie i nowe zdobycze terytorialne. W Europie nie było już jednak dla Portugalczyków ziem do wyzwalania, zdecydowano się więc przenieść walki na tereny muzułmańskiej północnej Afryki. Wyprawy w tamte rejony organizowane były przez samego władcę oraz zasłużone w dziele rekonkwisty zakony rycerskiezakon rycerskizakony rycerskie:

wasal
senior
zakon rycerski
muzułmanin
  • Avis (początkowo nosił nazwę Zakonu z Évory),

  • Zakon Rycerzy Chrystusa (dawni Templariusze), na czele którego w XV w. stał m.in. brat królewski Henryk Żeglarz.

czarna śmierć
Polecenie 3

Wyjaśnij, na czym miała polegać opieka seniora (władcy). Zastanów się, jakie obowiązki ciążą na współczesnej władzy wobec obywatela. Napisz, czy podobne obowiązki mieli seniorzy wobec wasali.

Ra6jcCzWG0goU
(Uzupełnij).
Źródło: Learnetic, licencja: CC BY 4.0.
R9NM0YmZfDaun
Fragment obrazu ołtarzowego z końca XV w. autorstwa Nuno Goncalvesa, poświęconego św. Wincentemu, przedstawiający portret Henryka Żeglarza (1394‑1460). 
Źródło: Nuno Gonçalves, Saint Vincent Panels, Narodowe Muzeum Sztuki Starożytnej, Lizbona, domena publiczna.
tJNNsCDlCk_0000001D

Ceuta

Jako pierwszy cel 'nowej' konkwistykonkwistakonkwisty wybrane zostało miasto Ceuta. Portugalczycy wiedzieli, że przybywają tam karawanykarawankarawany ze złotem z głębi Afryki. W 1415 r. udało się opanować miasto, ale Arabowie ciągle usiłowali je odbić, a karawany przeniosły się do innych portów. Z powodu walk nie można było znaleźć osadników chętnych do uprawy ziemi w najbliższej okolicy. Nauczyło to Portugalczyków, że aby prowadzić wymianę handlową, lepiej uzyskać zgodę lokalnych władców na zakładanie faktorii (kolonialnych placówek handlowych), niż używać siły.

R1amMHABc4jhB
Położenie Ceuty w zachodnim basenie Morza Śródziemnego
Źródło: Wikimedia Commons, a. nn., licencja: CC BY-SA 3.0.
Rfs14VdKHK8R0
Ceuta – widok współczesny portu nad Morzem Śródziemnym
Źródło: Kainita, Ceuta, licencja: CC BY-SA 2.0. Wikimedia Commons.

Port został zdobyty przez Henryka Żeglarza w 1415 r., w latach 1580 do 1640 i od roku 1688 do dziś należy do Hiszpanii.

konkwista
karawan

Współcześnie - nadal strzeżona

Ceuta to enklawa (wydzielone terytorium innego państwa) na terenie Maroka. Granica portu jest pilnie strzeżona, sama Ceuta, podobnie jak Hiszpania, jest częścią Unii Europejskiej. W 2021 r. Hiszpania i UE od dawna polegają na Maroku w kwestii kontroli migracji do Europy. Przywódcom UE i Hiszpanii zależy na dobrych relacjach z tym państwem, by ograniczać nielegalną migrację w zachodniej części Morza Śródziemnego.

Dużo osób nadal jednak próbuje przedostać się do Europy z Maroka, a Europa ma nadzieję, że pozostaną po marokańskiej stronie granicy lub morza.

17 maja 2021 roku 6 tys. ludzi wyruszyło z marokańskich plaż, opłynęło zasieki graniczne i przedostało się do hiszpańskiej enklawy Ceuta. Maroko, podobnie jak Turcja, od czasu do czasu przepuszcza przez granicę pewną liczbę migrantów, traktując to jako szantaż dla wymuszenia ustępstw politycznych lub gospodarczych. Tym razem, pretekstem do ostrzeżenia było oburzenie Rabatu z powodu przyjęcia w Madrycie na leczenie lidera rebelianckiej organizacji. Przez kolejne dni do Ceuty przepływało tysiące imigrantów.

RP7j9BwOdss0S
Rekonkwista na Półwyspie Iberyjskim
Źródło: Krystian Chariza i zespół, licencja: CC BY 3.0.

Mapa: Rekonkwista na Półwyspie Iberyjskim

Na mapie zaznaczono:

  • krucjaty przeciw muzułmanom hiszpańskim

  • z Królestwa Kastylii w stronę miasta Walencja

  • ze środka Półwyspu Iberyjskiego stronę Morza Śródziemnego

  • z Toledo w stronę Grenady

  • granice państw w 2. połowie XII w.

  • zasięgi zdobyczy Portugalii, Kastylii i Aragonii do 1270 r. w wyniku rekonkwisty:

  • cały Półwysep Iberyjski prócz emiratu Grenady

  • obszary utracone przez islam:

  • do 800 roku:

  • część Królestwa Aragonii

  • część Królestwa Leonu

  • część Królestwa Portugalii

  • część Królestwa Kastylii

  • do 1250 roku:

  • większość Półwyspu Iberyjskiego prócz emiratu Grenady

  • do 1492 roku:

  • emirat Grenady

  • państwa muzułmańskie:

  • północ Afryki

Ćwiczenie 1
ROUaLs1dEJnYT1
Zadanie interaktywne polegające na pogrupowaniu elementów.
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 1

Korzystając z opisu mapy podaj, do którego roku islam utracił cały Półwysep Iberyjski.

R1RC0GK1s90jE
(Uzupełnij).
Źródło: Learnetic S.A., licencja: CC BY 4.0.
tJNNsCDlCk_00000021

Wyprawy na ocean

Wyprawy w dalsze zakątki świata były już ekspedycjami morskimi. W ich wyniku odkryte zostały wyspy na Atlantyku. Najważniejszym doświadczeniem zdobytym przy kolonizowaniu wysp było wprowadzenie tam nowych upraw, np. trzciny cukrowej. Dało to początek plantacyjnemu systemowi produkcji i w krótkim czasie zaczęło przynosić Koronie – czyli w rzeczywistości władcy państwa – wysokie dochody w postaci ceł i opłat portowych pobieranych od kupców.

Cele wypraw odkrywczych

Zasadnicze przyczyny 'wielkich odkryć geograficznych' i początki ekspansji zamorskiej Europejczyków należy wiązać z ustrojem feudalnymustrój feudalnyustrojem feudalnym, wynikającymi z niego powinnościami władców oraz z kryzysem ekonomiczno‑społecznym. Przede wszystkim jednak z trudnościami, jakie przeżywało rycerstwo portugalskie i kastylijskie w XV wieku. Po co więc odbywały się te wyprawy?:

  • aby szukać możliwości ominięcia pośredników w handlu azjatyckim,

  • dla wartości poznawczych,

  • z pragnienia krzewienia chrześcijaństwa,

  • dla korzyści materialnych, jakie przynosił np. nowy system organizacji produkcji rolnej (plantacjeplantacjaplantacje) i związany z nim handel.

Pojęcie 'wielkie odkrycia geograficzne' jest pojęciem europocentrycznym, czyli mówi o poznawaniu świata z perspektywy europejskiej. 'Wielkie odkrycia' przyniosły w większości znaczące korzyści Europejczykom. Nie może ich tak jednak nazwać ludność rdzenna odkrywanych kontynentów, ponieważ dla nich nastąpiły wówczas liczne skrajnie niepomyślne zmiany. Rdzenni mieszkańcy posiadali często rozwinięte cywilizacje i dorobek niektórych z nich przewyższał osiągnięcia Europejczyków. Jednak grabieżcza polityka odkrywców spowodowała ich upadek lub zepchnięcie na margines.

Nastąpiło katastrofalne wyludnienie wielu obszarów Ameryki, masowe wymieranie Indian z powodu wyniszczającej, niewolniczej pracy w kopalniach kruszców i na plantacjach. Wprowadzono handel niewolnikami z Afryki, którzy byli bardziej wytrzymali i mieli zastąpić w pracy ludność rdzenną. Zniszczeniu uległo wówczas wiele zabytków i dzieł sztuki wykonanych przez rdzennych mieszkańców. Na 'wielkie odkrycia geograficzne' należy więc patrzeć nie tylko od strony Europejczyków ale i rdzennej ludności odkrywanych terenów.

tJNNsCDlCk_0000002G
plantacja
ustrój feudalny

Naukowe i technologiczne podstawy odkryć geograficznych

Dawne sposoby żeglowania i nowe potrzeby

Europejczycy, podobnie zresztą jak mieszkańcy Azji, do czasów wielkich odkryć geograficznych pływali w pobliżu lądu. Wynikało to przede wszystkim z braku umiejętności określenia położenia na otwartych wodach daleko od lądu oraz z niedoskonałości statków. Na oceanach zdarzały się sztormy z wysokimi falami, a większość ówczesnych statków miała niskie burty i była poruszana siłą mięśni ludzkich (były to tzw. galery), co wymagało usytuowania otworów na wiosła stosunkowo nisko nad linią wody. Wielkie fale mogły więc taki statek bez trudu zalać wodą i zatopić.

Aby pływać z daleka od brzegu, trzeba było:

  • zrezygnować z poruszania statku siłą mięśni ludzkich, czyli wioślarzy,

  • nauczyć się wykorzystać do żeglugi siłę wiatru,

  • nauczyć się określać położenie statku i wyznaczać kurs,

  • poznać i nauczyć się wykorzystywać prądy morskie i stałe wiatry,

  • wybudować statek zapewniający bezpieczeństwo na oceanie, potrafiący wytrzymać siłę pchającego go wiatru i dużych fal, a przy tym łatwy w sterowaniu i manewrowaniu.

Karawela

Wszystkie wymagania statku zdolnego pływać na pełnym morzu spełniała karawelakarawelakarawela, nowy typ statku żaglowego. Karawela posiadała zróżnicowane ożaglowanie, które stosunkowo łatwo można było zwijać i rozwijać, wysokie burty, a z tyłu wzmocnioną konstrukcję z ruchomym sterem. Na takich statkach pływali odkrywcy portugalscy i takie dotarły pod dowództwem Krzysztofa Kolumba do Ameryki.

R41UR5dVpI3xS
Współczesna replika karaweli "Pinta" Kolumba
Źródło: Thomas R. Machnitzki, Memphis, dostępny w internecie: Wikimedia Commons, licencja: CC BY 3.0.
karawela
Ciekawostka

W szwedzkiej Karlskronie, w Muzeum Morskim nie tylko obejrzysz, ale i 'poczujesz' życie na statku z dawnych wieków.

Polecenie 4

Żeglarze musieli zmagać się z brakiem świeżej wody, psującym się jedzeniem, robakami oraz chorobami. Zastanów się i wyjaśnij, co mogło być największym problemem dla ludzi podróżujących tygodniami na morzu.

Ra6jcCzWG0goU
(Uzupełnij).
Źródło: Learnetic, licencja: CC BY 4.0.

Sztuka orientacji

Nauczenie się orientacji na otwartym morzu zajęło Europejczykom wieki. Według Francisa Bacona jednym z najważniejszych wynalazków człowieka u schyłku średniowiecza była busolabusolabusola. Pozwalała ona wyznaczać kierunek w stosunku do bieguna magnetycznego ziemi (czyli praktycznie północy). Kolejnym krokiem było wynalezienie astrolabiumAstrolabiumastrolabium, za pomocą którego określano wysokość gwiazd,
a to pozwalało określić szerokość geograficzną. Niezwykle istotne było tworzenie
tzw. 'portolanów', czyli map, na których zaznaczono wysokość określonych gwiazd na konkretnej szerokości i ich położenie w stosunku do poznanych już brzegów. Wreszcie trzeba było nauczyć się żeglugi na półkuli południowej, gdzie znikały znane Europejczykom gwiazdy, z najważniejszą z nich gwiazdą północną.

tJNNsCDlCk_00000039
busola
astrolabium

Henryk Żeglarz

Zdobycie umiejętności żeglowania możliwe było tylko poprzez długotrwałe i żmudne zbieranie doświadczenia. Czołową rolę odegrał w tym dziele wspomniany Henryk Żeglarz. Założył on podobno legendarną 'szkołę nawigacji' w Sagres na południu Portugalii. (Tak naprawdę jest to historiograficzna legenda - nawigacji uczono w rzeczywistości w Lizbonie i Lagos.) Henryk, wypełniając swój senioralny obowiązek, jako brat króla i mistrz zakonu rycerskiego wysyłał rycerzy na morskie wyprawy, z których winni przywozić m.in. nowe umiejętności i wiedzę.

RHxIhUdCwMZ1W
Mapa świata z XVI w. po odkryciach geograficznych – tzw. Mapa Mercatora z 1587 roku
Źródło: Rumold Mercator, Mapa świata z XVI w. po odkryciach geograficznych – tzw. Mapa Mercatora z 1587 r, 1587, domena publiczna.

Mapa przygotowana przez Mercatora w 1587, zamieszczona została w wydanym w 1595 r. 'Atlas sive Cosmographicae Meditationes de Fabrica Mundi et fabricati figura'.

Polecenie 5

Porównaj mapę świata wg Ptolemeusza, przygotowaną przez Johannesa Armssheima z 1482 r., z mapą Mercatora z 1587 r. Zwróć uwagę na:

  • oznaczenie równika i zwrotników,

  • kół podbiegunowych,

  • poszerzenie wiedzy o lądach. Pojawił się nie tylko Pacyfik. Wiedziano też o istnieniu jeszcze oficjalnie nieodkrytej Australii.

  • znajdź kolejne elementy niewystępujące u Ptolemeusza.

Ra6jcCzWG0goU
(Uzupełnij).
Źródło: Learnetic, licencja: CC BY 4.0.
Polecenie 6

Jakim rodzajem statku Krzysztof Kolumb dotarł do Ameryki? Zapisz odpowiedź.

R1YV0O7MkGvcg
(Uzupełnij).
Źródło: Learnetic S.A., licencja: CC BY 4.0.
tJNNsCDlCk_0000003N

Jak ideologia uzasadniała odkrycia geograficzne

Każdy władca podejmujący wojnę (a wyprawy miały taki właśnie charakter) budował ideologiczne uzasadnienie dla swoich czynów. Ważną sprawą był też ekonomiczny wymiar wypraw. Liczono na to, że długofalowe wydatki ostatecznie przyniosą korzyści. Wyprawy odkrywcze miały w sobie również element religijny. Stanowiły swoistą kontynuację wypraw krzyżowych, jakby dalszy ciąg walki z niewiernymi. Takimi uzasadnieniami posługiwali się władcy, podpierając się przy tym autorytetem Kościoła katolickiego. Postrzeganie wypraw jako 'krucjat' spowodowało, że papież proszony był o pełnienie roli rozjemcy w ewentualnych sporach między uczestnikami tych działań.

W 1494 roku władcy Portugalii i Hiszpanii podpisali w Tordesillas traktat, który dotyczył sfer wpływów w tzw. Nowym Świecie, czyli na nowo odkrytych lądach.

RhVnExwpRJtAh1
Na mapie zaznaczono wielkie odkrycia geograficzne.
Wielkie odkrycia geograficzne
Źródło: Krystian Chariza i zespół, licencja: CC BY 3.0.

Wielkie odkrycia geograficzne. Na mapie zaznaczone są:

- Obszary znane Europejczykom w XIV w.,

- Pierwsze obszary skolonizowane przez Hiszpanię, Portugalię,

- Wyprawa Marco Polo,

- Wyprawa Bartolomeu Diaza,

- Wyprawa Krzysztofa Kolumba,

- Wyprawa Vasco da Gamy,

- Wyprawa Ferdynanda Magellana,

- Hiszpańsko‑portugalska linia podziału świata w 1494 r. i 1529 r.

Obszary znane Europejczykom:

- Europa,

- Zachodnie, południowe i wschodnie tereny Azji.

Pierwsze obszary skolonizowane przez Hiszpanię:

- Południowa część Ameryki Północnej,

- Północno‑wschodnia cześć Ameryki Południowej,

- Filipiny,

- Część Nowej Gwinei.

Pierwsze obszary skolonizowane przez Portugalię:

- Wschodni skrawek Ameryki Południowej,

- Wschodnie i zachodnie tereny Afryki,

- Przylądek Dobrej Nadziei,

- Madagaskar,

- Wschodnie tereny Indii,

- Część Borneo.

Trasa wyprawy Marco Polo:

- W latach 1271‑1295 wyruszył z Wenecji przez Morze Śródziemne na Wschód - do Konstantynopola. Stamtąd przez Azję aż do Chin, miasta Pekin.

Trasa wyprawy Bartolomeu Diaza:

- W latach 1487‑1488 wyrusza z Hiszpanii, wzdłuż Afryki. Dociera do najdalej wysuniętego punktu w Afryce - Przylądka Dobrej Nadziei i wraca identyczną trasą do Hiszpanii.

Trasa wyprawy Krzysztofa Kolumba:

- W latach 1492‑1493 wyrusza z Hiszpanii, miasta Palos, płynie przez Ocean Spokojny, dociera do San Salwador, Kubę, Haiti i wraca przez Ocena Spokojny do Hiszpanii.

Trasa wyprawy Vasco da Gamy:

- W latach 1497‑1499 wyrusza z Portugalii, miasta Lizbona. Płynie wzdłuż zachodniego brzegu Afryki, dociera do najdalej wysuniętego na północ skrawka Afryki czyli Przylądka Dobrej Nadziei. Następnie płynie wzdłuż wschodniego brzegu Afryki. Wypływa z Afryki, miasta Malinindi do Indii, miasta Kalikat.

Trasa wyprawy Ferdynanda Magellana:

- W latach 1519‑1521 wyrusza z Hiszpanii z miasta Sewilla. Płynie przez Ocean Atlantycki, wzdłuż Ameryki Południowej do miasta Buenos Aires. Dalej wyrusza przez Ocean Spokojny, umiera na Filipinach w roku 1521. Następnie Juan Sebastian Elcano płynie przez Ocean Indyjski, opływa Afrykę i kieruje się do Hiszpanii.

Hiszpańsko‑portugalska linia podziału świata w 1494 r.:

- Przebiegała wzdłuż Oceanu Atlantyckiego.

Hiszpańsko‑portugalska linia podziału świata w 1529 r.:

- Przebiegała wzdłuż Oceanu Spokojnego.

R1NfW69X5v3FX
Mapa portugalska z 1502 r. z linią wyznaczoną przez traktat w Tordesilas
Źródło: a. nn., 1502, Biblioteca Estense Universitaria, Modena, Italy,, domena publiczna.
Ćwiczenie 2
RQfvPoKf4D6C61
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
tJNNsCDlCk_00000045

Ekonomiczny motor odkryć geograficznych

Zyski płynące z wypraw odkrywczych

W początkowej fazie wyprawy dawały odpowiednie zajęcie młodym rycerzom,
ale trzeba pamiętać, że były to przedsięwzięcia niezwykle kosztowne. Z tego powodu wypatrywano korzyści z wypraw, czy to w postaci nowych ziem, czy to towarów, które można było kupić, by później z wielokrotnym zyskiem sprzedać. Odkrycie wysp na Atlantyku początkowo okazało się umiarkowanym sukcesem, gdyż w samej Portugalii, po wielkich zarazach, leżało odłogiem sporo ziemi. Dla rycerzy obdarowanych ziemią bez chłopów (i płynących od nich opłat), była ona zupełnie bezwartościowa.

RfCkf8OBnp60b
Prądy morskie na Oceanie Atlantyckim
Źródło: Krystian Chariza i zespół, licencja: CC BY 3.0.

Mapa: Prądy Morskie na Oceanie Atlantyckim.

Na mapie zaznaczono:

Prądy morskie ciepłe:

  • Północnorównikowy,

  • Karaibski,

  • Antylski,

  • Zatokowy (Golfsztrom),

  • Północnoatlantycki,

  • Norweski,

  • Równikowy Prąd Wsteczny,

  • Gwinejski,

  • Gujański,

  • Południoworównikowy

  • Prąd Brazylijski,

  • Agulhas.

Prądy morskie zimne:

  • Labradorski,

  • Wschodniogrenlandzki,

  • Kanaryjski,

  • Benguelski,

  • Peruwiański

  • Prąd Wiatrów Zachodnich.

tJNNsCDlCk_0000004F

Trzcina cukrowa

Prawdziwym przełomem w rachunku korzyści z wypraw okazało się wprowadzenie na zdobytych terenach upraw roślin, które nie rosły w samej Portugalii - przede wszystkim trzciny cukrowej. To przyniosło duże zyski i przyspieszyło kolejne wyprawy. Cukier był wówczas niezwykle drogim i chętnie spożywanym towarem luksusowym. W Europie nie można było uprawiać roślin cukrowych z powodu warunków klimatycznych oraz z braku miejsca, wynikającego ze stosowania na starym kontynencie systemu agrarnego, tzw. trójpolówkitrójpolówkatrójpolówki.

R13BFyRVh1Xw6
Trzcina cukrowa
Źródło: JamesDeMers, Trzcina cukrowa, dostępny w internecie: pixabay.com, domena publiczna.
Ćwiczenie 3
RpI2fthyvimoe1
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
trójpolówka
tJNNsCDlCk_0000004Q

Zyski z nowych zdobyczy

W nowo zakładanych zamorskich gospodarstwach produkowano cukier oraz doskonałe wino, które przeznaczone były na sprzedaż w Portugalii, a w zamian sprowadzano narzędzia do produkcji, a nawet zboże i żywność. Rozwijał się handel, który dawał dochody z podatków pod postacią opłat portowych czy koncesji na handel. Dzięki temu rzemieślnicy i rolnicy w Portugali mieli zbyt na swoje produkty. Bogacili się pośredniczący w wymianie towarów kupcy. Cała gospodarka przyspieszała.

Polecenie 6

Jakie były przyczyny odkryć geograficznych wynikające z:

  • Sytuacji wewnętrznej Hiszpanii i Portugalii?

  • Udoskonalenia przyrządów i środków żeglugi?

  • Przyczyn gospodarczych?

Ra6jcCzWG0goU
(Uzupełnij).
Źródło: Learnetic, licencja: CC BY 4.0.
RgqXQBzgVxRDy
Tradycyjne szlaki handlowe do Indochin (Jedwabny szlak)
Źródło: Krystian Chariza i zespół, licencja: CC BY 3.0.

Mapa: Tradycyjne szlaki handlowe do Indochin (Jedwabny szlak)

Na mapie zaznaczono:

- Jedwabny Szlak

- Wielki Mur chiński

- Pozostałe szlaki handlowe

Jedwabny Szlak:

prowadził z dawnej stolicy Chin do:

Hangzhou,

Louyang,

Chang˹an,

Lanzhou,

oaza Dunhuang (w miejscu rozgałęzienia trzech szlaków),

tu rozdzielał się na szlak główny (północny) i południowy.

Droga północna prowadziła pomiędzy:

południowym podnóżem gór Tienszan,

północnym skraju pustyni Takla Makan,

przez oazy Hami,

Turfan,

do Kaszgaru,

Samarkandy,

przez Merw,

Hamadan,

do Antiochii,

w rejon Morza Śródziemnego (przez Bagdad i Damaszek),

Droga południowa wiodła przez:

Chotan,

Kaszgar,

Baktrę,

Merw,

Hamadan,

Antiochę,

do Konstantynopola

Pod koniec I w. p.n.e. popularny stał się również tzw. Morski Szlak Jedwabny. Prowadził on z Morza Czerwonego przez Indie i Malaje na Morze Południowochińskie.

jedwabny szlak
Polecenie 7

Historycy niekiedy podają, że zdobycie Konstantynopola przez Turków mogło mieć wpływ na podjęcie poszukiwań nowej drogi morskiej do Indii. Spróbuj to wyjaśnić, wykorzystując powyższą mapę.

Ra6jcCzWG0goU
(Uzupełnij).
Źródło: Learnetic, licencja: CC BY 4.0.
Polecenie 7

Czy Jedwabny Szlakjedwabny szlakJedwabny Szlak handlowy to była ściśle jedna wyznaczona droga? Spróbuj to wyjaśnić, wykorzystując powyższy opis mapy.

R5VWZzSAJDyH2
(Uzupełnij).
Źródło: Learnetic S.A., licencja: CC BY 4.0.