Rodzaje komórek

Jakie jest kryterium rozróżnienia organizmów żywych od materii nieożywionej? Zgodnie z komórkową teorią budowy organizmów każdy żywy organizm zbudowany jest przynajmniej z jednej komórki. Wyróżnia się więc organizmy jedno- i wielokomórkowe. Zarówno komórki należące do różnych organizmów, jak i komórki budujące różne tkanki organizmu wielokomórkowego znacząco różnią się od siebie. Nauka zajmująca się badaniem komórek nazywana jest cytologią, a w szerszym,  nowoczesnym ujęciu - biologią komórki.

Komórki i organizmy eukariotyczne i prokariotyczne

Teoria komórkowa głosi, że wszystkie organizmy żywe składają się z komórek, a komórka jest podstawową jednostką budowy i funkcji organizmu. Wszystkie komórki powstają z już istniejących komórek przez ich podział. Teoria ta stanowi fundament współczesnej biologii i została sformułowana w XIX wieku przez Schleidena, Schwanna i Virchowa.

Komórki mogą różnić się między sobą pod względem wielkości, kształtu oraz wewnętrznej struktury. Podstawowym kryterium podział komórek jest obecność lub brak jądra komórkowego. Na tej podstawie wyróżnia się się komórki prokariotyczne (bezjądrowe) oraz eukariotyczne (jądrowe).

Ważne!

Organizmy zbudowane z komórek bezjądrowych nazywane są prokariontami. Prokarionty są organizmami jednokomórkowymi i należą do nich bakterie oraz archeowce. Organizmy zbudowane z komórek eukariotycznych mogą być jedno- lub wielokomórkowe. Nazywane są eukariontami, a należą do nich protisty, grzyby, rośliny i zwierzęta.

R1FGnCkD8E1nN

Zdjęcie przedstawia grupę zwierząt przy zbiorniku wodnym. Stado słoni składające się zarówno z dorosłych, jak i młodych osobników korzysta z wodopoju.

R14usTeEBqpwA

Zdjęcie przedstawia komórki gronkowca złocistego w przybliżeniu mikroskopowym. Bakterie te posiadają kuliste komórki o nieco nieregularnym kształcie.

Porównanie budowy komórki prokariotycznej i eukariotycznej

Najważniejsze różnice w budowie między komórką prokariotyczną a eukariotyczną dotyczą:

• ulokowania materiału genetycznego

• braku lub obecności organelliorganellumorganelli komórkowych

Budowa komórki prokariotycznej

Każda komórka prokariotyczna otoczona jest błoną komórkowąbłona komórkowabłoną komórkową, na powierzchni której występuje zwykle ściana komórkowaściana komórkowaściana komórkowa i otoczka śluzowaotoczka śluzowaotoczka śluzowa. W cytoplazmie znajdują się liczne rybosomyrybosomyrybosomy, jednak brak otoczonych błoną organelli komórkowych, takich jak jądro komórkowejądro komórkowejądro komórkowe, wakuolewakuolewakuole, mitochondriamitochondriummitochondria czy chloroplastychloroplastchloroplasty. Funkcje jądra komórkowego pełni nukleoidnukleoidnukleoid. Jest to obszar cytoplazmy, w którym znajduje się zwykle pojedyncza, kolista cząsteczka DNA nazywana chromosomem bakteryjnym (genoforem). Oprócz genoforu, materiał genetyczny prokariontów stanowią również pogrążone w cytoplazmie liczne, małe cząsteczki kolistego DNA, zwane plazmidamiplazmidyplazmidami. Wiele komórek prokariotycznych posiada struktury umożliwiające ruch, tj. rzęski.

Budowa komórki eukariotycznej

W komórkach eukariotycznych znajdą się błona komórkowabłona komórkowabłona komórkowa, cytoplazma i rybosomyrybosomyrybosomy, a ponadto jądro komórkowe, w którym zgromadzony jest materiał genetyczny, oraz cytoszkieletcytoszkieletcytoszkielet i liczne organelle komórkowe o wyspecjalizowanych funkcjach. Należą do nich m.in.: siateczka śródplazmatycznasiateczka śródplazmatycznasiateczka śródplazmatyczna, aparat Golgiegoaparat Golgiegoaparat Golgiego, lizosomylizosomylizosomy, peroksysomyperoksysomyperoksysomy, glioksysomyglioksysomglioksysomy oraz wakuolewakuolewakuole i plastydyplastydyplastydy.

Zarówno jądro, jak i inne organelle są otoczone błonami, co pozwala na ich wyraźne oddzielenie od cytoplazmy i stworzenie odrębnych środowisk wewnątrz komórki.

Rodzaje komórek eukariotycznych

W zależności od występowania charakterystycznych organelli komórkowych, komórki eukariotyczne można podzielić na trzy główne rodzaje: komórki grzybów, roślin i zwierząt. Najważniejsze różnice w budowie między komórkami grzybowymi, roślinnymi i zwierzęcymi dotyczą braku lub obecności ściany komórkowej, lizosomów oraz warunkujących samożywność chloroplastów.

Podsumowanie

• Komórka jest najmniejszą jednostką życia.

• Komórki dzielimy na prokariotyczne (bezjądrowe) i eukariotyczne (jądrowe).

• Komórki prokariotyczne występują u organizmów jednokomórkowych - bakterii, natomiast eukariotyczne u jednokomórkowców i wielokomórkowców - protistów, grzybów, roślin i zwierząt.

• W budowie komórki prokariotycznej występuje błona komórkowa, cytoplazma, rybosomy i ściana komórkowa.

• Odpowiednikiem jądra komórkowego w komórkach prokariotycznych jest region cytoplazmy - nukleoid, w którym znajduje się chromosom bakteryjny (genofor).

• W komórkach eukariotycznych występuje błona komórkowa, cytoplazma, rybosomy, cytoszkielet oraz jądro komórkowe i inne organelle komórkowe.

• Ze względu na występowanie specyficznych organelli komórkowych wyróżnia się trzy rodzaje komórek eukariotycznych: zwierzęce (bez ściany komórkowej), grzybowe (ze ścianą komórkową) oraz roślinne (ze ścianą komórkową i chloroplastami).

Ćwiczenia utrwalające