Zdjęcie mikroskopowe przedstawia komórki krwi, erytrocyty. Mają one owalne, spłaszczone w środku kształty. Są koloru czerwonego.
Zdjęcie mikroskopowe przedstawia komórki krwi, erytrocyty. Mają one owalne, spłaszczone w środku kształty. Są koloru czerwonego.
Układ krążenia
Zabarwienie krwi zależy od stopnia jej natlenowania. Krew dobrze natlenowana ma barwę jasnoczerwoną, a uboga w tlen jest ciemnoczerwona.
Źródło: ZEISS Microscopy, Flickr, licencja: CC BY-NC-ND 2.0.
Skład i funkcje krwi
Twoje cele
Omówisz rolę erytrocytów, i trombocytów oraz składników osocza.
Przedstawisz rolę krwi w transporcie gazów oddechowych.
Określisz znaczenie krzepnięcia krwi dla zachowania homeostazy organizmu.
Funkcje krwi
W ciele zwierząt krążą różne płyny. Pełnią one określone funkcje, np. odżywcze, transportowe czy odpornościowe. Jednym z nich jest krew, która zapewnia łączność między poszczególnymi częściami ciała. Najważniejsze funkcje krwi przedstawia poniższa ilustracja interaktywna.
RzUQWYaq3jdWo1
Ilustracja przedstawia komórki krwi, erytrocyty. Mają one owalne, spłaszczone w środku kształty. Są koloru czerwonego. Na schemacie opisano w punktach funkcje krwi. Należy do nich: 1. Transport substancji odżywczych pobranych z przewodu pokarmowego oraz tlenu z płuc do wszystkich narządów i tkanek, 2. Transport zbędnych i szkodliwych produktów przemiany materii, przede wszystkim dwutlenku węgla i związków azotowych, z tkanek do płuc, nerek i skóry, 3. Rozprowadzanie po organizmie hormonów i innych substancji fizjologicznie czynnych (np. enzymów), wpływających na pracę tkanek i narządów, 4. Wspomaganie reakcji odpornościowych, 5. Udział w termoregulacji (rozprowadzanie ciepła po całym organizmie), 6. Regulacja ciśnienia osmotycznego komórek i tkanek oraz utrzymywanie równowagi kwasowo‑zasadowej płynów ustrojowych, dzięki udziałowi w gospodarce wodno‑mineralnej.
Ilustracja przedstawia komórki krwi, erytrocyty. Mają one owalne, spłaszczone w środku kształty. Są koloru czerwonego. Na schemacie opisano w punktach funkcje krwi. Należy do nich: 1. Transport substancji odżywczych pobranych z przewodu pokarmowego oraz tlenu z płuc do wszystkich narządów i tkanek, 2. Transport zbędnych i szkodliwych produktów przemiany materii, przede wszystkim dwutlenku węgla i związków azotowych, z tkanek do płuc, nerek i skóry, 3. Rozprowadzanie po organizmie hormonów i innych substancji fizjologicznie czynnych (np. enzymów), wpływających na pracę tkanek i narządów, 4. Wspomaganie reakcji odpornościowych, 5. Udział w termoregulacji (rozprowadzanie ciepła po całym organizmie), 6. Regulacja ciśnienia osmotycznego komórek i tkanek oraz utrzymywanie równowagi kwasowo‑zasadowej płynów ustrojowych, dzięki udziałowi w gospodarce wodno‑mineralnej.
Funkcje krwi.
Źródło: Englishsquare.pl Sp. z o.o., ZEISS Microscopy, www.flickr.com, licencja: CC BY-NC-ND 2.0.
Skład krwi
Krew jest tkanką łączną składającą się z płynnego osocza (substancja międzykomórkowa) oraz zawieszonych w nim elementów morfotycznych (komórek krwi).
Osocze - płynna część krwi
Osocze stanowi ok. 55% objętości. To żółtawy płyn zawierający ok. 90% wody. Resztę stanowią białka (ok. 7%) oraz inne związki organiczne i nieorganiczne (3%).
Wśród białek osocza można wyróżnić albuminy biorące udział w regulacji ciśnienia onkotycznegociśnienie onkotyczneciśnienia onkotycznego krwi, immunoglobuliny (przeciwciała)immunoglobuliny (przeciwciała)immunoglobuliny (przeciwciała) uczestniczące w reakcjach odpornościowych i fibrynogen odgrywający ważną rolę w procesie krzepnięcia krwi. Osocze pozbawione fibrynogenu nosi nazwę surowicy krwi.
Oprócz białek osocze zawiera także inne związki organiczne: substancje odżywcze (glukozę, aminokwasy, witaminy, wolne kwasy tłuszczowe) oraz zbędne produkty przemiany materii (mocznik, kwas moczowy, kreatyninę). Ponadto w osoczu występują hormony i liczne enzymy, które biorą udział w procesach przemiany materii.
Blisko 1% składu osocza stanowią jony sodu, chloru, potasu, wapnia, magnezu i żelaza. W osoczu są również rozpuszczone gazy: tlen, dwutlenek węgla i azot.
ciśnienie onkotyczne
ciśnienie wywierane przez białka osocza. Dzięki niemu płyn jest przyciągany z powrotem do naczyń krwionośnych, a nie przemieszcza się do tkanek
immunoglobuliny (przeciwciała)
rodzaj białek wydzielanych przez limfocyty w przebiegu reakcji odpornościowej. Immunoglobuliny charakteryzują się zdolnością do swoistego rozpoznawania antygenów
bg‑blue
Zapoznaj się z filmem, a później wykonaj polecenia.
R14UHsJsPEvpN1
Film przedstawiający charakterystykę osocza i funkcji jego białek.
Film przedstawiający charakterystykę osocza i funkcji jego białek.
Różnorodność i funkcje białek osocza.
Źródło: Englishsquare.pl Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
Źródło: Englishsquare.pl Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
Film przedstawiający charakterystykę osocza i funkcji jego białek.
Polecenie 1
RwtwJE2iCwes7
Wymień funkcje białek występujących w osoczu. (Uzupełnij).
Polecenie 2
R1AILdDnpmygb
Scharakteryzuj białka występujące w osoczu. (Uzupełnij).
bg‑blue
R15V3AAD23NBS
Zdjęcie przedstawia żółtawą, półprzezroczystą substancję znajdującą się w worku na kroplówkę.
Świeżo pobrane osocze od zdrowego człowieka.
Źródło: DiverDave, wikipedia.org, licencja: CC BY-SA 3.0.
Elementy morfotyczne krwi
Elementy morfotyczne stanowią ok. 45% objętości krwi. Zalicza się do nich: erytrocyty (krwinki czerwone), leukocyty (krwinki białe) oraz trombocyty (płytki krwi). Do leukocytów zalicza się: neutrofile, eozynofile, bazofile, limfocyty i monocyty.
Dla zainteresowanych
Elementy morfotyczne
Liczba w μmul (mmIndeks górny 33) krwi
Erytrocyty
4,5–5,5 mln
Leukocyty
% leukocytów
5–8 tys.
Granulocyty
Neutrofile (granulocyty obojętnochłonne)
55–65
Eozynofile (granulocyty kwasochłonne)
2–4
Bazofile (granulocyty zasadochłonne)
0,5–1
Agranulocyty
Limfocyty
25–35
Monocyty
4–8
Trombocyty
200–300 tys.
Indeks górny Na podstawie: Encyklopedia biologiczna, pod red. Zdzisława Otłęgi, Wydawnictwo OPRES, Kraków 1998. Indeks górny koniecNa podstawie: Encyklopedia biologiczna, pod red. Zdzisława Otłęgi, Wydawnictwo OPRES, Kraków 1998.
RCJP8NLLFNST3
Wymyśl pytanie na kartkówkę związane z tematem materiału.
R12GZ5RQBEEJV
Na fotografii z mikroskopu świetlnego w powiększeniu pięćsetkrotnym znajdują się krwinki czerwone ssaków - elastyczne, dwuwklęsłe krążki o średnicy od 7 do 8 μm i grubości od 1 do 2 μm. Ich dwuwklęsły kształt umożliwia odkształcanie się w trakcie przeciskania się wzdłuż naczyń włosowatych o średnicy mniejszej niż wymiary krwinki.
Każda krwinka czerwona ssaków jest elastycznym, dwuwklęsłym krążkiem o średnicy od 7 do 8 μm i grubości od 1 do 2 μm. Jej dwuwklęsły kształt umożliwia odkształcanie się w trakcie przeciskania się wzdłuż naczyń włosowatych o średnicy mniejszej niż wymiary krwinki. Brak jądra komórkowego oraz innych organelli powiększa przestrzeń, w której mieści się hemoglobina – białko transportujące gazy oddechowe. Erytrocyty nie mają mitochondriów i oddychają beztlenowo, nie zużywając przenoszonego tlenu. Dzięki temu jego transport jest bardzo wydajny. Pojedynczy erytrocyt zawiera ok. 250 tys. cząsteczek hemoglobiny. Jedna cząsteczka hemoglobiny wiąże cztery cząsteczki tlenu, a zatem jeden erytrocyt może transportować około 1 mln cząsteczek O2. Krwinki czerwone żyją ok. 120 dni. Mikroskop świetlny, powiększenie 500x.
Źródło: Graham Beards, Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 4.0.
R5TDRLNZL8RHZ
Na fotografii z mikroskopu świetlnego w powiększeniu tysiąckrotnym znajdują się neutrofile mające kształt kulisty i średnicę od 12 do 15 μm. Najbardziej charakterystyczną ich cechą jest segmentowane jądro.
Neutrofile (granulocyty obojętnochłonne) mają kształt kulisty i średnicę od 12 do 15 μm. Najbardziej charakterystyczną ich cechą jest segmentowane jądro. Żyją około 2‑4 dni. Mają zdolność do fagocytozy. Mikroskop świetlny, powiększenie 1000x.
Źródło: Graham Beards, Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 3.0.
R1NE3BHKCSE78
Na fotografii z mikroskopu świetlnego w powiększeniu tysiąckrotnym znajdują się eozynofile będące rodzajem leukocytów zawierających w cytozolu ziarnistości, które barwią się na ceglastoczerwony kolor. Ich jądro najczęściej jest dwupłatowe. Osiągają wielkość od 12 do 17 μm.
Eozynofile (granulocyty kwasochłonne) to rodzaj zawierających w cytozolu ziarnistości, które barwią się na ceglastoczerwony kolor. Ich jądro najczęściej jest dwupłatowe. Osiągają wielkość od 12 do 17 μm. Mają właściwości żerne. Żyją około dobę. Mikroskop świetlny, powiększenie 1000x.
Źródło: Graham Beards, Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 3.0.
R1K2DKP2185U8
Na fotografii z mikroskopu świetlnego w powiększeniu stukrotnym znajdują się bazofile, czyli leukocyty, których cytozol wypełniony jest ziarnistościami barwiącymi się na kolor niebieski. Mają kulisty kształt i wydłużone, segmentowane jądro z dwoma lub więcej przewężeniami. Średnica bazofilów osiąga wielkość ok. 10 μm.
Bazofile to , których cytozol wypełniony jest ziarnistościami barwiącymi się na kolor niebieski. Mają kulisty kształt i wydłużone, segmentowane jądro z dwoma lub więcej przewężeniami. Średnica bazofilów osiąga wielkość ok. 10 μm. Mają zdolność fagocytozy. Wydzielają histaminę i heparynę – substancje pobudzające do działania inne typy leukocytów. Żyją kilka dni. Mikroskop świetlny, powiększenie 100x.
Źródło: Erhabor Osaro, Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 3.0.
R1OFX8N1L8TOU
Na fotografii z mikroskopu świetlnego w powiększeniu tysiąckrotnym znajdują się limfocyty w formie fioletowych punktów, które nie mają ziarnistości w cytozolu, a ich jądra komórkowe są zaokrąglone lub mają nerkowaty kształt.
Limfocyty nie mają ziarnistości w cytozolu, a ich duże jądra komórkowe są zaokrąglone lub mają nerkowaty kształt. Mają małą ilość cytoplazmy. Limfocyty są bezbarwne, dlatego można je zobaczyć w obrazie mikroskopowym dopiero po odpowiednim wybarwieniu. Limfocyty B żyją 5–10 dni, zaś limfocyty T – średnio 4–10 lat. Mikroskop świetlny, powiększenie 1000x.
Źródło: Kyoto University, tylko do użytku edukacyjnego.
R11Q144Q1SQMG
Na fotografii z mikroskopu świetlnego w powiększeniu tysiąckrotnym widoczne monocyty - największe krwinki spośród leukocytów o średnicy dochodzącej do 20 μm. Są fioletowe, półprzezroczyste, z ciemnofioletowym kształtem w środku.
Monocyty to największe krwinki spośród leukocytów o średnicy dochodzącej do 20 μm. Krążą przez pewien czas we krwi, a po przejściu do tkanek mogą się różnicować, m.in. w makrofagi, które żyją około 2 miesięcy. Mikroskop świetlny, powiększenie 1000x.
Źródło: Graham Beards, Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 3.0.
Poszczególne elementy morfotyczne krwi pełnią wyspecjalizowane funkcje.
R14ZHRTC5PDSC
Ilustracja przedstawia przekrój przez naczynie krwionośne. Opisane zostały wszelkie elementy znajdujące się wewnątrz naczyń krwionośnych.
1. Osocze wypełnia naczynie krwionośne. To żółtawy płyn zawierający ok. 90% wody. Resztę stanowią białka (ok. 7%) oraz inne związki organiczne i nieorganiczne (3%). Wśród białek osocza można wyróżnić albuminy biorące udział w regulacji ciśnienia osmotycznego krwi, immunoglobuliny (przeciwciała) uczestniczące w reakcjach odpornościowych i fibrynogen odgrywający ważną rolę w procesie krzepnięcia krwi. Osocze pozbawione fibrynogenu nosi nazwę surowicy krwi. Oprócz białek osocze zawiera także inne związki organiczne: substancje odżywcze (glukozę, aminokwasy, witaminy, wolne kwasy tłuszczowe) oraz zbędne produkty przemiany materii (mocznik, kwas moczowy, kreatyninę). Ponadto w osoczu występują hormony i liczne enzymy, które biorą udział w procesach przemiany materii. Blisko 1% składu osocza stanowią jony sodu, chloru, potasu, wapnia, magnezu i żelaza. W osoczu są również rozpuszczone gazy: tlen, dwutlenek węgla i azot.
2. Krwinki czerwone (erytrocyty). Na zdjęciu owalne komórki, spłaszczone w środkowej części o kolorze czerwonym. Ludzkie krwinki czerwone (erytrocyty) są dwuwklęsłymi dyskami, cieńszymi w środku niż na brzegach. Taki kształt zwiększa szybkość dyfuzji gazów przez błonę komórkową. Brak jądra komórkowego oraz innych organelli powiększa przestrzeń, w której mieści się hemoglobina – białko transportujące gazy oddechowe. Erytrocyty nie mają mitochondriów i oddychają beztlenowo, nie zużywając przenoszonego tlenu. Dzięki temu jego transport jest bardzo wydajny. Pojedynczy erytrocyt zawiera ok. 250 tysięcy cząsteczek hemoglobiny. Jedna cząsteczka hemoglobiny wiąże cztery cząsteczki tlenu, a zatem jeden erytrocyt może transportować około mln cząsteczek tlenu. Żyją ok. 120 dni.
3. Płytki krwi (trombocyty). Na zdjęciu komórki o biało‑żółtej barwie. Mają nieregularne kształty eliptyczne. Część komórek pokryta jest licznymi wypustkami. Podpisano je jako aktywne płytki krwi. U większości kręgowców są wrzecionowatymi komórkami z dużym, owalnym jądrem. Trombocyty ssaków, nazywane płytkami krwi, są drobnymi, różnokształtnymi fragmentami cytoplazmy komórek szpikowych, bez jądra komórkowego, otoczonymi błoną komórkową. Płytki krwi odgrywają ważną rolę w procesie krzepnięcia krwi. Żyją tylko 8–10 dni. Te, które w tym czasie nie zostaną wykorzystane, są niszczone w śledzionie.
4. Limfocyty. Na zdjęciu komórka o kulistym kształcie i niebieskozielonym zabarwieniu. Wokół komórki widoczna jest półprzezroczysta, nitkowata otoczka. Komórki o dużych jądrach komórkowych i małej ilości cytoplazmy. Są bezbarwne, dlatego można je zobaczyć w obrazie mikroskopowym dopiero po odpowiednim wybarwieniu. Niektóre z nich są komórkami specjalizującymi się w rozpoznawaniu antygenów (limfocyty T) i wytwarzaniu przeciwciał (limfocyty B), inne mają zdolność do bezpośredniego niszczenia bakterii lub komórek organizmu zmienionych nowotworowo czy zainfekowanych wirusem (komórki NK). Limfocyty B żyją 5–10 dni, zaś limfocyty T – średnio 4–10 lat.
5. Bazofile (granulocyty zasadochłonne). Na zdjęciu kulista forma o półprzezroczystej ścianie. Wewnątrz widoczne są mniejsze, niebieskie formy kuliste oraz większe, fioletowe. Odgrywają ważną rolę w reakcjach alergicznych. Mają zdolność fagocytozy. Wydzielają histaminę i heparynę– substancje pobudzające do działania inne typy leukocytów. Żyją kilka dni.
6. Eozynofile (granulocyty kwasochłonne). Na zdjęciu kulista forma o półprzezroczystej ścianie. Wewnątrz widoczne są mniejsze, czerwone formy kuliste oraz większe, fioletowe. Niszczą obce białka, które dostały się do organizmu jako alergeny lub podczas zakażenia pasożytami. Mają właściwości żerne. Żyją około dobę.
7. Monocyty. Na zdjęciu kulista forma o półprzezroczystej ścianie. Wewnątrz widoczna jest forma o nieregularnym kształcie i czerwonym kolorze. Są największe spośród krwinek białych. Powstają w szpiku kostnym, skąd przemieszczają się do krwi. Po upływie ok. 24 godzin dostają się do tkanek, gdzie dojrzewają i stają się makrofagami – ogromnymi komórkami, które na drodze fagocytozy pochłaniają bakterie, martwe komórki i ich pozostałości. Makrofagi żyją około 2 miesięcy.
8. Neutrofile (granulocyty obojętnochłonne). Na zdjęciu kulista forma o półprzezroczystej ścianie. Wewnątrz widoczne są mniejsze, żółte formy kuliste oraz większe, fioletowe. Poruszają się ruchem pełzakowatym, wykrywają i pochłaniają na drodze fagocytozy bakterie oraz resztki komórek w uszkodzonych lub zainfekowanych tkankach. Żyją około 2‑4 dni.
Ilustracja przedstawia przekrój przez naczynie krwionośne. Opisane zostały wszelkie elementy znajdujące się wewnątrz naczyń krwionośnych.
1. Osocze wypełnia naczynie krwionośne. To żółtawy płyn zawierający ok. 90% wody. Resztę stanowią białka (ok. 7%) oraz inne związki organiczne i nieorganiczne (3%). Wśród białek osocza można wyróżnić albuminy biorące udział w regulacji ciśnienia osmotycznego krwi, immunoglobuliny (przeciwciała) uczestniczące w reakcjach odpornościowych i fibrynogen odgrywający ważną rolę w procesie krzepnięcia krwi. Osocze pozbawione fibrynogenu nosi nazwę surowicy krwi. Oprócz białek osocze zawiera także inne związki organiczne: substancje odżywcze (glukozę, aminokwasy, witaminy, wolne kwasy tłuszczowe) oraz zbędne produkty przemiany materii (mocznik, kwas moczowy, kreatyninę). Ponadto w osoczu występują hormony i liczne enzymy, które biorą udział w procesach przemiany materii. Blisko 1% składu osocza stanowią jony sodu, chloru, potasu, wapnia, magnezu i żelaza. W osoczu są również rozpuszczone gazy: tlen, dwutlenek węgla i azot.
2. Krwinki czerwone (erytrocyty). Na zdjęciu owalne komórki, spłaszczone w środkowej części o kolorze czerwonym. Ludzkie krwinki czerwone (erytrocyty) są dwuwklęsłymi dyskami, cieńszymi w środku niż na brzegach. Taki kształt zwiększa szybkość dyfuzji gazów przez błonę komórkową. Brak jądra komórkowego oraz innych organelli powiększa przestrzeń, w której mieści się hemoglobina – białko transportujące gazy oddechowe. Erytrocyty nie mają mitochondriów i oddychają beztlenowo, nie zużywając przenoszonego tlenu. Dzięki temu jego transport jest bardzo wydajny. Pojedynczy erytrocyt zawiera ok. 250 tysięcy cząsteczek hemoglobiny. Jedna cząsteczka hemoglobiny wiąże cztery cząsteczki tlenu, a zatem jeden erytrocyt może transportować około mln cząsteczek tlenu. Żyją ok. 120 dni.
3. Płytki krwi (trombocyty). Na zdjęciu komórki o biało‑żółtej barwie. Mają nieregularne kształty eliptyczne. Część komórek pokryta jest licznymi wypustkami. Podpisano je jako aktywne płytki krwi. U większości kręgowców są wrzecionowatymi komórkami z dużym, owalnym jądrem. Trombocyty ssaków, nazywane płytkami krwi, są drobnymi, różnokształtnymi fragmentami cytoplazmy komórek szpikowych, bez jądra komórkowego, otoczonymi błoną komórkową. Płytki krwi odgrywają ważną rolę w procesie krzepnięcia krwi. Żyją tylko 8–10 dni. Te, które w tym czasie nie zostaną wykorzystane, są niszczone w śledzionie.
4. Limfocyty. Na zdjęciu komórka o kulistym kształcie i niebieskozielonym zabarwieniu. Wokół komórki widoczna jest półprzezroczysta, nitkowata otoczka. Komórki o dużych jądrach komórkowych i małej ilości cytoplazmy. Są bezbarwne, dlatego można je zobaczyć w obrazie mikroskopowym dopiero po odpowiednim wybarwieniu. Niektóre z nich są komórkami specjalizującymi się w rozpoznawaniu antygenów (limfocyty T) i wytwarzaniu przeciwciał (limfocyty B), inne mają zdolność do bezpośredniego niszczenia bakterii lub komórek organizmu zmienionych nowotworowo czy zainfekowanych wirusem (komórki NK). Limfocyty B żyją 5–10 dni, zaś limfocyty T – średnio 4–10 lat.
5. Bazofile (granulocyty zasadochłonne). Na zdjęciu kulista forma o półprzezroczystej ścianie. Wewnątrz widoczne są mniejsze, niebieskie formy kuliste oraz większe, fioletowe. Odgrywają ważną rolę w reakcjach alergicznych. Mają zdolność fagocytozy. Wydzielają histaminę i heparynę– substancje pobudzające do działania inne typy leukocytów. Żyją kilka dni.
6. Eozynofile (granulocyty kwasochłonne). Na zdjęciu kulista forma o półprzezroczystej ścianie. Wewnątrz widoczne są mniejsze, czerwone formy kuliste oraz większe, fioletowe. Niszczą obce białka, które dostały się do organizmu jako alergeny lub podczas zakażenia pasożytami. Mają właściwości żerne. Żyją około dobę.
7. Monocyty. Na zdjęciu kulista forma o półprzezroczystej ścianie. Wewnątrz widoczna jest forma o nieregularnym kształcie i czerwonym kolorze. Są największe spośród krwinek białych. Powstają w szpiku kostnym, skąd przemieszczają się do krwi. Po upływie ok. 24 godzin dostają się do tkanek, gdzie dojrzewają i stają się makrofagami – ogromnymi komórkami, które na drodze fagocytozy pochłaniają bakterie, martwe komórki i ich pozostałości. Makrofagi żyją około 2 miesięcy.
8. Neutrofile (granulocyty obojętnochłonne). Na zdjęciu kulista forma o półprzezroczystej ścianie. Wewnątrz widoczne są mniejsze, żółte formy kuliste oraz większe, fioletowe. Poruszają się ruchem pełzakowatym, wykrywają i pochłaniają na drodze fagocytozy bakterie oraz resztki komórek w uszkodzonych lub zainfekowanych tkankach. Żyją około 2‑4 dni.
Funkcje elementów morfotycznych krwi.
Źródło: BruceBlaus, Englishsquare.pl Sp. z o.o., http://commons.wikimedia.org, licencja: CC BY-SA 3.0.
Elementy morfotyczne
Liczba w μmul (mmIndeks górny 33)
Erytrocyty
4,5–5,5 mln
Leukocyty
5–8 tys.
Trombocyty
200–300 tys.
Elementy morfotyczne
% leukocytów
Granulocyty
Neutrofile (granulocyty obojętnochłonne)
55–65%
Eozynofile (granulocyty kwasochłonne)
2–4%
Bazofile (granulocyty zasadochłonne)
0,5–1%
Agranulocyty
Limfocyty
25–35%
Monocyty
4–8%
Indeks dolny Na podstawie: Encyklopedia biologiczna, pod red. Zdzisława Otłęgi, Wydawnictwo OPRES, Kraków 1998. Indeks dolny koniecNa podstawie: Encyklopedia biologiczna, pod red. Zdzisława Otłęgi, Wydawnictwo OPRES, Kraków 1998.
Układ krwiotwórczy człowieka odpowiada za produkcję komórek krwi. Wszystkie elementy morfotyczne powstają z komórek pochodzących od jednej embrionalnej, niezróżnicowanej komórki macierzystej. Elementy krwi powstają przede wszystkim w czerwonym szpiku kostnymczerwony szpik kostnyczerwonym szpiku kostnym.
Aktywność tego układu zależy od wielu czynników i zmienia się wraz ze zmianą stanu organizmu, np. w przypadku niedotlenienia szpik kostny produkuje więcej erytrocytów, a w infekcjach tworzy więcej leukocytów. Z kolei w niektórych stanach patologicznych (po napromieniowaniu, po przyjmowaniu niektórych toksycznych leków) szpik kostny zanika, przez co zostaje osłabiona produkcja wszystkich tych komórek.
czerwony szpik kostny
tkanka krwiotwórcza wypełniająca jamy szpikowe kości długich, kręgów oraz kości płaskich (mostka, kości czaszki, miednicy, żeber)
Krzepnięcie krwi
Krzepnięcie krwi to prawidłowy, naturalny proces fizjologiczny organizmu, chroniący go przed utratą krwi w wyniku uszkodzenia naczyń krwionośnych.
W kaskadzie krzepnięcia wyróżniamy dwie drogi: uszkodzenie tkanek prowadzi do aktywacji tzw. drogi zewnątrzpochodnej, a uszkodzenie ściany naczynia krwionośnego aktywuje drogę wewnątrzpochodną. Każda z tych dróg wykorzystuje inne czynniki krzepnięcia do momentu połączenia w tzw. drogę wspólną. Droga wspólna kończy się przekształceniem rozpuszczalnego fibrynogenu (czynnika I) w nierozpuszczalne włókna fibryny.
Fazy krzepnięcia krwi:
R1W1hIPLCLmwC
Grafika przedstawia kaskadę krzepnięcia krwi. Kolorem pomarańczowym zaznaczono aktywne czynniki krzepnięcia, a czarnym – nieaktywne. Kaskada podzielona jest na dwie drogi krzepnięcia: drogę wewnątrzpochodną oraz drogę zewnątrzpochodną. Droga wewnątrzpochodna rozpoczyna się od czynnika XII. Jest on oznaczony na czarno. Od niego skierowana jest strzałka do pomarańczowego czynnika XII. Pod wpływem aktywnego czynnika XII nieaktywny czynnik XI przechodzi w aktywny czynnik XI. Następnie pod wpływem aktywnego czynnika XI nieaktywny czynnik IX przechodzi w aktywny czynnik IX. Następnie, czynnik ten wraz z jonami Ca indeks górny 2 plus oraz aktywnym czynnikiem VII powodują przejście nieaktywnego czynnika X w aktywny czynnik X. Aktywny czynnik X następnie oddziałuje na nieaktywną protrombinę (czynnik II) doprowadzając do jej przejścia w aktywny czynnik trombinę. Ostatecznie trombina oddziałuje na nieaktywny fibrynogen (czynnik I), który przechodzi w aktywną fibrynę (skrzep). Droga zewnątrzpochodna rozpoczyna się od aktywnej tromboplastyny, która oddziałuje na nieaktywny czynnik VII, aktywując go. Następnie aktywny czynnik VII wraz z aktywnym czynnikiem IX oraz jonami Ca indeks górny 2 plus VII powodują przejście nieaktywnego czynnika X w aktywny czynnik X. Aktywny czynnik X następnie oddziałuje na nieaktywną protrombinę (czynnik II) doprowadzając do jej przejścia w aktywny czynnik trombinę. Ostatecznie trombina oddziałuje na nieaktywny fibrynogen (czynnik I), który przechodzi w aktywną fibrynę (skrzep).
Źródło: EnglishSquare.pl Sp. z o. o., licencja: CC BY-SA 3.0.
1. Utworzenie czopu płytkowego z trombocytów
1. Utworzenie czopu płytkowego z trombocytów
Płytki krwi (trombocyty) nieustannie krążą we krwi. Po otwarciu naczynia krwionośnego natychmiast przyklejają się do miejsca uszkodzenia. Zlepione ze sobą tworzą czop płytkowy, który wstępnie hamuje wypływ krwi. Za zlepianie płytek krwi odpowiada białko obecne w osoczu oraz na samych płytkach. Dzięki niemu czop nie jest zrywany z powierzchni naczynia krwionośnego przez prąd płynącej nim krwi. Taki czop jest jednak jeszcze zbyt delikatny i niestabilny, by powstrzymać krwawienie, zwłaszcza intensywniejsze.
2. Aktywacja płytek krwi
2. Aktywacja płytek krwi
Po utworzeniu czopu płytkowego trombocyty wydzielają szereg substancji, zmieniających ich budowę oraz wtórnie aktywizujących białka na ich powierzchni (np. kolagen). Te procesy wzmacniają czop. Uwolniona zostaje także serotonina (neuroprzekaźnik). Jedną z jej funkcji jest zwężanie naczyń krwionośnych w obrębie zranienia, co przekłada się na dodatkowe hamowanie krwawienia.
3. Aktywacja kaskady krzepnięcia i powstanie trombiny
3. Aktywacja kaskady krzepnięcia i powstanie trombiny
Czop płytkowy czasowo hamuje krwawienie. Właściwy skrzep powstaje jednak dopiero przez utworzenie sieci włóknika (fibryny), która wzmacnia i stabilizuje czop płytkowy. Razem tworzą skrzep.
Dochodzi do tego przez aktywację kaskady krzepnięcia: krążące w osoczu krwi nieaktywne czynniki krzepnięcia zaczynają się wzajemnie aktywować. W procesie tym ważne są jony wapnia oraz białkowe czynniki osocza. W wyniku ich oddziaływania powstaje kompleks przekształcający protrombinę (glikoproteinę wytwarzaną w wątrobie) w trombinętrombinatrombinę.
Część czynników krzepnięcia, chociaż mają one indywidualną nazwę oznacza się umownie liczbami rzymskimi, np.: czynnik I – fibrynogen, czynnik II –protrombina, itd.
4. Przekształcenie fibrynogenu w fibrynę
4. Przekształcenie fibrynogenu w fibrynę
Trombina powoduje przekształcenie rozpuszczalnego fibrynogenu (osoczowego białka krążącego we krwi) w nierozpuszczalną fibrynęfibryna (wlóknik)fibrynę. Ma ona postać sieci mocnych, twardniejących włókien, które wzmacniają skrzep i tworzą jego szkielet. W miejscu zranienia powstaje skrzep, który po obkurczeniu potocznie nazywany „strupem”. Na tym kończy się proces krzepnięcia, a skrzep pozostaje w miejscu zranienia do momentu, w którym tkanki zregenerują się i ich ciągłość zostanie przywrócona.
Powstały skrzep hamuje krwawienie, a po spełnieniu swojej roli jest usuwany na drodze fibrynolizy. Jest to enzymatyczny proces degradacji fibrynyfibryna (wlóknik)fibryny przez plazminęplazminaplazminę.
RYfaIiYLGmcaY
Schemat przedstawia przebieg procesu fibrynolizy. Plazminogen przechodzi w plazminę. W wyniku oddziaływania plazminy na fibrynę dochodzi do jej degradacji. Grafika podzielona jest na dwie części. Po lewej stronie znajdują się czerwone krwinki oraz inne struktury związane ze sobą za pomocą siatki z fibryny. Po prawej stronie, w wyniku degradacji fibryny siatka zostaje przerwana, przez co jej zawartość jest uwalniana.
Fibrynoliza – plazmina rozkłada fibrynę, co powoduje uwolnienie erytrocytów i płytek krwi, a w konsekwencji rozpad skrzepu.
Źródło: Englishsquare.pl Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
fibryna (wlóknik)
proste, nierozpuszczalne w wodzie białko, wytrącające się z osocza krwi podczas procesu jej krzepnięcia; tworzy rusztowanie skrzepu; powstaje z fibrynogenu w wyniku działania trombiny
plazmina
enzym mający zdolność rozpuszczania fibryny; jest stosowana w leczeniu zawałów i zakrzepów oraz do przyspieszenia wchłaniania się krwiaków
trombina
enzym odpowiedzialny za przekształcenie fibrynogenu (osoczowego białka krążącego we krwi) w fibrynę (włóknik)
RSA8ZCFQF1LLJ
Film opisuje mechanizm krzepnięcia krwi.
Film opisuje mechanizm krzepnięcia krwi.
Krzepnięcie krwi.
Źródło: Englishsquare.pl Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
Źródło: Englishsquare.pl Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
Film opisuje mechanizm krzepnięcia krwi.
Polecenie 3
R1DZeydoipn05
(Uzupełnij).
Polecenie 4
R8qlqMspKkFPX
(Uzupełnij).
Grupy krwi
U ludzi występują 4 główne grupy krwi: A, B, AB, 0. O rodzaju każdej z nich decyduje obecność na powierzchni błon erytrocytów specjalnych białek – antygenów. Osoba z grupą krwi A posiada erytrocyty z antygenami A. Krwinki grupy B na powierzchni erytrocytów mają antygeny B, a krwinki grupy AB – oba rodzaje antygenów (A i B). Erytrocyty pozbawione antygenów warunkują grupę 0.
Dodatkowo w osoczu krwi występują 2 rodzaje białek – przeciwciał: anty‑A oraz anty‑B. Powodują one zlepianie się, czyli aglutynacjęaglutynacjaaglutynację krwinek: przeciwciała anty‑A zlepiają erytrocyty posiadające antygen A, przeciwciała anty‑B zlepiają erytrocyty posiadajace antygen B. Osocze krwi grupy 0 zawiera oba rodzaje przeciwciał, a w osoczu krwi grupy AB nie ma ich w ogóle.
aglutynacja
reakcja, w której upostaciowane antygeny, np. komórek bakteryjnych lub erytrocytów są zlepiane pod wpływem swoistych przeciwciał; jest podstawą wyznaczania grup krwi i diagnozy wielu chorób.
R1K6elIW88Cma
Ilustracja przedstawia tabelę grup krwi. W pierwszym rzędzie ukazano cztery czerwone kółka z literą grupy krwi. Z pierwszego wystają różowe kulki, symbolizujące antygeny powierzchniowe grupy A. Z drugiego wystają zielone romby, symbolizujące antygeny powierzchniowe grupy B. Z trzeciego (grupa AB) wystają oba rodzaje antygenów, a z czwartego żaden (grupa zero). Środkowy rząd przedstawia pojedyncze antygeny. Dolny rząd przedstawia przeciwciała w osoczu: grupa krwi A posiada przeciwciała anty –B, grupa krwi B posiada przeciwciała anty – A, grupa AB nie posiada przeciwciał, grupa krwi 0 posiada oba rodzaje przeciwciał.
Antygeny i przeciwciała
Źródło: Dariusz Adryan, licencja: CC BY-SA 3.0.
W białkach błonowych erytrocytów człowieka występuje grupa około ośmiu antygenów nazywanych czynnikiem Rh. Wśród nich najbardziej immunogennym, czyli najłatwiej wywołującym pojawianie się przeciwciał skierowanych przeciw niemu, jest antygen D. Jest on obecny u blisko 84% Europejczyków.
RHHMy1FdMsSqe
Grafika przedstawia dwa erytrocyty. Na jednym z nich znajdują się antygeny D, kształtem przypominające dużą literę Y.
Krew, której erytrocyty posiadają antygen D, zaliczana jest do grupy Rh+, a krew, której erytrocyty nie mają tego antygenu to krew grupy Rh−.
Źródło: Englishsquare Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
W układzie grupowym Rh nie ma naturalnych przeciwciał skierowanych przeciwko antygenowi D. Jednak jeśli osobie o grupie Rh- zostanie podana krew grupy Rh+, to jej układ odpornościowy rozpocznie wytwarzanie przeciwciał anty‑D.
ReZLAluwuYcwp
Animacja przedstawia oznaczanie grup krwi.
Animacja przedstawia oznaczanie grup krwi.
Oznaczanie grupy krwi
Źródło: Tomorrow Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
Źródło: Tomorrow Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
Animacja przedstawia oznaczanie grup krwi.
Transfuzja krwi
Krew to życiodajny płyn podawany chorym, którzy stracili go w wyniku wypadku lub operacji. Przetoczenia krwi – transfuzji potrzebują czasem również osoby mające za małą ilość erytrocytów, spowodowaną na przykład anemią. Warunkiem bezpiecznej transfuzji jest zgodność grupy krwi biorcy i dawcy.
R1AqJelBHmdfB
Ilustracja przedstawia tabelę zgodności grup krwi. Tabela ta jest przydatna do ustalenia możliwego dawcy krwi dla osoby potrzebującej transfuzji. U góry wypisano grupy krwi dawcy, z boku grupy krwi biorcy. Ptaszki w zielonym polu na przecięciu kolumny i rzędu oznaczają możliwość transfuzji. Grupa krwi zero minus może być dawcą dla wszystkich typów grup krwi. Grupa krwi zero plus może być dawcą dla grup krwi z plusem. Gruba B minus może być dawcą dla AB plus i AB minus, B plus i B minus. Gruba krwi B plus może być dawcą dla AB plus i B plus. Grupa A minus może być dawcą dla AB plus, AB minus, A plus, A minus. Grupa A plus może być dawcą dla AB plus i A plus. Grupa AB minus może być dawcą dla AB plus i AB minus. Grupa AB plus może być dawcą tylko dla AB plus. Grupa AB plus może być biorcą wszystkich krwi. Grupa AB minus może być biorcą ujemnych grup krwi. Grupa A plus może być biorcą zero minus, zero plus, A minus i A plus. Grupa A minus może być biorcą od zero minus i A minus. Grupa B plus może być biorcą od zero minus, zero plus, B minus i B plus. Grupa B minus może być biorcą od grupy zero minus i B minus. Grupa zero plus może być biorcą od zero minus i zero plus. Grupa zero minus może być biorcą tylko od zera minus.
Zgodność grupy krwi biorcy i dawcy stanowi warunek przetoczenia krwi
Źródło: Dariusz Adryan, licencja: CC BY-SA 3.0.
Podsumowanie
Krew składa się z osocza i elementów morfotycznych.
Osocze to płynna część krwi (ok. 55%), w większości woda z rozpuszczonymi białkami, solami mineralnymi, hormonami, składnikami odżywczymi i produktami przemiany materii,
Elementy morfotyczne: - erytrocyty (krwinki czerwone) – zawierają hemoglobinę i transportują tlen oraz częściowo dwutlenek węgla; - leukocyty (krwinki białe) – uczestniczą w obronie organizmu przed drobnoustrojami i w reakcjach odpornościowych, dzieli się je na agranulocyty (monocyty i limfocyty) oraz granulocyty (neutrofile, bazofile, eozynofile); - trombocyty (płytki krwi) – biorą udział w procesie krzepnięcia.
Funkcje krwi: - transportowa – przenosi gazy oddechowe, składniki odżywcze, produkty przemiany materii i hormony, - regulacyjna – pomaga utrzymywać stałą temperaturę i pH organizmu, - obronna – uczestniczy w reakcjach odpornościowych i zwalczaniu drobnoustrojów, - hemostatyczna – dzięki płytkom krwi i czynnikom krzepnięcia zapobiega utracie krwi.
Komórki krwi powstają w czerwonym szpiku kostnym, grasicy i śledzionie.
Proces krzepnięcia krwi to złożona reakcja enzymatyczna z udziałem płytek krwi i osoczowych czynników krzepnięcia; prowadzi do przekształcenia fibrynogenu w fibrynę, która tworzy sieć zatrzymującą krwinki i zamyka uszkodzone naczynie.
Grupy krwi wynikają z obecności określonych antygenów na powierzchni erytrocytów oraz odpowiednich przeciwciał w osoczu; w układzie AB0 wyróżnia się grupy A, B, AB i 0, a dodatkowym czynnikiem różnicującym jest obecność (Rh+) lub brak (Rh–) antygenu D.
Ćwiczenia utrwalające
R7B2J845U59UB
Ćwiczenie 1
Uwzględniając liczebność składników morfotycznych krwi w 1 mm3, ułóż je od grupy najliczniejszej do grupy najmniej licznej. Elementy do uszeregowania: 1. leukocyty, 2. erytrocyty, 3. trombocyty
Uwzględniając liczebność składników morfotycznych krwi w 1 mm3, ułóż je od grupy najliczniejszej do grupy najmniej licznej. Elementy do uszeregowania: 1. leukocyty, 2. erytrocyty, 3. trombocyty
R1H6BJTPPZTGZ
Ćwiczenie 1
Ćwiczenie 2
R1D67ENDFRP4V
Wymyśl pytanie na kartkówkę związane z tematem abstraktu.
Wymyśl pytanie na kartkówkę związane z tematem abstraktu.
Źródło: www.flickr.com, licencja: CC BY 2.0.
RjukWPdzSigSo
Wskaż wszystkie elementy morfotyczne krwi. Możliwe odpowiedzi: 1. erytrocyt, 2. limfocyt, 3. trombocyt, 4. leukocyt, 5. osocze
R16XQ52TPEME1
Ćwiczenie 3
Ułóż w prawidłowej kolejności etapy procesu krzepnięcia drogi wewnątrzpochodnej. Elementy do uszeregowania: 1. Aktywacja kolejnych osoczowych czynników krzepnięcia krwi, 2. Wytworzenie skrzepu, 3. Przemiana protrombiny w trombinę, 4. Uwalnianie czynników płytkowych z uszkodzonych płytek krwi, 5. Fibrynoliza, 6. Tworzenie czopu płytkowego z nagromadzonych płytek krwi, 7. Odruchowe zwężenie uszkodzonego naczynia,
Ułóż w prawidłowej kolejności etapy procesu krzepnięcia drogi wewnątrzpochodnej. Elementy do uszeregowania: 1. Aktywacja kolejnych osoczowych czynników krzepnięcia krwi, 2. Wytworzenie skrzepu, 3. Przemiana protrombiny w trombinę, 4. Uwalnianie czynników płytkowych z uszkodzonych płytek krwi, 5. Fibrynoliza, 6. Tworzenie czopu płytkowego z nagromadzonych płytek krwi, 7. Odruchowe zwężenie uszkodzonego naczynia,
RRKVCR5FF4N9M
Ćwiczenie 3
R1J8GMRZG4B8N
Ćwiczenie 4
Zaznacz zdanie, które poprawne opisuje różnice między krwią grupy Rh+ i Rh-. Możliwe odpowiedzi: 1. Krew, w której na erytrocytach występuje antygen D, zaliczana jest do grupy Rh+, a krew pozbawiona tego antygenu to krew grupy Rh−., 2. Krew, w której na erytrocytach nie występuje antygen D, zaliczana jest do grupy Rh+, a krew zawierająca ten antygen to krew grupy Rh−., 3. Krew, w której na erytrocytach występuje antygen D, zaliczana jest do grupy Rh-, a krew pozbawiona tego antygenu to krew grupy Rh+.
Polecenie 5
Wróć do polecenia na stronie „Na dobry początek” i dopisz brakujące definicje. Pamiętaj, żeby nie kopiować słownika, ale wyjaśnić każde słowo kluczowe w miarę możliwości swoimi słowami.
