droga piesza lub jezdna wiodąca między równoległymi rzędami drzew; występuje jako pojedyncza, podwójna lub wielorzędowa, otwarta albo kryta (zamknięta od góry konarami drzew, często rozpiętymi na specjalnych rusztowaniach); w zależności od funkcji i miejsca występowania może być: dojazdowa, główna, poboczna, okrężna, prosta lub kręta.

budowla ogrodowa, zazwyczaj ozdobna w formie, o ażurowych ścianach często oplecionych roślinami pnącymi, służąca do wypoczynku i osłony przed słońcem lub deszczem; również niewielki plac ocieniony przez krąg drzew.

(niem. Faktur(a), z franc. facture) sposób kształtowania przez artystę lub wykonawcę projektu powierzchni dzieła malarskiego, graficznego, rzeźbiarskiego, przedmiotu rzemiosła artystycznego, zależny od charakteru tworzywa, techniki i narzędzi oraz właściwości stylu indywidualnego twórcy; w malarstwie zwłaszcza sposób nakładania farb na podłoże (faktura gładka, szorstka, impastowa); faktura występuje także w architekturze (np. sposób kształtowania powierzchni muru); badanie faktury pomaga w ustalaniu autentyczności lub datowaniu dzieł sztuki.

(gr. eikṓn – obraz, gráphō – piszę), dziedzina badań historii sztuki, której zadaniem jest opis i interpretacja elementów treściowych i symbol. w dziełach sztuki.

[fr. impressionisme; łac. impressio odbicie, wrażenie], kierunek w sztuce, przede wszystkim w malarstwie, rozwijający się głównie we Francji w latach 70. i 80. XIX w. Jego istotą było dążenie do stworzenia malarstwa ściśle powiązanego z naturą, będącego zapisem subiektywnych, zmysłowych doznań artysty.

dobór, zestawienie barw, charakterystyczne dla określonej kompozycji mai., twórczości danego artysty lub kierunku czy szkoły artystycznej.

(łac. compositio - złożenie) sposób powiązania elementów formalnych dzieła (linii, brył, płaszczyzn, plam barwnych, rozłożenia światła i cienia), tak aby tworzyły całość zgodną z intencją twórcy; z pojęciem kompozycja wiąże się pojęcie schematu kompozycyjnego, tzn. stałego układu poszczególnych elementów kompozycyjnych, charakterystycznych dla danego kierunku, epoki itp. Na schemat kompozycyjny składają się: jego ramy zewnętrzne (np. otoczenie przestrzenne dzieła architektury lub rzeźby, rama malowidła) i wewnętrzne, wyznaczające zasięg przestrzenny samej kompozycji (np. kształt przestrzenny dzieła architektury lub rzeźby, figura planimetryczna zawierająca kompozycję obrazu), osie kompozycyjne, zazwyczaj ze sobą sprzężone (przecinające się równolegle, zbieżne itp.), podziały kompozycyjne, wprowadzające rozgraniczenia wewnątrz kompozycji i porządkujące ją, napięcia kierunkowe, sugerujące ruch rzeczywisty lub wyobrażeniowy itp. Schemat kompozycyjny (poza sztuką abstrakcyjną) nie jest nigdy schematem oderwanym, ale wynika z programu i celowości dzieła architektury czy rzemiosła artystycznego oraz z tematyki rzeźby lub obrazu, przyczyniając się do wydobycia pożądanych momentów treściowych; w zależności od charakteru schematu kompozycyjnego i jego czynników mówimy o kompozycji zamkniętej, otwartej, zwartej, luźnej, dynamicznej, statycznej, symetrycznej, diagonalnej itp.

w plastyce to uwydatniona różnica, zestawienie lub przeciwstawienie elementów dzieła (np. obrazu, rzeźby) o skrajnie odmiennych cechach. Jest to podstawowy środek kompozycyjny i artystyczny, który ma na celu zdynamizowanie kompozycji, przyciągnięcie uwagi widza lub uwydatnienie najważniejszych części dzieła.

(gr. monos - jedyny + chroma - kolor, barwa) w malarstwie operowanie tylko jedną barwą w kilku odcieniach w celu uzyskania jednolitego tonu całego malowidła.

w sztukach plastycznych to kierunek dążący do jak najwierniejszego, fotograficznego odzwierciedlenia rzeczywistości. Odrzucał upiększanie i idealizację na rzecz dokładnej obserwacji natury. Artyści często skupiali się na ukazywaniu brzydoty, fizjologii oraz trudów życia codziennego bez własnego komentarza.

założenie ogrodowe o charakterze krajobrazowym odznaczające się przestrzenno‑kompozycyjnym powiązaniem z okolicznym krajobrazem; w ogrodach barokowych siedemnasty i osiemnasty wiek termin park oznaczał, często w uproszczeniu, także różne założenia ogrodowe o dużych rozmiarach, niezależnie od ich formy przestrzennej oraz właściwości powiązań z otaczającym krajobrazem; z biegiem czasu, ze względu na specyfikę użytkową wytworzyły się różnego rodzaju p.: spacerowe, dydaktyczne, wystawowe, kultury i wypoczynku, sport., rozrywkowe itp.

(franc. (en) plein air - (pod) gołym niebem) malowanie krajobrazu bezpośrednio z natury, w przestrzeni otwartej; do XIX wieku z natury wykonywano tylko szkice i studia rysunkowe, służące jako pomoc do kompozycji malowanych w pracowni; właściwy plener zapoczątkowała szkoła angielska na początku XIX wieku, był on też jednym z programowych założeń szkoły barbizońskiej i impresjonistów (krajobraz). Plenerem nazywa się też obrazowe akcje plenerowe, polegające na czasowych zgrupowaniach, zwykle w jednej miejscowości, malarzy czy rzeźbiarzy poświęcających się wspólnej pracy w plenerze.

1) w szerszym znaczeniu: tendencja występująca w sztuce różnych epok, polegająca na odtwarzaniu rzeczywistości w sposób obiektywny, zgodny z bezpośrednią obserwacją natury; 2) w węższym znaczeniu: kierunek w literaturze i sztuce (gł. w malarstwie i rzeźbie), kształtujący się w połowie XIX w., dominujący do lat 90. XIX w. Zasady twórczości r. formułowali głównie pisarze i krytycy sztuki (…). Pierwszą znaczącą manifestacją r. była ekspozycja prac G. Courbeta, zorganizowana przez samego artystę w osobnym pawilonie, opatrzonym napisem „Le Realisme”, w czasie trwania Wystawy Światowej w Paryżu w 1855. Przeciwstawiając się akademizmowi i romantyzmowi twórcy tego kierunku dążyli przede wszystkim do wiernego, obiektywnego przedstawiania typowych przejawów rodzimego, codziennego życia współczesnego; często wyrażali też krytyczny stosunek wobec aktualnej sytuacji społecznej, nadając niekiedy swym dziełom moralno‑obyczajową wymowę anegdotyczną. Zrywając z akademicką hierarchią tematów realiści najczęściej przedstawiali sceny rodzajowe (zwłaszcza życie chłopów i niższych warstw społ.), a także pejzaże i portrety. W zakresie środków wyrazu realizm upowszechnił malowanie z natury, swobodniejsze operowani

przedstawienie w malarstwie, grafice, rzeźbie sceny z życia codziennego, również sceny związane ze zwyczajami lub obrzędami, a także z życiem towarzyskim. Znane już w starożytności (reliefy i drobna plastyka egipska, wazy greckie i etruskie, freski pompejańskie) i średniowieczu (rzeźbione głowice romańskie, miniatury); włoskim i francuskim malarstwo renesansowe podejmowało tematy rodzajowe bardzo rzadko; jako odrębny gatunek malarski rozwinęło się w XVI w., a w XVII w. w okresie baroku, zwłaszcza we Flandrii i Holandii, rozpowszechniło się również w innych krajach Europy; w XVIII w. występowało głównie w dwóch odmianach: jako scena ogrodowa, sielankowa oraz jako scena moralizatorska; w 2 poł. XIX w. - szczyt popularności tematyki rodzajowej.

przejaw intertekstualności, celowe naśladowanie w wypowiedzi będącej realizacją danego stylu wybranych cech stylu innego, wyraźnie odcinającego się, dającego rozpoznać jako cudzy i zewnętrzny; w plastyce: przekształcenie formy przedstawionych postaci lub przedmiotów dla podkreślenia walorów dekoracyjnych.

1) w szerszym znaczeniu: tendencja istniejąca w sztuce różnych epok, dążąca do przekazania głębszych ukrytych znaczeń dzieła poprzez sugerowanie nastrojów, doznań i treści, wykraczających poza bezpośrednie odtwarzanie rzeczywistości; często wyrażana symbolem lub alegorią; 2) w węższym znaczeniu: kierunek w literaturze i sztukach plastycznych występujący w ostatnim dwudziestoleciu XIX i pocz. XX w., odwołujący się do świata przeżyć wewnętrznych, pragnący oddać duchową i zmysłową dwoistość zjawisk w sposób subiektywny, intuicyjny, służący wyrażaniu idei.