Wczesnośredniowieczna muzyka liturgiczna
Słownik
śpiew bez towarzyszenia instrumentów muzycznych.
liturgiczna recytacja, deklamacja; melorecytacja tekstu zbliżona do mowy, gdzie jednej sylabie tekstu odpowiada jedna nuta.
werset rozpoczynający i kończący modlitwę; w chorale gregoriańskim śpiew wykonywany naprzemiennie przez dwie części chóru.
jednogłosowy śpiew Kościoła a cappella, oparty na swobodnym rytmie i skalach modalnych, z tekstem łacińskim.
właściwy śpiew chorałowy.
pieśń pochwalna wykonywana podczas nabożeństw.
zbliżony do psalmu śpiew liturgiczny, jednym z najsłynniejszych kantyków jest pieśń Maryjna „Magnificat”.
ozdobnik melodyczny złożony z co najmniej dwóch dźwięków, wykonywanych na jednej sylabie tekstu.
siedmiostopniowe skale muzyczne, powstałe w średniowieczu. Istniały cztery skale autentyczne (dorycka, frygijska, lidyjska, miksolidyjska) i cztery skale plagalne, będące przeniesieniem skal autentycznych o kwartę w dół (skala hypodorycka, hypofrygijska, hypolidyjska, hypomiksolidyjska).
śpiew jednogłosowy.
pogląd na muzykę wywodzący się z tradycji filozofii pitagorejskiej, przekazany przez Boecjusza i następnie powtarzany przez wielu średniowiecznych teoretyków. Zgodnie z nim muzyka dzieli się na 1) muzykę (harmonię) ciał niebieskich, 2) muzykę (harmonię) między ciałem i duszą człowieka oraz 3) słyszalną muzykę – harmonię, która jest odbiciem dwóch pierwszych jej rodzajów. W skrócie teorię tę określa się często jako naukę o harmonii sfer.
Fragment z Instrukcji Episkopatu Polski o muzyce liturgicznej
I. Normy ogólne
Muzyką liturgiczną nazywamy tę muzykę, która może być używana przy sprawowaniu kultu Bożego. Zgodnie z treścią Instrukcji Musicam Sacram powinna się ona odznaczać charakterem sakralnym oraz doskonałością formy (MS nr 4a). Celem muzyki liturgicznej jest „chwała Boża i uświęcenie wiernych” (KL nr 112), tak wykonawców, jak i pozostałych uczestników liturgii. Do muzyki liturgicznej zaliczamy: śpiew jednogłosowy (chorał gregoriański i śpiew ludowy), śpiew wielogłosowy (polifonia dawna i nowsza) oraz muzykę instrumentalną (MS nr 4b).
Muzyka, a zwłaszcza śpiew, jest nie tylko ozdobą uroczystej liturgii, ale jest jej integralną częścią. Dlatego należy pilnie zabiegać o to, by czynności liturgiczne w miarę możliwości były odprawiane ze śpiewem, uwzględniając równocześnie podział funkcji między różne osoby (MS nr 5). Śpiew bowiem sprzyja zjednoczeniu zgromadzonych i otwiera ich dusze na tajemnice roku liturgicznego (WOMR nr 25). Dlatego też, jeżeli nie zachodzi uzasadniona przeszkoda, części przeznaczone do śpiewu z założenia powinny być rzeczywiście śpiewane z uwzględnieniem rodzaju formy, których domaga się ich charakter (MS nr 6).
Każda czynność liturgiczna powinna być uprzednio starannie przygotowana pod względem duszpasterskim i muzycznym (MS nr 5). Odpowiedzialnym za to jest przede wszystkim duszpasterz kościoła oraz jego współpracownicy, a zwłaszcza organista, kantor oraz prowadzący zespoły śpiewacze.
Do uroczystości z trudniejszymi melodiami należy wybierać osoby bieglejsze w śpiewie, a nie kierować się jedynie względem na ich godność i urząd (MS nr 8).
Przy wyborze repertuaru muzycznego należy uwzględnić możliwości wykonawców. Lepiej jest bowiem wykonać dobrze jakiś utwór prosty, niż wykonywać źle rzeczy trudniejsze.
Repertuar utworów, czy to śpiewanych, czy wykonywanych na instrumentach, musi zgadzać się z myślą przewodnią dnia liturgicznego lub przynajmniej zgadzać się z okresem liturgicznym, jak również odpowiadać treściowo danej czynności liturgicznej (MS nr 32).
Ponieważ liturgia jest dziełem całego Ludu Bożego, dlatego podczas jej sprawowania należy mieć na względzie dobro duchowe wszystkich zgromadzonych, nie zaś poszczególnych jednostek (WOMR nr 313). Ten wzgląd należy mieć zawsze na uwadze przy włączaniu w ramy liturgii odpowiednich śpiewów.
Wszystkie śpiewy przeznaczone do użytku liturgicznego mają mieć aprobatę Konferencji Episkopatu Polski albo przynajmniej władzy diecezjalnej. Nie wolno w liturgii wykonywać utworów o charakterze świeckim.
stałe części mszy św. (Kyrie eleison = Panie, zmiłuj się nad nami, Gloria in excelsis Deo = Chwała na wysokości Bogu, Credo in unum Deum = Wierzę w jednego Boga, Sanctus… Benedictus = Święty… Błogosławiony, Agnus Dei = Baranku Boży).
wielogłosowy odcinek chorału, początkowo polegający na dublowaniu melodii chorałowej o kwartę, kwintę lub oktawę niżej lub wyżej.
śpiewana modlitwa polegająca na naprzemiennym wykonaniu tekstu przez solistę i wiernych.
powstała z praktyki dodawania tekstów do gotowych melodii jubilacji allelujatycznych forma parachorałowa; jako odrębny utwór przyjmuje budowę stroficzną, gdzie każdej parze strof tekstu towarzyszy ta sama melodia.
powstała z praktyki dodawania tekstów do gotowych melodii Kyrie eleison forma parachorałowa.