Obecność w formie sonatowej dwóch przeciwstawnych tematów, zróżnicowanych pod względem harmonicznym i wyrazowym. Z reguły pierwszy temat ma charakter dramatyczny, a drugi – liryczny. Temat drugi utrzymany jest w tonacji dominanty górnej (w przypadku tonacji durowej ) lub paraleli toniki (w przypadku tonacji molowej). Podane stosunki tonacyjne nie były w pełni przestrzegane.

Zespół środków konstrukcyjnych służących do rozwijania materiału tematycznego przy pomocy modyfikowania struktury interwałowej i rytmicznej, wzbogacania środków harmonicznych, urozmaicania struktury dynamicznej i kolorystycznej, stosowania środków polifonicznych, kontrapunktów i imitacji.

1. W okresie baroku termin oznaczał grupę form cyklicznych reprezentowanych głównie przez sonatę da chiesa i sonatę da camera;
2. Cykliczna forma muzyczna wykształcona w okresie klasycyzmu, jedna z podstawowych form muzycznych XVIII i XIX w. W ścisłym znaczeniu termin oznacza cykliczny utwór na instrument solowy (np. fortepian) lub na instrument melodyczny i fortepian;
3. W szerszym znaczeniu termin sonata może być rozumiany jako synonim cyklu sonatowego przeznaczonego na większą obsadę wykonawczą, kameralną lub orkiestrową. Ze względu na ścisłą zależność formy muzycznej od obsady wykonawczej, cykl sonatowy odznacza się cechami gatunkowymi decydującymi o różnicach między poszczególnymi formami.

Sonata o mniejszych rozmiarach, zwykle przeznaczona do celów dydaktycznych.

W formie sonatowej główna myśl muzyczna. W utworach epoki klasycznej przyjmuje budowę okresową lub zdaniową.