styl muzyczny początku XX w., którego istotą jest oddanie wnętrza człowieka zbuntowanego, cierpiącego, wykazującego skrajne lub chorobliwe emocje. Objawia się poprzez wykorzystanie abstrakcyjnych form kompozycji, nowatorskich brzmień harmonicznych i melodyki, opartej na licznych skokach, często w skrajnych rejestrach.

często wirtuozowski utwór instrumentalny o swobodnej budowie, polegającej na zestawianiu kolejnych myśli muzycznych.

trzyczęściowa konstrukcja, gdzie w pierwszym ogniwie (ekspozycja) twórca wprowadzał dwa pomysły melodyczne (dwa tematy) skontrastowane ze sobą pod względem tonacji (niekiedy także charakteru), w środkowym ogniwie (przetworzenie) opracowywał najbardziej charakterystyczne fragmenty tych tematów, a we fragmencie ostatnim (repryza) raz jeszcze prezentował główne myśli muzyczne z uwzględnieniem rekapitulacji tonalnej (pojawiały się tu w jednej tonacji – głównej tonacji utworu).

gatunek muzyczny, którego istota zasadza się na współgraniu i współzawodniczeniu solisty (grupy solistów) i orkiestry.

grupa czterech wykonawców grających na instrumentach smyczkowych (I i II skrzypce, altówka i wiolonczela); utwór muzyczny skomponowany na kwartet smyczkowy oparty na schemacie cyklu sonatowego (cz. I. forma sonatowa, cz. II wariacje lub forma pieśni ABA, cz. III menuet, cz. IV rondo).

programowy utwór instrumentalny, o nieustalonej, swobodnej formie, wyrażający wskazane w tytule treści (inspirowane literaturą, dziełami plastycznymi, naturą, wydarzeniami historycznymi czy osobistymi przeżyciami twórcy).

muzyka, która za pomocą odpowiednich środków (melodycznych, harmonicznych, kolorystycznych) sugeruje skojarzenia z określonymi w tytule treściami; przeciwieństwo muzyki absolutnej.

Utwór o nieustalonej budowie, którego nazwa wywodzi się od starożytnych greckich recytatorów, zwanych rapsodami. W XIX w. rapsodia była utworem fortepianowym o budowie ABA; w twórczości kompozytorów szkół narodowych opierała się na wykorzystaniu folkloru.

utwór o charakterze żartobliwym; w XIX w., m. in. w twórczości Chopina, scherzo zmieniło swój charakter.

forma instrumentalna (w przeciwieństwie do wokalnej kantaty), od klasycyzmu oparta na schemacie cyklu sonatowego (cz. I. forma sonatowa, cz. II wariacje lub forma pieśni ABA, cz. III menuet, cz. IV rondo).

orkiestrowy odpowiednik sonaty, jako samodzielny gatunek muzyczny przeznaczony do wykonania przez największy instrumentalny skład wykonawczy wypracowany w klasycyzmie; od czasów IX Symfonii Beethovena powstawać zaczęły także symfonie wokalno‑instrumentalne.

instrumentalny wstęp do większego dzieła (opery, oratorium, baletu etc.).