związki, w których występują atomy związane ze sobą tak, że tworzą jeden lub więcej zamkniętych pierścieni

charakterystyczna cecha niektórych cyklicznych związków org. (polienów) o sprzężonym układzie wiązań podwójnych i płaskiej budowie cząsteczki, przejawiająca się w ograniczeniu skłonności wiązań podwójnych do ulegania reakcjom przyłączenia (addycji), przy jednoczesnym zwiększeniu skłonności cząsteczek do reakcji podstawienia

(łac. hybrida „mieszaniec”) tworzenie bardziej korzystnych energetycznie orbitali poprzez wymieszanie się orbitali atomowych, na skutek oddziaływania innych atomów podczas tworzenia cząsteczki (tylko w niektórych cząsteczkach)

stan, w którym pojedynczy elektron bierze udział w tworzeniu więcej niż 1 wiązania

cykliczne węglowodory (areny) i niektóre ich pochodne, mające płaskie pierścienie z układem zdelokalizowanych wiązań $\pi$, dla których spełniona jest reguła Hückla

reguła aromatyczności; charakter aromatyczny (aromatyczność) mogą przejawiać te polieny, posiadające zdelokalizowane wiązania $\pi$, w których liczba elektronów $\pi$ wynosi $4n+2$, gdzie $n$ jest liczbą naturalną lub zerem; reguła ta, wynikająca z zastosowania reguły Hunda do orbitali molekularnych w pierścieniowych układach sprzężonych, została sformułowana w $1931$ roku przez E. A. Hückla

(gr. katálysis „rozłożenie”) substancja, która zwiększa szybkość reakcji chemicznej, nie naruszając stanu końcowej równowagi i właściwości termodynamicznych układu; katalizator nie zużywa się w trakcie reakcji, jego ilość po ukończeniu reakcji jest zatem taka sama jak przed jej rozpoczęciem

(łac. destillatio „ściekanie kroplami”) proces fizykochemiczny polegający na przeprowadzeniu poprzez ogrzanie substancji ciekłych w stan pary, skropleniu par przez oziębienie i następnie zebraniu skroplonych par (destylatu); metoda rozdziału mieszanin, której podstawą są różnice w wartościach temperatur wrzenia ich składników

kation lub cząsteczka, które przyjmują parę elektronową, tworząc nowe wiązanie chemiczne; elektrofil jest reagentem, który tworzy wiązanie ze swoim partnerem reakcyjnym (nukleofilem), przy czym obydwa wiążące elektrony pochodzą od nukleofila

oderwanie elektronu od obojętnej cząsteczki bądź atomu skutkuje powstaniem jonu

kation, w którym ładunek dodatni zlokalizowany jest na jednym lub kilku atomach węgla

substancja chemiczna, której obecność zmienia (z reguły zwiększa) szybkość reakcji chemicznej

związek, który jest zdolny do przyjęcia pary elektronowej

reakcja polegająca na podstawieniu atomu lub grupy atomów związku organicznego innym atomem lub grupą atomów, np. zamiast atomu wodoru zostaje podstawiona grupą metylową $-{\mathrm{CH}}_3$

związek, który jest zdolny do oddania wolnej pary elektronowej

podstawniki, które „dostarczają” elektrony do pierścienia aromatycznego (np. $—\text{OH}$, $—\text{Cl}$, $—{\text{CH}}_3$, $—{\text{NH}}_2$); podstawnik ulega sprzężeniu z pierścieniem aromatycznym

reakcja substytucji (podstawienia) zachodząca najczęściej dla związków aromatycznych, w której czynnikiem atakującym jest elektrofil

indywiduum chemiczne obdarzone ładunkiem dodatnim (w reakcji bromowania jest to ${\text{Br}}^{+}$, w reakcji nitrowania ${{\text{NO}}_2}^{+}$, w reakcji chlorowania ${\text{Cl}}^{+}$, w reakcji metylowania ${{\text{CH}}_3}^{+}$ itd.)

reakcja substytucji elektrofilowej, polegająca na wprowadzeniu grupy nitrowej $—{\text{NO}}_2$ do cząsteczki toluenu, w wyniku podstawienia atomów wodoru w pozycjach orto i para

reakcja substytucji elektrofilowej, polegająca na wprowadzaniu atomu fluorowca (najczęściej $—\text{Cl}$ lub $—\text{Br}$) do cząsteczki toluenu, w wyniku podstawienia atomów wodoru w pozycjach orto i para

reakcja substytucji elektrofilowej, polegająca na wprowadzeniu do cząsteczki toluenu grupy sulfonowej $—{\text{SO}}_3\text{H}$, w wyniku podstawienia atomów wodoru w pozycjach orto i para

reakcja substytucji elektrofilowej, polegająca na wprowadzeniu do cząsteczki toluenu grupy alkilowej $—\text{R}$, w wyniku podstawienia atomów wodoru w pozycjach orto i para

reakcja substytucji elektrofilowej, polegająca na wprowadzeniu do cząsteczki toluenu grupy alkilowej $—\text{RCO}$, w wyniku podstawienia atomów wodoru w pozycjach orto i para

uwodornianie, hydrogenizacja, hydrogenacja, wodorowanie, hydrogenoliza; reakcja redukcji polegająca na przyłączaniu wodoru do danego związku chemicznego

reakcja substytucji (podstawienia) zachodząca z wytworzeniem rodników; charakterystyczna dla alkanów

reakcja, w której dochodzi do przeniesienia jednego lub więcej elektronów od atomu, jonu lub cząsteczki donora (czyli reduktora) do akceptora (czyli utleniacza)

cząsteczka lub jon, który w reakcjach redoks przyjmuje elektrony, zmniejszając tym samym swój stopień utlenienia

cząsteczka lub jon, który w reakcjach redoks oddaje elektrony, zwiększając swój stopień utlenienia

substancja chemiczna, którą dodaje się do układu w celu zwiększenia szybkości reakcji chemicznej; katalizator nie zużywa się podczas trwania reakcji

(gr. ísos „równy”, méros „część”) zjawisko polegające na tym, że cząsteczki związków chemicznych (organicznych i nieorganicznych) o identycznych sumarycznych wzorach cząsteczkowych różnią się sposobem lub kolejnością powiązania atomów albo rozmieszczeniem atomów w przestrzeni

jest związana z różnym sposobem i kolejnością powiązania atomów w cząsteczkach izomerów. Izomery konstytucyjne mogą różnić się układem wiązań w łańcuchu atomów, a także mogą należeć do rozmaitych klas związków organicznych — różnić się grupami funkcyjnymi

jest związana z różnym przestrzennym rozmieszczeniem atomów (lub grup atomów) w cząsteczkach związków o tej samej konstytucji. Stereoizomeria obejmuje izomerię konfiguracyjną i izomerię konformacyjną, a według klasycznego podziału — izomerię geometryczną i izomerię optyczną. Cząsteczki stereoizomerów geometrycznych różnią się położeniem atomów (lub grup atomów) względem wybranej płaszczyzny, przy czym atomy te są lub mogą być uznane za część sztywnego układu, tzn. nie mają możliwości swobodnego obrotu wokół wiązania podwójnego $\text{C}=\text{C}$ ($\text{C}=\text{N}$, $\text{N}=\text{N}$) lub — w związkach cyklicznych — wokół wiązania pojedynczego $\text{C}—\text{C}$; izomery, w których takie same lub wyróżnione atomy albo grupy atomów znajdują się po tej samej stronie podwójnego wiązania, są nazywane odmianami Z, a po przeciwnych stronach — odmianami E

izomery, skręcających w różny sposób płaszczyznę polaryzacji światła (optycznie czynne substancje), są chiralne, tzn. nieidentyczne ze swymi odbiciami lustrzanymi. Niektóre izomery geometryczne mogą jednocześnie być izomerami optycznymi

różnią się przestrzennym rozmieszczeniem atomów (lub grup atomów) wynikającym z obrotu wokół wiązań, zwykle pojedynczych wiązań $\text{C}—\text{C}$ (konformacja)

różnią się ustawieniem atomów (lub grup atomów) w taki sposób, że ich wzajemne przekształcanie wymaga rozrywania wiązań chemicznych i ponownego ich tworzenia (konfiguracja)

stereoizomery, których cząsteczki mają się do siebie tak, jak przedmiot do lustrzanego odbicia w zwierciadle płaskim, nie nakładając się przy tym. Stereoizomery stanowią wzajemne odbicia lustrzane. Enancjomery zawsze są związkami chiralnymi, z czego wynika ich aktywność optyczna

stereoizomery, które nie mają się do siebie jak przedmiot do swego odbicia w płaskim zwierciadle; diastereoziomery to również izomery cis‑trans; cząsteczki diastereoizomerów różnią się konfiguracją przy niektórych z kilku centrów chiralności; diastereoizomery tworzą związki mające co najmniej dwa centra chiralności, tj. dwa asymetryczne atomy, najczęściej węgla, które w cząsteczce są wzajemnymi odbiciami. Diastereoizomery mogą zawierać elementy chiralne lub być związkami achiralnymi

węglowodór zawierający w cząsteczce jedno podwójne wiązanie węgiel‑węgiel; ogólny wzór sumaryczny szeregu homologicznego alkenów ma postać ${\text{C}}_n{\text{H}}_{2n}$

izomeria związana z różnym przestrzennym rozmieszczeniem atomów (lub grup atomów) w cząsteczkach związków chemicznych o tej samej konstytucji, a więc sposobie i kolejności powiązania atomów

specyficzny przypadek izomerii typu $E$/$Z$; z izomerami typu cis-trans, w przypadku alkenów, mamy do czynienia wówczas, gdy przy każdym z atomów węgla, połączonych wiązaniem podwójnym, znajduje się jeden atom wodoru i podstawnik identyczny dla obydwu atomów węgla; w cząsteczkach izomerów cis identyczne podstawniki znajdują się po tej samej stronie płaszczyzny wiązania podwójnego, a w cząsteczkach izomerów trans – po przeciwnych stronach; izomery typu cis-trans mogą tworzyć również odpowiednie cykloalkany, w których jako płaszczyznę odniesienia stosuje się płaszczyznę pierścienia

rodzaj diastereoizomerii obserwowanej w alkenach, w których cząsteczkach, przy atomach węgla połączonych wiązaniem podwójnym, znajdują się podstawniki parami nieidentyczne; ustalenie nazwy izomeru typu $E$/$Z$ wymaga uprzedniego ustalenia pierwszeństwa podstawników według reguł Cahna, Ingolda i Preloga, a następnie określenia, czy ważniejsze podstawniki znajdują się po tej samej stronie płaszczyzny wiązania podwójnego („zusammen” – wówczas jest to izomer $Z$), czy po przeciwnych stronach („entgegen” – wówczas jest to izomer $E$)

zwane regułami Cahna, Ingolda i Preloga, używane w stereochemii, pozwalają na określenie pierwszeństwa („ważności”) podstawników i ustalenie nazwy izomeru:

1. atom o większej liczbie atomowej jest ważniejszy niż atom o mniejszej liczbie atomowej, np. $\text{I}>\text{Br}>\text{O}>\text{C}>\text{H}$;

2. jeżeli atomy bezpośrednio przyłączone do atomów węgla, połączonych wiązaniem podwójnym, nie różnią się liczbą atomową, należy porównać liczby atomowe kolejnych atomów (aż do rozstrzygnięcia);

3. każde wiązanie wielokrotne należy rozpisać na odpowiednią ilość wiązań pojedynczych

proces, który pozwala na oddzielenie od siebie poszczególnych frakcji ropy, różniących się między sobą temperaturą wrzenia

porcja składniku o temperaturach wrzenia mieszczących się w określonych przedziałach wartości

proces technologiczny polegający na rozszczepieniu cząsteczek o długich łańcuchach węglowodorowych na łańcuchy krótsze, poprzez rozrywanie wiązań pomiędzy atomami węgla

parametr mówiący o jakości benzyny

proces polegający na przekształceniu węglowodorów nierozgałęzionych w węglowodory o łańcuchach rozgałęzionych lub pierścieniowych; prowadzi do otrzymania benzyny wysokooktanowej