R1FwFXQFHptFN1
Ilustracja przedstawia średniowiczny obraz świętych. Utrzymany w ciemnej kolorystyce granatu i brązu. Postacie mają aureole nad głowami.

Monodia epicka i liryczna w średniowiecznej muzyce świeckiej – jeden głos, różne opowieści

Źródło: Monika Biesaga, cc0.
bg‑yellow

Słownik

A cappella
A cappella

śpiew bez towarzyszenia instrumentów muzycznych.

Antyfonalny śpiew
Antyfonalny śpiew

praktyka wykonania śpiewów religijnych, polegająca na podzieleniu zgromadzenia na dwa zespoły, śpiewające naprzemiennie; mniejszy wykonuje zwrotki, większy refren.

Chanson
Chanson

w twórczości trubadurów (jako canso) i truwerów - jednogłosowa pieśń o swobodnej budowie, poruszająca tematykę miłosną. W XV i XVI w. – wielogłosowa forma świeckiej muzyki wokalnej.

Chorał gregoriański
Chorał gregoriański

jednogłosowy śpiew Kościoła a cappella, oparty na swobodnym rytmie i skalach modalnych, z tekstem łacińskim.

Dialektyka
Dialektyka

1. nauka ujmująca wszystkie zjawiska we wzajemnym powiązaniu, traktująca rozwój jako walkę wewnętrznych przeciwieństw;
2. sztuka rozumowania polegająca na dochodzeniu do prawdy poprzez ujawnianie sprzeczności pojęć i osądów;
3. umiejętność udowadniania swoich racji; argumentacja.

Fidel
Fidel

średniowieczny instrument strunowo‑smyczkowy, o czterech lub pięciu strunach. Grano na nim podobnie jak na współczesnych skrzypcach.

Melizmat
Melizmat

ozdobnik melodyczny złożony z co najmniej dwóch dźwięków, wykonywanych na jednej sylabie tekstu.

Modalne skale
Modalne skale

siedmiostopniowe skale muzyczne, powstałe w średniowieczu. Istniały cztery skale autentyczne (dorycka, frygijska, lidyjska, miksolidyjska) i cztery skale plagalne, będące przeniesieniem skal autentycznych o kwartę w dół (skala hypodorycka, hypofrygijska, hypolidyjska, hypomiksolidyjska).

Monodia
Monodia

[gr.], muz. dosłownie: śpiew przeznaczony dla jednego śpiewaka;

w szerszym znaczeniu śpiew solowy z towarzyszeniem instrumentalnym, uprawiany w średniowieczu (ballada, rondo, virelai, madrygał) i renesansie (np. pieśń z akompaniamentem lutni); m. akompaniowana, styl monodyczny powstały ok. 1600, propagowany przez Cameratę florencką; recytatywny śpiew solowy z basso continuo, np. zbiór Nuove musiche G. Cacciniego (1602), Cento concerti ecclesiastici L. Viadany (1602).

Organum
Organum

wielogłosowy odcinek chorału, początkowo polegający na dublowaniu melodii chorałowej o kwartę, kwintę lub oktawę niżej.

Responsorialny śpiew
Responsorialny śpiew

praktyka wykonania śpiewów religijnych, polegająca na naprzemiennym śpiewaniu przez kantora (zwrotka) i całego zgromadzenia (refren).

Retoryka
Retoryka

1. umiejętność jasnego wyrażania swoich myśli, sztuka pięknego mówienia, oratorstwo;
2. nauka zasad pięknego wysławiania się (odpowiedni dobór słów, konstrukcja zdań, argumentacja).

Septem artes liberales
Septem artes liberales

łac. siedem sztuk wyzwolonych - siedem nauk stanowiących podstawę wykształcenia w starożytności i średniowieczu. Sztuki wyzwolone dzielono na dwie grupy: trivium, obejmujące gramatykę, dialektykę (logikę) i retorykę (sztukę tworzenia przemów) oraz quadrivium, na które składała się geometria, arytmetyka, astronomia i muzyka.