chorał protestancki, chorał ewangelicki, oficjalne pieśni i hymny niem. Kościoła protest. (ewangelickiego);

od XVI w. wykonywane przez wiernych w czasie nabożeństw w językach nar.; początkowo jednogłosowe, później opracowywane w prostym układzie 4‑głosowym z melodią w głosie najwyższym; teksty ch.p. wprowadził M. Luter, melodie komponowali i opracowywali J. Walther, L. Senfl, L. Osiander, H. Kugelmann i G. Rhau; w muzyce niem. Kościoła ewangelickiego wykształciły się, zwłaszcza w twórczości J.S. Bacha, formy oparte na chorale protestanckim: organowe preludium i wariacje oraz chóralna kantata.

galiarda, gagliarda, muz. taniec z przełomu renesansu i baroku, pochodzenia rom. (fr. lub wł.), w metrum trójdzielnym, zwykle 3-, rzadziej 2‑częściowy, w tempie szybkim;

następowała po pawanie, passamezzo; w formie stylizowanej w suitach w XVII w.

klawesyn [fr. < łac.], cembalo, klawicymbał, instrument muz. z grupy chordofonów szarpanych klawiszowych (chordofony), kształtem zbliżony do fortepianu;

zamiast młotków wyposażony w skoczki z piórkami, które po naciśnięciu klawisza podnoszą się do góry szarpiąc struny. Mechanizm k. nie daje możliwości dynamicznego cieniowania dźwięku; ze względu na to zaopatrywano k. w liczne rejestry pozwalające na zmianę barwy brzmienia i głośności. K. do gry solowej miały 2, a nawet 3 manuały, czasem także klawiaturę nożną (pedał). Najwcześniejsze wiadomości o k. pochodzą z XIV w. Do XVIII w. był to najważniejszy strunowy instrument klawiszowy, popularny zwłaszcza w okresie baroku jako instrument solowy i realizujący basso continuo, wyparty następnie przez fortepian; obecnie stosowany gł. w wykonawstwie muzyki dawnej.

[wł. < łac.], muz. pierwotnie (XVII i XVIII w.) cykl wariacji, później synonim suity,

taniec włoski z drugiej połowy XVI w.

uroczysty korowodowy taniec dworski, prawdopodobnie pochodzenia hiszpańskiego; też: muzyka do tego tańca

dawny skoczny taniec włoski

metalowa płytka w klawikordzie i w lirze korbowej, pobudzająca struny do grania