część utworu dramatycznego lub przedstawienia teatralnego.

1. widowisko teatralne, w którym głównym środkiem wyrazu jest taniec; też: utwór muzyczny stanowiący kanwę takiego widowiska; 2. scena tańców zbiorowych w operze, operetce itp.; 3. zespół tancerek i tancerzy; 4. instytucja organizująca przedstawienia choreograficzne.

z wł. - piękny śpiew; technika pięknego śpiewu uwypuklająca rolę wirtuozerii, kontynuowana w XIX wieku

odmiana opery, w której akcja łączy się z muzyką w jedną całość symfoniczną bez podziału na arie, duety itp.

1. dwóch śpiewaków lub instrumentalistów wykonujących razem utwór muzyczny; też: utwór muzyczny na dwa głosy lub dwa instrumenty.

niewielkich rozmiarów arioso (uproszczona aria).

określenie dynamiczne – coraz głośniej.

improwizowany ozdobnik w muzyce wokalnej polegający na dodawaniu do melodii dodatkowych dźwięków.

wieloczęściowy, niesceniczny utwór wokalny, złożony z arii, recytatywów, duetów, ansambli, chórów i ritornelów instrumentalnych.

rodzaj śpiewnej melodyki utrzymanej w umiarkowanym lub wolnym tempie.

wymagające doskonałej techniki wokalnej linie melodyczne wykonywane w bardzo szybkim tempie, przesycone różnorodnymi ozdobnikami.

teatr operowy w Mediolanie, wzniesiony 1776–78 wg projektu G. Piermariniego, na miejscu kościoła Santa Maria della Scala, otwarty w 1778 (m.in. wystawiano w nim operę L’Europa riconosciuta A. Salieriego); 1946 odbud. (po zniszczeniach wojennych 1943), dysponuje 3600 miejscami; 1955 poszerzony o scenę kamer., zw. La Piccola Scala (600 miejsc); uważany za czołowy ośr. sztuki operowej w XIX i XX w., zwłaszcza w okresie szczytowego rozwoju opery wł. (premiery dzieł G. Rossiniego, V. Belliniego, G. Donizettiego, G. Verdiego, G. Pucciniego); był miejscem działalności wybitnych dyrygentów (dyrekcję artyst. sprawowali m.in.: A. Toscanini, V. de Sabata, C. Abbado, R. Muti), śpiewaczek i śpiewaków.

tekst będący podstawą muzycznych dzieł scenicznych.

dramatyczno‑muzyczny, wokalno‑instrumentalny, z akcją dramatyczną, monologami i dialogami ujętymi w libretcie, przeznaczony do wykonania na scenie (z odpowiednią scenografią), zwykle w specjalnie do tego celu zbudowanym teatrze operowym, również zwanym operą.

opera o komicznej tematyce.

rodzaj gatunku operowego wykształconego pod koniec XVIII w. we Francji charakteryzujący się monumentalizmem wszelkich elementów muzyczno‑scenicznych.

opera o poważnej treści.

muzyczny utwór sceniczny o charakterze rozrywkowym.

gatunek muzyki dramatycznej, niesceniczny, z tekstem najczęściej o tematyce religijnej, wykonywany w kościele (poza liturgią) lub w sali koncertowej; także utwór tego gatunku.

zapis nutowy wszystkich mediów wykonawczych danego utworu (instrumentów i głosów).

utwór wokalny, na ogół do tekstu lirycznego, wykonywany solowo lub chóralnie, z towarzyszeniem instrumentu (najczęściej fortepianu) bądź a cappella. Z uwagi na budowę, pieśń może być zwrotkowa, zwrotkowo‑refrenowa, zwrotkowo‑wariacyjna lub przekomponowana

śpiew o charakterze deklamacyjnym, służący do prezentacji akcji scenicznej w operze; stosowany też w oratorium, kantacie; rozdziela arie, ansamble; odznacza się sylabicznym traktowaniem tekstu, czyli brakiem melizmatów, nieregularną strukturą rytmiczną, krótkimi formułami melodycznymi; pojawił się ok. 1600 wraz z rozwojem monodii akompaniowanej i opery; w 2. poł. XVII w. nastąpiło zróżnicowanie na recitativo secco — recytatyw z towarzyszeniem tylko basso continuo na klawesynie, oraz recitativo accompagnato — recytatyw o bardziej rozwiniętej strukturze melodycznej i wykonywany z towarzyszeniem orkiestry; rodzajem recytatywu jest tzw. Sprachmelodie (melodia mówiona) wprowadzona przez A. Schönberga (Pierrot lunaire 1912).

klawiszowy instrument strunowy z grupy chordofonów szarpanych (chordofony); odmiana klawesynu; nieduże, płaskie pudło rezonansowe z jedną klawiaturą i pojedynczym naciągiem strun; w XV–XVII w. sz. był popularny jako instrument domowy.

instrumentalny wstęp do większego dzieła wokalno‑instrumentalnego (opery, oratorium, kantaty etc.).

kierunek we włoskiej operze końca XIX i początku XX w. związany z literackim naturalizmem i realizmem.