związek organiczny, pochodna amoniaku, w którego cząsteczce jeden, dwa lub trzy atomy wodoru są zastąpione grupami alifatycznymi — aminy alifatyczne, lub aromatycznymi — aminy aromatyczne

rodzaj oddziaływania międzycząsteczkowego lub wewnątrzcząsteczkowego za pośrednictwem atomu wodoru; w wiązaniu wodorowym atom wodoru tworzy mostek łączący dwa elektroujemne (elektroujemność) atomy X–H...Y; z jednym z nich (X) połączony jest wiązaniem kowalencyjnym (wiązanie chemiczne), a z drugim — siłami elektrostatycznymi

związki alifatyczne, organiczne związki acykliczne, związki łańcuchowe, węglowodory i ich pochodne o cząsteczkach, w których atomy węgla są połączone ze sobą w otwarte proste (liniowe) lub rozgałęzione łańcuchy

w teorii Brønsteda jest to związek, który jest akceptorem protonów (cząsteczka przyjmująca jon wodorowy)

związek organiczny, pochodna amoniaku, w którego cząsteczce jeden, dwa lub trzy atomy wodoru są zastąpione grupami alifatycznymi — aminy alifatyczne, lub aromatycznymi — aminy aromatyczne

związki alifatyczne, organiczne związki acykliczne, związki łańcuchowe, węglowodory i ich pochodne o cząsteczkach, w których atomy węgla są połączone ze sobą w otwarte, proste (liniowe) lub rozgałęzione łańcuchy

jest równa liczbie atomów wodoru przy atomie azotu, zastąpionych atomami węgla

grupa alkilowa, $\text{R}—$ to jednowartościowa grupa organiczna, wywodząca się z cząsteczki węglowodoru alifatycznego, uboższa od niej o jeden atom wodoru

cykliczne węglowodory (areny) i niektóre ich pochodne, które mają płaskie pierścienie z układem sprzężonych wiązań podwójnych; występuje w nich $4n+2$ elektronów $\pi$ ($n=1, 2, 3...$) i duże wartości energii rezonansu (aromatyczność); podstawowym węglowodorem aromatycznym jest benzen

grupa arylowa, $\text{Ar}—$; jednowartościowa grupa organiczna, powstała z cząsteczki węglowodoru aromatycznego przez formalne oderwanie atomu wodoru; np. fenyl $—{\text{C}}_6{\text{H}}_5$ (wywodzi się z cząsteczki benzenu $—{\text{C}}_{10}{\text{H}}_7$ (z cząsteczki naftalenu
${\text{C}}_{10}{\text{H}}_8$)

amina, w której cząsteczce jeden atom wodoru przyłączony do atomu azotu został zastąpiony grupą alifatyczną lub aromatyczną

amina, w której cząsteczce dwa atomy wodoru przyłączone do atomu azotu zostały zastąpione grupami alifatycznymi lub aromatycznymi

amina, w której cząsteczce trzy atomy wodoru przyłączone do atomu azotu zostały zastąpione grupami alifatycznymi lub aromatycznymi

związki organiczne; pochodne amoniaku, w którego cząsteczce jeden, dwa lub trzy atomy wodoru są zastąpione grupami alifatycznymi (aminy alifatyczne) lub aromatycznymi (aminy aromatyczne). Aminy $\text{I}$–rzędowe określone są wzorem ${\text{RNH}}_2$, aminy $\text{II}$–rzędowe wzorem ${\text{R}}_2\text{NH}$, a aminy $\text{III}$–rzędowe — ${\text{R}}_3\text{N}$ ($\text{R}$ — alkil lub aryl)

R1N4BZyNIXQCD

Na ilustracji znajduje się wzór: atom węgla łączy się wiązaniem podwójnym z atomem tlenu oraz wiązaniami pojedynczymi z A i B.

grupa funkcyjna, w której atom tlenu jest połączony z atomem węgla wiązaniem podwójnym; jest charakterystyczną grupą funkcyjną ketonów (w tym wypadku atom węgla grupy karbonylowej jest przyłączony do dwóch innych atomów węgla), wchodzi również w skład innych grup funkcyjnych: aldehydowej (atom węgla grupy karbonylowej przyłączony jest do atomu wodoru), karboksylowej (atom węgla grupy karbonylowej przyłączony jest do atomu tlenu grupy hydroksylowej), estrowej (atom węgla grupy karbonowej przyłączony jest do atomu tlenu tworzącego wiązanie estrowe), amidowej (atom węgla grupy karbonylowej przyłączony jest do atomu azotu pochodzącego od grupy aminowej), a także wchodzi w skład chlorków kwasowych, gdzie atom węgla grupy karbonylowej przyłączony jest do atomu chloru

związki organiczne, pochodne alkanów, które w swojej budowie posiadają atom wodoru zastąpiony atomem halogenu. W zależności od ilości podstawników atomów wodoru wyróżnia się kolejno: monohalogenoalkany, dihalogenoalkany, trihalogenoalkany itd

substancja, która wprowadzona do organizmu, powoduje zaburzenia czynności fizjologicznych (chorobę), a nawet śmierć

odczyn roztworu; cecha roztworu elektrolitu, zależna od równowagi między właściwościami kwasowymi a zasadowymi substancji rozpuszczonych w roztworze; odczyn roztworu wodnego może być kwaśny, zasadowy lub obojętny, w zależności od tego, czy przeważa stężenie (aktywność) uwodnionych jonów wodoru, często oznaczanych skrótowo symbolem ${\text{H}}_3{\text{O}}^{+}$, czy jonów wodorotlenkowych ${\text{OH}}^{-}$; odczynowi obojętnemu odpowiadają jednakowe stężenia tych jonów, to jest $\left[{\text{H}}_3{\text{O}}^{+}\right]=\left[{\text{OH}}^{-}\right]$

równa jest liczbie atomów wodoru przy atomie azotu, zastąpionych atomami węgla; aminy $\text{I}$–rzędowe określone są wzorem ${\text{RNH}}_2$, aminy $\text{II}$–rzędowe wzorem ${\text{R}}_2\text{NH}$, a aminy $\text{III}$–rzędowe – ${\text{R}}_3\text{N}$ ($\text{R}$ – alkil lub aryl)

elektronacja; chemiczny proces, który polega na pobraniu elektronu (elektronów) przez jon lub atom, w wyniku czego maleje stopień utlenienia pierwiastka

zwyczajowe określenie niektórych reakcji kondensacji, prowadzących do wytworzenia wiązania węgiel–węgiel lub węgiel–heteroatom

rodzaj izomerii konstytucyjnej; związana z położeniem podstawników w pierścieniu benzenowym; izomer orto (w nazwach orto– lub $\mathit{\text{o}}$–) oznacza cząsteczkę z podstawnikami w pozycjach $1$ i $2$; meta (meta–, $\mathit{\text{m}}$–) w pozycjach $1$ i $3$; para (para–, $\mathit{\text{p}}$–) w pozycjach $1$ i $4$

kierują następny podstawnik w pozycje orto i para względem siebie

kierują następny podstawnik w pozycję meta względem siebie

sześć elektronów znajdujących się w układzie, połączonych i zdelokalizowanych orbitali $\pi$, występującym w cyklicznych cząsteczkach aromatycznych związków organicznych

organiczne pochodne amoniaku, zawierające w swojej budowie atom azotu z wolną parą elektronową

związki organiczne, w których grupa aminowa przyłączona jest bezpośrednio do łańcucha alifatycznego (węglowodorowego)

związki organiczne, w których grupa aminowa przyłączona jest bezpośrednio do pierścienia aromatycznego

liczba podstawionych atomów wodoru, związanych z atomem azotu, odpowiada rzędowości aminy; w aminach I‑rzędowych z atomem azotu jest połączona jedna grupa węglowodorowa R1, w aminach II‑rzędowych – dwie grupy węglowodorowe RIndeks dolny 1₁, RIndeks dolny 2₂ a w aminach III‑rzędowych – trzy grupy RIndeks dolny 1₁, RIndeks dolny 2₂, RIndeks dolny 3₃ ; grupy węglowodorowe RIndeks dolny 1₁, RIndeks dolny 2₂, RIndeks dolny 3₃ mogą być takie same lub różne

nieorganiczny związek chemiczny azotu i wodoru; jest bezbarwnym gazem o ostrym zapachu; rozpuszczony w wodzie tworzy zasadę amonową, wykazującą odczyn zasadowy

pochodne alkanów, w którym jeden lub więcej atomów wodoru zostało zastąpionych atomem halogenu (np. chlorem lub bromem)

podstawniki, które „dostarczają” elektrony do pierścienia aromatycznego. Wówczas ulegają sprzężeniu z pierścieniem aromatycznym

reakcja substytucji (podstawienia), w której czynnikiem atakującym jest elektrofil

związek organiczny, którego cząsteczka zawiera grupę karboksylową ($-\mathrm{COOH}$) połączoną z grupą alifatyczną, alicykliczną, aromatyczną lub heterocykliczną

jednowartościowa grupa organiczna, wywodząca się z cząsteczki węglowodoru alifatycznego, uboższa od niej o jeden atom wodoru. Systematyczne nazwy alkili tworzy się od nazwy odpowiedniego węglowodoru nasyconego, zamieniając końcówkę -an na -yl, np.: metyl $-{\mathrm{CH}}_3$ (od metanu ${\text{CH}}_4$); z węglowodorów alicyklicznych wywodzą się cykloalkile, np. cykloheksyl $-{\mathrm{C}}_6{\mathrm{H}}_{11}$ od cykloheksanu ${\text{C}}_6{\text{H}}_{12}$

jednowartościowa grupa organiczna powstała z cząsteczki węglowodoru aromatycznego przez formalne oderwanie atomu wodoru np. fenyl $-{\mathrm{C}}_6{\mathrm{H}}_5$ (wywodzi się z cząsteczki benzenu ${\text{C}}_6{\text{H}}_6$), naftyl $-{\mathrm{C}}_{10}{\mathrm{H}}_7$ (z cząsteczki naftalenu ${\text{C}}_{10}{\text{H}}_8$)

pochodne kwasów organicznych, w których cząsteczkach grupa hydroksylowa $-\mathrm{OH}$ została zastąpiona (podstawiona) grupą aminową $-{\mathrm{NH}}_2$

pochodne kwasów organicznych, w których cząsteczkach grupa hydroksylowa $—\text{OH}$ została zastąpiona (podstawiona) grupą aminową $—\text{N}{R}_2$

grupa funkcyjna, powstająca przez oderwanie grupy hydroksylowej, zazwyczaj od cząsteczki kwasu karboksylowego

RFpU6nwDomkwY

Na ilustracji znajduje się wzór grupy acylowej. Atom węgla łączy się wiązaniem pojedynczym z R, wiązaniem podwójnym z atomem tlenu. Atom węgla wiąże się jeszcze z dowolnym podstawnikiem co oznaczono linią falowaną.

pochodne amidów, w których jedną z grup funkcyjnych $R$ przy atomie azotu grupy $—\text{N}{R}_2$ jest grupa acylowagrupa acylowagrupa acylowa

pochodne amidów, w których przy atomie azotu występują trzy grupy acylowegrupa acylowagrupy acylowe

reakcja chemiczna, polegająca na przyłączeniu jednej cząsteczki do drugiej, w wyniku czego powstaje tylko jeden produkt, bez żadnych produktów ubocznych

reakcja chemiczna typu addycji, polegająca na przyłączeniu reagenta nukleofilowego (drobina o nadmiarze elektronów) do wiązania wielokrotnego substratu.

związek organiczny o wzorze ${\text{H}}_2\text{N}—\text{C}\left(\text{O}\right)—{\text{NH}}_2$, diamid kwasu węglowego

(gr. prṓteios „proteina”) proteiny, związki wielkocząsteczkowe zbudowane z reszt aminokwasowych (aminokwasy), połączonych wiązaniem peptydowym

(łac. urina „mocz” ) płyn wytwarzany w nerkach i wydalany z organizmu, zawierający końcowe produkty przemiany materii (głównie białek i innych związków azotowych)

związek nieorganiczny o wzorze ${\text{H}}_2\text{N}—\text{C}\left(\text{O}\right)—{\text{NH}}_2$, diamid kwasu węglowego

cecha roztworu elektrolitu zależna od równowagi między właściwościami kwasowymi i zasadowymi substancji rozpuszczonych w roztworze. Odczyn roztworu wodnego może być kwaśny, zasadowy lub obojętny, w zależności od tego, czy przeważa stężenie uwodnionych jonów wodorotlenowych, często oznaczanych skrótowo symbolem ${\text{H}}_3{\text{O}}^{+}$, czy jonów wodorotlenkowych – ${\text{OH}}^{-}$

związek chemiczny zawierający dwa ugrupowania amidowe

(gr. hýdōr „woda”; lýsis „rozłożenie”) rozkład substancji pod wpływem wody; reakcja podwójnej wymiany, zachodząca między wodą a substancją w niej rozpuszczoną; prowadząca do powstania cząsteczek nowych związków chemicznych

ugrupowanie obejmujące grupę karbonylową i aminową, oznaczone na poniższym rysunku kolorem czerwonym

R1EHqNcrAPi5z

Ilustracja przedstawiająca grupę amidową. Grupa $\text{NH}$ związana za pomocą wiązania pojedynczego z grupą karbonylową, to znaczy atomem węgla połączonym za pomocą wiązania podwójnego z atomem tlenu. Od atomu azotu i atomu węgla odchodzi po jednym wiązaniu pojedynczym, które to mogą być połączone z dowolnym podstawnikiem.

jest to reakcja syntezy dwóch cząsteczek z odszczepieniem produktu ubocznego

charakterystyczna reakcja chemiczna, pozwalająca na wykrywanie wiązań peptydowych w rozmaitych związkach organicznych, głównie w białkach i peptydach. Polega na dodaniu jonów ${\text{Cu}}^{2+}$ w środowisku zasadowym do badanego roztworu

(gr. hýdōr „woda”; lýsis „rozłożenie”) rozkład substancji pod wpływem wody; reakcja podwójnej wymiany, zachodząca między wodą a substancją w niej rozpuszczoną; prowadząca do powstania cząsteczek nowych związków chemicznych

ugrupowanie obejmujące grupę karbonylową i aminową, oznaczone na poniższym rysunku kolorem czerwonym

R1O7QcWe7hqJZ

Ilustracja przedstawiająca grupę amidową. Grupa ${\text{NH}}_2$ związana za pomocą wiązania pojedynczego z grupą karbonylową, to znaczy atomem węgla połączonym za pomocą wiązania podwójnego z atomem tlenu. Od atomu węgla odchodzi wiązanie, które to może być połączone z dowolnym podstawnikiem.

wiązania występujące pomiędzy grupą aminową $—{\text{NH}}_2$ a grupą karbonylową $—\text{C}=\text{O}$ w białkach

R1EHqNcrAPi5z

Ilustracja przedstawiająca grupę amidową. Grupa $\text{NH}$ związana za pomocą wiązania pojedynczego z grupą karbonylową, to znaczy atomem węgla połączonym za pomocą wiązania podwójnego z atomem tlenu. Od atomu azotu i atomu węgla odchodzi po jednym wiązaniu pojedynczym, które to mogą być połączone z dowolnym podstawnikiem.