rozpiętość interwałowa między najniższym a najwyższym dźwiękiem melodii.

brak stałego metrum i taktów w utworze, co jest charakterystyczne np. dla chorału gregoriańskiego. Pojęcie to odnosi się do swobodnej rytmiki, niewpisanej w regularne ramy taktowe. Jest to cecha przeciwstawna muzyce metrycznej.

są to te śpiewy chorału gregoriańskiego, które wywodzą się z praktyki wykonywania tekstów liturgicznych przez dwa chóry recytujące lub śpiewające na przemian. Teksty słowne antyfon dotyczą obchodzonego święta liturgicznego lub bieżącego czytania Pisma Świętego w liturgii mszalnej.

okres w dziejach wielogłosowej muzyki związany z twórczością paryskiej szkoły Notre Dame oraz wywodzących się z niej teoretyków muzyki.

nazwa, którą określa się tendencje w muzyce francuskiej i włoskiej związane z rozwojem polifonii w latach 1315–1400. Jest to termin przeciwstawny wobec Ars antiqua, a pochodzi z traktatu kompozytora i teoretyka Philippeʼa de Vitry zatytułowanego Ars nova (ok. 1320 r.).

tradycyjny, jednogłosowy śpiew liturgiczny Kościoła katolickiego obrządku łacińskiego.

(bohemizm) wyraz, zwrot, konstrukcja składniowa przejęte z języka czeskiego lub na nim wzorowane.

rodzaj faktury, która polega na równoczesnym wykonaniu melodii głównej i jej improwizowanej wersji (jednej lub kilku).

(monofonia) faktura utworu muzycznego pozbawiona elementu harmonicznego, opierająca się zwłaszcza na elemencie melodycznym.

uroczysta i podniosła pieśń pochwalna o apostroficznym charakterze wypowiedzi, komponowana na cześć szczególnej osoby, wydarzenia, a także idei. Hymny weszły na stałe do kanonów kultury wraz z rozwojem chrześcijaństwa.

gatunek średniowiecznej wielogłosowej muzyki wokalnej powstały w XII w., w którym po raz pierwszy wszystkie głosy pochodziły z inwencji kompozytora. Konduktus posiadał budowę zwrotkową o stosunkowo prostej rytmice, niejednokrotnie tanecznej. Wykonywany był podczas mszy św. przed czytaniem Pisma Świętego, wprowadzając w tematykę danego tekstu. Z czasem przeniknął także do muzyki świeckiej.

podłożenie nowego tekstu do istniejącej melodii w utworze wokalnym.

figura melodyczna śpiewana na jednej sylabie tekstu. W praktyce znaczy to, że na jednej sylabie wykonuje się wiele dźwięków. Melodyka odznaczająca się przewagą tego rodzaju figur jest określana jako melizmatyczna.

jeden z głównych elementów dzieła muzycznego; następstwo dźwięków różnej wysokości, zwykle porządkowanych według określonych zasad tonalnych, rytmiczno‑metrycznych i formalnych.

gatunek wokalny lub wokalno‑instrumentalny trwale obecny w muzyce od XIII w. Największą rolę odegrał w epokach średniowiecza i renesansu, gdy był głównym polem rozwoju polifonii. Powstanie motetu wiąże się z organum melizmatycznym okresu Ars antiqua i zwyczajem dopisywania nowego tekstu (fr. le mot – słowo) do melizmatycznych fragmentów wielogłosowego organum. Motet stał się pierwszą samodzielną formą polifoniczną uniezależnioną od liturgii.

gatunek średniowiecznej heterofonii, a następnie polifonii. Początkowo nazwa organum łączyła się z instrumentem – organami, później jednak tylko z muzyką harmonijnie zestrojoną w konsonansach.

skala muzyczna złożona z 5 dźwięków w oktawie, charakterystyczna zwłaszcza dla muzyki azjatyckiej i ludowej.

rodzaj faktury muzycznej, w której równocześnie dwa lub więcej głosów prowadzonych jest niezależnie od siebie.

jednogłosowa religijna kompozycja wokalna zbliżona do hymnu, popularna w średniowieczu. Tekst słowny sekwencji był rodzajem łacińskiej poezji religijnej, nie pochodził z Biblii. Sekwencja jest wykonywana w ramach liturgii mszalnej po Alleluja.

zbiór wszystkich dźwięków danego systemu.

siedmiostopniowa skala muzyczna, jedna z ośmiu podstawowych skal kościelnych, na których opierała się muzyka epoki średniowiecza. Brzmienie skali doryckiej ma charakter dostojny i poważny, a zarazem bardzo zrównoważony.

grupa kompozytorów skupionych wokół katedry Notre Dame w Paryżu od ok. 1163 (moment rozpoczęcia budowy katedry) do 1250 r. Najwięksi twórcy tej szkoły: Leoninus i Perotinus, zwany Magnus, spisali księgę znaną jako Magnus Liber Organi de graduali et antiphonario (Wielka księga organum złożona z graduału i antyfonarza). Perotinus jest pierwszym twórcą polifonii czterogłosowej.

powtarzający się podstawowy schemat ukształtowania metrycznego w utworze muzycznym lub jego części.

poeci‑kompozytorzy prowansalscy z XI–XIII w., tworzący w języku południowej Francji, uprawiali głównie dworską lirykę miłosną (zwłaszcza jednogłosową pieśń).

poeci‑kompozytorzy francuscy z XII–XIII w., tworzący w języku północnej Francji, uprawiali poezję epicką, oraz dworską lirykę miłosną wzorowaną na twórczości trubadurów, a z form muzycznych m.in.: rondo, virelai, balladę.