Zwróć uwagę na różnice w budowie ściany komórkowej bakterii Gram‑dodatnich oraz Gram‑ujemnych. Ściany komórkowe bakterii Gram‑dodatnich są grube, sztywne i cechują się prostą budową, natomiast ściany komórkowe bakterii Gram‑ujemnych są cienkie i mają złożoną budowę.

Gram‑dodatnie (kolejno od góry):

• kwas tejchojowy;

• wielowarstwowa sieć mureiny;

• błona komórkowa.

Gram‑ujemne (kolejno od góry):

• lipopolisacharyd (LPS);

• błona zewnętrzna;

• jednowarstwowa sieć mureiny;

• błona komórkowa.

Zastanów się, w jaki sposób jest zbudowana ściana komórkowa bakterii Gram‑ujemnych.

W wyniku działania alkoholu u bakterii Gram‑ujemnych zniszczeniu ulega zewnętrzna błona, eksponując cienką warstwę mureiny, co pozwala wypłukać uwięziony fiolet krystaliczny z jodem.

Penicylina jest antybiotykiem, który hamuje namnażanie się bakterii. Dzieje się tak w wyniku blokowania aktywności enzymów bakteryjnych uczestniczących w ostatnim etapie syntezy peptydoglikanu, który buduje ściany komórkowe bakterii.

Penicylina hamuje wyłącznie syntezę peptydoglikanu, więc wywiera wpływ tylko na strukturę ściany komórkowej bakterii. Komórki człowieka nie mają ściany komórkowej i nie zawierają mureiny (peptydoglikanu), dlatego penicylina nie działa na te komórki.

Opisywany element budowy ściany komórkowej jest charakterystyczny dla struktury ściany komórkowej bakterii Gram‑ujemnych.

Lipopolisacharyd (LPS) jest charakterystycznym składnikiem ściany komórkowej bakterii Gram‑ujemnych. Nazywa się go endotoksyną, ponieważ może zostać uwolniony do organizmu w wyniku trawienia enzymatycznego komórek bakteryjnych lub działania antybiotyków.

Jaka struktura odpowiada za przyleganie bakterii do podłoża?

Fimbrie umożliwiają bakteriom przyleganie (adhezję) do różnych powierzchni. Proces transdukcji umożliwia przekazywanie genów przez bakteriofagi do komórki bakteryjnej.

Zastanów się, w jakich warunkach środowiska żyją laseczki jadu kiełbasianego.

Laseczki jadu kiełbasianego (Clostridium botulinum) są bakteriami bezwzględnie beztlenowymi. Nie potrafią wykorzystać tlenu i jest on dla nich – nawet w małych ilościach – toksyczny. Żyją więc w środowisku pozbawionym tlenu, np. w glebie, osadach dennych, wodach przybrzeżnych i przewodach pokarmowych zwierząt.

Zwróć uwagę na to, że w jednej z próbek zawierających bakterie jest swobodny dostęp tlenu z powietrza, natomiast w drugiej dopływ tlenu odcięto poprzez pokrycie powierzchni płynną parafiną.

Przykładowy problem badawczy:

• Wpływ obecności tlenu atmosferycznego na rozwój bakterii w hodowli płynnej.

Zastanów się, jakie cechy bakterii sprawiają, że stają się niebezpieczne dla człowieka.

Czy twoja odpowiedź uwzględnia podobne argumenty?

Skutków użycia broni biologicznej nie można przewidzieć – choroba wywołana przez bakterie może rozprzestrzenić się w sposób całkowicie niepożądany, np. wbrew oczekiwaniom zakażeniu niebezpiecznymi mikrobami mogą ulec cywile i sojusznicy.
Trzeba mieć także na uwadze ochronę środowiska naturalnego: bakterie są zdolne do wytworzenia spoczynkowej formy przetrwalnikowej, która umożliwia im przetrwanie niekorzystnych dla nich warunków przez długi czas. Ta właściwość bakterii może doprowadzić do skażenia terenu na wiele lat, zwłaszcza że bakterie mutują i stają się lekooporne.

Zwróć uwagę na sposób wykrywania nosicielstwa i jego objawy.

W przypadku kontaktu z bezobjawowym nosicielem nie wiemy, że przenosi on bakterie, dlatego nie możemy uniknąć takiego kontaktu. Nosiciel drobnoustroju często sam nie wie o tym stanie, gdyż nie ma żadnych objawów chorobowych, i nie zdaje sobie sprawy ze stwarzanego przez siebie zagrożenia. W celu wykrycia nosicielstwa należy wykonać posiew z nosogardła, jednak w związku z brakiem objawów choroby bezobjawowi nosiciele tego nie robią, co przyczynia się do rozprzestrzeniania tej choroby bakteryjnej.

Antybiotykooporność jest wynikiem m.in. częstego stosowania antybiotyków w danej populacji.

Tak, ponieważ szczepienia ochronne przeciw chorobom bakteryjnym zmniejszają liczbę bakterii w danej populacji. Im mniej osób choruje, tym mniej antybiotyków jest stosowanych do leczenia chorych i mniej bakterii nabiera na nie oporności.