R12Aay0G936Fj
Ilustracja przedstawia kręgosłup w różnych ujęciach: na wprost, częściowo z lewej strony, z lewej strony, z prawej strony, od tyłu.

Układ szkieletowy

Szkielet stanowi ruchome rusztowanie, na którym są rozpięte mięśnie szkieletowe, dlatego jest istotnym elementem aparatu ruchowego. Ponadto kości szkieletu obudowują niektóre narządy (mózg, rdzeń kręgowy, szpik, narządy jamy piersiowej, brzusznej i miednicznej), ochraniając je.
Źródło: Englishsquare.pl Sp. z o.o. Przedmiotowy model 3D został opracowany przez Englishsquare.pl Sp. z o.o. na podstawie materiału źródłowego zakupionego w ramach serwisu www.turbosquid.com. Jakiekolwiek dalsze użycie tego modelu 3D podlega wszelkim ograniczeniom opisanym w licencji opublikowanej na przywołanej stronie internetowej, tylko do użytku edukacyjnego na zpe.gov.pl.

Sprawdź co umiesz

1
Polecenie 1

Zagraj w grę i sprawdź swoją wiedzę na temat lokalizacji głównych kości i stawów w ciele człowieka.

RYWYOvDmTyNjk
Źródło: Englishsquare.pl Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
R1KpK6jXGpQCi
Wymyśl pytanie na kartkówkę związane z tematem materiału.
RbmydkHJ41tis
Zaznacz prawidłową odpowiedź. Gdzie znajduje się mostek? Możliwe odpowiedzi: 1. stanowi środkową część przedniej ściany klatki piersiowej człowieka, 2. stanowiąca środkową część kręgosłupa., 3. stanowi połączenie kości udowej i piszczelowej., 4. stanowi połączenie płatów mózgu.
R1bdjgbNSXvkO
Wybierz jedno nowe słowo poznane podczas dzisiejszej lekcji i ułóż z nim zdanie.
R1bysV26ZDD0l
Zaznacz prawidłową odpowiedź. Łąkotka występuje w obrębie... Możliwe odpowiedzi: 1. stawu kolanowego, 2. kresomózgowia, 3. nadgarstka, 4. kręgosłupa
R1ZXB1UEB2V44
Ćwiczenie 1
Uporządkuj kości ze względu na kształt. Kości płaskie Możliwe odpowiedzi: 1. mostek, 2. kości trzewioczaszki, 3. kręgi, 4. kości stępu, 5. obojczyki, 6. kości nadgarstka, 7. żebra, 8. łopatka, 9. kość biodrowa, 10. kości ramieniowe Kości krótkie Możliwe odpowiedzi: 1. mostek, 2. kości trzewioczaszki, 3. kręgi, 4. kości stępu, 5. obojczyki, 6. kości nadgarstka, 7. żebra, 8. łopatka, 9. kość biodrowa, 10. kości ramieniowe Kości długie Możliwe odpowiedzi: 1. mostek, 2. kości trzewioczaszki, 3. kręgi, 4. kości stępu, 5. obojczyki, 6. kości nadgarstka, 7. żebra, 8. łopatka, 9. kość biodrowa, 10. kości ramieniowe Kości różnokształtne Możliwe odpowiedzi: 1. mostek, 2. kości trzewioczaszki, 3. kręgi, 4. kości stępu, 5. obojczyki, 6. kości nadgarstka, 7. żebra, 8. łopatka, 9. kość biodrowa, 10. kości ramieniowe
R1EVQB54K4EQV
Ćwiczenie 2
Który z poniższych elementów wchodzi w skład szkieletu pionowego człowieka? Możliwe odpowiedzi: 1. kręgosłup, 2. kości ramion, 3. kości śródstopia, 4. kości udowe
R1QLEKGL9D8G4
Ćwiczenie 3
Połącz w pary A Możliwe odpowiedzi: 1. odcinek piersiowy; 12 kręgów, 2. odcinek guziczny (kość guziczna powstała ze zrośnięcia 4‑5 kręgów)., 3. odcinek szyjny; 7 kręgów, 4. odcinek krzyżowy (kość krzyżowa powstała ze zrośnięcia 5 kręgów), 5. odcinek lędźwiowy, 5 kręgów B  Możliwe odpowiedzi: 1. odcinek piersiowy; 12 kręgów, 2. odcinek guziczny (kość guziczna powstała ze zrośnięcia 4‑5 kręgów)., 3. odcinek szyjny; 7 kręgów, 4. odcinek krzyżowy (kość krzyżowa powstała ze zrośnięcia 5 kręgów), 5. odcinek lędźwiowy, 5 kręgów C  Możliwe odpowiedzi: 1. odcinek piersiowy; 12 kręgów, 2. odcinek guziczny (kość guziczna powstała ze zrośnięcia 4‑5 kręgów)., 3. odcinek szyjny; 7 kręgów, 4. odcinek krzyżowy (kość krzyżowa powstała ze zrośnięcia 5 kręgów), 5. odcinek lędźwiowy, 5 kręgów D  Możliwe odpowiedzi: 1. odcinek piersiowy; 12 kręgów, 2. odcinek guziczny (kość guziczna powstała ze zrośnięcia 4‑5 kręgów)., 3. odcinek szyjny; 7 kręgów, 4. odcinek krzyżowy (kość krzyżowa powstała ze zrośnięcia 5 kręgów), 5. odcinek lędźwiowy, 5 kręgów E  Możliwe odpowiedzi: 1. odcinek piersiowy; 12 kręgów, 2. odcinek guziczny (kość guziczna powstała ze zrośnięcia 4‑5 kręgów)., 3. odcinek szyjny; 7 kręgów, 4. odcinek krzyżowy (kość krzyżowa powstała ze zrośnięcia 5 kręgów), 5. odcinek lędźwiowy, 5 kręgów
RHTOPJ6CZQGUZ
Ćwiczenie 4
Przyporządkuj podane kości do odpowiednich grup, dzieląc je na kończynę górną wraz z obręczą barkową i kończynę dolną wraz z miednicą, a także ze względu na ich kształt. Kończyna górna i obręcz barkowa Możliwe odpowiedzi: 1. Kość biodrowa, 2. Kości nadgarstka, 3. Kość piszczelowa, 4. Kości śródstopia, 5. Kość strzałkowa, 6. Kości śródręcza, 7. Kości stępu, 8. Rzepka, 9. Kość łokciowa, 10. Łopatka, 11. Kość promieniowa, 12. Kość piszczelowa, 13. Kość łokciowa, 14. Łopatka, 15. Kości nadgarstka, 16. Kości stępu, 17. Kość biodrowa, 18. Kość ramienna, 19. Kość kulszowa, 20. Rzepka, 21. Kość kulszowa, 22. Kość udowa, 23. Kość łonowa, 24. Kości śródręcza, 25. Kość udowa, 26. Obojczyk, 27. Kość ramienna, 28. Kość strzałkowa, 29. Kość łonowa, 30. Kość promieniowa, 31. Kości śródstopia, 32. Obojczyk Kończyna dolna i miednica Możliwe odpowiedzi: 1. Kość biodrowa, 2. Kości nadgarstka, 3. Kość piszczelowa, 4. Kości śródstopia, 5. Kość strzałkowa, 6. Kości śródręcza, 7. Kości stępu, 8. Rzepka, 9. Kość łokciowa, 10. Łopatka, 11. Kość promieniowa, 12. Kość piszczelowa, 13. Kość łokciowa, 14. Łopatka, 15. Kości nadgarstka, 16. Kości stępu, 17. Kość biodrowa, 18. Kość ramienna, 19. Kość kulszowa, 20. Rzepka, 21. Kość kulszowa, 22. Kość udowa, 23. Kość łonowa, 24. Kości śródręcza, 25. Kość udowa, 26. Obojczyk, 27. Kość ramienna, 28. Kość strzałkowa, 29. Kość łonowa, 30. Kość promieniowa, 31. Kości śródstopia, 32. Obojczyk Kości długie Możliwe odpowiedzi: 1. Kość biodrowa, 2. Kości nadgarstka, 3. Kość piszczelowa, 4. Kości śródstopia, 5. Kość strzałkowa, 6. Kości śródręcza, 7. Kości stępu, 8. Rzepka, 9. Kość łokciowa, 10. Łopatka, 11. Kość promieniowa, 12. Kość piszczelowa, 13. Kość łokciowa, 14. Łopatka, 15. Kości nadgarstka, 16. Kości stępu, 17. Kość biodrowa, 18. Kość ramienna, 19. Kość kulszowa, 20. Rzepka, 21. Kość kulszowa, 22. Kość udowa, 23. Kość łonowa, 24. Kości śródręcza, 25. Kość udowa, 26. Obojczyk, 27. Kość ramienna, 28. Kość strzałkowa, 29. Kość łonowa, 30. Kość promieniowa, 31. Kości śródstopia, 32. Obojczyk Kości krótkie Możliwe odpowiedzi: 1. Kość biodrowa, 2. Kości nadgarstka, 3. Kość piszczelowa, 4. Kości śródstopia, 5. Kość strzałkowa, 6. Kości śródręcza, 7. Kości stępu, 8. Rzepka, 9. Kość łokciowa, 10. Łopatka, 11. Kość promieniowa, 12. Kość piszczelowa, 13. Kość łokciowa, 14. Łopatka, 15. Kości nadgarstka, 16. Kości stępu, 17. Kość biodrowa, 18. Kość ramienna, 19. Kość kulszowa, 20. Rzepka, 21. Kość kulszowa, 22. Kość udowa, 23. Kość łonowa, 24. Kości śródręcza, 25. Kość udowa, 26. Obojczyk, 27. Kość ramienna, 28. Kość strzałkowa, 29. Kość łonowa, 30. Kość promieniowa, 31. Kości śródstopia, 32. Obojczyk Kości płaskie Możliwe odpowiedzi: 1. Kość biodrowa, 2. Kości nadgarstka, 3. Kość piszczelowa, 4. Kości śródstopia, 5. Kość strzałkowa, 6. Kości śródręcza, 7. Kości stępu, 8. Rzepka, 9. Kość łokciowa, 10. Łopatka, 11. Kość promieniowa, 12. Kość piszczelowa, 13. Kość łokciowa, 14. Łopatka, 15. Kości nadgarstka, 16. Kości stępu, 17. Kość biodrowa, 18. Kość ramienna, 19. Kość kulszowa, 20. Rzepka, 21. Kość kulszowa, 22. Kość udowa, 23. Kość łonowa, 24. Kości śródręcza, 25. Kość udowa, 26. Obojczyk, 27. Kość ramienna, 28. Kość strzałkowa, 29. Kość łonowa, 30. Kość promieniowa, 31. Kości śródstopia, 32. Obojczyk Kości różnokształtne Możliwe odpowiedzi: 1. Kość biodrowa, 2. Kości nadgarstka, 3. Kość piszczelowa, 4. Kości śródstopia, 5. Kość strzałkowa, 6. Kości śródręcza, 7. Kości stępu, 8. Rzepka, 9. Kość łokciowa, 10. Łopatka, 11. Kość promieniowa, 12. Kość piszczelowa, 13. Kość łokciowa, 14. Łopatka, 15. Kości nadgarstka, 16. Kości stępu, 17. Kość biodrowa, 18. Kość ramienna, 19. Kość kulszowa, 20. Rzepka, 21. Kość kulszowa, 22. Kość udowa, 23. Kość łonowa, 24. Kości śródręcza, 25. Kość udowa, 26. Obojczyk, 27. Kość ramienna, 28. Kość strzałkowa, 29. Kość łonowa, 30. Kość promieniowa, 31. Kości śródstopia, 32. Obojczyk
R9AP3U21Z2REG
Ćwiczenie 5
Wskaż wszystkie prawidłowe odpowiedzi.
Ciemiączka: Możliwe odpowiedzi: 1. występują wyłącznie u niemowląt, 2. występują wyłącznie u dorosłych, 3. są przykładem ścisłych połączeń kości, 4. są przykładem stawów, 5. są zbudowane z tkanki kostnej, 6. są zbudowane z tkanki chrzęstnej, 7. są zbudowane z tkanki łącznej
RETE2U3T2L6CC
Ćwiczenie 6
Połącz za pomocą linii odpowiadające sobie wiersze. Połączenia ruchome kości (stawy) Staw kulisty Możliwe odpowiedzi: 1. staw promieniowo‑nadgarstkowy, 2. staw kolanowy, 3. staw nadgarstkowo‑śródręczny kciuka, 4. staw biodrowy, staw ramieniowy Staw zawiasowy Możliwe odpowiedzi: 1. staw promieniowo‑nadgarstkowy, 2. staw kolanowy, 3. staw nadgarstkowo‑śródręczny kciuka, 4. staw biodrowy, staw ramieniowy Staw siodełkowy Możliwe odpowiedzi: 1. staw promieniowo‑nadgarstkowy, 2. staw kolanowy, 3. staw nadgarstkowo‑śródręczny kciuka, 4. staw biodrowy, staw ramieniowy Staw eliptyczny Możliwe odpowiedzi: 1. staw promieniowo‑nadgarstkowy, 2. staw kolanowy, 3. staw nadgarstkowo‑śródręczny kciuka, 4. staw biodrowy, staw ramieniowy
RAVBNF7TRHZJE
Ćwiczenie 7
Przenieś opisy czynników do odpowiedniej kategorii wady postawy. Skolioza Możliwe odpowiedzi: 1. siedzenie z podwiniętą nogą, 2. obuwie na wysokich obcasach, 3. garbienie się, 4. noszenie plecaka na jednym ramieniu, 5. długotrwałe stanie, 6. otyłość, 7. mała aktywność fizyczna Płaskostopie Możliwe odpowiedzi: 1. siedzenie z podwiniętą nogą, 2. obuwie na wysokich obcasach, 3. garbienie się, 4. noszenie plecaka na jednym ramieniu, 5. długotrwałe stanie, 6. otyłość, 7. mała aktywność fizyczna
R1aGhSL2pHuZh
Ćwiczenie 8
Wybierz jedno nowe słowo poznane podczas dzisiejszej lekcji i ułóż z nim zdanie.
R1C3GZMZZE661
Ćwiczenie 9
Na starym, czarno‑białym zdjęciu przedstawiono troje małych dzieci o krzywych nogach. Jedno z dzieci, stojąc, ma nogi w kształcie litery X, czyli stykające się w kolanach. Inne dziecko ma nogi w kształcie znaku otwarcia i zamknięcia nawiasu, czyli wykrzywione na zewnątrz.
Źródło: anon., Three children with rickets, Wellcome Collection, licencja: CC BY 4.0.
R1TMM383VTUGK
Ćwiczenie 9
Zaznacz przyczyny pojawienia się krzywicy: Możliwe odpowiedzi: 1. niedobór soli mineralnych i D3, 2. oporność na witaminy z grupy B, 3.
  • niewłaściwa pielęgnacja (brak spacerów), 4. zaburzenia czynności śledziony, 5.
  • zaburzenia funkcji nerek
    • Ćwiczenie 10
    R18LCLflGGdPm
    Ilustracja przedstawia typowe dla osteoporozy osłabienie struktury przestrzennej kości. Ukazane jest ono w trzech etapach. W etapie pierwszym zaprezentowane jest prawidłowe utkanie tkanki kostnej w górnej części kości udowej. Jej końcową, zaokrągloną część pokrywa chrząstka stawowa. W kości znajduje tkanka kostna gąbczasta – przypomina ona strukturę gąbki z niewielkimi dziurkami. Ukazane w zbliżeniu beleczki kostne są wyraźnie zarysowane i wyglądem przypominają mocne rusztowanie. W etapie drugim zaprezentowana jest w tej samej kości udowej osteopenia. Tkanka kostna gąbczasta podobna do gąbki z większymi otworami (niż w prawidłowym utkaniu). Ukazane w zbliżeniu beleczki kostne są wyraźnie częściowo poprzerywane i wyglądem przypominają ażurowy wzór. W etapie trzecim zaprezentowana jest w tej samej kości udowej osteoporoza. Tkanka kostna gąbczasta podobna do gąbki z wieloma dużymi otworami (niż w utkaniu przy osteopenii). Ukazane w zbliżeniu beleczki kostne są poprzerywane, tworzą nitkowaty, poszarpany wzór.
    Schemat przedstawia zmiany struktury kości w przebiegu osteoporozy, na przykładzie części bliższej kości udowej.
    Źródło: Laboratoires Servier, Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 3.0.
    R19v7KQXvkdIf
    Na podstawie schematu oceń uzupełnij zdania. W wyniku rozwoju osteoporozy dochodzi do zmniejszeniazwiększenia gęstości kości. Na skutek mineralizacjidemineralizacji dochodzi do zmniejszenia objętości osteonówbeleczek kostnych przez co kość staje się krucha i podatna na złamania. Wyraźne zmiany widoczne są w obrębie tkanki gąbczastejzbitej.
    R1LODQJD9R1Z9
    Ćwiczenie 11
    Zaznacz wszystkie czynniki sprzyjające rozwojowi osteoporozy. Możliwe odpowiedzi: 1. duża aktywność fizyczna, 2. zaburzenia hormonalne, 3. młody wiek, 4. niedobory wapnia i/lub witaminy D3, 5. uwarunkowania genetyczne, 6. płeć
    1
    Ćwiczenie 12

    Tkanka kostna zbita zbudowana jest z osteonów. Są to struktury złożone z blaszek kostnych, które otaczają centralny kanał zwany kanałem Haversa. W przewodzie tym przebiegają nerwy i naczynia krwionośne.

    R6jY4BYB5fNim
    Wyjaśnij, jaką funkcję pełnią naczynia krwionośne przebiegające przez kanał Haversa. (Uzupełnij).
    1
    Ćwiczenie 13

    Jedną z funkcji układu szkieletowego w organizmie człowieka jest ochrona narządów wewnętrznych.

    RQiMVSk7wR1hH
    Wymień przynajmniej dwa narządy, które są chronione przez kości miednicy. (Uzupełnij).
    1
    Ćwiczenie 14
    R1dTYQmsXoRIB
    Na ilustracji po prawej stronie odcinek lędźwiowy kręgosłupa składający się z 5 kręgów. Pośrodku kręgi zobrazowane są od góry, a z lewej na wprost. Mają one solidny trzon i zaopatrzone są w silnie rozwinięte wyrostki poprzeczne i duże płaskie wyrostki kolczyste. Na wysokości pośladków łączą się one z kręgami krzyżowymi.
    Kręgi lędźwiowe.
    Źródło: Przedmiotowy model 3D został opracowany przez Englishsquare.pl Sp. z o.o. na podstawie materiału źródłowego zakupionego w ramach serwisu www.turbosquid.com. Jakiekolwiek dalsze użycie tego modelu 3D podlega wszelkim ograniczeniom opisanym w licencji opublikowanej na przywołanej stronie internetowej, tylko do użytku edukacyjnego.
    Rh8gOp3h69zol
    Wykaż związek między masywną budową kręgów lędźwiowych a funkcją pełnioną przez te kręgi. (Uzupełnij).
    1
    Ćwiczenie 15
    RzLhbaOm9jO8C
    Wskaż dwie cechy w szkielecie kobiety, którymi różni się on od szkieletu mężczyzny. Uzasadnij jak wpływają one na zdolność kobiety do porodu. (Uzupełnij).
    1
    Ćwiczenie 16
    R1DGUhCLpWsL2
    Określ rolę chrząstki stawowej i błony maziowej. (Uzupełnij).
    1
    Ćwiczenie 17

    Skręcenie stawu to inaczej naciągnięcie lub naderwanie torebki stawowej oraz występujących w tym stawie więzadeł. Zazwyczaj jest urazem występującym po gwałtownym ruchu wykraczającym poza fizjologiczną ruchomość stawu. Skręcony staw należy ustabilizować, używając w tym celu opaski elastycznej lub gipsu. Zwichnięcie stawu polega natomiast na zmianie wzajemnego położenia kości występujących w danym stawie. Przemieszczeniu kości często towarzyszy rozerwanie torebki stawowej oraz uszkodzenie pozostałych struktur stawu. Uraz ten często wymaga interwencji lekarskiej.

    RIjP3tOxCN2Ob
    Określ, który z powyższych urazów jest poważniejszy. W odpowiedzi uwzględnij możliwe dwa skutki tego urazu. (Uzupełnij).
    1
    Ćwiczenie 18
    R126FRG1HTO2R
    Na podstawie fotografii wyjaśnij, na czym polega zwichnięcie stawu. (Uzupełnij).
    R1Koyqd57al83
    Ilustracja
    Zdjęcie rentgenowskie: zwichnięty staw barkowy (po lewej) oraz zdrowy (po prawej).
    Źródło: Hellerhoff, Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 3.0.
    Ćwiczenie 18
    RXs0DjAq82oXa
    Wymyśl pytanie na kartkówkę związane z tematem materiału.
    1
    Ćwiczenie 19

    Z danych Instytutu Matki i Dziecka w Warszawie wynika, że w Polsce wady postawy ma aż 90% dzieci. Najczęściej to wady kręgosłupa, kolan i stóp.

    R1Tk4YLncEWkD
    Określ trzy najbardziej prawdopodobne przyczyny wad postawy u dzieci i młodzieży, a następnie zaproponuj sposób działania profilaktycznego. (Uzupełnij).

    Informacja do ćwiczeń 20 i 21

    Na zdjęciach mikroskopowych przedstawiono przekrój przez kość osoby zdrowej oraz chorej na osteoporozę.

    Rt5Ts2hLu0wwn
    Zdjęcie mikroskopowe przedstawia przekrój przez kość osoby zdrowej. Widoczne są struktury kostne, gęsta siatka struktur, przypominająca ser z dziurami lub skały z wieloma jamami.
    Przekrój przez kość osoby zdrowej, przestrzenny układ beleczek kostnych. Skaningowy mikroskop elektronowy, powiększenie 13×, zdjęcie koloryzowane.
    Źródło: David Gregory i Debbie Marshall, Wellcome Collection, licencja: CC BY 4.0.
    RT47RC1zmrrO8
    Zdjęcie mikroskopowe przedstawia przekrój przez kość osoby chorej na osteoporozę. Widoczne są cienkie jak patyczki struktury kostne. Niektóre z nich kończą się pęknięciem, po którym następuje brak struktury. Pomiędzy beleczkami są bardzo duże puste przestrzenie.
    Przekrój przez kość osoby chorej na osteoporozę. Ubytki w strukturze kości. Skaningowy mikroskop elektronowy, powiększenie 13×, zdjęcie koloryzowane.
    Źródło: David Gregory i Debbie Marshall, Wellcome Collection, licencja: CC BY 4.0.
    1
    Ćwiczenie 20
    RqMx8cKD2tmpt
    Określ, na czym polega zmiana struktury kości spowodowana osteoporozą i podaj tego przyczynę. (Uzupełnij).
    1
    Ćwiczenie 21
    R2nYJUl4ZyfKF
    Wyjaśnij, dlaczego zagrożenie osteoporozą u kobiet wzrasta z ich wiekiem. (Uzupełnij).
    1
    Ćwiczenie 22

    Tabela. Występowanie osteoporozy wśród osób po 50. roku życia w Szwecji wg grup wiekowych i płci.

    Grupa
    wiekowa

    Odsetek populacji
    mężczyzn (%)

    Odsetek populacji
    kobiet (%)

    50–54

    2,5

    6,3

    55–59

    3,5

    9,6

    60–64

    5,8

    14,3

    65–69

    7,4

    20,2

    70–74

    7,8

    27,9

    75–79

    10,3

    37,5

    80–84

    16,6

    47,2

    Indeks dolny Źródło: https://zdrowedane.nfz.gov.pl/pluginfile.php/211/mod_resource/content/6/1911_nfz_o_zdrowiu_osteoporoza.pdf Indeks dolny koniec

    R1Iuk4WkbXTqK
    Na podstawie powyższej tabeli sformułuj wniosek dotyczący przedstawionych danych. (Uzupełnij).
    Eksperymentuj i obserwuj