Starożytne Pompeje – kultura i historia
Ważne daty
91‑88 r. p. n. e. – wojna Republiki Rzymskiej ze sprzymierzeńcami
62 r. n. e. – trzęsienie ziemi w Pompejach
79 r. n. e. – wybuch Wezuwiusza
Scenariusz lekcji dla nauczyciela
II. W zakresie kompetencji kulturowych. Uczeń:
12. potrafi wskazać najważniejsze cechy charakterystyczne i poddać interpretacji uwzględniającej właściwy kontekst kulturowy następujące kluczowe zjawiska z zakresu kultury materialnej w starożytności:
4) architektura rzymska: wybrane typy budowli i ich przeznaczenie (amfiteatr, cyrk, stadion, termy, łuk triumfalny, akwedukt, willa rzymska, bazylika), najważniejsze budowle starożytnego Rzymu: Koloseum, kolumna Trajana, Forum Romanum, Panteon; Pompeje jako przykład miasta rzymskiego;
charakteryzować historię starożytnych Pompejów oraz ich mieszkańców;
opowiadać o najważniejszych zabytkach Pompejów;
określać przyczynę, dlaczego Pompeje oraz pobliskie Stabie i Herkulanum przestały istnieć;
definiować pojęć: taniec na wulkanietaniec na wulkanie, wulkanwulkan.
Historia Pompejów na ilustracjach
Historia starożytnych Pompejów jest niewątpliwie jedną z najbardziej fascynujących opowieści o cywilizacji, kulturze, katastrofie i archeologicznym odkryciu. Było to jedno z najpiękniejszych architektonicznie, najatrakcyjniejszych miast starożytnego Rzymu.
Starożytne Pompeje – kultura i historia
Starożytne Pompeje – kultura i historia.
Najważniejsze budowle starożytnych Pompejów
Interaktywna mapa przedstawia widok na plan miasta Pompeje. Izometryczny rzut planu miasta uwzględniona układ ulic oraz charakterystyczne budowle, które zostały ponumerowane. Na planie znajduje się siedem punktów. Punkt pierwszy przedstawia widok z lotu ptaka na amfiteatr – budynek w kształcie okręgu na którym znajduje się miejsce dla widowni oraz scena w kształcie elipsy. Obok znajduje się informacja dodatkowa: Okazała budowla o wymiarach 135x104 m, która mogła pomieścić ok. 20 000 widzów. Amfiteatr posiadał osobną galerię przeznaczoną wyłącznie dla kobiet. Punkt drugi przedstawia Bramę Morską tzw. Porta Marina – jedną z bram prowadzących do Pompejów. Jest to budowla wykonana z szarego kamienia. Obok niej widoczne są domy oraz kamienna droga. Obok fotografii znajduje się informacja dodatkowa: Jedna z bram miejskich w Pompejach, która posiada dwa wejścia: węższe przeznaczone było dla pieszych oraz szersze i wyższe dla wozów i jucznych zwierząt. Dla wygody pieszych układano duże bloki kamienne w poprzek ulic, które dodatkowo regulowały ruch uliczny, gdyż część ulic dostępna była wyłącznie dla pieszych, inne zaś przeznaczone były dla wozów. Trzeci punkt przedstawia widok na Forum – plac zgromadzeń, na którym znajdują się liczne pozostałości po budynkach. Obok fotografii znajduje się informacja dodatkowa: Plac o wymiarach 38x157 m, do którego prowadziła droga biegnąca od Bramy Morskiej. Forum otoczone było kolumnadą, składającą się z kolumn w stylu doryckim, w późniejszym okresie pojawiła się druga kondygnacja kolumn, tym razem kolumn w porządku jońskim. Przy Forum znajdowały się budynki o przeznaczeniu publicznym, budowle religijne – kultowe oraz hale targowe. Czwarty punkt przedstawia świątynię Jowisza – budynek zbudowany z brązowej cegły – widoczne są pozostałości kolumn. W tle znajduje się Wezuwiusz. Obok fotografii znajduje się informacja dodatkowa: Budowla usytuowana była w północnej części Forum, na cokole wysokim na 3 metry, długim na 37 metrów oraz szerokim na 17 metrów. Czciciele władcy Olimpu wchodzili do świątyni korzystając ze schodów. Pod okazałą kolumnadą umieszczone były trzy posągi, przedstawiające tak zwaną „triadę kapitolińską”: Junonę, Jowisza i Minerwę. Przed świątynią znajdowała się mównica oraz posągi najbardziej zasłużonych obywateli. Punkt piąty zawiera opis budynku władz miejskich - Trzy sale, zamknięte niszami, mające charakter obiektów publicznych i usytuowane w południowej części Forum. Punkt szósty przedstawia widok na teatr wielki – budynek wykonany z kamienia w formie półkola. Scena znajduje się na dole, wokół niej widoczne są miejsca dla widowni. Obok fotografii zamieszczono informację dodatkową: Budowla zbudowana w III wieku p.n.e., z wykorzystaniem naturalnego zagłębienia terenu. Teatr mógł pomieścić aż 5000 widzów. Najniższe rządy przeznaczone były dla społecznych elit, reszta pozostałym mieszkańcom. Scenę zbudowaną z cegły można było zakryć kurtyną. Siódmy punkt przedstawia widok na teatr mały – budynek wykonany z jasnego kamienia w formie półkola. Scena jest otoczona ze wszystkich stron widownią. Obok fotografii znajduje się informacja dodatkowa: Zwany inaczej Odeonem, mniejszy teatr wykorzystywany był do kameralnych widowisk. W przeciwieństwie do Teatru Wielkiego okryty był dachem.
Zadania
Słowniki
Słownik pojęć
taką nazwę nadano Pompejom po przekształceniu ich w rzymską kolonię wojskową w 80 r. p. n. e.
gr. Herakleion, łac. Herculaneum, miasto w staroż. Kampanii nad Zatoką Neapolitańską (Italia) zamieszkane kolejno przez Osków, Etrusków, Pelazgów, i Samnitów, później kolonia rzymska. Wraz z Pompeją zasypane w 79 r. n.e. po wybuchu Wezuwiusza, ale w przeciwieństwie do niej (zasypanej popiołem i pumeksem, co pozwalało pozostałym przy życiu wykopywać kosztowności ze swych domów) pokryte substancjami ilastymi, szybko scementowanymi w tuf, przez który trudno było się przebić. Dlatego sprzęty domowe pozostały w mieszkaniach w takim stanie jak w dniu katastrofy. Prace wykopaliskowe prowadzi się (z przerwami) od 1738.
związek frazeologiczny oznaczający lekkomyślne, beztroskie życie w sytuacji grożącej katastrofą. Narcisse Achille Salvandy, 1795‑1856, poseł fr. w Neapolu, powiedział te słowa, wieszczące upadek władzy Burbonów, księciu Orleanu (Ludwikowi Filipowi) na balu w Palais Royal wydanym 5 VI 1830 (na niecałe 2 miesiące przed wybuchem rewolucji lipcowej) na cześć króla Neapolu: „To jest prawdziwie neapolitańska uroczystość, mój książę, tańczymy na wulkanie”, fr. Nous dansons sur un volcan.
rzymski bóg, przejęty od Etrusków, będący sam ogniem i zarazem władcą ognia, jak również cudownym kowalem, z czasem utożsamiony z gr. Hefajstem. Miał świątynię w Rzymie na Polu Marsowym i święto, „Volcanalia”, przypadające na 23 sierpnia – w okresie suszy i wystąpienia niebezpieczeństwa pożarów. Jego imieniem nazywano w czasach nowożytnych wulkany – miejsce na powierzchni Ziemi, z którego wydobywa się ogień, gazy, popioły i lawa. W czasach antycznych zionące ogniem góry, zwł. Etnę, uważano za kuźnię boga Wulkana.
Słownik łacińsko‑polski
Galeria dzieł sztuki
Bibliografia
Kopaliński W., Słownik mitów i tradycji kultury, PWN Warszawa 2000.
Korpanty K., Mały słownik łacińsko‑polski, Wydawnictwo Szkolne PWN, Warszawa 2012
K. Kumaniecki, Historia kultury starożytnej Grecji i Rzymu, Warszawa 1988.
M. Kuryłowicz, Prawo i obyczaje w starożytnym Rzymie, Lublin 1997.
L. Winniczuk, Ludzie, zwyczaje i obyczaje starożytnej Grecji i Rzymu, Warszawa 2008.

















