Interwencja polega na udzieleniu wsparcia minimum jednemu dziecku na etapie rocznego przygotowania przedszkolnego lub klasy 1 z ryzykiem dysleksji i/lub z zaburzeniem językowym (ewentualnie jego podejrzeniem). Specjalista sam wybiera, którym rodzajem zaburzenia neurorozwojowego chciałby się zająć. Interwencja może być realizowana według 2 ścieżek na etapie 1, co opisano poniżej.

Należy podkreślić, że do przeprowadzenia interwencji konieczna jest pisemna zgoda rodziców oraz zgoda samego dziecka. Należy także przygotować i uzgodnić kontrakt na przeprowadzenie całej procedury diagnostyczno‑terapeutycznej (Standardy diagnozy psychologicznej w edukacji, 2018) http//brpd.gov.pl/sites/default/files/standardy_diagnozy_psychologicznej_w_edukacji.pdf [dostęp:12.11.2023]

Ważnym etapem końcowym całego postępowania jest ewaluacja polegająca na analizie wyników badania monitorującego funkcjonowanie dzieci po wprowadzeniu interwencji, a także ocena podjętych działań przez zaangażowanych wyżej wskazanych specjalistów oraz rodziców.

Pozyskanie dziecka, wobec którego poprowadzona zostanie interwencja. Powinno to być dziecko z ryzykiem dysleksji i/lub rozwojowym zaburzeniem językowym (w przypadku badania przesiewowego jest to podejrzenie DLD), na etapie rocznego przygotowania przedszkolnego lub klasy 1 szkoły podstawowej. Jak wspomniano wcześniej, pedagog, logopeda lub terapeuta pedagogiczny ma tutaj do wyboru 2 ścieżki postępowania.

Pierwsza ścieżka – badanie przesiewowe pozwalające na wyłonienie dziecka podejrzanego o ryzyko dysleksji lub zaburzenie językowe z wykorzystaniem Skali Prognoz Edukacyjnych IBE (części N) lub skali Język i Komunikacja.

Krok 1. Przeprowadzamy badanie przesiewowe w całej klasie, wykluczając z badania dzieci z orzeczeniami o potrzebie kształcenia specjalnego (niepełnosprawność intelektualna, zaburzenie ze spektrum autyzmu ASD) oraz już posiadające diagnozę ryzyka dysleksji lub rozwojowego zaburzenia językowego od specjalisty.

Krok 1A. Jeśli chodzi o ryzyko dysleksji, wykorzystujemy Skalę Prognoz Edukacyjnych SPE IBE (wolny dostęp on‑line). W przypadku tego narzędzia w badaniu przesiewowym w odniesieniu do dzieci przedszkolnych posługujemy się skalą SPE_N_I, a w przypadku dzieci z klasy 1 przeprowadzamy badanie SPE_N_I i SPE_N_II. Badanie realizujemy z nauczycielem dziecka, zgodnie z instrukcją w podręczniku do testu (Wiejak i in., 2015)

Krok 1B. Jeśli chodzi o podejrzenie DLD, posługujemy się skalą Język i Komunikacja (wolny dostęp on‑line). W tym przypadku wykorzystujemy całą skalę. Badanie przeprowadzamy z nauczycielem dziecka, zgodnie z instrukcją w podręczniku do testu (Kochańska, Łuniewska, 2015)

Krok 2. Dokonujemy analizy psychometrycznej uzyskanych wyników zgodnie z wytycznymi w podręczniku, wyniki surowe zamieniamy na wyniki standaryzowane (stenowe w SPE IBE, a centylowe w JK).

Krok 3. Wybieramy dziecko/dzieci z ryzkiem dysleksji lub podejrzeniem zaburzenia językowego na podstawie wyniku niskiego uzyskanego w wykorzystanych skalach SPE IBE (niższy niż 4 steny) lub Język i Komunikacja (poniżej 25 centyla).

Druga ścieżka – wybór dziecka mającego diagnozę różnicową, kryterialną, czyli opinię psychologiczną wskazującą na rozpoznanie ryzyka dysleksji i/lub rozwojowe zaburzenie językowe (mogą być użyte inne terminy na to rozpoznanie – na przykład alalia, niedokształcenie mowy, afazja rozwojowa). Podstawą jest posiadana przez szkołę dokumentacja.

Diagnoza funkcjonalna z obowiązkowym wykorzystaniem systemu KAPP oraz opcjonalnym, o ile będzie możliwość wypożyczenia z poradni psychologiczno‑pedagogicznej baterii diagnostycznych IBE: Baterii Testów Czytania BTCZ IBE, Baterii Testów Fonologicznych BTF IBE i Baterii Testów Pisania BTP IBE. Jeśli chodzi o KAPP– specjalista powinien wykorzystać KAPP_S, czyli stosowne do wieku dziecka kwestionariusze dla nauczycieli i rodziców, dokładniej:

• KAPP_S_P(R) dla rodzica/opiekuna prawnego dziecka w wieku 3–6 lat (3;0,0–5;11,30)

• KAPP_S_P(N) dla nauczyciela dziecka w wieku 3–6 lat (3;0,0–5;11,30)

• KAPP_S_S(R) dla rodzica/opiekuna prawnego dziecka w wieku 7–10 lat (7;0,0–9;11,30)

• KAPP_S_S(N) dla nauczyciela dziecka w wieku 7–10 lat (7;0,0–9;11,30).

Kwestionariusze służą do oceny poziomu funkcji wykonawczych, mowy i komunikacji pisemnej – możliwa jest ocena stopnia rozwoju w zakresie szybkości percepcyjnej, kontroli uwagi i elastyczności poznawczej, pamięci roboczej, planowania i rozumowania oraz języka i komunikacji. Sposób interpretacji wyników został opisany w podręczniku do skal (Orylska i in., 2022). System KAPP  zaproponuje również materiały postdiagnostyczne do wykorzystania dla zdiagnozowanego dziecka.

W przypadku baterii IBE – mogą one być wykorzystane w całości lub w stosownych, wybranych przez diagnostę częściach. Po przeprowadzeniu badań konieczna jest psychometryczna analiza wyników (w KAPP raport diagnostyczny udostępnia aplikacja) oraz ich interpretacja (diagnoza funkcjonalna). Uwzględniamy także szczegółowe wyniki skal przesiewowych.

Przedstawienie wyników badania i wniosków innym specjalistom szkolnym (nauczycielowi, ewentualnie terapeucie i logopedzie) oraz rodzicom i zaplanowanie działań postdiagnostycznych wybranych odpowiednio z puli KAPP.

Realizacja działań wspomagających dziecko, trwająca około 5 miesięcy. Działania postdiagnostyczne prowadzą nauczyciel, terapeuta i rodzic.

Ocena efektywności/monitorowanie podjętej interwencji przez powtórne badanie diagnostyczne z wykorzystaniem tych samych narzędzi, co na etapie 2.

Powyższe etapy realizujemy niezależnie od tego, czy mamy do czynienia z dzieckiem z ryzykiem dysleksji czy z DLD. Różnice będą dotyczyły (oprócz narzędzia do badań przesiewowych) przede wszystkim zastosowanych działań postdiagnostycznych. Schematyczny przebieg interwencji prezentują tabele 1 i 2.

Czas trwania:

Minimalny czas trwania interwencji to 6 miesięcy (diagnoza–działania postdiagnostyczne–diagnoza powtórna).

Monitorowanie i ewaluacja skuteczności:

Monitorowanie trafności diagnozy i skuteczności działań postdiagnostycznych odbywa się poprzez powtórną diagnozę funkcjonalną z wykorzystaniem tych samych narzędzi, co w pierwszej diagnozie funkcjonalnej. W przypadku pozytywnych efektów należy spodziewać się zmiany konfiguracji wyników i zmniejszenia nasilenia deficytów badanego dziecka.

Ryzyko/zagrożenia w realizacji:

Główne ryzyka w realizacji interwencji, z którymi może się zetknąć specjalista szkolny realizujący daną interwencję, to: wycofanie się dziecka/rodziców z podjętych działań w trakcie interwencji, niechęć do współpracy ze strony nauczycieli czy terapeutów, którzy mają wprowadzać działania postdiagnostyczne itp.