Interwencja polega na udzieleniu wsparcia minimum jednemu dziecku na etapie rocznego przygotowania przedszkolnego lub klasy 1 z ryzykiem dysleksji i/lub z zaburzeniem językowym (ewentualnie jego podejrzeniem). Specjalista sam wybiera, którym rodzajem zaburzenia neurorozwojowego chciałby się zająć. Interwencja może być realizowana według 2 ścieżek na etapie 1, co opisano poniżej.

Należy podkreślić, że do przeprowadzenia interwencji konieczna jest pisemna zgoda rodziców oraz zgoda samego dziecka. Należy także przygotować i uzgodnić kontrakt na przeprowadzenie całej procedury diagnostyczno‑terapeutycznej (Standardy diagnozy psychologicznej w edukacji, 2018) http//brpd.gov.pl/sites/default/files/standardy_diagnozy_psychologicznej_w_edukacji.pdf [dostęp: 12.11.2023]

Ważnym etapem końcowym całego postępowania jest ewaluacja, polegająca na analizie wyników badania monitorującego funkcjonowanie dzieci po wprowadzeniu interwencji, a także ocena podjętych działań przez zaangażowanych wyżej wskazanych specjalistów oraz rodziców.

Pozyskanie dziecka, wobec którego poprowadzona zostanie interwencja. Powinno to być dziecko z ryzykiem dysleksji i/lub zaburzeniem językowym (w przypadku badania przesiewowego jest to podejrzenie DLD), na etapie rocznego przygotowania przedszkolnego lub 1 klasy szkoły podstawowej. Jak wspomniano wcześniej, psycholog szkolny ma tutaj do wyboru dwie ścieżki postępowania.

Pierwsza ścieżka – badanie przesiewowe pozwalające na wyłonienie dziecka podejrzanego o ryzyko dysleksji lub zaburzenie językowe z wykorzystaniem Skali Prognoz Edukacyjnych IBE (części N) lub skali Język i Komunikacja.

Krok 1. Przeprowadzamy badanie przesiewowe w całej klasie, wykluczamy z badania dzieci z orzeczeniami (niepełnosprawność intelektualna, zaburzenie ze spektrum autyzmu ASD) oraz już posiadające diagnozę ryzyka dysleksji lub rozwojowego zaburzenia językowego od specjalisty.

Krok 1A. W przypadku ryzyka dysleksji wykorzystujemy Skalę Prognoz Edukacyjnych SPE IBE do badania przesiewowego (wolny dostęp on‑line). Dla dzieci przedszkolnych wykorzystujemy skalę SPE_N_I, a dla dzieci z klasy 1 skale SPE_N_I i SPE_N_II. Badanie przeprowadzamy z nauczycielem dziecka, zgodnie z instrukcją w podręczniku do testu (Wiejak i in., 2015).

Krok 1B. W przypadku skali Język i Komunikacja (wolny dostęp on‑line) wykorzystujemy całą skalę. Badanie przeprowadzamy z nauczycielem dziecka, zgodnie z instrukcją w podręczniku do testu (Kochańska, Łuniewska, 2015).

Krok 2. Dokonujemy analizy psychometrycznej uzyskanych wyników zgodnie z wytycznymi w podręczniku, wyniki surowe zamieniamy na wyniki standaryzowane (stenowe) i obliczamy przedziały ufności.

Krok 3. Wybór dziecka/dzieci, które otrzyma/otrzymają wsparcie.

Krok 3A. Wybór dziecka z ryzkiem dysleksji – podstawą jest wynik niski uzyskany w badanych skalach SPE IBE (niższy niż 4 steny).

Krok 3B. Wybór dziecka z podejrzeniem DLD – podstawą wynik niski skali Język i Komunikacja (poniżej 25 centyla).

Druga ścieżka – wybór dziecka posiadającego diagnozę różnicową, kryterialną, czyli opinię psychologiczną wskazującą na rozpoznanie ryzyka dysleksji i/lub rozwojowe zaburzenie językowe (mogą być użyte inne terminy na rozpoznanie – na przykład alalia, niedokształcenie mowy, afazja rozwojowa). Podstawą jest tu posiadana przez szkołę dokumentacja.

Należy podkreślić, że do przeprowadzenia interwencji konieczna jest pisemna zgoda rodziców oraz zgoda samego dziecka. Należy także przygotować i uzgodnić kontrakt na przeprowadzenie całej procedury diagnostyczno‑terapeutycznej (Standardy diagnozy psychologicznej w edukacji, 2018) http//brpd.gov.pl/sites/default/files/standardy_diagnozy_psychologicznej_w_edukacji.pdf [dostęp: 12.11.2023].

Badanie psychologiczne – diagnoza funkcjonalna z obowiązkowym wykorzystaniem aplikacji KAPP_A oraz opcjonalnym, o ile będzie możliwość wypożyczenia z Poradni Psychologiczno‑Pedagogicznej, baterii diagnostycznych IBE: Baterii Testów Czytania BTCZ IBE, Baterii Testów Fonologicznych BTF IBE i Baterii Testów Pisania BTP IBE. Jeśli chodzi o KAPP_A – psycholog powinien wykorzystać co najmniej część dotyczącą mowy oraz czytania i pisania, choć oczywiście może przeprowadzić całość badania, co pozwoli na uzyskanie bardziej szczegółowej diagnozy, a zatem jest korzystniejsze. Niezbędne jest przeprowadzenie wszystkich testów z podobszaru Fonologia, Gramatyka, Semantyka i Pragmatyka oraz Znajomość Liter, Czytanie – dekodowanie, Czytanie – rozumienie oraz Pisanie.

W przypadku baterii IBE – mogą one być wykorzystane w całości lub w stosownych, wybranych przez psychologa częściach. Po przeprowadzeniu badań konieczna jest psychometryczna analiza wyników (w KAPP_A raport diagnostyczny udostępnia aplikacja) oraz ich interpretacja (diagnoza funkcjonalna).

Aplikacja KAPP_A również zaproponuje materiały postdiagnostyczne do wykorzystania dla zdiagnozowanego dziecka.

Przedstawienie wyników badania i wniosków innym specjalistom szkolnym (nauczycielowi, terapeucie, ewentualnie logopedzie) oraz rodzicom i zaplanowanie działań postdiagnostycznych wybranych odpowiednio z puli KAPP.

Realizacja działań wspomagających dziecko, trwająca około 5 miesięcy. Działania postdiagnostyczne prowadzą nauczyciel, terapeuta i rodzic.

Ocena efektywności/monitorowanie podjętej interwencji przez powtórne badanie diagnostyczne z wykorzystaniem tych samych narzędzi, co w etapie 2, która jest przeprowadzana po 6 miesiącach.

Powyższe etapy realizujemy niezależnie od tego, czy mamy do czynienia z dzieckiem z ryzykiem dysleksji czy DLD. Różnice będą dotyczyły (oprócz narzędzia do diagnozy przesiewowej) przede wszystkim zastosowanych działań postdiagnostycznych. Schematyczny przebieg interwencji prezentują tabele 2 i 3.

Czas trwania:

Minimalny czas trwania interwencji to 6 miesięcy (diagnoza–działania postdiagnostyczne–diagnoza powtórna).

Monitorowanie i ewaluacja skuteczności:

Monitorowanie trafności diagnozy i skuteczności działań postdiagnostycznych odbywa się poprzez powtórną diagnozę funkcjonalną z wykorzystaniem tych samych narzędzi, co w pierwszej diagnozie funkcjonalnej. W przypadku pozytywnych efektów należy spodziewać się zmiany konfiguracji wyników i zmniejszenia nasilenia deficytów badanego dziecka.

Ryzyko/zagrożenia w realizacji:

Główne ryzyka w realizacji interwencji, z którymi może się zetknąć psycholog szkolny realizujący daną interwencję: wycofanie się dziecka/rodziców z podjętych działań w trakcie interwencji, kłopoty techniczne z wykorzystaniem KAPP_A jako aplikacji komputerowej, niechęć do współpracy ze strony nauczycieli czy terapeutów, którzy mają wprowadzać działania postdiagnostyczne itp.