RHDQw5Xo3lNMT1

Strona bierna czasów: imperfectum i futurum I w indikatiwie

Ważne daty

478‑467 p.n.e. – Hieron II tyranem Syrakuz

241 p.n.e. – Sycylia pierwszą prowincją Rzymu

212 p.n.e. – śmierć Archimedesa w czasie II wojny punickiej

81 p.n.e. – Molon w Rzymie

79 - 78 p.n.e. – Cyceron kształci się na w Atenach i na Rodos u Molona

75 p.n.e. – Cezar płynie na Rodos do szkoły Molona. Kwestura Cycerona na Sycylii

74‑71 p.n.e. – Werres namiestnikiem Sycylii

70 p.n.e. – proces Werresa

1

Scenariusz dla nauczyciela

RVspwCCeHW6Jy1
Scenariusz zajęć do pobrania.
Źródło: online-skills, licencja: CC0.

I. W zakresie kompetencji językowych. Uczeń:
1. zna i rozpoznaje następujące formy morfologiczne z zakresu gramatyki języka łacińskiego:
h) formy strony biernej czasowników regularnych koniugacji I – IV w trybie orzekającym (indikatiwus) i łączącym (coniunctivus) w następujących czasach: imperfectum, futurum I;
8. dokonuje następujących transformacji gramatycznych w zakresie morfologii:
h) odmienia czasowniki regularne koniugacji I–IV w trybie orzekającym (indikatiwus) i łączącym (coniunctivus) w następujących czasach: imperfectum, futurum I.

Nauczysz się

tworzyć indicativus imperfecti passivi oraz futuri I passivi;

dostrzegać formy indicativus imperfecti passivi oraz futuri I passivi w tekście;

charakteryzować postać Cycerona oraz zwracać uwagę na jego umiejętności retoryczne;

opisywać proces kształcenia umiejętności retorycznych przez Rzymian.

Strona bierna indicativu imperfecti passivi oraz futuri I passivi

Strona bierna indicativus imperfecti passivi oraz futuri I passivi różni się od strony czynnej tylko końcówkami. Oto ich zestawienie.

activum

passivum

1 sg.

-o (-m)

1 pl.

-mus

1 sg.

-or (-r)

1 pl.

-mur

2 sg.

-s

2 pl.

-tis

2 sg.

-ris

2 pl.

-mĭni

3 sg.

-t

3 pl.

-nt

3 sg.

-tur

3 pl.

-ntur

indicativus imperfecti passivi


spectāre

II
vidēre

III
legěre

III
facěre

IV
audīre

1sg.

specta-ba-r
byłem (byłam) oglądany (-a)

vide-ba-r
byłem (byłam) widziany (-a)

leg‑e-ba-r
byłem (byłam) czytany

capi-e‑ba-r
byłem (byłam) chwytany

audi-e‑ba-r
byłem (byłam) słuchany (-a)

2 sg.

specta-ba-ris

vide -ba-ris

leg‑e-ba-ris

capi-e‑ba-ris

audi-e‑ba-ris

3 sg.

specta-ba-tur

vide -ba-tur

leg‑e-ba-tur

capi-e‑ba-tur

audi-e‑ba-tur

1 pl.

specta-ba-mur

vide -ba-mur

leg‑e-ba-mur

capi-e‑ba-mur

audi-e‑ba-mur

2 pl.

specta-ba-mĭni

vide -ba-mĭni

leg‑e-ba-mĭni

capi-e‑ba-mĭni

audi-e‑ba-mĭni

3 pl.

specta-ba-ntur

vide -ba-ntur

leg‑e-ba-ntur

capi-e‑ba-ntur

audi-e‑ba-ntur

indicativus futuri I passivi


spectāre

II
vidēre

III
legěre

III
facěre

IV
audīre

1sg.

specta-b-or
będę oglądany (-a)

vide-b-or
będę widziany (-a)

leg-a-r
będę czytany (-a)

capi-a-r
będę chwytany (-a)

audi-a-r
będę słuchany (-a)

2 sg.

specta-b-ě‑ris

vide-b-ě‑ris

leg-e-ris

capi-e-ris

audi-e-ris

3 sg.

specta-b-ĭ‑tur

vide-b-ĭ‑tur

leg-e-tur

capi-e-tur

audi-e-tur

1 pl.

specta-b-ĭ‑mur

vide-b-ĭ‑mur

leg-e-mur

capi-e-mur

audi-e-mur

2 pl.

specta-b-i‑mĭni

vide-b-i‑mĭni

leg-e-mĭni

capi-e-mĭni

audi-e-mĭni

3 pl.

specta-b-u‑ntur

vide-b-u‑ntur

leg-e-ntur

capi-e-ntur

audi-e-ntur

Szkoły retoryki w Grecji

MolonMolonMolon z Alabandy w greckiej Karii (pd.-zach. część Azji Mniejszej) był jednym z najsławniejszych nauczycieli wymowy i gramatyków w I w. p.n.e. CyceronCyceronCyceron poznał go w Rzymie w 81 r. p.n.e. Dwa lata później Cyceron udał się na Wschód, by pod jego kierunkiem studiować retorykę.

Kształcenie pod okiem retor było trzecim stopniem edukacji młodego Rzymianina – mniej więcej siedemnastoletniego. Nauka teorii wymowy poparta była wieloma ćwiczeniami praktycznymi, które polegały na pisaniu przez uczniów dwu rodzajów mów: suasorii (polegały one na włożeniu w usta jakiejś postaci stosownej mowy, np. CezarCezarCezar zastanawia się, czy przekroczyć Rubikon) i kontrowersji (przedstawiały one zarówno argumenty za, jak i przeciw i pomagały przygotować się do przyszłych wystąpień w sądzie). Zamożni Rzymianie wyjeżdżali na takie nauki do Grecji. Pobierali je w Atenach oraz na wyspie RodosRodosRodos i łączyli te studia z pogłębianiem wiadomości z zakresu filozofii.

RoiLOLaxURRtu1
Bertel Thorvaldsen, „Marcus Tullius Cicero”, 1799-1800, Muzeum Thorvaldsenów, Kopenhaga, Dania, wikimedia.org, domena publiczna

Cyceron odbył studia u Molona na Rodos na innym etapie swojego życia. Miał wtedy 27 lat. Pierwsze sukcesy w procesach sądowych nadwyrężyły jego głos. Cyceron postanowił wykorzystać przerwę w pracy na studia w Atenach i poznanie najnowszych trendów w filozofii. Potem udał się do Azji Mniejszej i na Rodos. Odbył tam szkolenie z emisji głosu. Talent i umiejętności Cycerona dla samego Molona stały się źródłem zmartwienia: oto Grecja straciła prymat w dziedzinie kultury i wymowy.

RM7Uq9uPItthF1
Ilustracja interaktywna przedstawia mapę Grecji z podziałem na prowincje z czasów Cesarstwa Rzymskiego. Dodatkowo na ilustracji umieszczono następujące informacje: 1.

Wyspa Rodos znajduje się w pobliżu wybrzeży Azji Mniejszej. W III i II w. p.n.e. miasto Rodos było ważnym ośrodkiem nauki, literatury i retoryki. Wspaniale rozkwitła tu także sztuka rzeźbiarska, nawiązująca do tradycji Lizypa.

Mapa z zaznaczoną wyspą Rodos, wikimedia.org, domena publiczna

W 75 r. p.n.e. na Rodos udał się także Juliusz Cezar. Jest to jeden z najciekawszych epizodów w jego życiu. W czasie morskiej podróży Cezar wpadł bowiem w ręce piratów. Spędził w niewoli miesiąc, czekając, aż okup zbierany w miastach azjatyckich dotrze w ręce porywaczy. Wiele czytał i spał. Kiedy go uwolniono, zdobył kilka okrętów i z tą niewielką flotą zaatakował i pojmał piratów. Ostatecznie – w niejasnych okolicznościach – zdołał doprowadzić do tego, że skazano ich na śmierć przez ukrzyżowanie. Dopiero wtedy Cezar mógł udać się w dalszą podróż. Choć jego pobyt w szkole Molona z konieczności musiał być krótki, Cezar należy do grona najbardziej utalentowanych uczniów retora wśród rzymskich polityków.

RqI5F431awC3G1
Ilustracja interaktywna przedstawia popiersie Gajusza Juliusza Cezara. Ukazany mężczyzna jest w średnim wieku, ubrany w zbroję. Ma krótkie włosy i spokojny wyraz twarzy. Dodatkowo na ilustracji umieszczono następujące informacje: 1.

Gajusz Juliusz Cezar (100–44 p.n.e.) miał 26 lat, gdy udał się do szkoły Molona. Oficjalnie – dla studiów retorycznych, w rzeczywistości jednak usunął się z rzymskiej sceny politycznej dlatego, że mimo młodego wieku – miał wtedy 26 lat – naraził się wielu wpływowym optymatom (Andrea di Pietro di Marco Ferrucci, 1512–1514, Metropolitan Muzeum of Art, Nowy Jork).

Andrea di Pietro di Marco Ferrucci, „Gajusz Juliusz Cezar”, 1512-1514, Muzeum Sztuki Metropolitan, Nowy Jork, Stany Zjednoczone, wikimedia.org, CC BY 1.0

Orator

RV9Fg0VD7BtQd1
Ilustracja interaktywna przedstawia rzeźbę z brązu Oratora – mówca, który opanował sztukę retoryki, potrafi przemawiać publicznie i przekonywać słuchaczy do swoich racji. Mężczyzna w średnim wieku, ma przyjazny wyraz twarzy. Ubrany jest w togę. Unosi prawą rękę. Dodatkowo na ilustracji umieszczono następujące informacje: 1.

Sławny Orator to rzeźba z brązu, którą znaleziono w Italii w okolicach Jeziora Trazymeńskiego w 1566 r. Posąg ten znajduje się dzisiaj w zbiorach Muzeum Archeologicznego we Florencji. Przedstawia naturalnej wysokości mężczyznę (179 centymetrów), ubranego w rzymską togę, który pokazany jest w kontrapoście i przybiera pozę mówcy. Doskonale panuje on nad swoim ciałem, stoi z jedną rękę wyciągniętą w stronę słuchaczy. Jego ciało zdradza skupienie i zdecydowanie. Taka umiejętność i opanowanie najczęściej były jednak wynikiem długiego i żmudnego treningu.

, 2.

Nauczyciele retoryki kształtowali u swoich uczniów takie umiejętności: ruch, mimika i gestykulacja musiały być zawsze naturalne i przemyślane, dlatego nakłaniali ich do pobierania nauk u aktorów. Kwintylian, sławny rzymski retor i orator, pisze, że uczeń powinien „pobierać trochę nauki u aktora komediowego, ale tylko w takim zakresie, o ile kandydat na mówcę musi znać zasady sztuki recytatorskiej […] mówca musi trzymać się jak najdalej od formy scenicznej i nie przesadzać ani w mimice, ani w ruchach rąk, ani w sposobie stawiania kroków. Bo jeżeli w ogóle obowiązuje mówcę w tych sprawach jakaś sztuka, to przede wszystkim ta, żeby się nie wydawać sztucznym”.

Autor nieznany, Rzeźba mówcy Aulusa Metellusa, ok. 100 p.n.e., Narodowe Muzeum Archeologiczne, Florencja, Włochy, wikimedia.org, CC BY 3.0
RpFEeaE5LHQTg1
Ilustracja interaktywna przedstawia rzeźbę z brązu Oratora – mówca, który opanował sztukę retoryki, potrafi przemawiać publicznie i przekonywać słuchaczy do swoich racji. Mężczyzna w średnim wieku, ma przyjazny wyraz twarzy. Ubrany jest w długie szaty. Unosi prawą rękę. Dodatkowo na ilustracji umieszczono następujące informacje: 1.

Przyszłym mówcom zalecano także korzystanie z rad nauczycieli gimnastyki, jednak nie u trenerów, którzy pracują z zapaśnikami. Obawiano się bowiem, że ci nie nauczą odpowiednich ruchów, zgrabnej postawy i pewnej elegancji.

, 2.

Posąg przedstawia etruskiego mówcę Aulusa Metellusa. Jest dowodem na to, że społeczno-polityczny krajobraz Italii zmieniał się pod wpływem Rzymu, a jego sąsiedzi stopniowo wchodzili w sferę wpływów kulturowych, gospodarczych i politycznych Republiki. Dotychczasową różnorodność zastępował jednorodny model kulturowy. Orator to jeden z ostatnich zachowanych przykładów rzeźbiarskiego arcydzieła Etrusków, a Aulus Metellus to świadek odchodzenia świata przodków.

Autor nieznany, Rzeźba mówcy Aulusa Metellusa, ok. 100 p.n.e., Narodowe Muzeum Archeologiczne, Florencja, Włochy, wikimedia.org, CC BY 3.0

Ablativus auctoris

Stronie biernej często towarzyszy ablativus auctoris.

Rzeczowniki żywotne poprzedza przyimek a (ab) z ablatiwem, np. Servi a domino puniuntur. – Niewolnicy są karani przez pana.

Rzeczowniki nieżywotne wyraża ablativus bez przyimka, np. Servus a domino gladiō necatur. – Niewolnik jest zabijany przez pana mieczem.

RXjkQCwEITYdx
Ćwiczenie 1
Podane zdania przedstaw w stronie biernej: Parvus puer multos libros legebat. - Tu uzupełnij. Miles Romanus Archimedem interficiet. - Tu uzupełnij. Consul omnia Catilinae consilia diu enarrabat. - Tu uzupełnij. Antonii milites Ciceronem, clarissimum civem Romanum, necabunt. - Tu uzupełnij.

Cyceron na Sycylii

W wyborach na 75 r. p.n.e. Cyceron zdobył urząd kwestora i w wyniku losowania został przydzielony do miasta Lilybeum (dzisiaj to Marsala, miasto w pn.-zach. części Sycylii). Sycylia była pierwszą prowincją rzymską (od 241 r. p.n.e.) i zarazem jedną z najważniejszych, dostarczała bowiem Rzymowi zboża. Pełniąc urząd kwestoraKwestorkwestora na Sycylii, Cyceron nie zarzucił praktyki krasomówczej, podejmując się kilku spraw sądowych. Chętnie także zwiedzał samą wyspę. W czasie pobytu w SyrakuzachSyrakuzySyrakuzach poszukiwał pamiątek po sławnych ludziach. Z opublikowanej później Mowy przeciwko Werresowi wynika, że miasto wywarło na nim wielkie wrażenie.

RvS6GHZfCwf811
Ilustracja interaktywna przedstawia wyspę Ortygia – miasto we Włoszech we wschodniej Sycylii. Grafika ukazuje widok na linię brzegową miasta. Budynki są gęsto zabudowane i w piaskowym kolorze. Dodatkowo na ilustracji umieszczono następujące informacje: 1.

Wyspa Ortygia była jedną z czterech dzielnic starożytnych Syrakuz. Otaczały ją dwa porty. Na wyspie znajdował się – jak pisze Cyceron – pałac Hierona, wiele świątyń oraz źródło smacznej słodkiej wody – źródło Aretuzy.

Wyspa Ortygia, wikimedia.org, CC BY 2.0

W Syrakuzach Cyceron bardzo chciał obejrzeć grób ArchimedesaArchimedesArchimedesa, który w czasie II wojny punickiej zginął tu z rąk rzymskiego żołnierza. Genialny matematyk, autor dzieł z zakresu geometrii, mechaniki, hydrostatyki i optyki, działał na dworze HieronaHieronHierona II (władcy w latach 269–216). Podczas oblężenia Syrakuz w 212 r. p.n.e. kierował pracami inżynieryjnymi, a jego wynalazki zdecydowanie utrudniły Rzymianom zdobycie miasta.

RSFDWx24gQwVU1
Ilustracja interaktywna przedstawia obraz Davida, J. Moretusa, Th. Galle pod tytułem „Duodecim specula deum aliquando videre desideranti concinnata”. W dziele zostały przedstawione duże lustra, które odbijają się blaskiem od słońca i wypalają dziurę w statku, który powoduje pożar. Dodatkowo na ilustracji umieszczono następujące informacje: 1.

W czasie obrony Syrakuz Archimedes wykorzystał wielkie lustra, prawdopodobnie po to, by Rzymianie nie mogli ocenić, jakie machiny wojenne bronią miasta (ilustracja Duodecim specula deum aliquando videre desideranti concinnata, 1610).

David, J. Moretus, Th. Galle, „Duodecim specula deum aliquando videre desideranti concinnata”, 1610, kolekcja prywatna, wikimedia.org, CC BY 3.0

Nikt z mieszkańców miasta nie potrafił wskazać Cyceronowi grobu Archimedesa. Postanowił znaleźć go sam. Opowieść o tym zawarł w swoich Rozprawach tuskulańskich: Kiedy byłem kwestorem na Sycylii, odkryłem grób Archimedesa zarosły cierniem i ostem. Sami Syrakuzanie nie znali zupełnie tego grobu i sądzili, że go w ogóle w Syrakuzach nie ma. Prowadziłem poszukiwania według znanych mi trymetrów, o których wiedziałem, że były wyryte na grobowcu; wiersze te głosiły, że nad nimi znajduje się kula z walcem. Rozglądając się uważnie koło bramy Achradyńskiej, gdzie znajduje się wiele grobowców, spostrzegłem kolumienkę niewiele wznoszącą się nad ciernie, a na niej kulę z walcem. Zaraz też oświadczyłem towarzyszącym mi Syrakuzańczykom, że znalazłem zapewne to, czego szukałem. Kiedy sprowadzeni ludzie siekierami wyrąbali drogę poprzez ciernie, przystąpiliśmy do kolumny i odczytaliśmy umieszczony na jej podstawie napis, którego połowę zatarł już czas. I tak najznakomitsze i najuczeńsze niegdyś miasto Grecji nie znałoby nagrobku swego genialnego obywatela, gdyby go nie pokazał człowiek z Arpinum . [źródło: Marek Tuliusz Cyceron, Rozmowy tuskulańskie (przekł. Zofia Cierniakowska i in.), Agora S.A., Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2010.]

R1dbGkI3gFL5G1
Paolo Barbotti, „Cyceron odnajduje grób Archimedesa”, 1853, kolekcja prywatna, wikimedia.org, domena publiczna

Mieszkańcy Sycylii zapamiętali Cycerona jako uczciwego urzędnika, utalentowanego mówcę i człowieka sprawiedliwego. Kilka lat później poprosili go o pomoc w wytoczeniu procesu sądowego niejakiemu Werresowi, który w latach 74–71 p.n.e. był namiestnikiem Sycylii, dopuszczając się ogromnych zdzierstw i nadużyć. Stosował on terror wobec mieszkańców wyspy, rozdawał stanowiska, wydawał niesprawiedliwe wyroki sądowe, a wiele miast, świątyń i domów prywatnych ograbił z cennych dzieł sztuki, nie wahając się kraść także przedmiotów kultu. Cyceron podjął się oskarżenia WerresaWerresWerresa i szybko zgromadził dowody tak go obciążające, że ten po kilku dniach procesu sądowego opuścił Rzym, nie czekając na wyrok i udając się na dobrowolne wygnanie.

R1PJm2ean8Cjb1
Ilustracja interaktywna przedstawia posąg „Śpiący Eros”. Rzeźba ukazuje małego, uskrzydlonego, śpiącego chłopca. Leży on na kamieniu. 1.

Takich dzieł sztuki jak ten Śpiący Eros Werres poszukiwał najbardziej (hellenistyczna z czasów hellenistycznych, Metropolitan Museum of Art, Nowy Jork).

Autor nieznany, „Śpiący Eros”, 300-200 p.n.e., Muzeum Sztuki Metropolitan, Nowy Jork, Stany Zjednoczone, wikimedia.org, domena publiczna

Zadania

R7XNRKlXTtx9K1
Ćwiczenie 2
Ułóż pytanie na kartkówkę związane z tematem lekcji.
R1d6Lf1QgqwQ81
Ćwiczenie 3
Wybierz jedno nowe słowo poznane podczas dzisiejszej lekcji i ułóż z nim zdanie.
R1ZnEgOBrRwIa
Ćwiczenie 4
Uzupełnij tabelę formami czasu przeszłego i przyszłego, wybierając je spośród poniższych. Indicativus imperfecti passivi Możliwe odpowiedzi: 1. cupieris, 2. cupiebaris, 3. vocabaris, 4. punieris, 5. servaberis Indicativus futuri I pasivi Możliwe odpowiedzi: 1. cupieris, 2. cupiebaris, 3. vocabaris, 4. punieris, 5. servaberis
R1jjVh4DdSV7n
Ćwiczenie 5
Uzupełnij zdania odpowiednią formą czasownika. Używaj tylko małych liter. 1. Cicero Rhodum iit, quod ibi eloquentia a Molone, clarissimō oratore, Tu uzupełnij (imperfectum od doceo, docēre). 2. Primō saeculō ante Christum natum res publica ab imperatoribus Tu uzupełnij (imperfectum od premo, preměre). 3. Amphorae a puellā Tu uzupełnij (futurum I od impleo, implēre). 4. Beata memoria amicitiarum dulcium numquam Tu uzupełnij (futurum I od deleo, delēre).
Rnu7z92aibFNz
Ćwiczenie 6
Wskaż poprawne odpowiedzi. Możliwe odpowiedzi: 1. Sycylia była rzymską prowincją od 241 r. p.n.e. 2. Archimedes zginął w czasie oblężenia Syrakuz przez Rzymian w czasie I wojny punickiej. 3. Cyceron w r. 75 p.n.e. pełnił funkcję namiestnika prowincji Sycylii. 4. Cyceron opisał odnalezienie grobowca Archimedesa w traktacie Tusculanae disputationes.
R1RzK6EJQqqsa
Ćwiczenie 7
Co wykorzystał Archimedes do obrony Syrakuz? Możliwe odpowiedzi: 1. Lustra, 2. Balisty, 3. Rozgrzanego oleju
Polecenie 1

Cezar – jak pisze pisarz Swetoniusz – zanim wkroczył z wojskiem na teren Italii, zatrzymał się na chwilę i obliczając ogrom swojego zamierzenia, zwrócił się do świty ze słowami: «Jeszcze teraz mogę się cofnąć; jeśli przejdę ten mostek, o wszystkim rozstrzygnąć musi oręż. Napisz mowę pt. Cezar nie powinien był przekraczać Rubikonu.

R17IZpF8Z2wvw
Wykonaj zadanie zgodnie z poleceniem.

Słowniki

Słownik pojęć

Archimedes
Archimedes

z Syrakuz (ok. 287– 212 p.n.e.), wybitny matematyk starożytności, autor dzieł z zakresu geometrii, mechaniki, hydrostatyki i optyki, działał na dworze Hierona II. Zginął w 212 r. p.n.e. w czasie II wojny punickiej.

Cezar
Cezar

Gajusz Juliusz Cezar (100–44 p.n.e.), rzymski polityk, wódz, pisarz.

Cyceron
Cyceron

Marek Tulliusz Cyceron (106–43 p.n.e.), polityk, pisarz, filozof, najsławniejszy rzymski mówca.

Etruskowie
Etruskowie

łac. Etrusci, Tusci; zamieszkiwali kraj Italii środkowej, rozkwit Etrurii nastąpił w 2 poł. VII w. i w VI w. p.n.e.

Hieron
Hieron

Hieron II, władca Syrakuz w latach 269–216 p.n.e. Pokonany przez Rzymian.

Kontrapost
Kontrapost

wł. contrapposto ‘przeciwieństwo’,zasada kompozycji, polegająca na ustawieniu postaci ludzkiej tak, aby ciężar ciała spoczywał na jednej nodze i na zrównoważeniu tej postawy lekkim wygięciem tułowia i ramienia w stronę odwrotną

Kwestor
Kwestor

łac. quaestor; urzędnik rzymski, który zarządzał skarbem państwa, archiwum państwowym, towarzyszył konsulom podczas wypraw wojennych, prowadził sprawy finansowe w prowincjach.

Kwintylian
Kwintylian

Marek Fabiusz Kwintylian (ok. 35–ok. 95), najwybitniejszy przedstawiciel rzymskiej teorii wymowy. Kierował w Rzymie publiczną szkołą retoryki. Autor dzieła Kształcenie mówcy.

Lizyp
Lizyp

Lizyp z Sykionu, rzeźbiarz aktywny w latach: 350–300 p.n.e.

Molon
Molon

pochodził z Alabandy w greckiej Karii (pd.-zach. część Azji Mniejszej), jeden z najsławniejszych nauczycieli wymowy i gramatyków w I w. p.n.e.

Optymaci
Optymaci

konserwatywna grupa polityczna w Rzymie I w. p.n.e. Do wybitnych optymatów należeli: Sulla, Cyceron, Pompejusz.

Retor
Retor

nauczyciel wymowy.

Rodos
Rodos

wyspa w pobliżu Azji Mniejszej; w III i II w. p.n.e. ważny ośrodek nauki, literatury, retoryki i rzeźby.

Rozprawy tuskulańskie
Rozprawy tuskulańskie

Dzieło Cycerona, którego głównym tematem jest zagadnienie szczęśliwego życia

Syrakuzy
Syrakuzy

Miasto na Sycylii w pd.-wsch. części wyspy.

Werres
Werres

Gajusz Licyniusz Werres, w latach 74–71 p.n.e. namiestnik Sycylii; dopuścił się tam ogromnych zdzierstw i nadużyć, oskarżony przez Cycerona, udał się na wygnanie.

Słownik łacińsko‑polski

RSXhR1rYNM04qmb8221116771f0752_00000000000191
Słownik łacińsko-polski.
Źródło: online skills, licencja: CC0.
mb8221116771f0752_0000000000019
mb8221116771f0752_0000000000373

Galeria dzieł sztuki

mb8221116771f0752_0000000000386

Bibliografia

K. Kumaniecki, Cyceron i jego współcześni, Warszawa 1959, s. 100

Oktawiusz Jurewicz, Lidia Winiczuk, Starożytni Grecy i Rzymianie w życiu prywatnym i państwowym, Warszawa 1973

Lidia Winiczuk, Ludzie, zwyczaje i obyczaje starożytnej Grecji i Rzymu, Warszawa 1983

Słownik kultury antycznej, red. Ryszard Kulesza, Warszawa 2012

Stanisław Stabryła, Zarys kultury starożytnych Grecji i Rzymu, Warszawa 2016

Wilfried Stroh, Łacina umarła, niech żyje łacina! Mała historia wielkiego języka, Poznań 2013

Gajus Swetoniusz Trankwillus, Żywoty cezarów, Ossolineum 1965

Pat Southern, Juliusz Cezar, Warszawa 2002

Aleksander Krawczuk, Gajusz Juliusz Cezar, Gdańsk 1993

Marek Fabiusz Kwintylian, Kształcenie mówcy, Kraków 2012

Mirosław Korolko, Sztuka retoryki. Przewodnik encyklopedyczny, Warszawa 1998

K. Kumaniecki, Cyceron i jego współcześni, Warszawa 1959