R1OaAn6nRzG6p
Zdjęcie przedstawia salę obrad w kłodzkim Ratuszu. Znajduje się w niej stół prezydialny i ustawione w kształcie litery U stoły z krzesłami. Na ścianach sali widoczne są dużych rozmiarów herby.

Samorząd terytorialny

Pokój w kłodzkim ratuszu.
Źródło: Jacek Halicki, licencja: CC BY-SA 3.0.

To co już powinieneś wiedzieć a być może nie pamiętasz

bg‑gray2

Zamieszczone poniżej ćwiczenia i  informacje pozwolą Ci przypomnieć sobie wiadomości i umiejętności, które powinieneś posiadać po ukończeniu szkoły podstawowej.

R1U6X3J8CNNJ1
Najsłynniejszym powiedzeniem Sokratesa było „Wiem, że nic nie wiem”. Filozof autentycznie w to wierzył. Uważał, że uświadomienie sobie własnej niewiedzy jest pierwszym krokiem do poznania prawdy.
Źródło: domena publiczna.
bg‑gray2

Słowo “samorząd” ma kilka znaczeń. Przede wszystkim rozumiemy je jako wykonywanie przez pewną społeczność określonych zadań w sposób samodzielny i niezależny od nadrzędnej władzy (np. władzy państwowej czy władz zakładu pracy).

1
Ćwiczenie 1
R1JG2bA08AEW3
Wyjaśnij, co oznacza pojęcie samorządności. (Uzupełnij).
Rwiq7OHC5vHhY
Oś czasu – reforma samorządowa. 8.3.1990 uchwalenie ustawy o samorządzie gminnym, 27.5.1990 pierwsze demokratyczne wybory samorządowe (do rad gmin), 1.1.1999 zaczyna funkcjonować trójszczeblowy samorząd terytorialny, 27.10.2002 pierwsze bezpośrednie wybory wójtów, burmistrzów i prezydentów miast
Oś czasu – reforma samorządowa
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
bg‑gray2

Istotą wprowadzonego podziału terytorialnego było dążenie do decentralizacji państwa. Rozumiemy przez to przekazywanie przez władzę centralną części swoich uprawnień samorządom. Ma to usprawnić zarządzanie państwem i zmniejszyć ilość zadań wykonywanych przez władzę centralną. Ponadto ma zaangażować obywateli w sprawy ich lokalnego środowiska.

1
Ćwiczenie 2
RjWtJ6zkQhQue
(Uzupełnij).
Źródło: Learnetic S.A., licencja: CC BY 4.0.
R18C5gA1BhWym
Mapa Polski z podziałem na województwa oraz z podziałem na powiaty i gminy na terenie jednego województwa
Źródło: Learnetic S.A., licencja: CC BY 4.0.
bg‑gray2

Jednym ze sposobów wpływu mieszkańców danej społeczności lokalnej na jej władze jest referendum lokalne. Nazywamy tak specjalny rodzaj głosowania, w którym członkowie wspólnoty samorządowej wypowiadają się na temat swojej woli w postawionej kwestii (pytaniu) dotyczącym tejże wspólnoty, odpowiadając “tak” lub “nie”.

1
Ćwiczenie 3

Zapoznaj się z protokołem przeprowadzonego referendum w sprawie odwołania burmistrza miasta. Wyjaśnij jaka jest przyczyna nieważności przeprowadzonego referendum. 

PROTOKÓŁ USTALENIA WYNIKU REFERENDUM GMINNEGO
Wyniki głosowania i wynik referendum ustalono w dniu 20 czerwca 2021 r. Głosowanie przeprowadzono w 16 obwodach głosowania. Na podstawie protokołów głosowania otrzymanych od wszystkich tj. 16 obwodowych komisji do spraw referendum, Komisja ustaliła następujące wyniki głosowania: (...) 14.Komisja ustaliła, co następuje:

  • w wyborze w dniu 4 listopada 2018 r. odwoływanego organu liczba osób, które wzięły udział w głosowaniu (liczba kart ważnych), wyniosła 8606, zatem 3/5 liczby biorących udział w wyborze odwoływanego organu wynosi 5164,

  • liczba osób uprawnionych do głosowania wyniosła 17511,

  • liczba osób, które wzięły udział w głosowaniu (liczba kart ważnych), wyniosła 1180 (frekwencja wyniosła 6,74%),

  • liczba głosów ważnych wyniosła 1171,

  • liczba głosów za odwołaniem organu (pozytywnych „Tak”) wyniosła 106515.

Komisja, w związku z powyższym, na podstawie art. 55 ust. 2 ustawy z dnia 15 września 2000 r. o referendum lokalnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 741), stwierdza, że:

  • referendum jest nieważne (...),

  • Burmistrz Miasta Świebodzice nie został odwołany.

R3P9bsiFpZmGJ
(Uzupełnij).
Źródło: Learnetic S.A., dostępny w internecie: https://edzienniki.duw.pl/WDU_D/2021/3005/akt.pdf, licencja: CC BY 4.0.
RHOtZhM860joP1
Symulacja interaktywna pozwalająca sprawdzić aktywność społeczną podczas referendum gminnego. Działania do wyboru: sprzedaż grunti A pod budowę galerii handlowej; sprzedaż gruntu B pod zabudowę mieszkalną; budowa placu zabaw; likwidacja przychodni gminnej; budowa żłobka.
Źródło: Learnetic S.A., licencja: CC BY 4.0.
bg‑gray2

W każdej jednostce samorządu terytorialnego mamy do czynienia z organem stanowiącym, składającym się z radnych, który pełni funkcje prawodawcze i kontrolne. W gminie jest to rada gminy a jej odpowiednikiem w gminach miejskich jest rada miasta.

RDCCksDMsDADv
Ćwiczenie 4
Przyporządkuj informacje do odpowiedniego rodzaju gminy. Gmina wiejska Możliwe odpowiedzi: 1. w jej skład wchodzą wyłącznie wsie, 2. na czele stoi prezydent, 3. cały obszar stanowi wyłącznie miasto, 4. należy do niech miasto oraz kilka okolicznych wsi, 5. na czele stoi burmistrz, 6. na czele stoi wójt Gmina wiejsko‑miejska Możliwe odpowiedzi: 1. w jej skład wchodzą wyłącznie wsie, 2. na czele stoi prezydent, 3. cały obszar stanowi wyłącznie miasto, 4. należy do niech miasto oraz kilka okolicznych wsi, 5. na czele stoi burmistrz, 6. na czele stoi wójt Gmina miejska Możliwe odpowiedzi: 1. w jej skład wchodzą wyłącznie wsie, 2. na czele stoi prezydent, 3. cały obszar stanowi wyłącznie miasto, 4. należy do niech miasto oraz kilka okolicznych wsi, 5. na czele stoi burmistrz, 6. na czele stoi wójt
ĆWICZENIE: Grupuj elementy
Źródło: Learnetic SA, licencja: CC BY 4.0.
bg‑gray2

Budżet gminy to plan dochodów i wydatków uchwalany w formie uchwały budżetowej stanowiący podstawę gospodarki finansowej gminy. Budżet gminy jest rocznym planem: dochodów i wydatków, a także przychodów i rozchodów.

1
Ćwiczenie 5

Podaj nazwę organu, który uchwala budżet gminy oraz rozpatruje sprawozdania z wykonania budżetu.

R1NroFGwV2Oqa
(Uzupełnij).
Ćwiczenie 6
R1VRT8Zn4KIeM
Zdecyduj, które stwierdzenia są prawdziwe, a które fałszywe. Zadania administracji publicznej w terenie realizują organy pochodzące z wyborów członków wspólnot samorządowych. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Organy wykonawcze na szczeblu gminy są wieloosobowe. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Powiat grodzki to miasto, którego organy samorządowe mają strukturę samorządu powiatowego. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz
bg‑gray2

Budżet obywatelski, zwany również partycypacyjnym, jest demokratycznym procesem, w ramach którego mieszkańcy współdecydują o wydatkach publicznych w mieście w perspektywie kolejnego roku budżetowego.

R1FaufeRemO5j
Ćwiczenie 7
Wskaż, w jakich jednostkach samorządu terytorialnego realizowany jest Budżet Obywatelski: Możliwe odpowiedzi: 1. gmina, 2. powiat, 3. województwo
Źródło: Learnetic SA, licencja: CC BY 4.0.
Ru08Gtub2Sb5M
Historia budżetu obywatelskiego
Źródło: Learnetic SA, licencja: CC BY 4.0.
R1KwDRsDmw1iv
Ćwiczenie 8
Łączenie par. Po przeczytaniu ustawy o samorządzie gminnym, rozstrzygnij czy zdania są prawdziwe czy fałszywe. Zaznacz P, jeśli sformułowanie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.. Najważniejszymi opiekunami dziecka są rodzice.. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Zgodnie z zasadą pomocniczości państwo może pomóc lub przejąć od rodziców zadanie opieki nad dzieckiem.. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Prawa człowieka zaczynają przysługiwać dziecku z chwilą osiągnięcia przez nie pełnoletności.. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Prawo nie dopuszcza możliwości osiągnięcia przez dziecka pełnoletności wcześniej niż przed 18. rokiem życia.. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz
Źródło: Learnetic SA, licencja: CC BY 4.0.
RGRZfYGdAY8jQ
Ćwiczenie 9
Dopasuj informacje dotyczące mocnych i słabych stron budżetu partycypacyjnego. Mocne strony Możliwe odpowiedzi: 1. Niechęć do działań lokalnych, 2. Brak pomysłów lub pomysły niewykonalne, 3. Nie wszystkie potrzeby mieszkańców można zrealizować, 4. Poczucie, że robisz coś słusznego1, 5. Promowanie ciekawych pomysłów, 6. Współuczestniczenie w działaniach lokalnych, 7. Zbyt mała wiedza mieszkańców na temat budżetu partycypacyjnego, 8. Rozwijanie postawy kreatywnego działania, 9. Wpływ na wydatki z budżetu państwa Słabe strony Możliwe odpowiedzi: 1. Niechęć do działań lokalnych, 2. Brak pomysłów lub pomysły niewykonalne, 3. Nie wszystkie potrzeby mieszkańców można zrealizować, 4. Poczucie, że robisz coś słusznego1, 5. Promowanie ciekawych pomysłów, 6. Współuczestniczenie w działaniach lokalnych, 7. Zbyt mała wiedza mieszkańców na temat budżetu partycypacyjnego, 8. Rozwijanie postawy kreatywnego działania, 9. Wpływ na wydatki z budżetu państwa
Źródło: Learnetic SA, licencja: CC BY 4.0.
R7NgiImIBwmUw
Ćwiczenie 10
Elementy do uszeregowania: 1. Zgłaszanie projektów, 2. Ułożenie projektów na listach do głosowania, 3. Weryfikacja przez zespół konsultacyjny, 4. Głosowanie
Źródło: Learnetic SA, licencja: CC BY 4.0.
bg‑gray2

Współczesny podział administracyjny państwa ukształtował się na mocy Ustawy o wprowadzeniu zasadniczego trójstopniowego podziału terytorialnego państwa z dnia 24 lipca 1998 roku. Zgodnie z nią terytorium Polski z dniem 1 stycznia 1999 roku zostało podzielone na województwa, następnie na powiaty (w tym gminy mające status miast na prawach powiatu) oraz gminy.

R1ZtGQJoiNXEN1
Mapa interaktywna przedstawia mapę Polski. Ma możliwość podziału mapy na województwa, powiaty, gminy. Mapa zawiera informację wizualną o gminach miejskich, wiejskich, miejsko‑wiejskich. Na mapie są informacje dotyczące liczby gmin w danym województwie.
Mapa administracyjna Polski
Źródło: Learnetic SA, licencja: CC BY 4.0.

Mapa interaktywna pt. Mapa administracyjna Polski Mapa przedstawia granice współczesnej Polski i częściowo granice sąsiednich państw. Mapa składa się z warstwy bazowej i 3 warstw dodatkowych. Opis warstwy bazowej: Mapa fizyczna Polski z zaznaczonymi granicami państwowymi. Warstwy dodatkowe: ● Warstwa 1 - Województwa. Mapa przedstawia granice państwa polskiego oraz granice wszystkich województw. Na mapie są podane nazwy każdego z województw. Każde województwo jest oznaczone kolorem czerwonym. Na warstwie 1 znajduje się 16 punktów z dodatkowymi informacjami: ► Punkt 1 - Województwo pomorskie. Obszar: 18 310 km². Siedziba wojewody i władz samorządu wojewódzkiego: Gdańsk. Główny ośrodek: Trójmiasto (Gdańsk, Gdynia, Sopot). Inne główne miasta: Słupsk, Tczew, Wejherowo, Starogard Gdański. Punkt z dodatkowymi informacjami zawiera również grafikę: Ilustracja przedstawia herb województwa pomorskiego. Na tarczy herbowej w kolorze złotym jest umieszczony czarny rysunek gryfa. Jest to mityczne zwierzę z ciałem lwa oraz skrzydłami i głową orła. Z dzioba gryfa wystaje zakręcony do góry czerwony język. ► Punkt 2 - Województwo zachodniopomorskie. Obszar: 22 892 km². Siedziba wojewody i władz samorządu wojewódzkiego: Szczecin. Inne główne miasta: Koszalin, Stargard, Kołobrzeg, Świnoujście, Szczecinek, Police, Wałcz, Białogard, Goleniów, Gryfino. Punkt z dodatkowymi informacjami zawiera również grafikę: Ilustracja przedstawia herb województwa kujawsko‑pomorskiego. Na tarczy herbowej w kolorze srebrnym po lewej z perspektywy patrzącego znajduje się połowa orła czerwonego o dziobie, języku i pazurach złotych, a po prawej połowa lwa czarnego o języku czerwonym i pazurach czarnych, na głowach obu zwierząt znajduje się złota korona z umieszczonymi w niej klejnotami w kolorze czerwonym. ► Punkt 3 - Województwo warmińsko‑mazurskie. Obszar: 24 173,17 km². Siedziba wojewody i władz samorządu wojewódzkiego: Olsztyn Inne główne miasta: Elbląg, Ełk, Iława, Ostróda, Giżycko. Punkt z dodatkowymi informacjami zawiera również grafikę: Ilustracja przedstawia herb województwa warmińsko‑mazurskiego. Tarcza w kolorze czerwonym jest podzielona na trzy pola, jedno obejmuje górną połowę tarczy, a pozostałe dwa dzielą dolną połowę na dwie równe części. W polu u góry jest umieszczony orzeł biały w koronie, ze złotym dziobem, złotą przepaską na skrzydłach i złotymi szponami. W dolnym lewym polu znajduje się baranek Boży w kolorze białym ze złotą otoczką wokół głowy i z czerwonym krzyżem wewnątrz. Z ciała baranka do stojącego niżej złotego kielicha wypływają krople krwi. Baranek prawą przednią nogą podtrzymuje złoty drzewiec zakończony złotym krzyżem. Na drzewcu powiewa biała chorągiew z czerwonym krzyżem. W dolnym prawym polu znajduje się czarny orzeł ze złotym dziobem, złotą przepaską na skrzydłach i złotymi szponami oraz ze złotą koroną na szyi i złotą literą S na piersi. ► Punkt 4 - Województwo lubuskie. Obszar: 13 988 km². Siedziba wojewody: Gorzów Wielkopolski. Siedziba władz samorządu wojewódzkiego: Zielona Góra. Inne główne miasta: Nowa Sól, Żary, Żagań. Punkt z dodatkowymi informacjami zawiera również grafikę: Ilustracja przedstawia herb województwa lubuskiego. Tarcza herbowa podzielona jest na dwie części wzdłuż osi pionowej. Po lewej tarcza ma czerwone tło, na którym widnieje połowa białego orła ze złotym dziobem, połową złotej korony i złotym szponem. Po prawej tarcza ma zielone tło, na którym rozmieszczone są jedna pod drugą dwie złote sześcioramienne gwiazdy. ► Punkt 5 - Województwo wielkopolskie. Obszar: 29 826 km². Siedziba wojewody i władz samorządu wojewódzkiego: Poznań. Inne główne miasta: Kalisz, Konin, Leszno, Piła, Ostrów Wielkopolski, Gniezno, Września Punkt z dodatkowymi informacjami zawiera również grafikę: Ilustracja przedstawia herb województwa wielkopolskiego. Na tarczy herbowej w kolorze czerwonym przedstawiony jest biały orzeł z głową wzniesioną ku górze, ze złotym dziobem, złotymi szponami i złotym klejnotem spinającym ogon. ► Punkt 6 - Województwo kujawsko‑pomorskie. Obszar: 17 972 km². Siedziba wojewody: Bydgoszcz. Siedziba władz samorządu wojewódzkiego: Toruń. Inne główne miasta: Włocławek, Grudziądz, Inowrocław. Punkt z dodatkowymi informacjami zawiera również grafikę: Ilustracja przedstawia herb województwa kujawsko‑pomorskiego. Na tarczy herbowej w kolorze srebrnym znajduje się po lewej pół orła czerwonego o złotym dziobie, złotym języku i złotych pazurach, a po prawej pół czarnego lwa o  czerwonym języku i czarnych pazurach. Na głowach obu zwierząt znajduje się jedna wspólna złota korona z umieszczonymi w niej klejnotami w kolorze czerwonym. ► Punkt 7 - Województwo mazowieckie. Obszar: 35 558 km². Siedziba wojewody i władz samorządu wojewódzkiego: Warszawa. Inne główne miasta: Radom, Płock, Siedlce, Pruszków, Ostrołęka. Punkt z dodatkowymi informacjami zawiera również grafikę: Ilustracja przedstawia herb województwa mazowieckiego. Na tarczy herbowej w kolorze czerwonym przedstawiony jest biały orzeł z głową skierowaną z punktu widzenia obserwatora w lewo, ze złotym dziobem, złotym wyciągniętym językiem i złotymi szponami. ► Punkt 8 - Województwo podlaskie. Obszar: 20 187 km². Siedziba wojewody i władz samorządu wojewódzkiego: Białystok. Inne główne miasta: Suwałki, Łomża, Augustów, Bielsk Podlaski, Grajewo. Punkt z dodatkowymi informacjami zawiera również grafikę: Ilustracja przedstawia herb województwa podlaskiego. Tarcza herbowa w kolorze czerwonym jest podzielona na dwie części wzdłuż osi poziomej. W górnej części znajduje się biały orzeł ze złotym dziobem, złotymi łapami i złotą koroną na głowie. W dolnej części znajduje się rycerz na srebrnym koniu, w srebrnej zbroi i w srebrnym szyszaku, z wzniesionym w prawej ręce srebrnym mieczem o złotej rękojeści. Na lewym ramieniu rycerz trzyma błękitną tarczę z podwójnym złotym krzyżem na błękitnym polu. Ostroga rycerza i uprząż końska są złote, a siodło i czaprak koński błękitne. ► Punkt 9 - Województwo dolnośląskie. Obszar: 19 947 km². Siedziba wojewody i władz samorządu wojewódzkiego: Wrocław. Inne główne miasta: Wałbrzych, Legnica, Jelenia Góra, Świdnica, Bolesławiec, Dzierżoniów. Punkt z dodatkowymi informacjami zawiera również grafikę: Ilustracja przedstawia herb województwa dolnośląskiego. Na tarczy herbowej w kolorze złotym widnieje czarny orzeł z białą przepaską na piersi. Przepaska ma kształt półksiężyca i jest zwieńczona białym równoramiennym krzyżem. ► Punkt 10 - Województwo opolskie. Obszar: 9 412 km². Siedziba wojewody i władz samorządu wojewódzkiego: Opole. Inne główne miasta: Nysa, Kędzierzyn‑Koźle, Gogolin, Krapkowice. Punkt z dodatkowymi informacjami zawiera również grafikę: Ilustracja przedstawia herb województwa opolskiego. Na tarczy herbowej w kolorze błękitnym znajduje się złoty orzeł z koroną i wyciągniętym na zewnątrz językiem. Głowa orła skierowana jest z punktu widzenia obserwatora w lewo. ► Punkt 11 - Województwo śląskie. Obszar: 12 333 km². Siedziba wojewody i władz samorządu wojewódzkiego: Katowice. Inne główne miasta: Bielsko‑Biała, Bytom, Chorzów, Częstochowa, Gliwice. Punkt z dodatkowymi informacjami zawiera również grafikę: Ilustracja przedstawia herb województwa śląskiego. Na tarczy herbowej w kolorze błękitnym znajduje się złoty orzeł z wyciągniętym na zewnątrz językiem. Głowa orła skierowana jest z punktu widzenia obserwatora w lewo. Białko oka orła jest w kolorze białym. ► Punkt 12 - Województwo łódzkie. Obszar: 18 219 km². Siedziba wojewody i władz samorządu wojewódzkiego: Łódź. Inne główne miasta: Bełchatów, Pabianice, Piotrków Trybunalski, Skierniewice, Tomaszów Mazowiecki, Zgierz. Punkt z dodatkowymi informacjami zawiera również grafikę: Ilustracja przedstawia herb województwa łódzkiego. Tarcza herbu jest podzielona pionowo na trzy nierówne części. Pole prawe i lewe ma tło złote, a szersze pole środkowe ma tło czerwone. W polu po lewej i po prawej u góry umieszczone są dwie połowy czerwonego lwa, a w środkowym polu złotym dwie zwrócone ku sobie połowy orła, z czego lewa połowa ma kolor srebrny, a prawa kolor czarny. Na głowach obu złączonych połów lwów i orłów znajdują się złote korony. W dolnej części tarczy na złotym polu znajduje się czarny orzeł bez korony ze złotą literą R na piersi. Z dzioba orła wystaje czerwony język. Szpony i dzioby wszystkich orłów są złote, a języki lwów czerwone. ► Punkt 13 - Województwo małopolskie. Obszar: 15 183 km². Siedziba wojewody i władz samorządu wojewódzkiego: Kraków. Inne główne miasta: Tarnów, Nowy Sącz, Oświęcim, Chrzanów, Olkusz, Nowy Targ, Bochnia, Gorlice, Zakopane, Skawina, Wieliczka, Andrychów, Trzebinia, Wadowice. Punkt z dodatkowymi informacjami zawiera również grafikę: Ilustracja przedstawia herb województwa małopolskiego. Na tarczy herbowej w kolorze czerwonym czerwonym znajduje się biały orzeł ze złotą koroną, złotą przepaską na skrzydłach zakończoną trójliściem, złotym dziobem, złotym językiem i złotymi szponami. ► Punkt 14 - Województwo lubelskie. Obszar: 25 122 km². Siedziba wojewody i władz samorządu wojewódzkiego: Lublin. Inne główne miasta: Chełm, Zamość, Biała Podlaska, Puławy, Świdnik. Punkt z dodatkowymi informacjami zawiera również grafikę: Ilustracja przedstawia herb województwa lubelskiego. Na tarczy herbowej w kolorze czerwonym znajduje się biały jeleń w trakcie wykonywanego skoku ze złotą koroną na szyi. Jeleń skacze z punktu widzenia obserwatora w lewo. ► Punkt 15 - Województwo świętokrzyskie. Obszar: 11 711 km². Siedziba wojewody i władz samorządu wojewódzkiego: Kielce. Inne główne miasta: Ostrowiec Świętokrzyski, Starachowice, Skarżysko Kamienna, Sandomierz, Końskie. Punkt z dodatkowymi informacjami zawiera również grafikę: Ilustracja przedstawia herb województwa świętokrzyskiego. Tarcza herbowa podzielona jest na cztery równe części. W górnym lewym polu na błękitnym tle znajduje się złoty krzyż z jedną belką pionową i dwiema poziomymi, z których górna jest krótsza, a dolna dłuższa. W górnym prawym polu na czerwonym tle znajduje się biały orzeł ze złotą koroną, złotym dziobem, złotymi szponami i złotym klejnotem spinającym ogon. W dolnym lewym polu znajduje się osiem czerwonych i srebrnych pasów ułożonych na przemian. W dolnym prawym polu na błękitnym znaduje się w trzech rzędach osiem sześcioramiennym złotych gwiazd. W dwóch górnych rzędach są trzy gwiazdy, w dolnym rzędzie są dwie gwiazdy. ► Punkt 16 - Województwo podkarpackie. Obszar: 17 845 km². Siedziba wojewody i władz samorządu wojewódzkiego: Rzeszów. Inne główne miasta: Przemyśl, Stalowa Wola, Mielec, Tarnobrzeg, Krosno, Dębica. Punkt z dodatkowymi informacjami zawiera również grafikę: Ilustracja przedstawia herb województwa podkarpackiego. tarcza herbowa podzielona jest na dwie równe części wzdłuż osi pionowej. Po lewej w dolnej części tarczy na czerwonym tle znajduje się srebrny gryf ze złotą koroną, złotym dziobem i językiem oraz złotymi pazurami. Po prawej w dolnej części tarczy na błękitnym tle znajduje się złoty lew w koronie z wysuniętym czerwonym językiem. Ponad lwem i gryfem w górnej części tarczy umieszczony jest centralnie srebrny krzyż równoramienny, którego ramiona rozszerzają się od środka i są rozwidlone na końcu. ● Warstwa 2 - Powiaty. Mapa przedstawia granice państwa polskiego oraz granice wszystkich województw. Na terenie każdego z województw są zaznaczone granice wszystkich powiatów oraz lokalizacje miast na prawie powiatów. Na warstwie 2 znajduje się 16 punktów z dodatkowymi informacjami: ► Punkt 1 - Powiaty w województwie pomorskim (stan na 01. 01. 2022 r.). W województwie pomorskim znajduje się 16 powiatów: bytowski, chojnicki, człuchowski, gdański, kartuski, kościerski, kwidzyński, lęborski, malborski, nowodworski, pucki, słupski, starogardzki, sztumski, tczewski, wejherowski oraz 4 miasta na prawach powiatu: Gdańsk, Gdynia, Słupsk, Sopot. ► Punkt 2 - Powiaty w województwie zachodniopomorskim (stan na 01. 01. 2022 r.). W województwie zachodniopomorskim znajduje się 18 powiatów: białogardzki, choszczeński, drawski, goleniowski, gryficki, gryfiński, kamieński, kołobrzeski, koszaliński, łobeski, myśliborski, policki, pyrzycki, sławieński, stargardzki, szczecinecki, świdwiński, wałecki oraz 3 miasta na prawach powiatu: Koszalin, Szczecin, Świnoujście. ► Punkt 3 - Powiaty w województwie warmińsko‑mazurskim (stan na 01. 01. 2022 r.). W województwie warmińsko‑mazurskim znajduje się 19 powiatów: bartoszycki, braniewski, działdowski, elbląski, ełcki, giżycki, gołdapski, iławski, kętrzyński, lidzbarski, mrągowski, nidzicki, nowomiejski, olecki, olsztyński, ostródzki, piski, szczycieński, węgorzewski oraz 2 miasta na prawach powiatu: Elbląg, Olsztyn. ► Punkt 4 - Powiaty w województwie lubuskim (stan na 01. 01. 2022 r.). W województwie lubuskim znajduje się 12 powiatów: gorzowski, krośnieński, międzyrzecki, nowosolski, słubicki, strzelecko‑drezdenecki, sulęciński, świebodziński, wschowski, zielonogórski, żagański, żarski oraz 2 miasta na prawach powiatu: Gorzów Wielkopolski, Zielona Góra. ► Punkt 5 - Powiaty w województwie wielkopolskim (stan na 01. 01. 2022 r.). W województwie wielkopolskim znajduje się 31 powiatów: chodzieski, czarnkowsko‑trzcianecki, gnieźnieński, gostyński, grodziski, jarociński, kaliski, kępiński, kolski, koniński, kościański, krotoszyński, leszczyński, międzychodzki, nowotomyski, obornicki, ostrowski, ostrzeszowski, pilski, pleszewski, poznański, rawicki, słupecki, szamotulski, średzki, śremski, turecki, wągrowiecki, wolsztyński, wrzesiński, złotowski oraz 4 miasta na prawach powiatu: Kalisz, Konin, Leszno, Poznań. ► Punkt 6 - Powiaty w województwie kujawsko‑pomorskim (stan na 01. 01. 2022 r.). W województwie kujawsko‑pomorskim znajduje się 19 powiatów: aleksandrowski, brodnicki, bydgoski, chełmiński, golubsko‑dobrzyński, grudziądzki, inowrocławski, lipnowski, mogileński, nakielski, radziejowski, rypiński, sępoleński, świecki, toruński, tucholski, wąbrzeski, włocławski, żniński oraz 4 miasta na prawach powiatu: Bydgoszcz, Grudziądz, Toruń, Włocławek. ► Punkt 7 - Powiaty w województwie mazowieckim (stan na 01. 01. 2022 r.). W województwie mazowieckim znajduje się 37 powiatów: białobrzeski, ciechanowski, garwoliński, gostyniński, grodziski, grójecki, kozienicki, legionowski, lipski, łosicki, makowski, miński, mławski, nowodworski, ostrołęcki, ostrowski, otwocki, piaseczyński, płocki, płoński, pruszkowski, przasnyski, przysuski, pułtuski, radomski, siedlecki, sierpecki, sochaczewski, sokołowski, szydłowiecki, warszawski zachodni, węgrowski, wołomiński, wyszkowski, zwoleński, żuromiński, żyrardowski oraz 5 miast na prawach powiatu: Ostrołęka, Płock, Radom, Siedlce, Warszawa. ► Punkt 8 - Powiaty w województwie podlaskim (stan na 01. 01. 2022 r.). W województwie podlaskim znajduje się 14 powiatów: augustowski, białostocki, bielski, grajewski, hajnowski, kolneński, łomżyński, moniecki, sejneński, siemiatycki, sokólski, suwalski, wysokomazowiecki, zambrowski oraz 3 miasta na prawach powiatu: Białystok, Łomża, Suwałki. ► Punkt 9 - Powiaty w województwie dolnośląskim (stan na 01. 01. 2022 r.). W województwie dolnośląskim znajduje się 26 powiatów: bolesławiecki, dzierżoniowski, głogowski, górowski, jaworski, kamiennogórski, karkonoski, kłodzki, legnicki, lubański, lubiński, lwówecki, milicki, oleśnicki, oławski, polkowicki, strzeliński, średzki, świdnicki, trzebnicki, wałbrzyski, wołowski, wrocławski, ząbkowicki, zgorzelecki, złotoryjski oraz 4 miasta na prawach powiatu: Jelenia Góra, Legnica, Wałbrzych, Wrocław. ► Punkt 10 - Powiaty w województwie opolskim (stan na 01. 01. 2022 r.). W województwie opolskim znajduje się 11 powiatów: brzeski, głubczycki, kędzierzyńsko‑kozielski, kluczborski, krapkowicki, namysłowski, nyski, oleski, opolski, prudnicki, strzelecki oraz 1 miasto na prawach powiatu: Opole. ► Punkt 11 - Powiaty w województwie śląskim (stan na 01. 01. 2022 r.). W województwie śląskim znajduje się 17 powiatów: będziński, bielski, bieruńsko‑lędziński, cieszyński, częstochowski, gliwicki, kłobucki, lubliniecki, mikołowski, myszkowski, pszczyński, raciborski, rybnicki, tarnogórski, wodzisławski, zawierciański, żywiecki, oraz 19 miast na prawach powiatu: Bielsko‑Biała, Bytom, Chorzów, Częstochowa, Dąbrowa Górnicza, Gliwice, Jastrzębie‑Zdrój, Jaworzno, Katowice, Mysłowice, Piekary Śląskie, Ruda Śląska, Rybnik, Siemianowice Śląskie, Sosnowiec, Świętochłowice, Tychy, Zabrze, Żory. ► Punkt 12 - Powiaty w województwie łódzkim (stan na 01. 01. 2022 r.). W województwie łódzkim znajduje się 21 powiatów: bełchatowski, brzeziński, kutnowski, łaski, łęczycki, łowicki, łódzki wschodni, opoczyński, pabianicki, pajęczański, piotrkowski, poddębicki, radomszczański, rawski, sieradzki, skierniewicki, tomaszowski, wieluński, wieruszowski, zduńskowolski, zgierski oraz 3 miasta na prawach powiatu: Łódź, Piotrków Trybunalski, Skierniewice. ► Punkt 13 - Powiaty w województwie małopolskim (stan na 01. 01. 2022 r.). W województwie małopolskim znajduje się 19 powiatów: bocheński, brzeski, chrzanowski, dąbrowski, gorlicki, krakowski, limanowski, miechowski, myślenicki, nowosądecki, nowotarski, olkuski, oświęcimski, proszowicki, suski, tarnowski, tatrzański, wadowicki, wielicki oraz 3 miasta na prawach powiatu: Kraków, Nowy Sącz, Tarnów. ► Punkt 14 - Powiaty w województwie lubelskim (stan na 01. 01. 2022 r.). W województwie lubelskim znajduje się 20 powiatów: bialski, biłgorajski, chełmski, hrubieszowski, janowski, krasnostawski, kraśnicki, lubartowski, lubelski, łęczyński, łukowski, opolski, parczewski, puławski, radzyński, rycki, świdnicki, tomaszowski, włodawski, zamojski oraz 4 miasta na prawach powiatu: Biała Podlaska, Chełm, Lublin, Zamość. ► Punkt 15 - Powiaty w województwie świętokrzyskim (stan na 01. 01. 2022 r.). W województwie świętokrzyskim znajduje się 13 powiatów: buski, jędrzejowski, kazimierski, kielecki, konecki, opatowski, ostrowiecki, pińczowski, sandomierski, skarżyski, starachowicki, staszowski, włoszczowski oraz 1 miasto na prawach powiatu: Kielce. ► Punkt 16 - Powiaty w województwie podkarpackim (stan na 01. 01. 2022 r.). W województwie podkarpackim znajduje się 21 powiatów: bieszczadzki, brzozowski, dębicki, jarosławski, jasielski, kolbuszowski, krośnieński, leski, leżajski, lubaczowski, łańcucki, mielecki, niżański, przemyski, przeworski, ropczycko‑sędziszowski, rzeszowski, sanocki, stalowowolski, strzyżowski, tarnobrzeski oraz 4 miasta na prawach powiatu: Krosno, Przemyśl, Rzeszów, Tarnobrzeg. ● Warstwa 3 - Gminy. Mapa przedstawia granice państwa polskiego oraz granice wszystkich województw i powiatów. Na terenie każdego z powiatów zaznaczone są również granice wszystkich gmin. Gminy są podzielone kolorystycznie na gminy miejskie, gminy miejsko‑wiejskie i gminy wiejskie. Na warstwie 3 znajduje się 16 punktów z dodatkowymi informacjami: ► Punkt 1 - Gminy w województwie pomorskim (stan na 01. 01. 2022 r.). W województwie pomorskim znajdują się 123 gminy, w tym 22 gminy miejskich,20 gmin miejsko‑wiejskich, 81 gmin wiejskich. ► Punkt 2 - Gminy w województwie zachodniopomorskim (stan na 01. 01. 2022 r.). W województwie zachodniopomorskim znajduje się 113 gmin, w tym 11 gmin miejskich, 55 gmin miejsko‑wiejskich, 47 gmin wiejskich. ► Punkt 3 - Gminy w województwie warmińsko‑mazurskim (stan na 01. 01. 2022 r.). W województwie warmińsko‑mazurskim znajduje się 117 gmin, w tym 16 gmin miejskich, 34 gminy miejsko‑wiejskie,66 gmin wiejskich. ► Punkt 4 - Gminy w województwie lubuskim (stan na 01. 01. 2022 r.). W województwie lubuskim znajdują się 82 gminy, w tym 9 gmin miejskich, 34 gminy miejsko‑wiejskie,39 gmin wiejskich. ► Punkt 5 - Gminy w województwie wielkopolskim (stan na 01. 01. 2022 r.). W województwie wielkopolskim znajduje się 226 gmin, w tym 19 gmin miejskich, 97 gmin miejsko‑wiejskich, 110 gmin wiejskich. ► Punkt 6 - Gminy w województwie kujawsko‑pomorskim (stan na 01. 01. 2022 r.). W województwie wielkopolskim znajduje się 226 gmin, w tym 19 gmin miejskich, 97 gmin miejsko‑wiejskich, 110 gmin wiejskich. ► Punkt 7 - Gminy w województwie mazowieckim (stan na 01. 01. 2022 r.). W województwie mazowieckim znajduje się 314 gmin, w tym 35 gmin miejskich, 60 gmin miejsko‑wiejskich, 219 gmin wiejskich. ► Punkt 8 - Gminy w województwie podlaskim (stan na 01. 01. 2022 r.). W województwie podlaskim znajduje się 118 gmin, w tym 13 gmin miejskich, 27 gmin miejsko‑wiejskich, 78 gmin wiejskich. ► Punkt 9 - Gminy w województwie dolnośląskim (stan na 01. 01. 2022 r.). W województwie dolnośląskim znajduje się 169 gmin, w tym 35 gmin miejskich, 57 gmin miejsko‑wiejskich, 77 gmin wiejskich. ► Punkt 10 - Gminy w województwie opolskim (stan na 01. 01. 2022 r.). W województwie opolskim znajduje się 71 gmin, w tym 3 gminy miejskie, 33 gminy miejsko‑wiejskie, 35 gmin wiejskich. ► Punkt 11 - Gminy w województwie śląskim (stan na 01. 01. 2022 r.). W województwie śląskim znajduje się 167 gmin, w tym 49 gmin miejskich, 23 gminy miejsko‑wiejskie, 95 gmin wiejskich. ► Punkt 12 - Gminy w województwie łódzkim (stan na 01. 01. 2022 r.). W województwie łódzkim znajduje się 177 gmin, w tym 18 gmin miejskich, 30 gmin miejsko‑wiejskich, 129 gmin wiejskich. ► Punkt 13 - Gminy w województwie małopolskim (stan na 01. 01. 2022 r.). W województwie małopolskim znajdują się 182 gminy, w tym 14 gmin miejskich, 48 gmin miejsko‑wiejskich, 120 gmin wiejskich. ► Punkt 14 - Gminy w województwie lubelskim (stan na 01. 01. 2022 r.). W województwie lubelskim znajduje się 213 gmin, w tym 20 gmin miejskich, 31 gmin miejsko‑wiejskich, 162 gminy wiejskie. ► Punkt 15 - Gminy w województwie świętokrzyskim (stan na 01. 01. 2022 r.). W województwie świętokrzyskim znajduje się 102 gminy, w tym 5 gmin miejskich, 41 gmin miejsko‑wiejskich, 56 gmin wiejskich. ► Punkt 16 - Gminy w województwie podkarpackim (stan na 01. 01. 2022 r.). W województwie podkarpackim znajduje się 160 gmin, w tym 16 gmin miejskich, 36 gmin miejsko‑wiejskich, 108 gmin wiejskich.

1
Ćwiczenie 11
RjND3hi21Fwpt
(Uzupełnij).
Źródło: Learnetic S.A., licencja: CC BY 4.0.
Ćwiczenie 12
R10MZog1e35im
Łączenie par. Zaznacz zdania prawdziwe.. Największy obszar w Polsce zajmują gminy miejskie.. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Obszar zajmowany przez gminy wiejskie jest większy niż obszar zajmowany przez gminy miejskie.. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. W zachodniej Polsce tereny zajmowane przez gminy miejsko‑wiejskie są większe niż tereny zajmowane przez gminy wiejskie.. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Na wschodzie Polski dominują gminy wiejskie.. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Największe skupisko gmin miejskich znajduje się w południowej części Polski.. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz
ĆWICZENIE: Wskaż prawidłową odpowiedź
Źródło: Learnetic S.A., licencja: CC BY 4.0.
R186UgLisafri
Ćwiczenie 13
Łączenie par. Zaznacz zdania prawdziwe.. Współczesny podział administracyjny Polski obowiązuje od 1998 r.. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Największą jednostką samorządu jest województwo.. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Najliczniej występującą jednostką samorządu terytorialnego jest powiat.. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Liczba miast na prawach powiatu jest mniejsza niż liczba powiatów.. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Do dnia dzisiejszego nie dokonano żadnej modyfikacji utworzonego podziału administracyjnego.. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz
Źródło: Learnetic S.A., licencja: CC BY 4.0.
R1KV1dIXrR5Nj
Mapa administracyjna Polski. Kolorami zaznaczony podział kraju na szesnaście województw. Kropkami oznaczono stolice województw i opisano je: zachodniopomorskie stolica Szczecin, pomorskie stolica Gdańsk, warmińsko‑mazurskie stolica Olsztyn, podlaskie stolica Białystok, lubuskie stolice Gorzów Wielkopolski i Zielona Góra, wielkopolskie stolica Poznań, kujawsko‑pomorskie stolice Toruń i Bydgoszcz, mazowieckie stolica Warszawa, dolnośląskie stolica Wrocław, śląskie stolica Katowice, opolskie stolica Opole, łódzkie stolica Łódź, świętokrzyskie stolica Kielce, lubelskie stolica Lublin, małopolskie stolica Kraków i podkarpackie stolica Rzeszów. Kliknięcie na wybrane województwo sprawia, że otwiera się mapa danego województwa. Na mapie każdego województwa zaznaczono granice powiatów, kropkami zaznaczono miasta będące stolicami powiatów. Innym kolorem wyróżniono powiaty grodzkie z miastami na prawach powiatu. Większymi kropkami oznaczono stolice województw i opisano je większą czcionką niż pozostałe miasta. Powtórne kliknięcie na mapę województwa kieruje nas na mapę administracyjną Polski. Województwo zachodniopomorskie: stolica województwa Szczecin, stolice powiatów Szczecin, Świnoujście, Kołobrzeg, Szczecinek, Sławno, Białogard, Świdwin, Wałcz, Stargard Szczeciński, Koszalin, Gryfice, Łobez, Police, Choszczno, Pyrzyce, Gryfino, Kamień Pomorski, Myślibórz, Drawsko Pomorskie, Goleniów. Województwo pomorskie: stolica województwa Gdańsk, stolice powiatów Gdańsk, Sopot, Gdynia, Słupsk, Malbork, Lębork, Puck, Wejherowo, Pruszcz Gdański, Kościerzyna, Stargard Gdański, Tczew, Człuchów, Kwidzyń. Chojnice, Kartuzy, Bytów, Sztum, Nowy Dwór Gdański. Województwo warmińsko‑mazurskie: stolica województwa Olsztyn, stolice powiatów Olsztyn, Ostróda, Elbląg, Braniewo, Bartoszyce, Lidzbark Warmiński, Kętrzyn, Ełk, Iława, Nowe Miasto Lubowskie, Szczytno, Działdowo, Giżycko, Olecko, Nidzica, Pisz, Węgorzewo, Gołdap. Województwo podlaskie: stolica województwa Białystok, stolice powiatów Białystok, Łomża, Augustów, Sejny, Grajewo, Kolno, Zambrów, Hajnówka, Wysokie Mazowieckie, Bielsk Podlaski, Siemiatycze, Suwałki, Sokółka, Mońki. Województwo lubuskie: stolice województwa, Gorzów Wielkopolski i Zielona Góra, stolice powiatów Gorzów Wielkopolski, Zielona Góra, Nowa Sól, Żary, Żagań, Wschowa, Świebodzin, Strzelce Krajeńskie, Słubice, Sulęcin, Krosno Odrzańskie, Międzyrzecz. Województwo wielkopolskie: stolica województwa Poznań, stolice powiatów Poznań, Zlotów, Czarnków, Chodzież, Wągrowiec, Gniezno, Słupca, Koło, Kościan, Leszno, Ostrów Wielkopolski, Kępno, Środa Wielkopolska, Piła, Konin, Kalisz, Szamotuły, Obornik, Międzychód, Nowy Tomyśl, Września, Wolsztyn, Pleszew, Gostyń, Krotoszyn, Rawicz, Ostrzeszów, Jarocin, Śrem, Grodzisk Wielkopolski. Województwo kujawsko‑pomorskie stolice województwa Toruń i Bydgoszcz, stolice powiatów Bydgoszcz, Toruń, Chełmno, Wąbrzeźno, Brodnica, Rypin, Aleksandrów Kujawski, Lipno, Radziejów, Włocławek, Golub‑Dobrzyń, Inowrocław, Grudziądz, Sępólno Krajeńskie, Mogilno, Nakło nad Notecią, Żnin, Tuchola. Województwo mazowieckie: stolica województwa Warszawa, stolice powiatów Warszawa, Radom, Ostrołęka, Płock, Mława, Przasnysz, Maków Mazowiecki, Sierpc, Ciechanów, Ostrów Mazowiecki, Płońsk, Nowy Dwór Mazowiecki, Legionowo, Węgrów, Sokołów Podlaski, Sochaczew, Mińsk Mazowiecki, Siedlce, Garwolin, Gostynin, Wyszków, Ożarów Mazowiecki, Wołomin, Łosice, Grodzisk Mazowiecki, Pruszków, Otwock, Piaseczno, Żyrardów, Kozienice, Przysucha, Zwoleń, Szydłowiec, Lipsko, Grójec, Pułtusk, Białobrzegi, Żuromin. Województwo dolnośląskie: stolica województwa Wrocław, stolice powiatów Wrocław, Wałbrzych, Głogów, Lubin, Bolesławiec, Zgorzelec, Złotoryja, Oleśnica, Lubań, Jawor, Oława, Jelenia Góra, Kamienna Góra, Świdnica, Dzierżoniów, Legnica, Kłodzko, Góra, Polkowice, Milicz, Środa Śląska, Ząbkowice Śląskie, Wołów, Lwówek Śląski, Strzelin, Trzebnica. Województwo śląskie: stolica województwa Katowice, stolice powiatów Katowice, Częstochowa, Lubliniec, Tarnowskie Góry, Myszków, Zawiercie, Dąbrowa Górnicza, Gliwice, Racibórz, Wodzisław, Śląski, Jastrzębie‑Zdrój, Cieszyn, Bielsko‑Biała, Żywiec, Tychy, Żory, Zabrze, Bytom, Jaworzno, Rybnik, Kłobuck, Pszczyna. Województwo opolskie: stolica województwa Opole, stolice powiatów Opole, Brzeg, Kędzierzyn Koźle, Olesno, Strzelce Opolskie, Krapkowice, Głubczyce, Namysłów, Kluczbork, Nysa, Prudnik. Województwo łódzkie: stolica województwa Łódź, stolice powiatów Łódź, Zduńska Wola, Radomsko, Kutno, Łęczyca, Łowicz, Skierniewice, Rawa Mazowiecka, Pabianice, Sieradz, Tomaszów Mazowiecki, Bełchatów, Piotrków Trybunalski, Brzeziny, Zgierz, Opoczno, Pajęczno, Łask, Wieruszów, Poddębice, Wieluń. Województwo świętokrzyskie: stolica województwa Kielce, stolice powiatów Kielce, Skarżysko‑Kamienna, Starachowice, Ostrowiec Świętokrzyski, Sandomierz, Opatów, Jędrzejów, Pińczów, Kazimierza Wielka, Końskie, Włoszczowa, Staszów, Busko‑Zdrój. Województwo lubelskie: stolica województwa Lublin, stolice powiatów Lublin, Biała Podlaska, Łuków, Radzyń Podlaski, Lubartów, Włodawa, Świdnik, Krasnystaw, Hrubieszów, Biłgoraj, Tomaszów Lubelski, Puławy, Zamość, Chełm, Kraśnik, Ryki, Łęczna, Parczew, Janów Lubelski, Opole Lubelskie. Województwo małopolskie: stolica województwa Kraków, stolice powiatów Kraków, Bochnia, Limanowa, Nowy Targ, Tarnów, Nowy Sącz, Gorlice, Zakopane, Sucha Beskidzka, Miechów, Proszowice, Dąbrowa Tarnowska, Chrzanów, Brzesko, Wieliczka, Myślenice, Olkusz, Wadowice. Województwo podkarpackie: stolica województwa Rzeszów, stolice powiatówRzeszów, Przemyśl, Przeworsk, Dębica, Leżajsk, Lubaczów, Krosno, Brzozów, Sanok, Mielec, Stalowa Wola, Tarnobrzeg, Łańcut, Jarosław, Jasło, Ropczyce, Strzyżów, Lesko, Ustrzyki Dolne, Kolbuszowa, Nisko.
Mapa administracyjna Polski – podział na województwa i powiaty
Źródło: Wydawnictwo Edukacyjne Wiking, Michał Szymczak, licencja: CC BY 3.0.
bg‑gray2

Zasadniczą i nadrzędną jednostką administracyjną są województwa. Są one jednostką zarówno samorządu terytorialnego, jak i administracji rządowej. Obecnie jest ich 16. W każdym województwie istnieją dwa ośrodki władzy – rządowy reprezentowany przez wojewodę – oraz samorządowy reprezentowany przez sejmik wojewódzki i zarząd województwa. Władze samorządowe składają się z sejmiku wojewódzkiego, który jest wybierany w wyborach powszechnych na 5 lat. Sejmik wybiera z kolei zarząd województwa, na czele którego stoi marszałek.

1
Ćwiczenie 14

Zapoznaj się z mapą i wykonaj polecenie.

RO08QaLP0TqGV
Oprac. na podst.: Moje miejsce zamieszkania i jego położenie na administracyjnej mapie Polski, epodreczniki.pl [dostęp 17.09.2020].
Źródło: Englishsquare.pl sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
RoND5Rs4UNp8d
Rozstrzygnięcie: (Wybierz: tak, nie) Uzasadnienie: (Uzupełnij).
bg‑gray2

Jednostkami samorządu terytorialnego drugiego rzędu są powiaty. Zasady ich funkcjonowania reguluje Ustawa o samorządzie powiatowym z 5 czerwca 1998 r. Powiaty ziemskie składają się z kilku gmin na obszarach wiejskich z mniejszymi miastami. Wprowadzono wówczas również tzw. powiaty grodzkie, czyli miasta na prawach powiatu. Często były to dawne miasta wojewódzkie, które po reformie utraciły swoją rangę jak również miasta liczące ponad 100 000 mieszkańców. Przedstawicielem powiatu ziemskiego jest starosta, wraz z zarządem powiatu wybierany przez radę powiatu.

RzrxohIh8MrN7
Ćwiczenie 15
Wskaż, w jakich obszarach konieczna jest współpraca między poszczególnymi szczeblami samorządu terytorialnego. Przyporządkuj przykłady do odpowiednich kategorii. Przykłady współpracy gminy z powiatem: Możliwe odpowiedzi: 1. tworzenie, w porozumieniu z gminami, planów zagospodarowania przestrzennego, 2. edukacja – tworzenie sieci szkół, 3. pomoc finansowa gminie w utrzymaniu instytucji kultury (teatrów, sal koncertowych), 4. budowa dróg – tworzenie ciągów komunikacyjnych pomiędzy gminami, 5. prowadzenie ośrodków doskonalenia nauczycieli (współpraca w podnoszeniu jakości kształcenia), 6. walka z bezrobociem, 7. nadzór budowlany, również nad inwestycjami gminnymi, 8. zapewnienie porządku, 9. opieka społeczna Przykłady współpracy gminy z województwem: Możliwe odpowiedzi: 1. tworzenie, w porozumieniu z gminami, planów zagospodarowania przestrzennego, 2. edukacja – tworzenie sieci szkół, 3. pomoc finansowa gminie w utrzymaniu instytucji kultury (teatrów, sal koncertowych), 4. budowa dróg – tworzenie ciągów komunikacyjnych pomiędzy gminami, 5. prowadzenie ośrodków doskonalenia nauczycieli (współpraca w podnoszeniu jakości kształcenia), 6. walka z bezrobociem, 7. nadzór budowlany, również nad inwestycjami gminnymi, 8. zapewnienie porządku, 9. opieka społeczna
R1WNAX6xeB9iq
Ćwiczenie 16
1. Rada powiatu, 2. sejmik województwa, 3. zarządu powiatu, 4. zarząd województwa podejmuje uchwały, określa zasady funkcjonowania powiatu, m.in uchwala budżet. Zajmuje się również zarządzaniem szpitalami powiatowymi. Zadaniem 1. Rada powiatu, 2. sejmik województwa, 3. zarządu powiatu, 4. zarząd województwa jest przygotowywanie projektów uchwał, które są rozpatrywane przez radę powiatu. Organem wykonawczym w województwie jest 1. Rada powiatu, 2. sejmik województwa, 3. zarządu powiatu, 4. zarząd województwa , który jest odpowiedzialny za odpowiednie wydatkowanie budżetu województwa. Opracowywaniem zasad i trybu korzystania z wojewódzkich obiektów i urządzeń użyteczności publicznej zajmuje się 1. Rada powiatu, 2. sejmik województwa, 3. zarządu powiatu, 4. zarząd województwa .
Źródło: Learnetic SA, licencja: CC BY 4.0.
bg‑gray2

Organy władzy samorządu terytorialnego na poziomie powiatu i województwa, identycznie jak w gminie, dzielimy na władze wykonawcze i władze stanowiące. Władze stanowiące powiatu i województwa wybierane są w trakcie wyborów samorządowych. Do uprawnień władz stanowiących powiatu i województwa należy natomiast między innymi wybór władz wykonawczych tych jednostek samorządu terytorialnego. 

R9ThEJlNzTq1g1
Schemat drabiny samorządu terytorialnego w Polsce. 
Źródło: Englishsquare.pl sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
Ćwiczenie 17
Ro5EBB0LBcrkN
zadanie interaktywne
ĆWICZENIE: Uzupełnij tabelę
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
RSQJsK2Ahttj41
Gra edukacyjna typu milionerzy.
Struktury władzy samorządowej
Źródło: Learnetic SA, licencja: CC BY 4.0.
RGDFsqFOZAVQR
Ćwiczenie 18
Przyporządkuj odpowiednie organy wykonawcze do organów uchwałodawczo‑kontrolnych. sejmik województwa Możliwe odpowiedzi: 1. prezydent, 2. wójt, 3. burmistrz, 4. zarząd województwa, 5. zarząd powiatu, 6. starosta, 7. marszałek rada powiatu Możliwe odpowiedzi: 1. prezydent, 2. wójt, 3. burmistrz, 4. zarząd województwa, 5. zarząd powiatu, 6. starosta, 7. marszałek rada gminy Możliwe odpowiedzi: 1. prezydent, 2. wójt, 3. burmistrz, 4. zarząd województwa, 5. zarząd powiatu, 6. starosta, 7. marszałek
bg‑gray2

Zadania administracji publicznej w terenie realizują organy pochodzące z wyborów członków wspólnot samorządowych. Na każdym szczeblu organizacji państwa (lokalnym i regionalnym) istnieją samorządowe wspólnoty mieszkańców. Przynależność do nich jest obowiązkowa i ma charakter powszechny. Ustawa z 1998 r. o systemie samorządu terytorialnego powołuje do istnienia trzy szczeble organizacji terytorialnej kraju:

R1d48YX10myVg1
Mapa myśli. Lista elementów: Nazwa kategorii: szczeble organizacji terytorialnej kraju Elementy należące do kategorii szczeble organizacji terytorialnej kraju Nazwa kategorii: województwo Elementy należące do kategorii województwo Nazwa kategorii: powiat Elementy należące do kategorii powiat Nazwa kategorii: gmina Koniec elementów należących do kategorii powiat Koniec elementów należących do kategorii województwo Koniec elementów należących do kategorii szczeble organizacji terytorialnej kraju
Źródło: Englishsquare.pl sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
RLcu47tE2MjlO1
Grafika przedstawiająca różne źródła dochodów własnych. Pierwszy podpunkt to dochody własne gminy: podatki od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych; podatki dochodowe od osób fizycznych, od spadków i darowizn, od czynności cywilnoprawnych; wpływy z opłat targowych, skarbowych, środowiskowych, klimatycznych, od posiadania psów; odsetki od udzielanych kredytów; procent od podatku dochodowego osób fizycznych i prawnych. Drugi podpunkt to dochody własne powiatu; dochody z majątku powiatu; spadki, zapisy i darowizny na rzecz powiatu; 5% dochodów uzyskiwanych z działań zleconych, na które powiat dostaje dotację z budżetu państwa pozostaje w budżecie powiatu; odsetki od kredytów udzielanych przez powiat; odsetki od lokat bankowych; udział z dochodów z podatków od osób fizycznych, które rozliczają podatki na terenie powiatu (10,25% ); udział z podatku od osób prawnych w wysokości 1,4%, 3. Trzeci podpunkt to dochody własne województwa; dochody z majątku województwa; spadki, zapisy i darowizny na rzecz województwa; 5% dochodów uzyskiwanych na rzecz budżetu państwa z zadań z zakresu administracji rządowej oraz innych zadań zleconych; odsetki od pożyczek udzielanych przez województwo; odsetki od nieterminowo przekazywanych należności stanowiących dochody województwa; odsetki od środków finansowych na rachunkach bankowych województwa; dotacje z budżetów innych jednostek samorządu terytorialnego.
Zastanów się, skąd jednostki samorządu terytorialnego czerpią dochody. Jakie są różnice?
Źródło: Englishsquare.pl Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
R1bHBIti2WUHh
Ćwiczenie 19
Rozstrzygnij, które z przedstawionych stwierdzeń są prawdziwe, a które fałszywe. Dochody własne dla jednostek samorządu terytorialnego mają takie same źródła. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Wyrażona w procentach wielkość udziałów jednostek samorządu terytorialnego z podatku dochodowego od osób prawnych i fizycznych jest zależna od szczebla, na jakim dana jednostka się znajduje. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Wyrażona w złotych wielkość udziałów jednostek samorządu terytorialnego we wpływach z podatku dochodowego od osób fizycznych i prawnych jest taka sama dla jednostek tego samego szczebla. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Środki z subwencji wyrównawczej, oświatowej i równoważącej pochodzą z tego samego źródła. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Dotacje celowe służą finansowaniu lub dofinansowaniu zadań własnych jednostek samorządu terytorialnego. Liczba zadań, które mogą być w tej formie dofinansowane jest ograniczona. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Wysokie dochody własne jednostki samorządu terytorialnego nie mają wpływu na wysokość subwencji ogólnej otrzymywanej przez tę jednostkę. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz
R10lLRfxDQHbz
Ćwiczenie 20
Przyporządkuj odpowiednie kompetencje gminy do jednej z wymienionych grup. Zadania własne Możliwe odpowiedzi: 1. wydawanie dowodów osobistych, 2. prowadzenie ewidencji działalności gospodarczej, 3. utrzymywanie lokalnego transportu zbiorowego, 4. unieszkodliwianie odpadów komunalnych, 5. przyjmowanie zawiadomień o zamiarze zorganizowania zgromadzenia publicznego, 6. planowanie przestrzenne Zadania zlecone Możliwe odpowiedzi: 1. wydawanie dowodów osobistych, 2. prowadzenie ewidencji działalności gospodarczej, 3. utrzymywanie lokalnego transportu zbiorowego, 4. unieszkodliwianie odpadów komunalnych, 5. przyjmowanie zawiadomień o zamiarze zorganizowania zgromadzenia publicznego, 6. planowanie przestrzenne
bg‑gold

Jeżeli potrzebujesz przypomnieć sobie więcej informacji i przećwiczyć opanowane w szkole podstawowej umiejętność zajrzyj do odpowiedniego modułu naszego e‑podręcznika dedykowanego dla szkoły podstawowej:

Społeczność lokalna, czyli jak funkcjonuje moja gmina

Społeczność regionalna – samorządność w powiecie i w województwie

RyvBYShHL1m6E
(Uzupełnij).