3 min.

Nauczyciel wchodzi do klasy i prezentuje swój telefon (pokazuje go) i zadaje pytanie: Czy wiecie co jest w moim telefonie? Jak myślicie jakich aplikacji używam? Jakie zdjęcia ostatnio zrobiłam? Czy mój telefon ma blokadę? Po co ta blokada?

Nauczyciel wysłuchuje propozycji uczniów.

Nauczyciel zadaje pytania otwarte:

Czy masz telefon?

Czy stosujesz blokadę telefonu?

Po co blokujesz telefon?

Jakie ważne dla ciebie pliki masz zapisane w telefonie?

Uczniowie biorą udział w dyskusji. Wymieniają się swoimi doświadczeniami i określają swoje potrzeby np. posiadania konkretnych aplikacji, przechowywanie zdjęć bliskich, komunikatory, poczta e‑mail.

Celem zadania jest wywołanie u uczniów emocji, związanych z ochroną swoich cennych rzeczy, plików, zdjęć.

4 min.

Nauczyciel zaprasza do wykonania zadania na platformie ZPE (Ćwiczenie 1). Zadanie skłania uczniów do zastanowienia się nad zabezpieczeniem swoich smartfonów. Zadanie prezentuje cztery sposoby blokady, zadaniem ucznia jest uporządkowanie blokad pod względem łatwości złamania przez niepowołane osoby.

Nauczyciel dopytuje po zadaniu, jakiego systemu używają uczniowie i dlaczego? Sugestia nauczyciela, dotycząca łatwości zapamiętania, jako jeden z argumentów wyboru lub szybkości odblokowania. 

Nauczyciel prezentuje infografikę „Blokady ekranu”, na której znajdują się wyjaśnienia i argumentacja, dlaczego w zadaniu występuje taka kolejność.

Na koniec zadania, nauczyciel zadaje pytania:

Co jeszcze można zrobić, żeby chronić swój telefon, swoje dane?

Nauczyciel wysłuchuje opinii uczniów i zaprasza na ciąg dalszy lekcji, zapewnia, że podczas zajęć uczniowie poznają różne techniki chronienia swoich danych.

Uczniowie wykonują zadanie w parach. Prowadzą ze sobą dyskusję i próbują podjąć decyzje, argumentując w jaki sposób można złamać blokadę telefonu i jak szybko można to zrobić. 

Zadanie ma pokazać, że metody blokady telefony wydają się bezpieczne, jednak przy odpowiednich umiejętnościach i odpowiednim sprzęcie, jest możliwe złamanie zabezpieczeń.

Już na wstępnym etapie, rozpoczynamy pracę z uczniami, wykorzystując elementy krytycznego myślenia. Skłaniamy ucznia do przemyśleń, dotyczących wykorzystania innych sposobów zabezpieczeń danych.

3 min.

Nauczyciel prosi o ułożenie puzzli na platformie ZPE (Ćwiczenie 2), informuje, że grafika wprowadzi uczniów do tematu lekcji.

Po wykonaniu zadania, nauczyciel dopytuje, czy uczeń rozumie temat zajęć i czy rozumie co się kryje pod tymi pojęciami.

Nauczyciel może zaproponować przygotowanie tablicy informacyjnej (np. tablica w klasie) na której uczeń przykleja karteczkę z hasłem, które kojarzą się mu z kategoriami zaproponowanymi na grafice.

Uczniowie układają puzzle na ZPE.

Opcjonalnie: uczniowie wykonują mapę haseł związanych z tematem zajęć na tablicy klasowej.

Stworzenie mapy z aktywnościami przypisanymi do danej tematyki, ułatwi kontrolę zdobywanej wiedzy podczas zajęć. W trakcie spotkania, uczniowie mogą modyfikować aktywności, zmieniać ich położenie, dopisywać nowe.

5 min.

Nauczyciel rozdaje małe karteczki. Prosi o wpisanie dwóch ulubionych aplikacji z których uczniowie korzystają najczęściej. Informacja ma być anonimowa, po wypisaniu aplikacji, uczeń wrzuca karteczkę do przygotowanego słoika(pojemnika).

Nauczyciel informuje, że do tego słoika wrócimy podczas zajęć.

Uczniowie wypełniają karteczki i wrzucają karteczki do słoika.

Zadanie polega na szczerym wskazaniu ulubionych aplikacji, mediów, bez sugerowania czegokolwiek.

5 min

Nauczyciel wyjaśnia, że nasze dane wpisywane na różnych portalach, mogą być udostępniane innym portalom, dzięki temu firmy zbierają o nas informacje. Nauczyciel prosi uczniów o wykonanie zadania, w którym oszacują, ile danych statystycznie zbierają operatorzy portali. (Ćwiczenie 3). Nauczyciel wyjaśnia, że takie dane przekazywane są w sposób legalny, my sami zgadzamy się na ich udostępnianie, co najczęściej zapisane jest w regulaminach np. aplikacji. Nauczyciel prezentuje infografikę, na której znajdują się konkretne fragmenty regulaminów i ich sposoby akceptacji. (Infografika „Na co się zgadzasz?”)

Uczniowie szacują procentowo, ilość danych sprzedawanych przez słynne portale. Zadanie na ZPE. Weryfikują swoje przypuszczenia, oceniają w swojej opinii ilości. Dzielą się informacją, czy coś ich zaskoczyło.

Zadanie ma wprowadzić do myślenia kategoriami, co musimy zrobić, żeby zagrać, lub żeby posłuchać muzyki. Uświadamiamy, że każda aktywność wymaga od nas np. logowania i to jest pozostawianie za sobą śladu.

Nauczyciel może zaprezentować infografikę przed wykonaniem zadania na ZPE lub po jego wykonaniu. Chodzi o unaocznienie na konkretnych przykładach, informacji o których mowa w zadaniu.

5 min.

Nauczyciel prosi dwie osoby o zweryfikowanie kartek ze słoika i zapisanie na tablicy wskazanych aplikacji, mediów z uwzględnieniem ilości powtórzeń. Zapisana ilość ma prezentować popularność serwisów. Nauczyciel komentuje zadanie „Nie dopytuję Was jakie portale znalazły się konkretnie na waszej kartce, zostawcie to dla siebie. Popatrzcie jakie z nich są najbardziej popularne wśród Was i porównajcie je z ilością udostępnianych przez nie danych.”

Uczniowie weryfikują, na której pozycji znajdują się aplikacje, których używają.

W tym zadaniu uczniowie porównują swoją aktywność w sieci do danych zaprezentowanych podczas ćwiczenia. Nauczyciel nie prowadzi dyskusji w klasie, pozostawia te informacje do prywatnej analizy ucznia. 

5 min.

Nauczyciel dopytuje, jak można się zarejestrować na TikToku? Jakie dane trzeba podać? Nauczyciel może zaprezentować stronę rejestrowania się na TikToku.

Nauczyciel kieruje rozmowę na fakt, że często logujemy się za pomocą już istniejących kont np. Google, bo tak jest szybciej.

Zadaje pytanie: Czy wiecie co udostępniacie, logując się w ten sposób?

Nauczyciel opisuje kolejne zadanie, które polega na zaznaczeniu tych danych, które zbiera od nas portal przy logowaniu się za pomocą kont Google lub Facebooka. (Ćwiczenie 4 i Ćwiczenie 5 )

Uczniowie uczestniczą w burzy mózgów, podając przykłady danych. Wykonują zadanie na ZPE, dopasowując sposób rejestracji do przekazywanych danych.

Zadanie ma uświadomić, że wybór takiego logowania jest nieświadomym przekazywaniem swoich danych kolejnym usługodawcom, czyli niesie za sobą konsekwencje pozostawienia śladu cyfrowego.

5 min

Nauczyciel pyta, co można zrobić z naszymi danymi? Rozdaje karty pracy, dzieli uczniów na grupy i prosi o zaznaczenie obszarów, do których mogą być wykorzystane nasze dane.

Po wykonaniu zadania, nauczyciel podsumowuje aktywność. Podkreśla fakt, że każdą czynność na karcie pracy, da się wykonać z naszymi danymi, bez naszego pozwolenia.

Nauczyciel zadaje pytanie: Czy Wy lub Wasi bliscy, spotkali się z którąś z form wykorzystania danych?

Nauczyciel może zasugerować, że rekomendacje reklam to coś, z czym każdy z nas ma styczność.

Uczniowie dzielą się na grupy 3 - 4 osobowe, prowadzą wewnętrzne dyskusje i zaznaczają obszary na karcie pracy. Karta pracy 1.

Na podsumowanie zadania, uczniowie analizują swoje i swoich bliskich aktywności i podają przykłady dotyczące wykorzystania danych z sieci.

Nauczyciel może przytoczyć przykład z adresem IP. Informuje uczniów co to jest adres IP i jak może być wykorzystany.

Co to jest adres IP?

Adres IP to numer, który identyfikuje każde urządzenie podłączone do internetu (np. komputer, telefon, tablet). Można go porównać do adresu domu, który mówi, gdzie mieszkasz – adres IP mówi, gdzie w sieci znajduje się Twoje urządzenie.

Jak można zdobyć czyjś adres IP?

Podczas rozmowy online – np. w czacie lub rozmowie wideo. Klikając w link – jeśli ktoś wyśle Ci specjalny link, po jego kliknięciu może zobaczyć Twój adres IP lub po kliknięciu w fałszywą reklamę. W grach online – gdy grasz z kimś w sieci, Twój adres IP może być widoczny dla innych.

Jak można wykorzystać adres IP do oszustw?

Namierzenie lokalizacji – oszuści mogą próbować dowiedzieć się, gdzie mieszkasz. Ataki na komputer – np. wysyłanie złośliwego oprogramowania. Podszywanie się – mogą próbować udawać Ciebie w internecie.

5 min.

Przekazując informację o mnogości działań, które zagrażają użytkownikom sieci, nauczyciel ukierunkowuje rozmowę, pytając: Na co my sami pozwalamy w sieci? Jakie dane świadomie udostępniamy? Kto może nas „widzieć”?

Pozwalamy na swobodne wypowiedzi uczniów.

Nauczyciel pyta, kto posiada konta społecznościowe? Zadaje pytania, jakie ważne opcje uczniowie zaznaczyli w ustawieniach przy rejestracji. Zebrane informacje pozwolą wprowadzić do kolejnego wyzwania. Nauczyciel prosi o wykonanie zadania na ZPE (ćwiczenie 6) i zaznaczenie, czy użytkownik ma wpływ na daną aktywność. „Ma wpływ” ma oznaczać, czy ma możliwość podejmowania decyzji.

Uczniowie wykonują zadanie na ZPE. Weryfikują jakie informacje można ustawić na Facebooku.

Początek zadania może pokazać, że uczeń nie wie jakie ma ustawienia, bo nie przywiązywał do tego uwagi. Ten fakt będzie warty podkreślenia przez nauczyciela, na forum klasy, co wprowadzi uczniów do krytycznego myślenia o swoich działaniach.

Zadanie ma wprowadzać ucznia w świat ustawień i pokazywać istniejące możliwości możliwości.

5 min.

Nauczyciel prosi uczniów o sprawdzenie na własnych telefonach, czy w ustawieniach portali, na których mamy konta, są opcje, które warto ograniczyć.

Uczeń analizuje swoje ustawienia, może je zmienić, ewentualnie nauczyciel prosi, żeby uczeń poczekał i podjął decyzję z rodzicami w domu, jeśli nie jest pewien co powinien zaznaczyć.

Zadanie polega na umiejętności odszukania ustawień i przeanalizowania, jakie są możliwości.

5 min.

Nauczyciel prowadzi podsumowanie aktywności, prowadząc rozmowę na istotę zabezpieczeń. Zadaje pytania, jakie ustawienia zmienicie i dlaczego? Czy każdy będzie miał te same ustawienia? Czy zmiana ustawień oznacza nieodwracalne działania?

Zbiera od uczniów informacje, pokazując uczniom mnogość możliwości.

Uczniowie dyskutują, które z tych ustawień będą dla nich dobre, które nie i dlaczego. 

Zadanie ma ukierunkować uczniów, że ustawienia nie są takie same dla wszystkich. Jeśli pełnimy określone funkcje czy role np. jesteśmy celebrytami, to musimy mieć większy zasięg, ale musimy się liczyć z konsekwencjami np. hejtem. Warto podkreślić, że zmiana ustawień nie jest ostateczna i zawsze można podjąć decyzję o ponownej zmianie.

5 min.

Nauczyciel odnosząc się do poprzedniego zadania, przekazuje informację, że często świadomie pozostawiamy swoje dane jako widoczne (ślad aktywny), ale są takie działania, które nie są zależne od nas np. numer IP (ślad pasywny). Nie wchodząc w szczegóły, nauczyciel prosi ucznia o sklasyfikowanie aktywności, które z nich są aktywne a które pasywne.

Po wykonaniu zadania (Ćwiczenie 7), nauczyciel prowadzi ukierunkowaną rozmowę, która ma utrwalić formy śladu cyfrowego. Dopytuje uczniów, które z tych aktywności są częste dla nich?

Uczeń wykonuje zadanie, zbierając informacje co to jest ślad pasywny a co to jest ślad aktywny. Zadanie ZPE. W zależności od warunków i zespołu klasowego, warto to zadanie wykonać w parach, co zmusi uczniów do prowadzenia dyskusji we wskazanym temacie.

Zadanie ma na celu uświadomić uczniom, jakie działania powodują pozostawienie śladu w sieci.

5 min.

Nauczyciel pyta, jakim rodzajem śladu cyfrowego jest selfie, które często młodzi ludzie wykonują. Nauczyciel dopytuje, czy uczniowie lubią robić zdjęcia sobie i co na nich jest, czy ważne jest tło, ubranie itp?

Uczniowie włączają się w dyskusje, mogą przejrzeć swoje selfie w telefonie.

Nauczyciel kierunkuje rozmowę na szczegóły znajdujące się na zdjęciu.

5 min.

Nauczyciel prosi o uruchomienie zadania, na którym trzeba wskazać na zdjęciu informacji, które mogą być jawne dla innych. (Ćwiczenie 8)

Uczeń wykonuj zadanie na ZPE, podpisuje elementy na obrazie.

5 min.

Pora na ruch uczniów, nauczyciel prosi o przejrzenie swoich zdjęć i zastanowienie się czy nie widać na nich za dużo.

Uczniowie przeglądają swoje zasoby, ale ich nie prezentują innym.

Weryfikacja swoich zdjęć w telefonie, ma uświadomić, że zależy nam co mamy w tle, ale często świadomie udostępniamy więcej niż trzeba.

5 min

Jedną z rekomendowanych form dobrego selfie jest usunięcia tła, nauczyciel instruuje, jak to zrobić i prosi o to samo uczniów. Wykorzystane narzędzia: removebg.pl i pixlr.pl.

Nauczyciel weryfikuje platformy przed zajęciami. Platformy są bardzo proste w obsłudze i nie wymagają logowania.

Zasoby do pracy z uczniami nauczyciel pobiera ze strony pixabay.com, dopasowując rodzaj zdjęcia do zespołu klasowego, zainteresowań. Przy wyborze zdjęcia, można ustawić opcje „generowane tylko przez AI”. Nauczyciel może zaproponować uczniom pokaz, jak szukać takich zdjęć i poprosić ich samych o pobranie stosownego zdjęcia z twarzą i wykonanie zadania, polegającego na usunięciu tła za pomocą wskazanych portali.

Uczeń otrzymuje kilka zdjęć od nauczyciela , wybiera jedno z nich i probuje usunąć tło darmowym narzędziem lub samodzielnie pobiera jedno zdjęcie z portalu pixabay.com i wykonuje zadanie, polegające na usuwaniu tła przy pomocy narzędzia removebg.pl lub pixlr.pl.

Nauczyciel powinien poinformować, że portale do usuwania tła przechowują zdjęcia, ale czas i cel przechowywania zależą od polityki prywatności danej strony, jednak wiele z nich używa zdjęć do ulepszania algorytmów AI. Zawsze warto sprawdzić regulamin stron. Zwykle przesyłane obrazy są tymczasowo przetwarzane na serwerach i mogą być usuwane po określonym czasie, ale dla pełnej prywatności, warto rozważyć narzędzia działające lokalnie, czyli takie które instalujemy na komputerze i pliki zostają na dyskach lokalnych.

3 min.

Nauczyciel zadaje pytanie.

Czy użyte przed chwilą zdjęcia w sieci , mogą mieć wpływ na to co wyświetli się nam na stronach WWW? Jakie reklamy nam się pojawiają? Dlaczego właśnie takie?

Skąd się biorą reklamy na naszych monitorach?

Uczniowie uczestniczą w dyskusji.

Celem zadania, ma być uświadomienie, że to co robimy w sieci zostawia nasz ślad a firmy personalizują na tej podstawie wyświetlane reklamy. Jednym z miejsc, które wie o nas wiele jest historia przeglądania.

5 min.

Nauczyciel zadaje pytanie.

Czy da się ograniczyć ilość pojawiających się reklam?

Wskazuje miejsce w przeglądarce internetowej, które pozwala wyłączyć pewne kategorie reklam.

Nauczyciel robi pokaz na tablicy: uruchamia przeglądarkę Chrome / trzy kropki / bezpieczeństwo i prywatność/ kontrola reklam / tematy reklam / zarządzanie reklamami.

Uczeń odszukuje miejsce gdzie może zarządzać grupami reklam i wyłącza te które go nie interesują.

Jeśli potrafimy podejmować decyzje dotyczące swoich ustawień to spróbujmy podjąć decyzje jakie reklamy chcielibyśmy mieć udostępnione.

5 min.

Ustawienie preferencji reklam to dobry początek w ograniczaniu otrzymywanych informacji, kolejny krok to zweryfikowanie co sieć wie o nas. Nauczyciel prosi uczniów o zweryfikowanie co sieć wie na temat „Naszej szkoły”. Zwraca uwagę na sposób wpisania zapytania. Umieszczenie ciągu słów w cudzysłowie, wymusza wyszukanie frazy w podanej kolejności słów np. „Szkoła Podstawowa nr 18”

Nauczyciel prosi o wykorzystanie usługi przeglądarkowej, takiej jak: Google, Google Images i Google Alerts.

Google: wyszukiwanie treści takich jak: informacje, filmy, obrazy.

Google Images: wyszukiwanie obrazów.

Google Alerts: usługa skanująca sieć zgodnie z zapytaniem, istnieje możliwość ustawienia alertów na konkretne słowo klucz, dzięki czemu użytkownik dostanie e‑mail z informacją o pojawiającej się aktywności.

Uczniowie uruchamiają przeglądarkę i wyszukują informacji na temat szkoły.

Uczeń może sprawdzić co sieć wie o nim.

Ćwiczenie ma pokazywać na konkretnych przykładach, co sieć pamięta, a czego my już nie pamiętamy, co do treści umieszczanych w niej.

3 min.

Nauczyciel informuje, że każda aplikacja która jest zainstalowana w telefonie, również posiada zapisane dane. Nauczyciel prosi o posprzątanie na swoim smartfonie i usunięcie tych aplikacji, których od dawna się nie używa.

Uczniowie przeglądają swoje zasoby dotyczące aplikacji, podejmują decyzję o usunięciu, lub tylko wyszukują i decyzje podejmą wspólnie z rodzicami w domu.

Aktywność ma nauczyć uczniów, gdzie szukać swoich aplikacji i wskazać ich ilość. Warto zwrócić uwagę na aplikacje instalowane razem z systemem operacyjnym.