Układ mięśniowy
Źródło: John Arano, Unsplash, licencja: CC 0
Trening i doping - ich znaczenie dla mięśni człowieka
Przeanalizujesz wpływ treningu na tkankę mięśniową poprzecznie prążkowaną.
Wyjaśnisz wpływ odżywiania i aktywności fizycznej na rozwój i stan mięśni człowieka.
Określisz, czym jest doping.
Opiszesz główne rodzaje dopingu w sporcie.
Przedstawisz wpływ substancji stosowanych w dopingu na organizm człowieka.
Zapewne wielu z was choć raz oglądało zawody sportowe, dopingując zawodników do walki oklaskami, okrzykami czy śpiewem. Taki doping motywuje zawodników do rywalizacji i większego wysiłku, a co za tym idzie – lepszych wyników. Każdy z nas odczuwa potrzebę osiągnięcia pewnego poziomu samozadowolenia i zaspokojenia swoich ambicji. Uczeń pragnie uzyskać jak najwyższą średnią ocen, a sportowiec stanąć na najwyższym podium. Jednak czy zawsze ich wyniki są rezultatem uczciwej gry? Co jest podstawą do osiągania dobrych wyników w różnych dyscyplinach sportu?
Wpływ treningu na tkankę mięśniową
Mięsień poprzecznie prążkowany składa się z dwóch rodzajów włókien, wyróżnianych na podstawie budowy i szybkości ich skurczu. Są to włókna białe (zwane też szybkokurczliwymi) i czerwone (wolnokurczliwe). Ich wzajemny stosunek ilościowy jest specyficzny dla danej osoby i często wpływa na jej predyspozycje sportowe. Osoby mające większą liczbę białych włókien będą dobre np. w sprincie, rzucie młotem, skokach w dal i innych sportach szybkościowo‑siłowych. Z kolei włókna czerwone dominują o osób, które mają predyspozycje do sportów, wymagających długotrwałego wysiłku, np. maraton, wioślarstwo, kolarstwo czy triathlon.
Trenując tylko jeden rodzaj sportu, wykonując tę samą aktywność fizyczną, wpływamy na rozwój tylko jednego rodzaju włókien, dodatkowo często tylko w określonej partii mięśni. Dlatego dla prawidłowego rozwoju i utrzymania dobrej sprawności fizycznej, konieczne jest różnicowanie aktywności fizycznych, które będą oddziaływały na pracę różnych partii mięśni i stymulowały przerost obu rodzajów włókien.
Regularna aktywność fizyczna sprzyja również wzrostowi liczby mitochondriów we włóknach mięśniowych, a tym samym powoduje zwiększenie intensywności produkcji enzymów, uczestniczących w oddychaniu tlenowym. Zwiększa to przyswajalność tlenu i intensyfikuje wzrost masy mięśniowej.
„Zakwasy”
Po bardzo intensywnym treningu mogą pojawić się tzw. zakwasy, czyli uczucie bólu mięśni. Jeszcze do niedawna uważano, że jest to związane z produkcją i odkładaniem się w tkance mięśniowej kwasu mlekowego. Obecnie wiadomo, że intensywny wysiłek może prowadzić do mikrouszkodzeń sarkomerów (jednostek kurczliwych mięśni), nieprzystosowanych do tak wytężonej pracy. Powoduje to miejscowy stan zapalny, odczuwany w postaci bólu. Procesy regeneracji mięśni powodują zanikanie tego nieprzyjemnego uczucia.
Wpływ diety na tkankę mięśniową
Tkanka mięśniowa wymaga stałych dostaw substancji odżywczych, by prawidłowo się rozwijać i pracować. Jednak ze względu na pełnione funkcje zapotrzebowanie na te składniki jest dużo wyższe, niż w przypadku wielu innych tkanek, np. chrzęstnej czy tłuszczowej.
Prawidłowy wzrost i praca mięśni wymagają zapewnienia stałych dostaw białek. Warto jednak zwrócić uwagę, że dieta wysokobiałkowa, stosowana przez wielu sportowców, np. kulturystów, nie zapewni odpowiedniego przyrostu mięśni, jeśli nie będzie połączona z optymalnym treningiem. Ponadto zbyt duża ilość spożywanych białek może wpływa negatywnie na zdrowie całego organizmu, np. zaburzając perystaltykę jelit, powodując awitaminozyawitaminozy czy choroby nerek. Szczególnie szkodliwe są diety, w których białka zastępują składniki odżywcze z pozostałych grup.
Węglowodany są źródłem energii, niezbędnej do pracy mięśni. W prawidłowej diecie zalecane jest spożywanie cukrów złożonych, które stopniowo rozkładane są na cukry proste, dzięki czemu dostarczane są do włókien mięśniowych systematycznie, przez dłuższy czas. Mięśnie szkieletowe mają zdolność magazynowania cukrów w postaci glikogenu, który rozkładany jest do glukozy w procesie glikogenolizyglikogenolizy. Własne zapasy węglowodanów umożliwiają intensywną pracę tkance mięśniowej, nawet, gdy cukry nie są dostarczane wraz z pokarmem.
Tłuszcze są związkami wysokoenergetycznymi, a dodatkowo są głównym składnikiem błon komórkowych. Ich dostarczanie w optymalnej ilości nie tylko zapewnia paliwo dla pracy mięśni, ale wpływa też na wytrzymałość błon włókien mięśniowych i wspiera ich regenerację.
Prawidłowa budowa i praca mięśni wymagają również dostarczania witamin (ich niedobór prowadzi do awitaminozy) oraz mikro- i makroelementów. Ważnym pierwiastkiem, wpływającym na funkcjonowanie mięśni i wymianę sygnałów, między układem nerwowym i mięśniowym, jest magnez. Sód reguluje pracę tkanki mięśniowej, jest także składnikiem niektórych enzymów, natomiast wapń jest niezbędny do inicjacji i podtrzymania skurczu.
Przesłuchaj audiobook „Wpływ treningu i sposobu odżywiania się na tkankę mięśniową”, a następnie wykonaj polecenia.
Czym jest doping?
Osiąganie wyjątkowo dobrych rezultatów w sporcie, nauce czy wykonywanym zawodzie zależy od osobistych predyspozycji, ale najczęściej wymaga także wytężonej, wieloletniej pracy. Ćwicząc na siłowni czy uprawiając inny sport, chcielibyśmy szybko i bez większego wysiłku osiągnąć wydatne mięśnie czy dużą sprawność fizyczną. Jednak dla niektórych cele te okazują się czymś tak odległym w czasie i nieosiągalnym, że decydują się sięgnąć po środki dopingujące.
Za doping uznaje się pobudzanie organizmu do zwiększonej wydolności fizycznej i umysłowej z zastosowaniem środków i metod niedozwolonych.
Biorąc za kryterium stosowane środki i metody, wyróżnia się doping farmakologiczny, fizjologiczny i genetyczny.
Listę substancji i metod zabronionych aktualizuje i publikuje corocznie Światowa Agencja Antydopingowa (WADA).
Słowo doping pochodzi od angielskiego dope, co oznacza m.in. „narkotyzować się”, „dodawać, dosypywać środek narkotyzujący, oszałamiający, znieczulający”, „wlać, wsypywać narkotyk”, ale również, co ciekawe, „sfałszować”, a także „głupek, naiwniak”. Korzenie słowa dope tkwią w Afryce – szczep Kafrów z południa tak określał narkotyk stosowany podczas obrzędów religijnych. Forma ta przeniknęła następnie do języka Afrykanerów, a w Europie pojawiła się pod koniec XIX w. jako określenie narkotyku stosowanego w wyścigach konnych. W miarę upływu lat jego różne odmiany określały dodatki do prochu strzelniczego, rośliny o działaniu pobudzającym, oszołomienie, a nawet płyn pokrywający powierzchnię kadłubów samolotów. Dzisiaj „doping” kojarzy się nierozerwalnie i negatywnie ze sportem.
Indeks górny Źródło: A. Ziemba, Mroczna strona medalu, Wiedza i Życie, 9/2000. Indeks górny koniecŹródło: A. Ziemba, Mroczna strona medalu, Wiedza i Życie, 9/2000.
W Polsce według Ustawy z dnia 21 kwietnia 2017 r. o zwalczaniu dopingu w sporcie (art. 3, pkt 1 Dz.U. 2017 poz. 1051) pojęcie dopingu rozumie się głównie jako:
obecność substancji zabronionej, jej metabolitów lub markerów w próbce fizjologicznej zawodnika;
użycie lub usiłowanie użycia przez zawodnika substancji zabronionej lub metody zabronionej […].
Środki dopingujące i motywacje do stosowania dopingu
- Nazwa kategorii: Motywacje do stosowania dopingu w sporcie
- Nazwa kategorii: Korzyści funkcjonalne
- Nazwa kategorii: Intensywny trening
- Nazwa kategorii: Wyniki sportowe
- Nazwa kategorii: Atrakcyjny wygląd Koniec elementów należących do kategorii Korzyści funkcjonalne
- Nazwa kategorii: Korzyści emocjonalne kluczowe dla amatorów
- Nazwa kategorii: Uwaga otoczenia
- Nazwa kategorii: Porównanie z innymi ćwiczącymi
- Nazwa kategorii: Motywacja do treningu Koniec elementów należących do kategorii Korzyści emocjonalne kluczowe dla amatorów
- Elementy należące do kategorii Motywacje do stosowania dopingu w sporcie
- Elementy należące do kategorii Korzyści funkcjonalne
- Elementy należące do kategorii Korzyści emocjonalne kluczowe dla amatorów
Skutki działania substancji dopingujących dla organizmu człowieka
Przyjmowanie środków i stosowanie metod zwiększających w krótkim czasie wydolność organizmu lub powodujących rozrost mięśni szkieletowych przynosi często tragiczne konsekwencje. Nierzadko środki dopingujące pochodzą z niepewnych źródeł i są zanieczyszczone różnymi niebezpiecznymi substancjami, np. dopalaczami. Stosowanie takich preparatów może się skończyć trwałym uszczerbkiem na zdrowiu lub nagłym zgonem.
Sportowcy po treningu wysokogórskim, wykorzystując fakt, że w rozrzedzonym powietrzu szpik kostny produkuje więcej erytrocytów z powodu niskiej zawartości tlenu, oddają i gromadzą swoją krew. Na kilka dni przed startem przetaczają ją z powrotem do organizmu. Celem tych działań jest zwiększenie pojemności tlenowej krwi, co poprawia wydolność organizmu i przekłada się na lepsze wyniki.
Tak przeprowadzona autotransfuzja ogranicza ryzyko wykrycia wspomagania, co dla nieuczciwych zawodników ma największe znaczenie. O ile przetoczenie krwi od dawcy można bez problemu wykryć za pomocą testów na obecność swoistych antygenów, to przetoczona krew własna ma ten sam skład co krew obecna w krwiobiegu i nie da się ich odróżnić.
Zabieg ten może być niebezpieczny, gdyż jak każda transfuzja niesie ze sobą ryzyko poważnych powikłań. Należą do nich wysoka gorączka, wzrost ciśnienia krwi i ryzyko zakrzepów, a w konsekwencji – udar mózgu lub zawał serca.
Jedynymi uczciwymi sposobami zwiększania sprawności fizycznej i intelektualnej, zdolności koncentracji, a także łagodzenia objawów zmęczenia są: właściwie zaplanowany trening, optymalna dieta oraz psychologiczne techniki wspomagające koordynację wzrokowo‑ruchową i poprawiające pracę mózgu.
Podsumowanie
Mięśnie składają się z dwóch typów włókien: białych (szybkich) i czerwonych (wolnych), których proporcje wpływają na predyspozycje sportowe.
Różnorodny trening jest kluczowy, by rozwijać oba rodzaje włókien mięśniowych (białych i czerwonych) i poprawić ogólną sprawność.
Aktywność fizyczna zwiększa liczbę mitochondriów w miocytach, co poprawia ich zdolność do wykorzystania tlenu i sprzyja wzrostowi masy mięśniowej.
Ból mięśni po intensywnym treningu, tzw. „zakwasy” jest wynikiem mikrouszkodzeń włókien mięśniowych.
Mięśnie potrzebują do wzrostu i pracy: białka (budulec), węglowodanów (główne źródło energii, magazynowane w postaci glikogenu), tłuszczów (źródło energii i budulca dla syntezy błon komórkowych), witamin i soli mineralnych (np. magnez, sód, wapń).
Doping to stosowanie zakazanych substancji lub metod w celu zwiększenia wydolności – jest nieuczciwy i groźny dla zdrowia.
Rodzaje dopingu: farmakologiczny, fizjologiczny i genetyczny.
Motywy sięgania po doping: chęć wygranej, poprawa wyników, presja, brak świadomości ryzyka.
Skutki dopingu: zagrożenie zdrowia, trwałe uszkodzenia organizmu, śmierć.
Bezpieczne sposoby poprawy wyników: trening, odpowiednia dieta, techniki psychologiczne.
Ćwiczenia utrwalające
Wróć do polecenia na stronie „Na dobry początek” i dopisz brakujące definicje. Pamiętaj, żeby nie kopiować słownika, ale wyjaśnić każde słowo kluczowe w miarę możliwości swoimi słowami.