System rzeczny

Spływ powierzchniowy jest procesem, który przyczynia się do odprowadzenia wód opadowych na skutek grawitacji do oceanu lub regionalnych akwenów bezodpływowych. Spływ wód z danego obszaru zależy głównie od czterech czynników:

• klimatu,

• pokrycia terenu,

• rzeźby terenu,

• budowy geologicznej.

Spływ powierzchniowy jest reprezentowany przez cieki, czyli wszelkiego rodzaju liniowe spływy wód powierzchniowych pod wpływem sił ciężkości w korycie ukształtowanym przez działalność erozyjną oraz transportową tych wód.

Rzeka jest to naturalny ciek płynący pod wpływem grawitacji,  który płynie w korycie wyżłobionym przez erozję rzeczną i okresowo zalewa dolinę rzeczną. Rzeki zasilane są wodami podziemnymi lub powierzchniowymi np. z jeziora i topnienia lodowców. W zależności od ciągłości zasilania rzeki dzieli się na: stałe, okresowe, efemeryczne i sporadycznie wysychające. Większość rzek ma swoje dopływy - są to cieki, które nie uchodzą bezpośrednio do zbiornika wodnego, lecz uchodzą do innego cieku. W zależności od tego, po której stronie rzeki (od strony źródła) wpływa ciek, wyróżnia się dopływ lewy i prawy. Mogą one mieć także kolejne dopływy, dlatego wyodrębnia się hierarchię sieci rzecznej, dzieląc je jako: rzekę główną, dopływ pierwszego rzędu, drugiego, trzeciego itd.  Rzeka może również powstawać w wyniku połączenia się kilku mniejszych potoków lub wypływać z jeziora, lodowca albo bagna. Zasilają ją wody podziemne i te z opadów atmosferycznych. Stale uchodzi do innej rzeki, jeziora, morza. Czasem wysycha jeszcze przed ujściem do morza. Początkiem rzeki może być  źródło czyli  naturalny, samoczynny i skoncentrowany wypływ wód podziemnych na powierzchnię terenu lub dno zbiornika wód powierzchniowych (źródło zatopione) albo obszar źródliskowy. Rzeka główna jest to ta, która bezpośrednio wpływa do morza lub jeziora (nie stanowi dopływu innej rzeki). Rzeka główna ze swoimi dopływami tworzy system rzeczny.

RRZ1049nEtsdm

Zdjęcie ukazuje widok na krajobraz z płynącą rzeką. Zdjęcie wykonano o zachodzie słońca. Rzeka płynie, tworząc zakola, meandry.

Dorzecze to obszar, z którego wody spływają do określonej rzeki lub jej dopływów. Dorzecza oddzielone są od siebie działami wodnymi, czyli granicami, które rozdziela kierunki odpływu wód do różnych dorzeczy lub zlewisk. Położony on jest zazwyczaj na grzbietach wzniesień. Rzadkim zjawiskiem hydrologicznym jest bifurkacja, czyli rozwidlenie rzeki na dwa lub więcej ramion, których wody płyną w przeciwnych kierunkach. W dorzeczu głównej rzeki znajdują się mniejsze dorzecza jej dopływów.

Zlewiskiem nazywamy grupę dorzeczy, która odprowadza wody do danego zbiornika wodnego np. morza lub oceanu. W tym miejscu należy również wspomnieć o obszarach bezodpływowych, ponieważ jest on mylony ze zlewiskiem. Obszar bezodpływowy jest to teren, z którego wody nie uchodzą do oceanu. W tym przypadku rzeki nie odprowadzają wody do morza lub oceanu, tylko mają ujście w jeziorach bez odpływu, bagnach lub wysychają. Obszary te zajmują ok. 22% powierzchni kontynentów, przy czym największy udział występuje w Australii (ok. 44% powierzchni) i Afryce (ok. 32% powierzchni). Dlatego warto zapamiętać, że zlewiskami nie są objęte obszary bezodpływowe.

R1EJT5KnPDYjo

Zdjęcie satelitarne, w centrum którego jest okrągły zbiornik wodny. Na północ od jeziora są tereny zielone, a wokół zbiornika jasnobrązowe i brązowe, gdzieniegdzie zielone.

Wszelkiego rodzaju cieki odprowadzają określoną ilość wody z danego obszaru, czego miarą jest odpływ, czyli objętość wody odpływająca z obszaru o powierzchni w pewnym czasie wyrażona w mm jako grubość warstwy wody.

Rzeki Polski

Współczesny układ sieci rzecznej w Polsce ukształtował się w przeważającej części w czwartorzędzie i charakteryzuje się stosunkowo dobrym wykształceniem. Najdłuższymi rzekami są:

• Wisła – 1047 km, 

• Odra – 854 km, 

• Warta – 808 km, 

• Bug – 772 km,

• Narew – 484 km.

Ogólna charakterystyka rzek

Głównym obszarem źródliskowym dla polskich rzek są góry Karpaty i Sudety, gdzie  oprócz Wisły i Odry swój początek mają liczne mniejsze rzeki, które potem stanowią dopływy głównej sieci.

Inne obszary źródliskowe polskich rzek to wyżyny – skąd wypływają: Wieprz (Roztocze), Warta i Pilica (Wyżyna Krakowsko‑Częstochowska), Kamienna, Bug (obszar poza Polską, Gołogóry na Podolu w Ukrainie) – oraz pas pojezierzy, szczególnie obszar Pojezierza Pomorskiego (Drawa, Gwda, Brda, Wda, Wierzyca, Łeba, Łupawa, Słupia, Wieprza, Parsęta, Rega) i Mazurskiego (Osa, Drwęca, Wkra, Orzyc, Omulew, Pisa, Guber, Pasłęka), w obrębie którego we wzniesieniach morenowych początek mają rzeki takie jak: Ełk, Pisa, Nida, Parsęta, Słupia i wiele innych stosunkowo małych rzek.

R1RgkbaXimN5f

Zdjęcie przedstawia niewysoką kaskadę. Kaskada spływa po skałach w terenie leśnym. Teren jest pagórkowaty.

Rzeki Polski charakteryzuje reżim (ustrój) śnieżno‑deszczowy. Oznacza to, że dwa razy w ciągu roku osiągają one wysokie stany wód. Dzieje się tak wiosną (roztopy) i latem (zwiększone opady deszczu). Również dwukrotnie w ciągu roku występują na nich stany niskie. Ma to miejsce na przełomie lata i jesieni oraz zimą. Wysokie stany wody wywołane zwiększonym zasilaniem określa się mianem wyżówki, a niskie stany wód wywołane np. suszą nazywane są niżówkami.

R1QgbLkZlLMrP

Wykres przepływu Wisły w ciągu roku. Wyższe wartości są od marca do lipca. Największy przepływ jest w połowie kwietnia - 450 metrów sześciennych na sekundę. Najmniejszy w połowie września - 190 metrów sześciennych na sekundę.

Sieć rzeczna na terenie Polski jest gęsta, choć nieregularna. Największe zagęszczenie rzek występuje w Sudetach i Karpatach – wpływ na ten stan ma występowanie dużej ilości opadów atmosferycznych oraz przepuszczalne podłoże. Czterokrotnie rzadsza jest zaś na wyżynach – z uwagi na przenikanie wód do podłoża i dużą ilość wód gruntowych. Gęsta sieć rzeczna na terenach nizinnych występuje na obszarach cechujących się niewielką przepuszczalnością podłoża.

Charakterystyczną cechą obu największych dorzeczy jest ich asymetria (czyli  asymetryczny układ rzek, który wywołany jest nachyleniem terenu) , tzn. wschodnie, prawe części dorzeczy cieków wodnych głównych są bardziej rozbudowane niż zachodnie. Stosunek dopływów lewych do prawych wynosi w przypadku Wisły 27:73, a Odry 30:70. Związane jest to z kątem nachylenia Niżu Środkowoeuropejskiego (nachylenie terenu w części niżowej ze wschodu na zachód) w kierunku północno‑zachodnim oraz z formowaniem się rzeźby terenu w czasie wytapiania się lądolodu skandynawskiego.

R1CgbBtzyQyPq

Mapa przedstawia dorzecze Wisły oznaczone kolorem zielonym i żółtym, a rzeka kolorem niebieskim. Obszar ten ciągnie się od pasma Karpat, aż do Morza Bałtyckiego. Centralną część tego terenu stanowi Wisła oznaczona grubą, nieregularną linią. Po prawej i lewej stronie zaznaczono rzeki należące do jej dorzecza tworzące skomplikowaną, rozgałęzioną sieć odnóg. Oznaczony teren jest niesymetryczny - po lewej stronie jest mniej rozległy niż po stronie prawej.

Rzeki Polski (z wyjątkiem rzek górskich) mają kierunek zgodny z nachyleniem terytorium naszego kraju, czyli północny lub północno‑zachodni. W niektórych miejscach wykorzystują one równoleżnikowo przebiegające pradoliny.

W przebiegu dolin rzek występujących na terenach wyżej położonych (głównie na południu Polski) wyraźnie widoczne są załamania ich biegu – rzeki były często łamane i tworzyły tzw. układ schodowy (na przemian występują odcinki południkowe i równoleżnikowe). Wynika to (podobnie jak asymetria dorzeczy) z rozwoju sieci rzecznej w plejstocenie i holocenie oraz nachylenia obszaru Polski w kierunku północno‑zachodnim. W czasie zlodowaceń, gdy odpływ wód na północ był blokowany, wody powierzchniowe odpływały pradolinami na zachód, wzdłuż czoła lodowca. Wraz z cofaniem się lądolodu wody rzeczne przerzucały się do dolin o przebiegu południe–północ (często przełomowych), zgodnie z ogólnym spadkiem wysokości bezwzględnych w kierunku północnym. Analizując sieć rzeczną, można stwierdzić, że większość średnich i większych rzek w Polsce posiada skomplikowany charakter swoich dolin, który jest współcześnie modelowany przez człowieka i jego działalność.

Polska znajduje się głównie w zlewisku Morza Bałtyckiego stanowiącym 99,7% powierzchni kraju. Z terenu Polski do tego zlewiska wody doprowadzane są przez następujące dorzecza:

• dorzecze Wisły zajmuje 55,7% powierzchni kraju - największe ze wszystkich,

• dorzecze Odry obejmuje 33,9% powierzchni Polski,

• dorzecze rzek Przymorza - 6,8% terytorium Polski,

• dorzecze Pregoły - 4,2% terenu Polski,

• dorzecze Niemna - 0,8 obszaru kraju.

Teren Polski leży również w zlewisku Morza Czarnego (0,19% powierzchni), w tym dorzecze Dunaju (0,12%) i dorzecze Dniestru (0,07%) oraz zlewisku Morza Północnego (0,08% powierzchni) - dorzecze Łaby (0,08%).

Ra4BcCOJ00bT2

Schemat prezentuje nazwy zlewisk wraz z nazwami obszarów i powierzchnią obszaru na terenie Polski. Do zlewiska Morza Bałtyckiego (99,7 procent) są odprowadzane wody z: dorzecza Wisły (172 587,20 kilometrów kwadratowych, co stanowi 55,20 procent), dorzecza Odry (106 056,50 kilometrów kwadratowych, co stanowi 33,9 procent), dorzecza rzek Przymorza (23 146,10 kilometrów kwadratowych, co stanowi 7,4 procent), dorzecza Pregoły (7519,80 kilometrów kwadratowych, czyli 2,2 procent), dorzecza Niemna (2511,60, czyli 0,8 procent). Do zlewiska Morza Czarnego (0,19 procent) należą: dorzecze Dunaju (382,6 kilometrów kwadratowych, co stanowi 0,12 procent) oraz dorzecze Dniestru (233,2 kilometrów kwadratowych, czyli 0,07 procent). Do zlewiska Morza Północnego (0,8 procent) należy dorzecze Łaby 239,8 kilometrów kwadratowych, co daje 0,08 procent.

Wisła

Największe prawostronne dopływy (czyli ciek wodny wpadający do rzeki głównej (może być prawy lub lewy), jeziora, morza lub oceanu) Wisły  od południa są:  Soła, Raba, Dunajec, Wisłoka, San, Wieprz, Świder, Narew, Skrwa i Drwęca , a lewostronne to,  Nida, Kamienna, Radomka, Pilica, Bzura, Brda i Wda.

Źródła Wisły znajdują się na zachodnim stoku Baraniej Góry w Beskidzie Śląskim, na wysokości 1107 m n.p.m. Czarna Wisełka to potok źródłowy rzeki, który po połączeniu z Białą Wisełką i Malinką staje się rzeką i przyjmuje nazwę Wisła.

RbE1lcIcW82yQ

Na zdjęciu przedstawiony jest obszar źródliskowy Wisły. Czarnymi punktami zaznaczono wzniesienia: Baranią Góre, Wierch Równiański, Przypór, Zrąb Bobrowiska, Przysłop czy Barański Groń. Przez niektóre szczyty poprowadzone są szlaki zaznaczone kolorowymi, przerywanymi liniami. Na mapie niebieskimi, ciągłymi liniami zaznaczone są także potoki: od Białej Wisełki odchodzi Potok Czarny, Potok Bobrowski, Potok Równiański czy Potok Wątrobnyi, a z innego miejsca wypływa Potok Wolny. Potoki stanowią obszar źródliskowy. Teren otaczają lasy, które są zaznaczone kolorem zielonym. Na mapie w centralnej części znajduje się duży napis OCHRONA PSTRĄGA.

Wisła uchodzi do Zatoki Gdańskiej Morza Bałtyckiego, tworząc deltę czyli obszar ujścia rzeki do morza lub jeziora powstały z osadów naniesionych przez wodę, mający najczęściej kształt stożka (Żuławy Wiślane).

Dzieląc bieg Wisły, wyróżnia się jej trzy odcinki:

• bieg górny - odcinek rzeki od jej źródła po tereny wyżynne; rzeka w górnym biegu z silnym prądem spływa po stromych zboczach; zaobserwować tu można procesy przekształcenia rzeźby terenu, przede wszystkim erozję denną, boczną i wsteczną-  do ujścia Sanu,

W swoim biegu rzeka wykorzystuje naturalne, geologiczne struktury, płynąc np. rowem tektonicznym, który oddziela góry Karpaty od wzniesienia Wyżyny Małopolskiej. Wisła niedaleko Krakowa wcina się w wiekowe, twarde i odporne skały podłoża, przez co uzyskuje na tym odcinku charakter doliny przełomowej (przełom epigenetyczny). Po obu stronach doliny występują charakterystyczne, jurajskie, wapienne wzniesienia.

• Bieg środkowy - odcinek rzeki od końca biegu górnego po początek biegu dolnego; w przeciwieństwie do biegu górnego rzeka charakteryzuje się znacznie mniejszą prędkością przepływu; procesem przekształcenia rzeźby terenu jest tu głównie erozja boczna skutkująca powstawaniem meandrów– jego koniec wyznacza ujście Narwi.

Na odcinku Puławy–Zawichost na Wiśle można zaobserwować przełom antecedentny. Oznacza to, że na drodze ukształtowanej doliny rzecznej wypiętrzyła się bariera górska. Wówczas silnie meandrująca rzeka niszczy i podcina swoje zbocza, powodując, że stają się one bardzo wysokie (nawet do ponad 60 m wysokości) i strome. W pobliżu Warszawy rzeka wykorzystuje na krótkim odcinku Pradolinę Warszawsko‑Berlińską, a na dłuższym odcinku Pradolinę Toruńsko‑Eberswaldzką. W okolicy Bydgoszczy zaczyna płynąć w kierunku północnym ku ujściu. Na końcu rozgałęzia się na ramiona Nogat, Szkarpawę i Leniwkę.

• Bieg dolny - posiada mały spadek zwierciadła i ruch wody; w biegu dolnym występuje zjawisko tzw. akumulacji rumowiska; zakończeniem biegu dolnego jest ujście do innej rzeki, jeziora lub morza

Bieg rzeki został przeobrażony przez człowieka na skutek wykopania bezpośredniego ujścia do Bałtyku pod Świbnem w 1895 roku. Jednocześnie zamknięto boczne ramiona śluzami.

Odra

Odra to najdłuższa droga śródlądowa w Polsce. Jest żeglowna od śluzy Koźle (była żeglowna od ujścia Opawy, ale po powodziach z 1997 roku zmieniono ten odcinek na śluzę Koźle). Od 2012 roku rzeka nie jest trwale wykorzystywana jako droga transportowa. Dzieje się tak przez trudności finansowe, które uniemożliwiają utrzymanie koryta rzeki w stanie możliwym do wykorzystania jej do transportu.

Głównymi prawostronnymi dopływami Odry od południa są: Olza (terytorium Czech i Polski), Mała Panew, Stobrawa, Barycz, Warta i Ina. Natomiast lewostronne dopływy to: Opawa (Czechy i Polska), Nysa Kłodzka, Bystrzyca, Bóbr i Nysa Łużycka (Czechy i Polska).

Źródła Odry znajdują się w Republice Czeskiej, w Górach Odrzańskich i w Sudetach Wschodnich.

W biegu dolnym uchodzi ona do Zalewu Szczecińskiego w okolicach Polic. Ujście to ma charakter estuarium  (rozszerzone, lejkowate ujście rzeki do morza, powstałe wskutek erozyjnego działania pływów; w estuarium zachodzi mieszanie się wód słodkich i słonych).

• Bieg górny i  odcinek źródłowy – kończy się przy ujściu rzeki Widawy.

Górna Odra to odcinek pomiędzy Olzą aż do ujścia Widawy. Przebiega między wypiętrzeniami Sudetów, Karpat i Wyżyny Małopolskiej. Odra cechuje się na tym odcinku silnie nachylonymi zboczami. W biegu górnym rzeka zmienia trzykrotnie kierunek.

• Bieg środkowy – od Koźla do ujścia Warty.

W biegu środkowym Odra płynie w kierunku północno‑zachodnim. Jej dolina wykorzystuje utwory Pradoliny Wrocławskiej. Odcinek ok. 162 km biegu Odry poniżej ujścia Nysy Łużyckiej stanowi granicę państwową między Polską a Niemcami. Najważniejszym dopływem Odry jest Warta będąca trzecią co do długości rzeką w kraju.

• Bieg dolny – rzeka uchodzi do Zalewu Szczecińskiego.

Na ostatnim odcinku do ujścia Odra rozgałęzia się na dwa ramiona, tj. zachodnie, które traktowane jest jako główne (przepływa przez Szczecin i uchodzi do Zalewu Szczecińskiego) i wschodnie (Regalica), które przepływa przez deltowe Jezioro Dąbie i uchodzi do tegoż zalewu.

Rzeki przymorza

Do rzek dorzecza przymorza czyli rzek, które płyną w pobliżu wybrzeża i uchodzą bezpośrednio do morza, należą (od zachodu): Rega, Parsęta, Wieprza, Słupia, Łupawa, Łeba i Reda, które odwadniają garb moren fazy pomorskiej zlodowacenia Wisły. Dodatkowo zalicza się też rzeki Zalewu Wiślanego.

Poniższa tabela przedstawia najdłuższe rzeki Polski wraz z dorzeczem lub zlewiskiem, do którego uchodzą.

* Podana liczba w nawiasie dotyczy tylko części dorzecza znajdującej się na terenie Polski. Natomiast liczba poza nawiasem (bez gwiazdki) to całkowita powierzchnia dorzecza, obejmująca również obszary poza granicami Polski.

** Brak pełnych danych pomiarowych, wartości szacunkowe.

Wysokie i niskie stany wód

Powodzie w Polsce wykazują tendencję do występowania w ściśle określonych porach roku, kiedy pojawiają się najbardziej sprzyjające do ich tworzenia warunki. Wyróżniamy:

R7aheMwAHTMV7

Na mapie Polski zaznaczono na czerwono obszary powodziowe. Największe zagrożenie powodziowe występuje w Polsce południowej, północnej i na wybrzeżu. Największy obszar to ujście Wisły, a także regiony wodne Małej Wisły, Górnej Wisły (Wschodniej i Zachodniej) oraz Górnej i Środkowej Odry. Wyróżnia się także obszar Wisły w pobliżu Wrocławia, pomiędzy Wisłoką, Dunajcem i Rabą na południu Polski, w rejonie Warszawy. Następnie jest Warta w rejonie Gorzowa Wielkopolskiego, Narew i Biebrza w pobliżu Białegostoku, Odra u ujścia. Mapę podzielono na zlewiska Morza Bałtyckiego, dorzecza Wisły, Odry, Niemna, rzek przybrzeża Bałtyku, Pregoły. Dorzecze Wisły zajmuje wschodnią połowę Polski, na zachodzie obejmuje Gdańsk, Toruń, Łódź, Katowice. Dorzecze Odry obejmuje obszar przylegający do dorzecza Wisły, tym samym zachodnią połowę kraju. Dorzecze Niemna obejmuje wschodnią część województwa podlaskiego. Dorzecze Pregoły północne obszary województwa warmińsko‑mazurskiego, Dorzecze rzek przybrzeża Bałtyku północne obszary województw zachodniopomorskiego i pomorskiego.

Najniższe stany wód, zwane niżówkami, występują w Polsce najczęściej pod koniec lata (sierpień–wrzesień), kiedy obserwuje się stosunkowo niewielkie opady deszczu oraz duże parowanie wywołane wysokimi temperaturami powietrza. Znacznie rzadziej można je zaobserwować w okresie zimy (grudzień–luty), ponieważ duża część wód jest wtedy zretencjonowana w postaci grubej pokrywy śnieżnej.

Susze stanowią coraz większe zagrożenie dla polskich rzek, zwłaszcza w okresach długotrwałych upałów i niedoboru opadów. Zmiany klimatyczne powodują obniżenie poziomu wód, co prowadzi do zaburzeń ekosystemów wodnych, utrudnia żeglugę oraz ogranicza dostęp do wody dla rolnictwa i przemysłu. Niektóre rzeki, jak Wisła czy Warta, doświadczają coraz częstszych niżówek, co wpływa na jakość wody i życie organizmów wodnych. Konieczne są działania mające na celu poprawę retencji wodnej i racjonalne gospodarowanie zasobami wodnymi, aby zmniejszyć skutki suszy.

Żegluga w Polsce

Obecnie w Polsce żegluga śródlądowa stanowi niecały 1% udziału w całkowitych przewozach ładunków. Najważniejsze drogi śródlądowe w Polsce tworzą Odra i Wisła, zwłaszcza na odcinkach w rejonie okręgów przemysłowych czy dużych aglomeracji miejskich, takich jak Opole, Warszawa, Kraków, Wrocław, Kostrzyn nad Odrą, Gliwice, Płock. Znaczne wykorzystanie uregulowanych szlaków wodnych na Wiśle jest na odcinku Kraków – Oświęcim oraz Warszawa – Gdańsk, zaś na Odrze to odcinki od górnego do dolnego biegu rzeki (czyli praktycznie na całej długości rzeki). Wisła i Odra połączone są Kanałem Bydgoskim oraz Notecią i dolną Wartą. W okresie największego znaczenia śródlądowego transportu wodnego (lata 70. i 80. XX w.) maksymalne przewozy żeglugą śródlądową na polskich drogach wodnych wyniosły w 1980 r. około 22,25 mln ton, w tym na Odrze 16,64 mln ton.

Małe wykorzystanie dróg wodnych w Polsce wynika z kilku czynników. Jednym z ważniejszych są uwarunkowania naturalne związane z sezonowym zasilaniem rzek i dużymi wahaniami stanów wody. W rezultacie mamy okresy o niskich i wysokich stanach wód, w czasie których transport rzeczny jest utrudniony lub wręcz niemożliwy. Innym czynnikiem utrudniającym transport śródlądowy są zjawiska zlodzenia obserwowane na polskich rzekach. Ich występowanie i czas trwania są zmienne i różnią się w poszczególnych regionach kraju. Poważnym ograniczeniem rozwoju śródlądowego transportu wodnego w Polsce są również zaniedbania w zakresie odpowiedniej infrastruktury (dotyczące modernizacji, utrzymania i rozbudowy dróg wodnych). Według analiz Najwyższej Izby Kontroli:

• 90% wód śródlądowych nie spełnia warunków koniecznych do prowadzenia żeglugi śródlądowej z uwagi na płytkie tory wodne, nieodpowiednie wysokości mostów kolejowych oraz drogowych, awarie jazów oraz śluz, przerwy związane ze zlodzeniem rzek oraz wysokim stanem wód,

Do rozwoju żeglugi śródlądowej potrzeba dużych nakładów finansowych, przeznaczonych chociażby na regulację biegu rzek (np. budowanie tam i wałów, które zabezpieczają przed skutkami powodzi) czy pogłębianie koryta rzecznego i budowę kanałów łączących rzeki.

W Polsce niski udział transportu rzecznego w obsłudze potrzeb przewozowych jest utożsamiany z jego marginalnym znaczeniem w systemie transportowym Polski. Do szczególnie ważnych obszarów zastosowania tego transportu w Polsce należą:

• obsługa portów morskich, zwłaszcza Szczecina‑Świnoujścia,

• obsługa obrotów handlu zagranicznego, zwłaszcza w relacji z Niemcami,

• przewozy turystyczne w relacji Niemcy – Polska – Kaliningrad,

• przewozy pasażerskie przybrzeżne,

• przewozy kruszywa wydobywanego z dna rzeki.

Ponadto transport wodny śródlądowy mógłby zostać przystosowany do obsługi przewozów kombinowanych, w tym kontenerowych (transport intermodalnyintermodalnyintermodalny), rozwiązując tym samym problemy z obsługą tego rodzaju ładunku w transporcie samochodowym i kolejowym.

RSVcBVtXxNW3D

Zdjęcie przedstawia kontenerowiec na rzece. Jest on niebieski. Na pokładzie znajdują się kontenery. Z tyłu posiada wieżę z miejscem sterowania. W tle na brzegu rosną drzewa.

Perspektywy rozwoju

14 czerwca 2016 r. Rada Ministrów podjęła uchwałę w sprawie przyjęcia „Założeń do planów rozwoju śródlądowych dróg wodnych w Polsce na lata 2016–2020 z perspektywą do roku 2030”. Dokument tworzy perspektywę rozwoju żeglugi śródlądowej zgodną z tendencjami europejskimi w zakresie zrównoważonego rozwoju transportu, stanowiąc szansę wzrostu efektywności społeczno‑ekonomicznej systemu transportowego w Polsce. Planowane inwestycje mają stać się impulsem wzrostu konkurencyjności portów rzecznych i portów morskich u ujścia Odry i Wisły oraz aktywizacji regionów nadrzecznych. Zakłada się m.in. realizację inwestycji ważnych dla ochrony przeciwpowodziowej, produkcji energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych oraz rozwoju żeglugi pasażerskiej i turystycznej. Oprócz zwiększenia retencji i wykorzystania energetycznego rzek wyszczególniono rozbudowę trzech śródlądowych szlaków żeglugowych międzynarodowego znaczenia, przebiegających przez terytorium Polski. Są to:szlak E30 – łączący Morze Bałtyckie z Dunajem w Bratysławie, obejmujący na terenie Polski głównie rzekę Odrę, od Świnoujścia do granicy z Czechami;

• szlak E30 – łączący Morze Bałtyckie z Dunajem w Bratysławie, obejmujący na terenie Polski głównie rzekę Odrę, od Świnoujścia do granicy z Czechami

• szlak E40 – łączący Morze Bałtyckie w Gdańsku z Dnieprem w rejonie Czarnobyla i dalej przez Kijów, Nową Kachówkę i Chersoń z Morzem Czarnym, obejmujący na terenie Polski rzekę Wisłę od Gdańska do Warszawy, rzekę Narew oraz rzekę Bug do Brześcia;

• szlak E70 – łączący Holandię z Rosją i Litwą, a na terenie Polski obejmujący Odrę od ujścia Kanału Odra‑Hawela do ujścia Warty w Kostrzynie, drogę wodną Wisła – Odra oraz od Bydgoszczy dolną Wisłę i Szkarpawę lub Wisłę Gdańską.

R10FHyxS92FDV

Mapa Polski przedstawia drogi śródlądowe. Droga E30 biegnie od Dunaju w Bratysławie do Morza Bałtyckiego w Szczecinie. W Polsce przebiega Odrą przez Opole, Wrocław, Szczecin. Droga E40 biegnie od Morza Bałtyckiego w Gdańsku do Morza Czarnego w Odessie. W Polsce przebiega Wisłą i Bugiem przez Gdańsk, Bydgoszcz, Warszawę i Brześć. Droga E70 biegnie od Atlantyku w Antwerpii do Morza Bałtyckiego w Kłajpedzie. W Polsce przebiega Notecią i Wisłą przez Gorzów Wielkopolski, Bydgoszcz.

Jednym z efektów modernizacji śródlądowych dróg wodnych ma być również wzrost produkcji energii elektrycznej uzyskiwanej w elektrowniach wodnych.

R17QxXxQmwXd2

Grafika przedstawia korzyści z rozbudowy i modernizacji dróg śródlądowych. Są to produkcja energii przedstawiona jako platforma na wodzie, transport śródlądowy przedstawiony jako statek, ochrona przeciwpowodziowa przedstawiona jako dom chroniony wałami, turystyka przedstawiona jako żaglówki, przeprawa przedstawiona jako most, zbiornik retencyjny przedstawiony jako półokrągła misa wody. Ze zbiornika retencyjnego można otrzymać wodę dla rolnictwa przedstawionego jako traktor, wodę dla ludności przedstawioną jako zarys głowy, wodę dla przemysłu przedstawioną jako kominy fabryczne.