RkkgqfEIxaySr1
Ilustracja przedstawia flet prosty położony na zeszycie nutowym. Tytuł lekcji: Uczymy się grać na flecie prostym.

Uczymy się grać na flecie

Źródło: online-skills, źródło:, licencja: CC0.
1

Scenariusz dla nauczyciela:

R6aSKJ5V87pxz1
W prostokątnym polu znajduje się napis „Pobierz”. Jest to przycisk pozwalający na wyświetlenie, pobranie i zapisanie pliku zawierającego scenariusz lekcji - dokument w formacie pdf.
Źródło: online-skills, źródło:, licencja: CC0.

I. Indywidualna i zespołowa ekspresja muzyczna.

2. W zakresie gry na instrumentach. Uczeń:

1) gra na instrumentach ze słuchu lub/i przy pomocy nut (w zespole lub/i solo) na jednym lub kilku instrumentach melodycznych (do wyboru np. flet podłużny, flażolet /flecik polski/, pianino, keyboard, gitara, dzwonki, metalofon, ksylofon i inne) oraz perkusyjnych niemelodycznych:

a) schematy rytmiczne,

b) melodie,

c) proste utwory,

d) akompaniamenty;

4. W zakresie słuchania i percepcji muzyki. Uczeń:

3) rozpoznaje i analizuje utwory muzyczne określając ich elementy, nastrój i charakter, formułuje wypowiedzi, stosując pojęcia charakterystyczne dla języka muzycznego.

II. Język i funkcje muzyki, myślenie muzyczne, kreacja i twórcze działania.

1. Uczeń zna, rozumie i wykorzystuje w praktyce:

1) podstawowe pojęcia i terminy muzyczne (pięciolinia, klucz, nuta, pauza, wartość rytmiczna, dźwięk, gama, akord, akompaniament) oraz zależności między nimi;

2) określa podstawowe elementy muzyki (rytm, melodię, harmonię, agogikę, dynamikę, kolorystykę, artykulację).

2. Uczeń odczytuje i zapisuje elementy notacji muzycznej:

1) nazywa dźwięki gamy, rozpoznaje ich położenie na pięciolinii;

2) różnicuje wartości rytmiczne nut i pauz;

3) zna skróty pisowni muzycznej: repetycja, volty, da capo al fine;

4) zna podstawowe oznaczenia: metryczne, agogiczne, dynamiczne i artykulacyjne oraz fermatę;

5) potrafi posługiwać się symboliką beznutową (np. tabulaturą, fonogestyką, uproszczoną fonogestyką, tataizacją).

3. Uczeń wykazuje się znajomością i dokonuje podziału:

1) instrumentów muzycznych ze względu na źródło dźwięku – nazywa i charakteryzuje je.

III. Kultura muzyczna, narodowe i światowe dziedzictwo kulturowe. Uczeń:

1. zna repertuar kulturalnego człowieka, orientując się w sztandarowych utworach z dziejów historii muzyki i współczesnej kultury muzycznej oraz wartościowej muzyki popularnej;

3. poszukuje informacji o muzyce w wydawnictwach książkowych, multimedialnych i innych dostępnych źródłach.

Nauczysz się

rozpoznawać elementy budowy fletu prostego;

stosować prawidłową technikę gry na flecie prostym;

grać na flecie prostym melodię Mary miała małego baranka;

rozpoznawać słuchem barwę fletu prostego;

rozpoznawać słuchem flety w stroju: sopranowym, altowym, tenorowym, basowym.

Budowa fletu

R1aBaRPgls4km
Na ilustracji interaktywnej obraz Abrahama Bloemaerta „Flecista”. Obraz utrzymany jest w ciepłych kolorach, dominuje żółty, pomarańczowy, brązowy. Młody mężczyzna, ze strojnym kapeluszem na głowie, trzyma w prawej dłoni flet. Po lewej stronie obrazu widać ciemny dzban. Po naciśnięciu punktu interaktywnego, wyświetla się napis: Jest to obraz olejny na płótnie (69x58 cm) namalowany w 1621 roku przez Abrahama Bloemaerta, malarza i rytownika holenderskiego, jednego z założycieli szkoły malarstwa w Utrechcie. Twórczość artysty przypada na przełom okresu manieryzmu i wczesnego baroku. Obraz przedstawia młodego mężczyznę, który trzyma w dłoni flet.
Polecenie 1
Zapoznaj się z opisem alternatywnym utworu: Rondo ze suity Abdelazer autorstwa Henry’ego Purcella i odpowiedz na pytanie: Jakie instrumenty wykonują ten utwór?
Zapoznaj się z opisem alternatywnym utworu: Rondo ze suity Abdelazer autorstwa Henry’ego Purcella i odpowiedz na pytanie: Jakie instrumenty wykonują ten utwór?
RmNuT00NbgnVk
Na ilustracji interaktywnej portret Henry’ego Purcella. Kompozytor ma długie, ciemne włosy. Mężczyzna ma mocną budowę ciała. Ubrany jest w jedwabne szaty, jasną koszulę i czarny strój. Po naciśnięciu punktu interaktywnego wyświetla się napis: Utwór: Rondo ze suity Abdelazer Z.570 (fragment), autorstwa Henry’ego Purcella. Wykonawca: Jenni Olson i Daniel Kelley oraz pojawia się możliwość odtworzenia muzyki. Na nagraniu utwór przeznaczony na flet i fortepian. Partia fletu rozpoczyna się kilkoma dłuższymi, majestatycznymi dźwiękami, później flet wykonuje drobne wartości rytmiczne, a muzyka jest radosna i dość szybka.

Flet prosty jest jednym z najstarszych i najprostszych instrumentów muzycznych. Flet to instrument z grupy dętych drewnianych. Istnieje wiele rodzajów fletów, w szkole najczęściej używa się fletu sopranowego z palcowaniem renesansowym lub barokowym.

RrW5Btaw1mExY
Na ilustracji interaktywnej znajduje się flet prosty, wykonany z jasnego drewna. Po naciśnięciu punktu interaktywnego, wyświetla się napis: Flet prosty popularnie zwany „renesansowym” piąty otwór ma wyraźnie mniejszy od pozostałych. Przez to niektóre dźwięki mają inne palcowanie niż we flecie popularnie zwanym „barokowym” tzn. aby je zagrać, stosuje się inne chwyty niż we flecie barokowym.
R1RqOZUs1MkPD
Na ilustracji interaktywnej znajduje się flet prosty, wykonany z ciemnego drewna. Po naciśnięciu punktu interaktywnego wyświetla się napis: 1. Flet prosty popularnie zwany „barokowym” posiada u wylotu dwa podwójne otwory, reszta zaś, to otwory pojedyncze. Piąty otwór, licząc od ustnika, jest też wyraźnie większy niż we flecie „renesansowym”. Przez to niektóre dźwięki mają inne palcowanie niż we flecie popularnie zwanym „renesansowym” tzn. aby je zagrać, stosuje się inne chwyty niż we flecie „renesansowym”.

Zaletą w nauce gry na flecie jest to, że instrument ten jest mały i lekki, a do tego najczęściej można go rozłożyć na dwie lub trzy części, schować do piórnika i swobodnie zabrać ze sobą do szkoły. Klikaj w punkty interaktywne i poznaj szczegóły dotyczące budowy fletu.

RLVm9cChXTmi7
Na ilustracji interaktywnej rysunek przedstawiający rozłożony na dwie części - flet prosty. Na ilustracji znajdują się dwa punkty interaktywne, po naciśnięciu których pojawiają się informacje dodatkowe: 1. Główka nazywana jest również głowicą. Jej głównym elementem jest ustnik, który jest odpowiedzialny za powstawanie dźwięku. Powietrze wdmuchiwane przez grającego wpada w drgania, czego efektem jest powstanie dźwięku. 2. Korpus. Na korpusie instrumentu umieszczone są otwory. Podczas gry flecista zakrywa je lub odkrywa, co w efekcie daje skrócenie lub wydłużenie drgającego wewnątrz instrumentu słupa powietrza. Dzięki temu słyszymy dźwięki o różnej wysokości.

Flety ze względu na ich wielkość i skalę dzielą się na basowe, tenorowe, altowe i sopranowe. Klikaj w poszczególne stroje fletów i posłuchaj ich brzmienia.

R1XObAiJKI5rj
Na ilustracji interaktywnej znajdują się zdjęcia 4 grup fletów. Grupy podpisane są: bas, tenor, alt, sopran. Flety basowe są najdłuższe i mają metalowe klapy, służące do zakrywania otworów. Troszkę krótsze od fletów basowych są flety tenorowe, mają one metalowe klapki służące do zakrywania otworów znajdujących się najniżej. Jeszcze krótsze są flety altowe, niektóre z nich mają klapkę, służącą do zakrywania najniższej dziurki, inne nie mają wcale klapek. Najkrótsze są flety sopranowe, one wcale nie posiadają klapek. Przy każdej grupie znajduje się punkt interaktywny, po naciśnięciu go uruchamia się nagranie pokazujące barwę danego instrumentu. Wszystkie próbki to fragment zagrany przy użyciu tych samych chwytów fletowych na różnych fletach. Zagrana jest ta sama melodia, ale w różnych rejestrach. Flet basowy brzmi nisko i ciemno. A flet sopranowy jasno i dość piskliwie. Flety tenorowe i altowe mają brzmienie pośrednie.
Ciekawostka

Istnieją flety brzmiące jeszcze wyżej niż sopranowe – sopranino oraz flety brzmiące niżej niż basowe – subbasowe i subsubbasowe.

Zanim zaczniesz grać – pozycja ciała, ułożenie dłoni i palców, chwyty…

Na początek proponuję Ci wysłuchanie koncertowego wykonania utworu Antonio Vivaldiego, w którym flet gra partię solową. W tym czasie zapoznaj się z informacjami dotyczącymi pozycji ciała i trzymania fletu podczas gry. Zastosuj to w praktyce.

R1XSuz9E9rdHI
Na czarno-białej ilustracji portret Antonio VIvaldiego. Kompozytor ma długą białą perukę, z ułożonymi drobnymi loczkami. Ubrany jest w rozpiętą pod szyją - białą koszulę i obszerną szatę wierzchnią. W prawej ręce trzyma nuty. Po naciśnięciu punktu aktywnego wyświetla się napis: La notte z Koncertu g-moll RV 439 cz.I. Largo (fragment) autorstwa Vivaldiego. Wykonawca; Ensemble Matheus oraz pojawia się możliwość odtworzenia nagrania. Utwór wykonywany jest przez solistę flecistę z akompaniamentem instrumentów smyczkowych i klawesynu. Utwór w tempie wolnym. Początek przypomina skradanie się. Kilka dźwięków wolnych, kilka szybkich i pauza i tak kilkakrotnie. Później melodia fletu staje się bardziej ruchliwa i dynamiczna.

Prawidłowe trzymanie fletu

Na flecie będziesz grał palcami lewej i prawej ręki. Instrument ma jeden otwór pod spodem (0) i siedem otworów na górze (1‑7). Otwory te tworzą ciąg cyfrowy od 0 do 7. Początkiem ciągu jest otwór pod spodem, czyli 0. Klikaj w punkty interaktywne, aby zdobyć więcej informacji.

R12CqyFGWz4vQ
Ilustracja interaktywna przedstawia ułożenie rąk i palców na flecie. Na ilustracji znajdują się punkty interaktywne, opisujące każdy palec i każdy otwór fletu. Bliżej główki fletu znajduje się ręka lewa. Kciuk lewej dłoni zatyka dolny otwór. Palce wskazujący, środkowy i serdeczny - trzy górne dziurki fletu. Mały palec lewej dłoni nie bierze udziału w grze. Kciuk prawej dłoni podpiera flet od dołu. Palce wskazujący, środkowy, serdeczny i mały prawej dłoni zatykają dolne 4 dziurki.
Oznaczenie palców lewej i prawej dłoni, online‑skills, CC BY 3.0
RAXto5V2gi7og
Ilustracja interaktywna przedstawia ułożenie rąk i palców na flecie. Na ilustracji znajdują się punkty interaktywne, opisujące każdy palec i każdy otwór fletu. Bliżej główki fletu znajduje się ręka lewa. Kciuk lewej ręki zatyka dolny otwór. Palce wskazujący, środkowy i serdeczny trzy górne dziurki fletu. Mały palec lewej ręki nie bierze udziału w grze. Kciuk prawej ręki podpiera flet od dołu. Palce wskazujący, środkowy, serdeczny i mały prawej ręki zatykają dolne 4 dziurki.

Kilka wskazówek przed rozpoczęciem gry

  • Pamiętaj o wyprostowanej postawie nawet, jeżeli siedzisz. Unieś podbródek i patrz przed siebie.

  • Ustnik opieraj na dolnej wardze, górną przyłóż do brzegu ustnika, nie dotykaj nim zębów.

  • Otwory zakryj palcami, tak aby swobodnie leżały na instrumencie i zakrywały otwory instrumentu, nie zostawiaj szczelin, ponieważ wówczas flet będzie „piszczał”.

  • Podczas gry staraj się nie patrzeć na instrument.

  • Po skończeniu gry wnętrze fletu osusz wyciorem.

  • Nauka gry na każdym instrumencie wymaga cierpliwości i wytrwałości. Ćwicz codziennie, choćby po kilka minut.

Chwyty

Chwyt to odpowiednia dla każdego dźwięku kombinacja zakrytych i odkrytych otworów na flecie. Jak czytać diagramy chwytów? To proste:

  • Kółeczko zamalowane w całości to otwór zakryty

  • Kółeczko puste to otwór odkryty

  • Kółeczko zamalowane do połowy to otwór do połowy zakryty

R1WLbbsAlUmZA
Tabela chwytów na flet prosty sopranowy, online-skills, CC BY 3.0

Gramy na flecie

Za chwilę zagrasz pierwszy utwór pt. Mary miała małego baranka. Jest to bardzo łatwy utwór, ponieważ podczas jego grania wykorzystasz tylko trzy proste chwyty: gIndeks górny 1 - aIndeks górny 1 - hIndeks górny 1. Zanim zaczniesz uczyć się całej melodii, zagraj każdy z tych dźwięków oddzielnie. Zauważ, że będziesz grał tylko palcami lewej ręki, prawa zaś będzie służyła do podtrzymywania instrumentu.

Na początek dwa proste ćwiczenia. Zagraj je tyle razy, ile potrzebujesz, aby sprawnie grać każdy chwyt. Dla twojej wygody w pokazie slajdów pod każdą nutą będzie się wyświetlał flet z chwytem widziany z perspektywy grającego. Zamalowane otwory to te, które masz zakryć. Śledź zapis muzyczny i graj razem z melodią.

Rv4tyInHLoWdH
Na prezentacji proste ćwiczenie do wykonania na flecie. Nagraniu 8 dźwięków towarzyszy obraz pokazujący, jak należy ułożyć dłonie na flecie, aby zagrać właściwe dźwięki. Ćwiczenie składa się z dźwięków h a g a h a g a. Przez całe ćwiczenie tylna dziurka jest zakryta. Z przodu zakrywamy: jedną górną dziurkę, grając dźwięk h, dwie dziurki, grając dźwięk a, trzy dziurki, grając dźwięk g.
R1V5HPCYOgMlP
Na prezentacji proste ćwiczenie do wykonania na flecie. Nagraniu 8 dźwięków towarzyszy obraz pokazujący jak należy ułożyć dłonie na flecie aby zagrać właściwe dźwięki. Ćwiczenie składa się z dźwięków g a h a g a h a Przez całe ćwiczenie tylnia dziurka jest zakryta. Z przodu zakrywamy: trzy górne dziurki grając dźwięk g, dwie dziurki grając dźwięk a i jedną dziurkę grając dźwięk h.
Pokaz nr 2. Ćwiczenie gry na flecie, online-skills, CC BY 3.0

Jeżeli opanowałeś już te trzy chwyty, możesz zagrać utwór pt. Mary miała małego baranka.

RoGWhSOZJSTLQ1
Zapis nutowy piosenki „Mary miała małego baranka”. Piosenkę można zagrać umiejąc wykonać dźwięki g, a, h. Kolejne nuty w utworze to: h a g a h h h a a a h h h , h a g a h h h a a h a g. Na ilustracji, przy znaku repetycji, umieszczonym na końcu zapisu znajduje się punkt aktywny, pod którym ukryta jest informacja dodatkowa: Jest to znak repetycji, inaczej powtórzenia, tzn., że cały fragment trzeba zagrać dwa razy.

Sprawdź swoją wiedzę

RoVKdlWE6dZzm
Ćwiczenie 1
Odpowiedz na pytanie: Na ile części można rozłożyć flet prosty sopranowy?
R1OPgcLOsSKw1
Ćwiczenie 2
Odpowiedz na pytanie: Do jakiej grupy instrumentów zalicza się flet prosty?
R1aHADOizU0q41
Ćwiczenie 3
Odpowiedz na pytanie: Ile otworów ma flet prosty sopranowy?
Ćwiczenie 4

Wysłuchaj nagrań instrumentów, a następnie uporządkuj je w odpowiedniej kolejności.

RwgXxt7bnDaHd
Na nagraniu próbki brzmienia różnych rodzajów fletów, Flety są nagrane w następującej kolejności: flet basowy, flet altowy, flet tenorowy, flet sopranowy.
RhVvAIyGYOLKG
Uszereguj instrumenty od najniżej do najwyżej brzmiącego: flet altowy, flet tenorowy, flet basowy, flet sopranowy.

Uporządkuj flety od najniżej do najwyżej brzmiących. A. flet tenorowy, B. flet sopranowy, C. flet altowy, D. flet basowy.

Ćwiczenie 5

Połącz w pary obrazki przedstawiające chwyty dźwięków na flecie z ich zapisem na pięciolinii.

RjoxXXg9xzadC
R10kamwisaMdf
Odpowiedz na pytanie: Jakie dziurki fletu trzeba zatkać aby zagrać dźwięki g, a, h?

Dopasuj opis ułożenia palców na flecie do nazwy dźwięku. 1. Zakryta dolna dziurka i dwie górne dziurki na wierzchu fletu. 2. Zakryta dolna dziurka i trzy górne dziurki na wierzchu fletu. Nazwy dźwięków A. g B. a

RFvYoOxU06Tcz
Ćwiczenie 6
Odpowiedz na pytanie: którymi palcami lewej i prawej ręki nie zatykamy dziurek we flecie?
Rg1cBBRefssgb
Ćwiczenie 7
Podaj co najmniej dwa nazwiska kompozytorów, tworzących utwory przeznaczone na flet prosty.
Polecenie 2
Wyszukaj nazwiska sławnych flecistów różnych gatunków muzycznych. Podaj tytuły ich najbardziej znanych utworów.
Wyszukaj nazwiska sławnych flecistów różnych gatunków muzycznych. Podaj tytuły ich najbardziej znanych utworów.

Słownik pojęć

Alt
Alt

najniższy głos żeński; śpiewaczka o takim głosie; instrument muzyczny o skali zbliżonej do tego głosu.

Bas
Bas

najniższy głos męski; śpiewak o takim głosie; instrument muzyczny o skali zbliżonej do tego głosu.

Instrumenty dęte drewniane
Instrumenty dęte drewniane

instrumenty z grupy aerofonów, w których źródłem dźwięku jest pobudzane do drgań powietrze zamknięte w piszczałce. Instrumenty dęte drewniane dzielą się na wargowe i stroikowe.

Flet
Flet

dęty instrument muzyczny.

Kwartet
Kwartet

zespół kameralny złożony z czterech instrumentalistów lub czterech wokalistów.

Sopran
Sopran

najwyższy głos żeński; śpiewaczka o takim głosie; instrument muzyczny o skali zbliżonej do tego głosu.

Tenor
Tenor

najwyższy głos męski; śpiewak o takim głosie; instrument muzyczny o skali zbliżonej do tego głosu.

Słownik pojęć został opracowany na podstawie:

encyklopedia.pwn.pl

red. Andrzej Chodkowski, Encyklopedia muzyki, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1995.

Galeria dzieł sztuki

Biblioteka muzyczna

Bibliografia

red. Andrzej Chodkowski, Encyklopedia muzyki, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1995.