Wydrukuj Pobierz materiał do PDF Pobierz materiał do EPUB Pobierz materiał do MOBI Zaloguj się, aby skopiować i edytować materiał Zaloguj się, aby udostępnić materiał Zaloguj się, aby dodać całą stronę do teczki
R1FaGydVofOta
Na ilustracji port, w centralnej części bardzo duży statek. Z prawej i lewej strony mniejsze zacumowane statki. Na brzegu bardzo dużo osób oraz bryczek.

W samą porę. Przystąpienie Stanów Zjednoczonych do I wojny światowej

„Lusitania” po zdobyciu Błękitnej Wstęgi Atlantyku w 1907 r.
Źródło: LOC, domena publiczna.

„Wojna totalna” - tak chcieli widzieć wojnę, która wybuchła w 1914 roku, Niemcy. Trzeba przyznać, że wciągnęła w działania największe światowe potęgi. Także i Stany Zjednoczone. Czy przystąpienie tych ostatnich do wojny coś zmieniło w jej przebiegu?

Wprowadzenie

Rm54LS0t2CRye
Nagranie video. Na początku wyświetla się plansza z tytułem „I wojna światowa. Sojusze. Układ sił”. Potem ukazuje się mapa Europy z konturami państw. Następnie pojawia się prof. dr hab. Andrzej Chwalba z Uniwersytetu Jagiellońskiego. Mężczyzna siedzi na kanapie w przyciemnionym pokoju. W tle fragment dużego lustra i lampa. Nagranie zawiera różnej jakości czarno‑białe fotografie armii tureckiej z 1915 roku, cara Bułgarii Ferdynanda I, armii amerykańskiej w I połowie XX wieku, chińskich robotników z 1918 roku. Niewyraźne fragmenty filmu z przemarszem wojsk alianckich. Plansza końcowa z napisami: wystąpił prof. dr hab. Andrzej Chwalba, w filmie wykorzystano materiały fotograficzne Biblioteki Kongresu USA, muzyka „Marsz wojskowy” Charles Camille Saint- Saëns, scenariusz i realizacja Contentplus.pl, na zlecenie Uniwersytetu Wrocławskiego, w ramach projektu "E‑podręczniki do kształcenia ogólnego”, czerwiec 2014.
Polecenie 1

Wysłuchaj wykładu i odpowiedz na pytania.

  • Ile sojuszników miały państwa centralne, a ilu – ententa?

  • Jaką rolę odegrało przystąpienie do wojny Stanów Zjednoczonych?

Ra6jcCzWG0goU
(Uzupełnij).
Źródło: Learnetic SA, licencja: CC BY 4.0.

Kiedy to było?

RP8wClAKjEL5e
I wojna światowa. 1916 w połowie roku Niemcy rozpoczynają nieograniczoną wojnę podwodną , 4.1917 Stany Zjednoczone wypowiadają wojnę Niemcom
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
j0000008UTB3v25_0000000W

Z amerykańskiej perspektywy

Gdy rozpoczęła się wojna w Europie, Stany Zjednoczone decyzją jej prezydenta Woodrowa Wilsonaj0000008UTB3v25_000tp001Woodrowa Wilsona [czyt.: łudroł łilson] ogłosiły neutralność. Wprowadziły też zakaz udzielania pożyczek walczącym stronom konfliktu. Z czasem utrzymanie tej decyzji stało się jednak niemożliwe z ekonomicznego punktu widzenia. Finansowe realia były takie, że państwa ententy kupowały w Ameryce broń i żywność, a ze względu na wzrastające potrzeby starały się o przyznanie kolejnych kredytów.

Blokada morska wprowadzona przez ententę sprawiła natomiast, że państwa centralne zostały praktycznie pozbawione możliwości handlowania z Amerykanami. Początkowo nie wyrządziło to zbyt dotkliwych szkód, gdyż były one samowystarczalne żywnościowo, a do tego stosowały skuteczną politykę rabunkową na zdobytych w Europie obszarach. Jednak punktem zapalnym w stosunkach Stanów Zjednoczonych z Cesarstwem Niemieckim stała się – wymierzona w Brytyjczyków – akcja morska. Niemieckie łodzie podwodne atakowały statki handlowe i pasażerskie na wodach brytyjskich. Wśród ofiar byli także obywatele amerykańscy, co wzburzyło opinię publiczną w Ameryce.

Ciekawostka

Szczególnie głośna stała się sprawa Lusitanii”, luksusowego parowca transatlantyckiego, który zatonął na Atlantyku 7 maja 1915 roku, po storpedowaniu przez niemiecki okręt. Rząd amerykański zaczął wówczas rozważać mobilizację sił. Właśnie te reakcje sprawiły, że Niemcy, nie chcąc psuć swoich relacji z Waszyngtonem, przez pierwsze lata wojny mimo wszystko rzadko sięgały po tę metodę walki.

j0000008UTB3v25_000tp001
j0000008UTB3v25_00000015

Nieograniczona wojna podwodna

Na zmianę stanowiska Niemców wpłynęła nieudana i wyczerpująca ofensywa pod Verdun latem 1916 roku. W konsekwencji wymieniono wówczas dowództwo niemieckie. Szefem sztabu generalnego został Paul von Hindenburgj0000008UTB3v25_000tp002Paul von Hindenburg [czyt.: fon hindynburg], a nowym kwatermistrzem – Erich Ludendorffj0000008UTB3v25_000tp003Erich Ludendorff [czyt.: ludydorf]. Byli oni zwolennikami wojny prowadzonej zdecydowanie i przy pełnej mobilizacji społeczeństwa niemieckiego, jako najskuteczniejszej drogi do zwycięstwa. Miała to być „wojna totalna”wojna totalna„wojna totalna” – twórcą tego pojęcia był właśnie Ludendorff, który wprowadził je do teorii wojskowości już po zakończeniu I wojny światowej, lecz zastosował praktycznie jeszcze w trakcie jej trwania. Ważną częścią nowej taktyki stała się nieograniczona wojna podwodnanieograniczona wojna podwodnanieograniczona wojna podwodna, prowadzona bez przestrzegania prawa międzynarodowego dotyczącego nieatakowania statków państw neutralnych, o czym ostrzeżono ich rządy.

Wbrew nadziejom Niemców taktyka ta nie zdołała złamać morskiej przewagi Brytyjczyków, chociaż bardzo zaszkodziła ich gospodarce. Natomiast skutecznie zmieniła politykę Stanów Zjednoczonych. Atlantyckie szlaki transportowe z powodu działań Niemców stały się tak niebezpieczne, że zaczęło to zagrażać amerykańskiej gospodarce. Poza tym, co oczywiste, na zatapianych statkach licznie ginęli Amerykanie. Na początku lutego 1917 roku zerwano stosunki dyplomatyczne z Niemcami. Nie oznaczało to jeszcze przystąpienia do wojny. Tymczasem państwom ententy coraz bardziej zaczęło na tym zależeć.

wojna totalna
nieograniczona wojna podwodna
j0000008UTB3v25_000tp002
j0000008UTB3v25_000tp003
j0000008UTB3v25_0000001F

Sprawa Meksyku

Ambicje Niemców sięgały jednak dalej. Celem misternie przygotowanej (oczywiście tajnej) akcji dyplomatycznej stała się destabilizacja sytuacji w Stanach Zjednoczonych. Rzesza postanowiła skłócić z USA Meksyk, sąsiadujący z nimi od południa. Na wypadek wojny z Waszyngtonem złożyła władzom Meksyku ofertę… sojuszu. Na czym miał polegać zysk południowego sąsiada? Sięgając do zadawnionych animozji między obu państwami w Ameryce, Niemcy oferowali temu państwu pomoc w odzyskaniu ziem zagarniętych przez Stany Zjednoczone w wojnie 1846‑1848 roku. Realizacja tego planu oznaczałaby oderwanie pokaźnej liczby amerykańskich stanów. Ujawnienie tych informacji w prasie wywołało burzę. Wilson uznał wówczas, że ma realne i wystarczające poparcie opinii publicznej dla wojny z Niemcami. 6 kwietnia 1917 roku wypowiedział im wojnę – wniosek w tej sprawie przedstawiony Kongresowi przeszedł znaczną większością głosów. Niemcy do końca mieli nadzieję, że Stany Zjednoczone nie zechcą się angażować się w europejski konflikt.

Ciekawostka
Rr97CRGOhc0ym
Telegram Zimmermanna
Źródło: The U.S. National Archives, Telegram Zimmermanna, 1917.

Telegram Zimmermanna [czyt.: cimerman], odszyfrowany przez Brytyjczyków, doprowadził do odkrycia tajników negocjacji niemiecko‑meksykańskich.

j0000008UTB3v25_0000001Q

Długo oczekiwana zmiana układu sił

W początkach 1917 roku ententa omal nie przegrała wojny z Niemcami. Decyzja Stanów Zjednoczonych była więc dla niej kluczowa. Alianci zachodni byli silni w dziedzinach, które nie dawały szans na decydujące zwycięstwo nad państwami centralnymi, czyli na morzu i w koloniach. Wprawdzie przystąpienie Japonii do wojny po stronie ententy (na mocy dawnego sojuszu z Wielką Brytanią) w 1914 roku sprowadziło się w zasadzie do zajęcia posiadłości niemieckich w Chinach i na środkowym Pacyfiku, nie zmieniło jednak w żadnym razie biegu wojny. Utrata kolonii nie uderzyła w gospodarkę Niemiec.

Działania wojenne najszybciej i najskuteczniej osłabiły Rosję i Francję. Wielka Brytania, nękana podwodną agresją niemiecką, także zaczęła popadać w tarapaty. Niewiele brakowało, aby głód zmusił ją do kapitulacji. Do tego Anglii powoli kończyły się zasoby finansowe, co w sytuacji uzależnienia od amerykańskich dostaw żywności i broni było niebezpieczne. Pod koniec 1916 roku zaczęto się w Londynie obawiać, że w następnym roku prezydent republiki amerykańskiej będzie mógł, jeśli zechce, dyktować nam warunki.

Amerykanie rozpoczęli wojnę najpierw poprzez użycie floty wojennej. Szerokim strumieniem popłynęła do Europy pomoc finansowa i materialna. Dopiero po wielu miesiącach wojska amerykańskie weszły do akcji na lądzie. Oznaczało to olbrzymie wzmocnienie obozu państw ententy. Niemcom pozostała wiara, że zdołają pokonać Francję, zanim losy wojny odmieni amerykański potencjał przemysłowy. Najbardziej jednak liczyły na kryzys, związany ze zmianą władzy w Rosji po rewolucji lutowej 1917 roku. Pomoc w dotarciu do Piotrogrodu, udzielona Leninowij0000008UTB3v25_000tp004Leninowi przez niemiecki wywiad, miała służyć dalszej destabilizacji Rosji, i pośrednio uderzyć w całą ententę.

j0000008UTB3v25_000tp004
j0000008UTB3v25_0000001Z

Zamiast podsumowania

Ćwiczenie 1
R1TNMGh6IZTHN1
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 2

Wyjaśnij jak Wilson widział przyszłość dyplomacji?

Ra6jcCzWG0goU
(Uzupełnij).
Źródło: Learnetic SA, licencja: CC BY 4.0.
Aplikacje dostępne w
Pobierz aplikację ZPE - Zintegrowana Platforma Edukacyjna na androida