Zdjęcie przedstawia kartę z zapisem nutowym, która leży na czarno-białych klawiszach fortepianu.
Zdjęcie przedstawia kartę z zapisem nutowym, która leży na czarno-białych klawiszach fortepianu.
N- Gustav Mahler w symfonicznym uniwersum przełomu wieków.
Źródło: Pixabay, domena publiczna.
bg‑yellow
W samym sednie
XIX wieczna symfonika po Beethovenie
Na temat XIX‑wiecznej symfoniki następująco wypowiedział się Bohdan Pociej:
Symfonia romantyczna jest dziełem romantycznej wyobraźni kompozytorskiej, różnej od wyobraźni klasycznej, ale zarazem innej, niż wyobraźnia Beethovenowska. Wyobraźni, której konstytutywnymi cechami są: fantastyczność, […] subiektywizm, przemienność stanów skrajnych: marzycielstwa i aktywności. Romantycy, niezależnie od związków z klasycznym myśleniem formalnym, przejmują w symfonii drogę Beethovena. A to znaczy, że w symfonii w nowy już sposób odbija się świat, rzeczywistość – inaczej, szerzej, wieloaspektowo; nie tylko idee i prądy duchowe, ale i cała wielobarwna uroda świata, powierzchnia zjawisk”.
Źródło: Ruch Muzyczny (1987, XXXI nr 2).
Wraz z odejściem od systemu tonalnego dur‑moll mogło się wydawać, że symfonia przekształci się w gatunek historyczny. Jednak kompozytorzy XX wieku nie porzucili tej formy – przeciwnie, podjęli próbę jej przedefiniowania, dostosowując ją do nowego języka dźwiękowego. Mimo pojawiającej się tendencji do redukcji aparatu wykonawczego – co można odczytać jako reakcję na rozmach Symfonii tysiącaGustava Mahlera (1910) – symfonia pozostała żywym i twórczo rozwijanym gatunkiem. Szczególnie wyraźnie zaznaczyło się to w nurcie neoklasycznymNeoklasycyzmneoklasycznym, który łączył inspiracje historyczne z nowoczesnym warsztatem kompozytorskim (np. Symfonia klasyczna Sergiusza Prokofiewa). Jednocześnie wielu twórców kontynuowało tradycję symfonii wokalno‑instrumentalnych, integrując formę symfoniczną z poetyckim i duchowym przekazem – przykładem mogą być III SymfoniaKarola Szymanowskiego (1882–1937 ) czy III Symfonia Symfonia pieśni żałosnych Henryka Mikołaja Góreckiego (1933–2010).
symfonia wokalno‑instrumentalna
to odmiana symfonii, w której oprócz orkiestry występują głosy ludzkie – soliści, chór lub oba te elementy – a tekst śpiewany staje się integralną częścią formy muzycznej.
📻 Z radiowych doniesień... - krótka nota biograficzna Mahlera
Gustav Mahler urodził się w rodzinie żydowskiego kupca (…). Pochodzenie zamykało mu drogę do najważniejszego muzycznego stanowiska w Cesarstwie Austriackim - dyrygenta Opery Wiedeńskiej. Nikt też nie przypuszczał, że starzejący się muzyk zdobędzie serce najpiękniejszej kobiety w Europie. A jednak Mahler potrafił zdobyć wszystko. (…) W lutym 1897 roku przyjął chrzest, co umożliwiło mu zdobycie wymarzonej dyrekcji Opery Wiedeńskiej. Odniósł wiele sukcesów, był bowiem w swej pracy pedantycznie dokładny. Był również tyranem, co z jednej strony gwarantowało absolutną precyzję realizacji jego artystycznych zamierzeń, z drugiej zaś - było źródłem narastajacych konfliktów. Po dziesięciu latach Mahler traci stanowisko. (…) Intensywna praca w Stanach Zjednoczonych, znaczona prawdziwymi triumfami Mahlera-dyrygenta, olśniewającego w Metropolitan Opera i w Filharmonii Nowojorskiej, nie odmieniła już kolei jego życia osobistego. (…) Gustav Mahler nie był za życia zbyt ceniony jako kompozytor - jego muzykę, opartą na wątkach literackich, zestawiającą cytaty z najtrywialniejszych utworów miejskiego folkloru Wiednia z najszlachetniejszymi przejawami własnej inwencji, określano wzgardliwym mianem „Kapellmeistermusik”. Chwalono instrumentację i znajomość orkiestry, lecz odmawiano tej muzyce głębszego znaczenia. Dopiero epoka postmodernizmu, otwarta na wielowątkowość postrzegania świata była w stanie w pełni oddać hołd dziełom Mahlera”.
Gustav Mahler był wybitnym austriackim dyrygentem i kompozytorem tworzącym w nurcie neoromantyzmuneoromantyzmneoromantyzmu. W wieku 15 lat rozpoczął naukę w Konserwatorium Wiedeńskim, gdzie studiował grę na fortepianie i kompozycję, a następnie kontynuował edukację muzykologiczną na Uniwersytecie Wiedeńskim. Już w okresie studiów ujawnił swój talent kompozytorski.
neoromantyzm
to kierunek stylistyczny XX wieku, który nawiązuje do emocjonalnej ekspresji, melodyczności i form muzyki romantycznej, łącząc je często z nowoczesnymi środkami wyrazu oraz harmoniczną innowacyjnością.
Po ukończeniu nauki skoncentrował się przede wszystkim na karierze dyrygenckiej, szczególnie w operze. Przełomowym momentem okazało się poprowadzenie w 1885 roku w Pradze Pierścienia Nibelunga Ryszarda Wagnera – wykonanie to przyniosło mu uznanie i stanowisko asystenta Artura Nikischa. Wyjątkowe zdolności Mahlera jako dyrygenta przyczyniły się do jego błyskotliwej kariery – został zaangażowany zarówno przez nowojorską Metropolitan OperaMetropolitan OperaMetropolitan Opera, jak i Filharmonię Wiedeńską. Szczególnie ceniono go za interpretacje dzieł Wagnera i Beethovena.
Metropolitan Opera
Obecnie mieści się w Metropolitan Opera House w kompleksie Lincoln Center for the Performing Arts na Manhattanie, otwartym w 1966 roku. Jest to największa sala operowa na świecie, mogąca pomieścić 3850 widzów. (znana również jako The Met) to amerykańska instytucja operowa z siedzibą w Nowym Jorku, działająca od 1883 roku.
W 1897 roku objął stanowisko dyrektora Opery Wiedeńskiej, wynosząc ją do rangi jednej z najważniejszych scen operowych w Europie. Kompozytorski dorobek Mahlera obejmuje przede wszystkim symfonie, które za jego życia nie cieszyły się szerokim uznaniem. Dziś uważany jest za jednego z najwybitniejszych symfoników przełomu XIX i XX wieku.
Polecenie 1
W poniższym portrecie zamieszczono ukryty punkt, zawierający fragment jednej z symfonii. Zapamiętaj ją wraz z nazwiskiem wybitnej postaci dyrygenta.
R1KHdVMSgfOER
Ilustracja interaktywna przedstawia zdjęcie portretowe Gustava Mahlera. Mężczyzna siedzi na krześle z delikatnym uśmiechem na twarzy. Ubrany jest w garnitur, białą koszulę i muszkę. Artysta nosił okulary. Dodatkowo na ilustracji umieszczono następujące informacje: utwór muzyczny Gustav Mahler, Symfonia No. 5, Adagietto. Kompozycja posiada umiarkowane tempo. Cechuje się hymnicznym charakterem.
Ilustracja interaktywna przedstawia zdjęcie portretowe Gustava Mahlera. Mężczyzna siedzi na krześle z delikatnym uśmiechem na twarzy. Ubrany jest w garnitur, białą koszulę i muszkę. Artysta nosił okulary. Dodatkowo na ilustracji umieszczono następujące informacje: utwór muzyczny Gustav Mahler, Symfonia No. 5, Adagietto. Kompozycja posiada umiarkowane tempo. Cechuje się hymnicznym charakterem.
Studio fotograficzne A. Dupont (rodzina Dupont), „Portret Gustava Mahlera”, 1909, Biblioteka Kongresu Stanów Zjednoczonych, Waszyngton, wikimedia.org, domena publiczna (ilustracja); Gustav Mahler, Symfonia No. 5, Adagietto, 1902, online-skills, CC BY 3.0.
Skąd taka pasja?
Tymczasem starszy od Mahlera- Anton Bruckner (1824–1896), zanim został znanym symfonikiem, był przede wszystkim ....organistą! Stał się dla niego jednym z wzorców do naśladowania. Nic więc w tym dziwnego, bowiem w latach 60. XIX wieku zaczął komponować symfoniesymfoniasymfonie, czerpiąc inspirację właśnie z muzyki organowej, a także z polifonii i klasycznych form. Fascynowało go łączenie tradycji z monumentalnym brzmieniem. Symfonie Brucknera opierają się na czteroczęściowym układzie, ale poszczególne części często spajane były wspólnym materiałem tematycznym.
symfonia
sonata zinstrumentowana na orkiestrę.
W ciągu swojego życia Bruckner skomponował dziewięć numerowanych wielkich symfonii, które wyróżniają się m.in.: – potężnym, niemal katedralnym brzmieniem, – rozbudowaną harmonią i bogatą fakturą, – duchowym charakterem i poczuciem majestatu, – imponującym wykorzystaniem orkiestry
- budową czteroczęściową (z wyjątkiem ostatniej – nieukończonej)
Szczególnym upodobaniem Brucknera było rozpoczynanie symfonii efektem szmerowym, tremolemtremolotremolem smyczków lub długo brzmiącym dźwiękiem w niskim rejestrze. Potęgowało to efekt mistycyzmumistycyzmmistycyzmu.
tremolo
(z jęz.wł. drżąco) specyficzny rodzaj artykulacji muzycznej polegającej na szybkiej i wielokrotnej zamianie dwóch dźwięków lub współbrzmień różnej wysokości; tremolando.
mistycyzm
prąd filozoficzno‑religijny uznający możliwość łączenia się duszy ludzkiej z Bogiem.
Polecenie 2
Wysłuchaj IV Symfonii Es‑dur RomantycznejBrucknera, w której kompozytor wprowadza programowość. Zwróć uwagę na nastrój mistycyzmu, zawiązujący się w pierwszych taktach dzieła.
RCaeYOUmSch6l
Utwór: IV Symfonia Es-dur (Romantyczna), autorstwa: A. Brucknera. Kompozycja posiada umiarkowane tempo. Cechuje się miłosnym, spokojnym charakterem.
Utwór: IV Symfonia Es-dur (Romantyczna), autorstwa: A. Brucknera. Kompozycja posiada umiarkowane tempo. Cechuje się miłosnym, spokojnym charakterem.
A. Bruckner, IV Symfonia Es-dur „Romantyczna”, online-skills, CC BY 3.0.
A. Bruckner, IV Symfonia Es-dur „Romantyczna”, online-skills, CC BY 3.0.
Utwór: IV Symfonia Es-dur (Romantyczna), autorstwa: A. Brucknera. Kompozycja posiada umiarkowane tempo. Cechuje się miłosnym, spokojnym charakterem.
Odwołania Mahlera do tradycji muzycznej
Podobne zabiegi- rodzaj wręcz mistycyzmu- dostrzegalny jest wyraźnie również w kompozycjach Gustawa Mahlera. Kompozytor koncentrował się – podobnie jak Bruckner – na gatunku symfonii oraz – odmiennie – na pieśni. W swojej twórczości Mahler nawiązywał do różnych kompozytorów, tj.:
L. van Beethovena (w zakresie techniki przetworzeniowej i idei symfonii wokalno‑instrumentalnej),
F. Schuberta (pieśniowość),
R. Wagnera (wzorując się na jego harmonice oraz technice ),
A. Brucknera (polifonia i monumentalność formy),
H. Berlioza (połączenie symfonii z gatunkami wokalno‑instrumentalnymi).
Innymi inspiracjami były: muzyka orkiestr wojskowych oraz muzyka ludowa austriacka i żydowska.
Warto podkreślić, że wielu kompozytorów opierało swój rozwój artystyczny na tradycyjnych rozwiązaniach, czerpiąc z nich inspirację do kształtowania własnego, indywidualnego języka muzycznego. Już Beethoven, wcześniej niż inni, zaczął eksperymentować z układem części cyklu symfonicznego, umieszczając marsz żałobny jako drugą część symfonii. Interesujące przemiany dotyczyły również sposobu kształtowania linii tematycznych. Ten ostatni z Klasyków WiedeńskichKlasycy wiedeńscyKlasyków Wiedeńskich – choć niektórzy uznają go już za pierwszego z Romantyków – jako jeden z pierwszych kompozytorów rozwijał całą symfonię z jednego motywu (np. V Symfonia). Co więcej, rozpoczął proces monumentalizacji formy i dokonał przełomowej syntezy gatunku symfonicznego z muzyką wokalną w IX Symfonii.
Klasycy wiedeńscy
to trzej wybitni kompozytorzy okresu klasycyzmu muzycznego – Joseph Haydn, Wolfgang Amadeus Mozart i Ludwig van Beethoven– których twórczość ukształtowała kanon muzyki europejskiej XVIII wieku, charakteryzując się klarownością formy, równowagą, harmonią i rozwinięciem takich gatunków jak symfonia, sonata czy kwartet smyczkowy.
Z kolei Schubert, w swojej Symfonii h‑moll Niedokończonej, zdecydował się na dwuczęściową konstrukcję. W jego twórczości instrumenty dęte zaczęły uzyskiwać równowagę względem smyczków, co umożliwiło wzbogacenie kolorytu brzmieniowego orkiestry. U Schumanna natomiast prowadząca melodia nie pojawiała się od razu, lecz wyłaniała się stopniowo w toku narracji muzycznej, co prowadziło do zacierania tradycyjnej okresowości.
W zakresie harmonii i tonalności coraz częściej sięgano po tonacje molowe. Zmienność tonalna i modulacyjność nabierały znaczenia, jako środki intensyfikujące ekspresję dzieła muzycznego.
W twórczości Gustava Mahlera wszystkie te tendencje osiągają kulminację. Jego symfonie cechuje niezwykły rozmach formalny, emocjonalna intensywność oraz integracja różnych gatunków – zwłaszcza pieśni i muzyki orkiestrowej.
Gustav Mahler wielokrotnie mówił:
Symfonia znaczy dla mnie budowanie świata wszelkimi możliwymi środkami istniejących technik”.
To zdanie implikuje istotę stylu symfonicznego kompozytora. Twierdził on również, że wszystkie jego symfonie przekazują treść życia. Muzyka była zatem dla niego rodzajem autobiografii, miejscem do wyrażenia światopoglądu.
W XIX w. powstają jego cztery symfonie. Wśród nich znajdują się kompozycje wokalno‑instrumentalne: II Symfonia c‑moll na sopran, alt, chór i orkiestrę oraz III Symfonia d‑moll na alt, chór żeński, chór chłopięcy i orkiestrę. Cykl symfonii rozbudowany jest nawet do.... sześciu części (w Trzeciej Symfonii)! Często też wykorzystywał materiał swoich pieśni – przykładem może tu być IV Symfonia G‑dur, w której finale umieszczona jest pieśń z cyklu Czarodziejski róg chłopca.
Polecenie 3
Wysłuchaj I Symfonię D‑dur zwaną „Tytan”, której inspiracją był poemat pod tym samy tytułem Jeana Paula, opowiadający o genialnej jednostce i jej autodestrukcji.
RoiIQ2x7CVwDE
Utwór: I Symfonia D-Dur (Tytan), autorstwa: G. Mahler. Kompozycja posiada wolne tempo. Cechuje się spokojnym charakterem.
Utwór: I Symfonia D-Dur (Tytan), autorstwa: G. Mahler. Kompozycja posiada wolne tempo. Cechuje się spokojnym charakterem.
G. Mahler, I Symfonia D-dur „Tytan”, cz. 3, online-skills, CC BY 3.0.
G. Mahler, I Symfonia D-dur „Tytan”, cz. 3, online-skills, CC BY 3.0.
Utwór: I Symfonia D-Dur (Tytan), autorstwa: G. Mahler. Kompozycja posiada wolne tempo. Cechuje się spokojnym charakterem.
Charakterystyczne dla twórczości Mahlera jest również łączenie muzyki wysokiej i popularnej. Sam Mahler uważał, że jego muzyka to odgłosy natury, odzwierciedlenie świata absolutuabsolutabsolutu. Było to słyszalne w zaprezentowanej przed chwilą symfonii. Ponadto dużą wagę przywiązywał do brzmienia orkiestry – obsada wykonawcza jego kompozycji jest ogromna, mimo że kompozytor często operuje cienką fakturą.
muzyka wysoka
(inaczej muzyka poważna) to gatunek muzyki charakteryzujący się złożoną formą, wysokim poziomem artystycznym i estetycznym, tworzony z myślą o odbiorze intelektualnym i emocjonalnym, zwykle wykonywany na koncertach lub w operach, w przeciwieństwie do muzyki rozrywkowej czy ludowej.
absolut
w filozofii: byt samoistny, niezależny, nieograniczony.
VIII Symfonia Mahlera – monumentalna Symfonia tysiąca
Za najbardziej monumentalne dzieło Mahlera, znacznie wyróżniające się w twórczości kompozytora, uważana jest VIII Symfonia, nazywana Symfonią Tysiąca, z uwagi na liczbę muzyków biorących udział w jej wykonaniu. Swoją premierę miała 12 września 1910 roku w gmachu monachijskiej Neue Musikfesthalle. Dzieło szybko zyskało popularność i okazało się sukcesem kompozytorskim Mahlera.
RmRwbRWmI4lUQ
Ilustracja przedstawia zdjęcie czarno-białe przed koncertem. Na zdjęciu jest tysiąc muzyków przygotowujących się do premiery VIII Symfonii Mahlera. Każdy trzyma jakiś instrument.
Tysiąc muzyków przed premierą VIII Symfonii Mahlera, 1916, Filadelfia, Stany Zjednoczone, dwutygodnik.com, CC BY-NC-ND 3.0 PL.
RcVKn3hoIqodO
Ilustracja przedstawia Wenezuelską Narodową Orkiestrę Symfoniczną im. Simóna Bolívara, podczas wykonywania VIII Symfonii (Symfonii Tysiąca) Mahlera. Wiekszość wykonawców ubrana jest na czarno. Kobiety mają na ramionach niebieskie chusty.
Alexander Vinogradov (fot.), Simón Bolívar Symphony Orchestra of Venezuela (Wenezuelska Narodowa Orkiestra Symfoniczna im. Simóna Bolívara) w trakcie wykonywania VIII Symfonii (Symfonii Tysiąca) Mahlera, 2011, Filharmonia w Los Angeles, Stany Zjednoczone, darkhoneybass.info, CC BY 3.0.
Strukturalnie dzieło stanowi syntezę symfonii i kantatykantatakantaty. Potężna orkiestra, licząca prawie 200 osób, stanowi muzyczne tło do partii chóralnych (trzy chóry to 800 osób) oraz solistów (8 osób). Dzieło początkowo miało składać się z czterech programowych części, jednak podczas procesu część druga wchłonęła pozostałe dwie, ostatecznie zmieniając kompozycję na dwuczęściową. Pierwszą jest łaciński hymnVeni Creator Spiritus, a druga napisana została na podstawie FaustaJohanna Wolfganga von Goethego. Obydwa teksty łączy motyw miłości, o którą w pierwszej części proszą wierni, a w drugiej staje się wiecznym źródłem stworzenia.
kantata
uroczysty utwór wokalno‑instrumentalny
Polecenie 4
Wysłuchaj słynnego hymnu Veni Creator- zwróć uwagę na instrument, który rozpoczyna ten fragment muzyczny. Ogarnij uchem skład instrumentalno‑wokalny. Poczuj potęgę i siłę dźwięków na najlepszym sprzęcie audio, jakim masz... Warto! Przyjrzyj się również wszystkim fotografiom na tej stronie i zwróć uwagę na miejsca wykonania tego utworu- giganta.
ROTotAxGhIwGA
Ilustracja interaktywna przedstawia czarno‑białe zdjęcie z orkiestrą symfoniczną podczas wykonywania VIII Symfonii „Tysiąca” Mahlera. Dodatkowo na ilustracji umieszczono następujące informacje: utwór muzyczny Gustav Mahler, Symfonia No. 8 „Tysiąca”, Veni Creator Spiritus. Kompozycja posiada umiarkowane tempo. Cechuje się hymnicznym charakterem.
Ilustracja interaktywna przedstawia czarno‑białe zdjęcie z orkiestrą symfoniczną podczas wykonywania VIII Symfonii „Tysiąca” Mahlera. Dodatkowo na ilustracji umieszczono następujące informacje: utwór muzyczny Gustav Mahler, Symfonia No. 8 „Tysiąca”, Veni Creator Spiritus. Kompozycja posiada umiarkowane tempo. Cechuje się hymnicznym charakterem.
Gustav Mahler, Symfonia No. 8 „Tysiąca”, Veni Creator Spiritus, 1910, online-skills, CC BY 3.0.
Kosmiczny wymiar treściowy realizuje (…) sfera tonalna utworu. Zasadnicza tonacja symfonii, Es‑dur, od czasów Mozarta i Beethovena była zarezerwowana dla kategorii najważniejszych – takich jak Bóg, Kosmos, duchowość, ideowość, wiara, modlitwa. Mahlerowski hymn do Ducha świętego nawiązuje więc do tych tradycji, a wybór tonacji doprecyzowuje intencję i charakter przesłania religijnego.
R1atAQwbRv4qO
Ilustracja interaktywna przedstawia: Gustav Mahler, „VIII Symfonia” („Symfonia Tysiąca”), cz. I „Veni Creator Spiritus” (fragment), (ilustracja); Gustav Mahler, „VIII Symfonia” („Symfonia Tysiąca”), cz. I „Veni Creator Spiritus” (fragment). Dodatkowo na ilustracji umieszczono następujące informacje: Utwór: VIII Symfonia Symfonia Tysiąca, część I Veni Creator Spiritus (fragment), autorstwa Gustava Mahlera, Wykonawca: Los Angeles Philarmonic oraz Simon Bolivar Symphony Orchestra of Venezuela; Gustavo Dudamel (dyrygent).
Ilustracja interaktywna przedstawia: Gustav Mahler, „VIII Symfonia” („Symfonia Tysiąca”), cz. I „Veni Creator Spiritus” (fragment), (ilustracja); Gustav Mahler, „VIII Symfonia” („Symfonia Tysiąca”), cz. I „Veni Creator Spiritus” (fragment). Dodatkowo na ilustracji umieszczono następujące informacje: Utwór: VIII Symfonia Symfonia Tysiąca, część I Veni Creator Spiritus (fragment), autorstwa Gustava Mahlera, Wykonawca: Los Angeles Philarmonic oraz Simon Bolivar Symphony Orchestra of Venezuela; Gustavo Dudamel (dyrygent).
Gustav Mahler, „VIII Symfonia” („Symfonia Tysiąca”), cz. I „Veni Creator Spiritus” (fragment), imslp.org, CC BY 3.0 (ilustracja); Gustav Mahler, „VIII Symfonia” („Symfonia Tysiąca”), cz. I „Veni Creator Spiritus” (fragment), youtube/Michele Spagnolo, CC BY 3.0
Drugą ważną tonacją jest w „VIII Symfonii” E‑dur, zarezerwowana przez kompozytorów muzyki romantycznej dla obrazowania namiętnej miłości i niepowstrzymanego afektu erotycznego. W „Symfonii Tysiąca” w E‑dur rozbrzmiewają partie muzyczne połączone ze słowami odnoszącymi się do miłości, jednak pozbawionymi owego cielesnego kontekstu i sugerującymi wysublimowaną jakość duchową. Mahler przeznaczył tę tonację do wyartykułowania kluczowych słów traktujących o wlaniu miłości w serca wiernych, a także obdarzył nią płomienne arioso Doktora Marianusa skierowane do Matki Bożej. Obraz unoszącej się Mater gloriosa też zresztą utrzymany jest w tej tonacji.
Te dwie tonacje – Es‑dur i E‑dur – nie mają żadnych elementów wspólnych, są niespokrewnione i skrajnie odległe. Stanowią tym samym ucieleśnienie odrębnych, przeciwstawnych jakości: religijności i żarliwości miłosnej, męskości i kobiecości, ducha i ciała. Ich zestawienie, dopełnienie i połączenie prowadzi do syntezy, pełni, zbawienia. Przekucie pragnienia zmysłowej miłości w duchową energię religijną oznacza transgresję, przejście od dążeń ziemskich do niebiańskich, przekroczenie doczesności i skierowanie ku sferze wiecznej, zastąpienie idei miłości cielesnej (Eros) przez duchową komunię (Agape)”.
W Symfonii Tysiąclecia Mahler stosuje rozbudowane instrumentarium. Standardową orkiestrę symfoniczną poszerza o nowe instrumenty, np. organy, mandoliny, fisharmonię. Orkiestrze towarzyszy bogata warstwa wokalna, składająca się z trzech chórów – dwóch mieszanych oraz dziecięcego. Grupa solistów składa się z trzech sopranów, dwóch altów, tenoru, barytonu i basu. Ze względu na brak możliwości technicznych związanych z udziałem tak rozbudowanej warstwy wykonawczej, symfonia jest bardzo rzadko wykonywana na żywo.
Polecenie 5
Przyjrzyj się uważnie i zapamiętaj, co przedstawia poniższa fotografia. Czy oby wszystkie informacje z obecną wiedzą są prawdziwe??
R1epBbwuSympM1
Ilustracja interaktywna przedstawia: Fisharmonia. Instrument jest podobny do pianina i ma kolor brązowy. Klawisze są czarne i białe. Widać miejsce na nuty. Dodatkowo na ilustracji umieszczono następujące informacje: Choć wyglądem przypomina pianino, fisharmonia jest instrumentem z grupy dętych. Dźwięk powstaje w niej poprzez tłoczenie bądź zasysanie powietrza w miechach. Fisharmonia nigdy nie znalazła zastosowania jako instrument koncertowy. Używana była głównie w kaplicach i niewielkich kościołach, w zastępstwie organów.
Ilustracja interaktywna przedstawia: Fisharmonia. Instrument jest podobny do pianina i ma kolor brązowy. Klawisze są czarne i białe. Widać miejsce na nuty. Dodatkowo na ilustracji umieszczono następujące informacje: Choć wyglądem przypomina pianino, fisharmonia jest instrumentem z grupy dętych. Dźwięk powstaje w niej poprzez tłoczenie bądź zasysanie powietrza w miechach. Fisharmonia nigdy nie znalazła zastosowania jako instrument koncertowy. Używana była głównie w kaplicach i niewielkich kościołach, w zastępstwie organów.
Fisharmonia, wikimedia.org, CC BY 3.0.
Wielka waga poruszanych problemów zadecydowała też o rozbudowaniu ram dzieła pod względem czasu trwania i monumentalnego wolumenu brzmieniowego. Tylko tak potężny kształt dźwiękowy mógł ewokować w słuchaczach wizję Kosmosu i Nieba, uprzystępnić i zobrazować poruszaną problematykę. Zapoczątkowana przez Beethovena w „Eroice” tendencja do powiększania obsady wykonawczej i poszukiwania sugestywnych walorów brzmieniowych, adekwatnych do prezentowanego zakresu treściowego, znalazła w „VIII Symfonii” Mahlera punkt kulminacyjny, a jednocześnie przesilenie i kres: po „Symfonii Tysiąca” nastąpił odwrót od tej późnoromantycznej gigantomanii i poszukiwanie innych, bardziej stonowanych środków ekspresji”.
Polecenie 6
Znajdź punkt i odsłuchaj duży fragment omawianej symfonii. Zwróć uwagę na przenikanie się melodyki z jednej partii instrumentów do drugiej.
R13aiP85Ggrzm
Ilustracja interaktywna przedstawia zdjęcie z orkiestry symfonicznej podczas wykonywania VIII Symfonii „Tysiąca” cz. II Mahlera. Dodatkowo na ilustracji umieszczono następujące informacje: utwór muzyczny Gustav Mahler, Symfonia No. 8 „Tysiąca”, część II (fragment). Kompozycja posiada umiarkowane tempo. Cechuje się hymnicznym charakterem.
Ilustracja interaktywna przedstawia zdjęcie z orkiestry symfonicznej podczas wykonywania VIII Symfonii „Tysiąca” cz. II Mahlera. Dodatkowo na ilustracji umieszczono następujące informacje: utwór muzyczny Gustav Mahler, Symfonia No. 8 „Tysiąca”, część II (fragment). Kompozycja posiada umiarkowane tempo. Cechuje się hymnicznym charakterem.
Gustav Mahler, Symfonia No. 8 „Tysiąca”, część II (fragment), 1910, online-skills, CC BY 3.0.
Skład wokalny VIII symfonii Es‑dur Tysiąca- Gustava Mahlera
Polecenie 7
Czas zapamiętać skład orkiestry. Sprawdź, czy znasz nazwy instrumentów, należących do poszczególnych sekcji. Zwróć uwagę jedynie na ich liczebność potrzebną do wykonania symfonii.
R19X5SeZMwQCs
Ilustracja przedstawia schemat instrumentarium VIII symfonii Mahlera. Od kafelka instrumentarium odchodzą strzałki z podziałem: dęte drewniane, dęte blaszane, perkusyjne, strunowe, klawiszowe. Na ilustracji umieszczone są kolejno ponumerowane aktywne punkty, po wybraniu których wyświetlą się dodatkowe informacje: 1. 8 waltorni, 8 trąbek, 7 puzonów, tuba, 2. 2 flety piccolo, 4 flety poprzeczne, 4 oboje, rożek angielski, 3 klarnety w stroju B, klarnet w stroju Es, klarnet basowy, 4 fagoty, kontrafagot, 3. 2 mandoliny, 2 harfy, sekcje pierwszych i drugich skrzypiec, altówek, wiolonczeli i kontrabasów, 4. organy, czelesta, fortepian, fisharmonia, 5. 4 kotły, zestaw perkusyjny, talerze, dzwony w dwóch strojach, tam‑tam, dzwonki.
Ilustracja przedstawia schemat instrumentarium VIII symfonii Mahlera. Od kafelka instrumentarium odchodzą strzałki z podziałem: dęte drewniane, dęte blaszane, perkusyjne, strunowe, klawiszowe. Na ilustracji umieszczone są kolejno ponumerowane aktywne punkty, po wybraniu których wyświetlą się dodatkowe informacje: 1. 8 waltorni, 8 trąbek, 7 puzonów, tuba, 2. 2 flety piccolo, 4 flety poprzeczne, 4 oboje, rożek angielski, 3 klarnety w stroju B, klarnet w stroju Es, klarnet basowy, 4 fagoty, kontrafagot, 3. 2 mandoliny, 2 harfy, sekcje pierwszych i drugich skrzypiec, altówek, wiolonczeli i kontrabasów, 4. organy, czelesta, fortepian, fisharmonia, 5. 4 kotły, zestaw perkusyjny, talerze, dzwony w dwóch strojach, tam‑tam, dzwonki.
Instrumentarium VIII symfonii Mahler, online-skills, CC BY 3.0.
Skład wokalny VIII symfonii Es‑dur Tysiąca- Gustava Mahlera
Polecenie 8
Spójrz na poniższy wykres i przypomnij sobie wiadomości o głosach ludzkich i rodzajach zespołów wokalnych?
🧐🎼 Warto, abyście zapamiętali również, że w muzyce XIX w. uszczegółowieniu podlegał zapis przeznaczony dla wykonawcy. Twórcy odchodzili również od stosowania włoskich określeń, korzystając coraz częściej z oznaczeń w języku ojczystym.
RkltPQ8RvZ0HP
Ilustracja przedstawia schemat warstwy wokalnej VIII symfonii Mahlera. Od kafelka warstwa wokalna odchodzą strzałki z podziałem na chór mieszany, chór dziecięcy, soliści. Od kafelka soliście odchodzą strzałki: trzy soprany, dwa alty, tenor, baryton, bas.
Warstwa wokalna VIII symfonii Mahlera, Online-skills, CC BY 3.0.
Podsumowanie
Poszukiwania nowych brzmień obejmowały również eksperymenty na gruncie instrumentacji. Ich inicjatorem był bez wątpienia Beethoven, potem Schubert. Schumann. Pojawiające się nowe typy instrumentacji w tym, tak popularne ElfenromantikElfenromantikElfenromantik, w którym eksponowano melodię i podkreślano element kolorystyczny nie były zabiegiem odosobnionym. Innym typowym zabiegiem było przeciwstawianie wysokobrzmiącego instrumentu solowego niskobrzmiącemu akompaniamentowi.
Elfenromantik
to nurt w muzyce romantyzmu niemieckiego, charakteryzujący się baśniowym nastrojem, delikatną instrumentacją i fascynacją światem natury oraz istot nadprzyrodzonych, obecny m.in. w twórczości Mendelssohna, Webera i Schuberta.
Mahler często wykorzystywał wszystkie te zdobycze, chyląc czoło przed prezentacja cytatów muzycznych i przedstawianiem motywów ludowych, przekształcając je w rozbudowane konstrukcje symfoniczne. Charakterystyczne dla jego stylu są gwałtowne kontrasty, zacieranie granic między sacrumsacrumsacrum a profanumprofanumprofanum, a także głęboka symbolika. W wielu symfoniach – jak w II (Zmartwychwstanie) czy VIII (Symfonia tysiąca) – łączył potężne siły wokalno‑instrumentalne, rozwijając ideę symfonii jako świata.
U Mahlera zmienność tonalna i modulacyjność stały się podstawowym narzędziem ekspresji, a finały jego symfonii często miały charakter metafizyczny, dramatyczny lub kontemplacyjny.
sacrum
[czytaj: sakrum] sfera spraw świętych; to, co odnosi się do rzeczy świętych.
profanum
to, co świeckie; sfera spraw świeckich.
Podsumowanie
Zebranie najważniejszych treści
bg‑yellow
Bibliografia
Danuta Gwizdalanka, Historia Muzyki 2. Kraków 2006.
Jerzy Michał Chomiński, Krystyna Wilkowska‑Chomińska, Historia muzyki. PWM Warszawa 1989.
Witold Rudziński (red). Mały słownik muzyczny. PWM. Warszawa 1994.
Kierunek w sztuce przełomu XIX i XX w. (w muzyce od lat dwudziestych XX w.) związany z nawiązaniem do elementów sztuki epok wcześniejszych, szczególnie klasycyzmu; interpretowany jest jako reakcja na wybujały emocjonalizm romantyzmu.
