Wróć do informacji o e-podręczniku Wydrukuj Pobierz materiał do PDF Pobierz materiał do EPUB Pobierz materiał do MOBI Zaloguj się, aby dodać do ulubionych Zaloguj się, aby skopiować i edytować materiał Zaloguj się, aby udostępnić materiał Zaloguj się, aby dodać całą stronę do teczki
RcvVUsGQAFBWk1
Ilustracja przedstawia zdjęcie warzyw ułożonych na pomalowanym na czarno, drewnianym blacie stołu. Na fotografii znajdują się grzyby w białej miseczce, obok na płóciennej tkaninie leżą dwie kukurydze. W małym rondelku umieszczona została fasola. Obok leży bakłażan oraz dwie marchewki. Po lewej stronie znajduje się duża pomarańczowa dynia, dwa ogórki i kawałek pora. Na stole leżą również dwie ostre papryczki, porozrzucane krążki czerwonej cebuli oraz zielone listki laurowe. Wszystkie warzywa znajdują się u góry kadru. Tytuł lekcji: Warzywa na stole i w garnku – równowaga kompozycyjna.

Warzywa na stole i w garnku – równowaga kompozycyjna

Źródło: online-skills, cc0.
1

Scenariusz lekcji dla nauczyciela

RfXDxkuwBmZWo
Scenariusz zajęć do pobrania.
1

I. Opanowanie zagadnień z zakresu języka i funkcji plastyki; podejmowanie działań twórczych, w których wykorzystane są wiadomości dotyczące formy i struktury dzieła.

2) rozróżnia cechy i rodzaje kompozycjiKompozycjakompozycji w naturze oraz w sztukach plastycznych (odnajduje je w dziełach mistrzów, a także w tworach i zjawiskach przyrody); tworzy różnorodne układy kompozycyjne na płaszczyźnie i w przestrzeni (kompozycje otwarte i zamknięte, rytmiczne, symetryczne, statyczne i dynamiczne); ustala właściwe proporcje poszczególnych elementów kompozycyjnych, umiejętnie równoważy kompozycję, wykorzystując kształt i kontrast form;

II. Doskonalenie umiejętności plastycznych – ekspresja twórcza przejawiająca się w działaniach indywidualnych i zespołowych.

1) w zadaniach plastycznych interpretuje obserwowane przedmioty, motywy i zjawiska, stosując środki wyrazu zgodnie z własnym odczuciem; w wyższych klasach podejmuje również próby rysunkowego studium z natury.

Nauczysz się

wyjaśniać pojęcie kompozycji zrównoważonej na podstawie przykładów wizualnych;

opisywać właściwości elementów wizualnych (kształt, wielkość, położenie, kolor, fakturaFakturafaktura);

wskazywać w wybranych dziełach najcięższe elementy kompozycji.

Rodzaje równowagi

Zapamiętaj!

W każdym dziele sztuki możemy określić reguły kompozycji, którymi posłużył się artysta. Jedną z nich jest zasada równowagi kompozycyjnej. Podczas tworzenia prac na płaszczyźnie bądź w przestrzeni artyści wykorzystują wiedzę na temat barw, faktur, kształtów.

Równowaga w kompozycji to równomierne rozłożenie na płaszczyźnie lub w przestrzeni elementów o podobnym ciężarze wizualnym, np. plam barwnych, brył.

R1Uhf6vqIzhcl1
Ilustracja przedstawiająca równowagę symetryczną, online-skills, CC by 3.0

RÓWNOWAGA SYMETRYCZNA

Najprostszym przykładem obrazu, przedstawiającego równowagę jest kompozycja symetryczna. Na powyższym rysunku największy czarny kwadrat o zaokrąglonych krawędziach, położony jest w centrum, a elementy mniejsze i jaśniejsze rozłożone są w takiej samej odległości od pionowej osi symetrii, zaznaczonej kolorem pomarańczowym. Jest to układ symetryczny, ponieważ lewa strona pracy jest taka sama jak strona prawa.

R1FdKaHjGWaqP
Ilustracja przedstawiająca równowagę asymetryczną, online-skills, CC by 3.0

RÓWNOWAGA ASYMETRYCZNA

Elementy kompozycji,czyli kwadrat i koło, różnią się rozmiarem, ale zostały ułożone tak, aby wzajemnie równoważyły się ciężarem.

Przykłady kompozycji zrównoważonych

Polecenie 1
Zapoznaj się z opisanymi grafikami i uzasadnij, kiedy w plastyce możemy mówić o równowadze kompozycyjnej.
Zapoznaj się z opisanymi grafikami i uzasadnij, kiedy w plastyce możemy mówić o równowadze kompozycyjnej.

Osiąganie równowagi w kompozycji

Zapamiętaj!

Równowagę w kompozycji uzyskujemy w wyniku zastosowania właściwości takich elementów, jak :

  • kształt

  • wielkość

  • położenie

  • kolor

  • fakturaFAKTURAfaktura

Kształt

Kształty podstawowych figur geometrycznych wydają się cięższe od kształtów nieregularnych.

RxDGfpUvxRy1A1
Ilustracja przedstawiająca kształty figur geometrycznych, online-skills, CC by 3.0
RCQLl5Up8EAWM1
Ilustracja przedstawiająca kształty nieregularne, online-skills, CC by 3.0

Osiąganie równowagi w kompozycji

Wielkość

Większa figura będzie cięższa od mniejszej o podobnym kształcie.

R17IJYokKsd2r1
Ilustracja przedstawiająca większe kształty, online-skills, CC by 3.0
Rxy51peMJvGDS1
Ilustracja przedstawiająca mniejsze kształty, online-skills, CC by 3.0

Położenie

Ta sama figura geometryczna może zmieniać swój ciężar wizualny w zależności od miejsca, w którym jest umieszczona. Figura położona najbliżej dolnej krawędzi wydaje się najlżejsza. Najcięższy jest trójkąt umieszczony pod górną krawędzią. Trójkąt znajdujący się po lewej stronie wydaje się lżejszy w stosunku do takiej samej figury, znajdującej się po prawej stronie.

33
R1bxsBC1PKr32
Ilustracja interaktywna przedstawia grafikę ukazującą zmianę wagi figur w zależności od ich położenia. Na dole kompozycji znajduje się czarny trójkąt, nad którym, pośrodku obrazu umieszczony został czerwony punkt. Figury znajdują się na białym tle. Całość zamknięta jest czarną, cienką ramką. Na ilustracji umieszczony jest aktywny punkt, po wybraniu którego wyświetli się dodatkowa informacja: 1.

Lżejszy

33
R1ERFAc3cdh6f
Ilustracja interaktywna przedstawia grafikę ukazującą zmianę wagi figur w zależności od ich położenia. W centrum kompozycji znajduje się czarny trójkąt, na którym, pośrodku obrazu umieszczony został czerwony punkt. Figury znajdują się na białym tle. Całość zamknięta jest czarną, cienką ramką. Na ilustracji umieszczony jest aktywny punkt, po wybraniu którego wyświetli się dodatkowa informacja: 1.

Cięższy

34
RtDu0pSaFcJNc
Ilustracja interaktywna przedstawia grafikę ukazującą zmianę wagi figur w zależności od ich położenia. Na górze kompozycji znajduje się czarny trójkąt, pod którym, pośrodku obrazu umieszczony został czerwony punkt. Figury znajdują się na białym tle. Całość zamknięta jest czarną, cienką ramką. Na ilustracji umieszczony jest aktywny punkt, po wybraniu którego wyświetli się dodatkowa informacja: 1.

Najcięższy

33
R1TQGxbeVvvSK
Ilustracja interaktywna przedstawia grafikę ukazującą zmianę wagi figur w zależności od ich położenia. W lewym górnym rogu kompozycji znajduje się czarny trójkąt, pod którym, pośrodku obrazu umieszczony został czerwony punkt. Figury znajdują się na białym tle. Całość zamknięta jest czarną, cienką ramką. Na ilustracji umieszczony jest aktywny punkt, po wybraniu którego wyświetli się dodatkowa informacja: 1.

Lżejszy

33
RLUxlafFZNy9J
Ilustracja interaktywna przedstawia grafikę ukazującą zmianę wagi figur w zależności od ich położenia. W prawym górnym rogu kompozycji znajduje się czarny trójkąt, pod którym, pośrodku obrazu umieszczony został czerwony punkt. Figury znajdują się na białym tle. Całość zamknięta jest czarną, cienką ramką. Na ilustracji umieszczony jest aktywny punkt, po wybraniu którego wyświetli się dodatkowa informacja: 1.

Cięższy

34
RF74Qi3hYuOE0
Ilustracja interaktywna przedstawia grafikę ukazującą zmianę wagi figur w zależności od ich położenia. Na środku kompozycji znajdują się dwa, ułożone jeden pod drugim trójkąty, które oddziela od siebie ułożona w poziomie, czerwona, przerywana linia. Figury znajdują się na białym tle. Całość zamknięta jest czarną, cienką ramką. Na ilustracji umieszczony jest aktywny punkt, po wybraniu którego wyświetli się dodatkowa informacja: Punkt 1: Cięższy Punkt 2: Lżejszy

Osiąganie równowagi w kompozycji

Kolor

Kolory ciepłe wydają się cięższe od barw chłodnych, a kolory jaśniejsze postrzegamy jako lżejsze od ciemnych.

FakturaFAKTURAFaktura

Figury o jednolitej powierzchni wydają się lżejsze od wypełnionych wzorem.

Zadania

R11i92OduN31Z
Ćwiczenie 1
Wyobraź sobie dwie figury o podobnej wielkości, zamieszczone na takich samych powierzchniach kartki: jedna jest koloru jasnoszarego i ma kształt chmurki ułożonej w centrum, a druga to ciemnozielony kwadrat, stykający się bokiem z dolną krawędzią kartki. Która z tych kompozycji jest lżejsza?
RBsqAkYJ4ZdgB
Ćwiczenie 2
Wyobraź sobie dwie figury przedstawione na kartkach takich samych wielkości. Jedna zawiera trzy pionowe trójkąty w kolorze czerwonym, a druga podobne trójkąty w kolorze błękitnym. Która z kompozycji będzie cięższa?
R1cn7niKYnYEf
Ćwiczenie 3
Odpowiedz, które z podanych przykładów figur są najlżejsze: geometryczne wypełnione wzorem, czy o nieregularnym kształcie i jednolitej powierzchni?
R1ss0AjvepbEj
Ćwiczenie 4
Odpowiedz, które z podanych przykładów figur są cięższe: geometryczne położone bliżej dolnej krawędzi czy geometryczne położone bliżej górnej krawędzi?
R3cfQuLKWlXkX1
Ćwiczenie 5
Wyobraź sobie, że na stole są ułożone w rzędzie warzywa, które za chwilę zostaną pokrojone na mniejsze części i wrzucone do garnka. Jak zmieni się wtedy ich kompozycja i jak ją określamy w plastyce?
R1eVRNn9Xe6ix
Ćwiczenie 6
Wyjaśnij, na czym w plastyce polega symetria.
RKgQWnWISeaZF
Ćwiczenie 7
Czy kolory ciepłe postrzegane są jako cięższe, czy lżejsze od chłodnych?
Polecenie 2
Wymień rodzaje kompozycji w plastyce, poznane podczas lekcji.
Wymień rodzaje kompozycji w plastyce, poznane podczas lekcji.
Polecenie 3
Twoim zadaniem będzie zadanie na wyobraźnię z zastosowaniem wiadomości o kompozycji.Wyobraź sobie prostą drogę, po której poboczu rosną drzewa w takim samym układzie. Jaką nazwę nosi taki rodzaj kompozycji?
Twoim zadaniem będzie zadanie na wyobraźnię z zastosowaniem wiadomości o kompozycji.Wyobraź sobie prostą drogę, po której poboczu rosną drzewa w takim samym układzie. Jaką nazwę nosi taki rodzaj kompozycji?

Słownik pojęć

Faktura
Faktura

charakterystyczna powierzchnia dzieła malarskiego, graficznego, rzeźbiarskiego, obiektu rzemiosła artystycznego itp., zależna od charakteru tworzywa, techniki i  indywidualnego stylu artysty

Kompozycja
Kompozycja

dzieło sztuki plastycznej, a  także sposób powiązania elementów formalnych dzieła tak, by tworzyły całość zgodną z intencją twórcy.

Słownik pojęć opracowano na podstawie:

encyklopedia.pwn.pl

Galeria dzieł sztuki

Bibliografia

Małgorzata Podkańska, Plastyka, Wydawnictwo Naukowo‑Techniczne, Warszawa 1995.

Aplikacje dostępne w
Pobierz aplikację ZPE - Zintegrowana Platforma Edukacyjna na androida