Wydrukuj Pobierz materiał do PDF Pobierz materiał do EPUB Pobierz materiał do MOBI Zaloguj się, aby skopiować i edytować materiał Zaloguj się, aby udostępnić materiał Zaloguj się, aby dodać całą stronę do teczki

Roztwór nasycony to taki, w którym w danych warunkach (temperatury i ciśnienia) rozpuszczono maksymalną ilość substancji, jaka wynika z jej rozpuszczalności. Określenie „nasycony” jest również używane w innym znaczeniu – w odniesieniu do opisu niektórych związków organicznych. Dlaczego? Ponieważ to z kolei wiąże się z ich budową. Przeanalizujmy ją zatem.

Aby zrozumieć poruszane w tym materiale zagadnienia, przypomnij sobie:
  • położenie atomu węgla w układzie okresowym;

  • konfigurację elektronową atomu węgla;

  • definicję i sposób tworzenia wiązania kowalenycjnego;

  • definicję węglowodorów;

  • naturalne źródła węglowodorów.

Nauczysz się
  • definiować terminy alkanywęglowodory nasycone;

  • tworzyć wzór ogólny szeregu homologicznego alkanów;

  • wyznaczać wzór sumaryczny dowolnego alkanu o podanej liczbie atomów węgla lub wodoru w cząsteczce;

  • rysować wzory strukturalne i półstrukturalne cząsteczek alkanów;

  • konstruować modele cząsteczek alkanów.

iXETDRSULf_d5e212

1. Metan

Położenie węgla w układzie okresowym (14 grupa) wskazuje na to, że każdy z atomów węgla posiada 4 elektrony walencyjne. Dążąc do uzyskania korzystnej energetycznie konfiguracji elektronowej najbliższego gazu szlachetnego (neonu), atom węgla może uwspólnić elektrony walencyjne maksymalnie z czterema innymi atomami. Tym samym atom węgla może z innymi atomami utworzyć cztery wiążące pary elektronowe – cztery wiązania kowalencyjne.

W związku z powyższym, w związkach organicznych atomy węgla są zawsze czterowartościowe – mogą utworzyć maksymalnie cztery wiązania chemiczne.

Najprostszym pod względem budowy węglowodorem jest metan o wzorze sumarycznym CH4. Cząsteczka metanu zbudowana jest z jednego atomu węgla i czterech atomów wodoru.

Wszystkie wiązania między atomem węgla i atomami wodoru są takie same (są to wiązania pojedyncze, a kąty pomiędzy nimi wynoszą 109°28').

ciekawostka1
Polecenie 1

Wykorzystując zestaw modeli atomów lub kolorową plastelinę i wykałaczki (lub zapałki), w oparciu o powyższe wiadomości skonstruuj model cząsteczki metanu.

Metan powstaje w warunkach beztlenowych podczas rozkładu materii organicznej. Jest głównym składnikiem gazu ziemnegogaz ziemnygazu ziemnego, na terenach bagiennych wydziela się jako gaz błotny. Metan towarzyszy również złożom węgla kopalnego (będąc jedną z przyczyn wybuchów w kopalniach) oraz złożom ropy naftowej. Źródłem metanu są także wysypiska śmieci. Produkują go również zwierzęta przeżuwające (bydło, owce).

Ciekawostka

Pierwsze na świecie udane wydobycie gazu z hydratów metanu
Prawie pół wieku temu odkryto znaczne ilości „zamrożonego” metanu na dnie oceanów. Jednak dopiero w 2013 r. udało się wydobyć gaz z hydratów metanu, zwanych „płonącym lub metanowym lodem”. Nie było to proste zadanie, ponieważ przy wydobyciu metan może w sposób niekontrolowany wydostawać się w postaci „bąbelków”, zwiększając emisję gazu cieplarnianego i jednocześnie zabierając organizmom wodnym duże ilości tlenu. Rządy USA, Kanady, Norwegii, Chin i Japonii zaczęły inwestować w opracowanie technologii, które miały pozwolić wydobyć „metan uwięziony w lodzie”. W USA wykonano już nawet testowe instalacje do eksploatacji hydratów metanu w pobliżu Alaski, ale to Japończycy pierwsi ogłosili o swoim powodzeniu.

Indeks dolny Źródło: Japończycy wydobyli gaz z hydratów metanu, eko.org.pl, 5.04.2013, [dostęp: 19.03.2021]; Hydraty – paliwo przyszłości?, wiz.pl, 25.02.2013, [dostęp: 19.03.2021]. Indeks dolny koniec

R1TTezzXI3b2E
Złoża zmrożonego metanu
Źródło: Tomorrow Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

*Hydraty metanu – to szczelnej budowy struktury krystaliczne, złożone z molekuł metanu zamkniętych w klatkach cząsteczek wody.

Badanie reaktywności metanu
Doświadczenie 1

Sprawdź, w jaki sposób metan zachowuje się wobec wody bromowej.

W tym celu wykonaj doświadczenie. Wybierz hipotezę, napisz obserwacje oraz sformułuj odpowiedni wniosek.

Jeśli nie masz możliwości samodzielnego przeprowadzenia doświadczenia, zapoznaj się z poniższym materiałem filmowym obrazującym jego przebieg.

REmsyzzPiwT6b
Sprawdź, w jaki sposób metan zachowuje się wobec [wody bromowej]\pojecie-ref= {woda bromowa} . W tym celu wykonaj doświadczenie. Wybierz hipotezę, napisz obserwacje oraz sformułuj odpowiedni wniosek. Jeśli nie masz możliwości samodzielnego przeprowadzenia doświadczenia, obejrzyj zamieszczony w podpowiedzi film. Problem badawczy Czy metan powoduje odbarwienie wody bromowej?. Hipoteza Wybierz jedną z przedstawionych hipotez, a następnie ją zweryfikuj. (Wybierz: Metan odbarwia wodę bromową., Metan nie powoduje odbarwienia wody bromowej.). Co będzie potrzebne - dwie probówki; - korek; - woda bromowa (roztwór bromu); - metan (np. z małej butli). Instrukcja Doświadczenie przeprowadź pod dygestorium. 1. Do pierwszej probówki wlej do 1/3 jej objętości roztwór bromu (wodę bromową). 2. Drugą probówkę napełnij metanem i wlej taką samą ilość wody bromowej. Probówkę zamknij korkiem i dobrze wymieszaj przez wytrząsanie. 3. Obserwuj zachodzące zmiany. 4. Porównaj zawartość obu probówek.

Sprawdzono, w jaki sposób metan zachowuje się wobec wody bromowej.

W tym celu wykonano doświadczenie.

Możesz zapoznać się z filmem ukazującym to doświadczenie.

Problem badawczy:

Czy metan powoduje odbarwienie wody bromowej?

Hipoteza:

Metan nie powoduje odbarwienia wody bromowej.

Co było potrzebne:

  • dwie probówki;

  • korek;

  • woda bromowa (roztwór bromu);

  • metan (np. z małej butli).

Przebieg doświadczenia:

Doświadczenie przeprowadzono pod dygestorium. Do obu probówek wlano do 1/3 objętości roztwór bromu (wodę bromową). Do jednej z probówek włożono wężyk z metanem i przepuszczono gaz przez roztwór. Zaobserwowano zachodzące zmiany i porównano obie probówki.

Obserwacje:

Brak zmian świadczących o przebiegu reakcji. Brunatny (lub pomarańczowy lub żółty) roztwór nie zmienia swojego zabarwienia.

Wniosek:

Metan nie odbarwia wody bromowej, czyli nie reaguje z bromem. Oznacza to, że jest on węglowodorem mało reaktywnym. Mała reaktywność metanu wynika z  budowy jego cząsteczki i obecności w niej wiązań pojedynczych, które są trudne do rozerwania.

R1Pmw7FoxTWhn
W filmie zaprezentowano przebieg doświadczenia, w którym zbadano reaktywność metanu względem wody bromowej. W filmie przedstawiono niezbędne szkło i sprzęt laboratoryjny do przeprowadzenia doświadczenia.
1
Polecenie 2

Napisz obserwacje oraz wniosek do przeprowadzonego doświadczenia.

R1WSc7bfv5Xl7
Obserwacje: (Uzupełnij) Wnioski: (Uzupełnij).
1
Polecenie 2

Napisz, w jakiej postaci wprowadzany jest metan do probówki.

Re4mC0Sas3eNa
(Uzupełnij).
iXETDRSULf_d5e329

2. Węglowodory nasycone

Metan należy do grupy związków chemicznych nazywanych węglowodorami nasyconymi. Węglowodory nasyconewęglowodory nasyconeWęglowodory nasycone to takie, w których cząsteczkach, pomiędzy atomami, znajdują się wyłącznie wiązania pojedyncze. Przez analogię do definicji roztworu nasyconego możemy powiedzieć, że węglowodory nasycone to takie, w których cząsteczkach znajduje się maksymalna liczba wiązań pojedynczych (atomy węgla w tych cząsteczkach są “wysycone” wiązaniami pojedynczymi). W związku z tym, że wiązania pojedyncze mają dużą trwałość (trudno je rozerwać), węglowodory nasycone są związkami chemicznymi o małej reaktywności.

Metan jest pierwszym i najprostszym przedstawicielem alkanów. AlkanyalkanyAlkany to węglowodory nasycone, których cząsteczki zbudowane są z łańcuchów utworzonych z atomów węgla i wodoru. Atomy węgla w cząsteczkach alkanów połączone są ze sobą wyłącznie za pomocą wiązań pojedynczych.

Jak już wspomniano, metan jest jednym ze składników gazu ziemnego. Oprócz metanu składnikami gazu ziemnego są m.in. kolejne węglowodory o nazwach: etan, propan, butan. Wymienione związki chemiczne, tak samo jak metan, należą do grupy alkanów. Ich cząsteczki zbudowane są z łańcuchów utworzonych kolejno z dwóch, trzech oraz czterech atomów węgla. Do tych atomów węgla przyłączone są za pomocą wiązań pojedynczych atomy wodoru. Począwszy od alkanu, zbudowanego z pięciu atomów węgla, czyli pentanu, nazwy alkanów, zbudowanych z cząsteczek o prostych (nierozgałęzionych) łańcuchach węglowych, tworzy się od greckich liczebników: penta- (pięć), heksa- (sześć) itd. (oznaczających liczbę atomów węgla w cząsteczce) przez dodanie przyrostka -an.

Polecenie 3
Rn0vQ1aNZ03UP
Określ, jakie nazwy mają alkany, których cząsteczki zbudowane są z prostych (nierozgałęzionych) łańcuchów węglowych, zawierających wskazane ilości atomów węgla. Dopasuj nazwę alkanu do liczby atomów węgla, z których zbudowane są jego cząsteczki. dekan Możliwe odpowiedzi: 1. 10 atomów C w cząsteczce, 2. 6 atomów C w cząsteczce, 3. 9 atomów C w cząsteczce, 4. 5 atomów C w cząsteczce, 5. 8 atomów C w cząsteczce, 6. 7 atomów C w cząsteczce heptan Możliwe odpowiedzi: 1. 10 atomów C w cząsteczce, 2. 6 atomów C w cząsteczce, 3. 9 atomów C w cząsteczce, 4. 5 atomów C w cząsteczce, 5. 8 atomów C w cząsteczce, 6. 7 atomów C w cząsteczce oktan Możliwe odpowiedzi: 1. 10 atomów C w cząsteczce, 2. 6 atomów C w cząsteczce, 3. 9 atomów C w cząsteczce, 4. 5 atomów C w cząsteczce, 5. 8 atomów C w cząsteczce, 6. 7 atomów C w cząsteczce heksan Możliwe odpowiedzi: 1. 10 atomów C w cząsteczce, 2. 6 atomów C w cząsteczce, 3. 9 atomów C w cząsteczce, 4. 5 atomów C w cząsteczce, 5. 8 atomów C w cząsteczce, 6. 7 atomów C w cząsteczce pentan Możliwe odpowiedzi: 1. 10 atomów C w cząsteczce, 2. 6 atomów C w cząsteczce, 3. 9 atomów C w cząsteczce, 4. 5 atomów C w cząsteczce, 5. 8 atomów C w cząsteczce, 6. 7 atomów C w cząsteczce nonan Możliwe odpowiedzi: 1. 10 atomów C w cząsteczce, 2. 6 atomów C w cząsteczce, 3. 9 atomów C w cząsteczce, 4. 5 atomów C w cząsteczce, 5. 8 atomów C w cząsteczce, 6. 7 atomów C w cząsteczce

Aby przedstawiać budowę cząsteczek alkanów, posługujemy się wzorami strukturalnymi oraz półstrukturalnymi. Wzory strukturalne ukazują wszystkie wiązania obecne w cząsteczkach alkanów (zarówno wiązania pomiędzy sąsiednimi atomami węgla, jak i wiązania pomiędzy atomami węgla i wodoru). Wzory półstrukturalne (grupowe) ukazują wyłącznie wiązania pomiędzy atomami węgla w cząsteczkach.

Polecenie 4

Zapoznaj się z poniższą animacją, a dowiesz się, w jaki sposób należy zapisać wzór strukturalny i półstrukturalny alkanu, którego cząsteczki zbudowane są z czterech atomów węgla, połączonych w prosty (nierozgałęziony) łańcuch.

RCN4C4NzLnjTk
Animacja przedstawia sposoby rysowania wzorów strukturalnych i półstrukturalnych alkanów na przykładzie n—butanu o wzorze C4H10.
1
Polecenie 5

Narysuj wzory strukturalny i półstrukturalny (grupowy) alkanu, którego cząsteczki zbudowane są z ośmiu atomów węgla, połączonych w prosty (nierozgałęziony) łańcuch.

R1cwefhuizIhD
Odpowiedź zapisz w zeszycie do lekcji chemii, zrób zdjęcie, a następnie umieść je w wyznaczonym polu.
Polecenie 5

Zaznacz, jak będzie wyglądał wzór półstrukturalny (grupowy) alkanu, którego cząsteczki zbudowane są z ośmiu atomów węgla, połączonych w prosty (nierozgałęziony) łańcuch.

R1dnw0NBp7Fp4
Możliwe odpowiedzi: 1. CH3-CH2-CH2-CH2-CH2-CH2-CH2-CH3, 2. CH2-CH2-CH2-CH2-CH2-CH2-CH2-CH2, 3. CH3-CH2-CH2-CH2-CH2-CH2-CH2-CH2, 4. CH2-CH3-CH3-CH3-CH3-CH3-CH3-CH2
1ciekawostka1
Polecenie 6

W poniższej tabeli zestawiono wzory półstrukturalne alkanów, które zawierają kolejno od 1 do 7 atomów węgla w cząsteczkach. Przeanalizuj zapisane wzory i określ prawidłowość, według której można zapisać wzory półstrukturalne cząsteczek kolejnych alkanów.

Liczba atomów węgla w cząsteczce

Nazwa węglowodoru

Wzór półstrukturalny alkanu o prostym (nierozgałęzionym) łańcuchu węglowym

1

metan

CH4

2

etan

CH3-CH3

3

propan

CH3-CH2-CH3

4

butan

CH3-CH2-CH2-CH3

5

pentan

CH3-CH2-CH2-CH2-CH3

6

heksan

CH3-CH2-CH2-CH2-CH2-CH3

7

heptan

CH3-CH2-CH2-CH2-CH2-CH2-CH3

RpPADQGvTHzSE
Odpowiedź: (Uzupełnij).

Zbiór związków chemicznych, o podobnej budowie i właściwościach chemicznych, różniących się między sobą liczbą grup -CH2- (tzw. grup metylenowych) w cząsteczkach, to tzw. szereg homologicznyszereg homologicznyszereg homologiczny, a należące do niego związki nazywamy homologami. Wzory sumaryczne wszystkich związków chemicznych należących do szeregu homologicznego można zapisać za pomocą wzoru ogólnego.

Wzór ogólny alkanów:

CnH2n+2

n – liczba atomów węgla w cząsteczce

1
Polecenie 7

Dane są trzy alkany:

Alkan I, którego cząsteczki zbudowane są z 4 atomów węgla.

Alkan II,  którego cząsteczki zbudowane są z 20 atomów węgla.

Alkan II, którego cząsteczki zbudowane są z 18 atomów wodoru.

Wykorzystując wzór ogólny szeregu homologicznego alkanów, napisz wzory sumaryczne opisanych alkanów I, II oraz III. Następnie zapoznaj się z animacją i zweryfikuj poprawność wykonania zadania.

R6IjFmgmNPI76
Odpowiedź: (Uzupełnij).
Polecenie 7

Dane są trzy alkany:

Alkan I, którego cząsteczki zbudowane są z 4 atomów węgla.

Alkan II,  którego cząsteczki zbudowane są z 20 atomów węgla.

Alkan III, którego cząsteczki zbudowane są z 18 atomów wodoru.

Wykorzystując wzór ogólny szeregu homologicznego alkanów, przyporządkuj wzory sumaryczne do opisanych alkanów I, II oraz III.

RWtiLOMK7fRtS
Alkan I, którego cząsteczki zbudowane są z 4 atomów węgla: C4H10

Alkany lub inne związki organiczne o tym samym wzorze sumarycznym mogą różnić się budową – związki takie nazywamy izomeramiizomeryizomerami. Znane są związki o łańcuchu „prostym”, w których wszystkie atomy węgla są związane z nie więcej niż dwoma innymi atomami węgla, oraz związki o łańcuchu „rozgałęzionym”, w których przynajmniej jeden z atomów węgla jest związany z więcej niż dwoma innymi atomami węgla. Im więcej jest atomów węgla w cząsteczce alkanu, tym więcej możliwości połączeń między nimi. Jeżeli w cząsteczce alkanu wszystkie atomy węgla są ustawione w jednym szeregu i nie ma rozgałęzień, to można jego nazwę podać z literą n- na początku (skrót od „normalny”).
Butan o wzorze sumarycznym C4H10 może utworzyć związek chemiczny o łańcuchu prostym (n‑butan) lub rozgałęzionym (izobutan).

R1WSL4pWfY0ml
Wzory półstrukturalne i nazwy alkanów, których cząsteczki zbudowane są z czterech atomów węgla. Po lewej (butan) – cząsteczka o prostym (nierozgałęzionym) łańcuchu węglowym, a po prawej (metylopropan) – cząsteczka o rozgałęzionym łańcuchu węglowym.
Źródło: GroMar Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
1
Polecenie 8

Uczeń badał zachowanie się propanu wobec wody bromowej. Zastanów się i odpowiedz na pytanie, jakich obserwacji mógł dokonać uczeń w trakcie przeprowadzania doświadczenia. Wyjaśnij, z czego wynikały te obserwacje.

RvkHCrwr6ygiL
Odpowiedź: (Uzupełnij).
RS4VWsNIAbxc7
Na animacji zaprezentowano, w jaki sposób ustalić wzór sumaryczny i nazwę alkanu na podstawie jego masy cząsteczkowej, na przykładzie etanu.

Podsumowanie

  • Atomy węgla w związkach organicznych są zawsze czterowartościowe (tworzą cztery wiązania kowalencyjne z innymi atomami).

  • Alkany to węglowodory nasycone, w których cząsteczkach między atomami węgla występują wyłącznie wiązania pojedyncze.

  • Alkany tworzą szereg homologiczny o wzorze ogólnym CnH2n+2

  • Pierwszym przedstawicielem szeregu homologicznego alkanów jest metan.

  • Cztery pierwsze związki chemiczne z szeregu homologicznego alkanów to: metan, etan, propan i butan. Nazwy kolejnych tworzy się, dopisując przyrostek -an do greckich liczebników, określających liczbę atomów węgla w cząsteczce.

Praca domowa
1
Polecenie 9.1

Napisz wzory strukturalny i półstrukturalny alkanu zawierającego 10 atomów węgla w cząsteczce. Załóż, że cząsteczki tego alkanu zbudowane są z prostych (nierozgałęzionych) łańcuchów węglowych. Napisz nazwę rozpatrywanego alkanu

RasWxYVoMirO2
Odpowiedź zapisz w zeszycie do lekcji chemii, zrób zdjęcie, a następnie umieść je w wyznaczonym polu.
1
Polecenie 9.1

Podaj nazwę alkanu zawierającego 10 atomów węgla w cząsteczce. Załóż, że cząsteczki tego alkanu zbudowane są z prostych (nierozgałęzionych) łańcuchów węglowych.

R1IaARsEfhEzs
(Uzupełnij).
1
Polecenie 9.2

Sprawdź, czy związki chemiczne o wzorach C20H42C21H44, C22H46, C23H48 należą do szeregu homologicznego alkanów.

RwwjVT2ag1kbL
Odpowiedź zapisz w zeszycie do lekcji chemii, zrób zdjęcie, a następnie umieść je w wyznaczonym polu.
RIixDwNaVJz0E
(Uzupełnij).
1
Polecenie 9.3

Przedstaw modele pięciu kolejnych alkanów, zaczynając od etanu, których cząsteczki zbudowane są z prostych (nierozgałęzionych) łańcuchów węglowych.

RuGTxRLjpO54D
Odpowiedź zapisz w zeszycie do lekcji chemii, zrób zdjęcie, a następnie umieść je w wyznaczonym polu.
1
Polecenie 9.3

Opisz budowę modeli pięciu kolejnych alkanów, zaczynając od etanu, których cząsteczki zbudowane są z prostych (nierozgałęzionych) łańcuchów węglowych.

RT0PKzSOrC3ma
(Uzupełnij).

Słownik

alkany
alkany

węglowodory nasycone, związki organiczne zbudowane z atomów węgla i wodoru, zawierające między atomami węgla wyłącznie wiązania pojedyncze

gaz ziemny
gaz ziemny

paliwo kopalne pochodzenia organicznego; mieszanina węglowodorów nasyconych, w skład której wchodzi głównie metan (ponad 90%); może zawierać inne gazy takie jak między innymi etan, propan, butan, tlenek węgla(IV) i azot

izomery
izomery

związki chemiczne o tym samym wzorze sumarycznym, ale różniące się budową (ułożeniem atomów w cząsteczce)

szereg homologiczny
szereg homologiczny

szereg związków organicznych uporządkowanych według wzrastającej liczby atomów węgla, np. alkanów, w którym dwa kolejne związki różnią się od siebie o grupę atomów CH2

węglowodory nasycone
węglowodory nasycone

związki chemiczne węgla i wodoru, w których cząsteczkach między atomami występują wyłącznie wiązania pojedyncze (węgiel – węgiel oraz węgiel – wodór)

woda bromowa
woda bromowa

nasycony wodny roztwór bromu o stężeniu procentowym równym około 3,6%

Ćwiczenia

1
Pokaż ćwiczenia:
11
Ćwiczenie 1
R14JPsoLs5VCJ
zadanie interaktywne
Źródło: GroMar Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
RUvNkHGJfQZQ0
Przyporządkuj opis do nazwy alkanu. metan Możliwe odpowiedzi: 1. cząsteczka tego węglowodoru zawiera pięć atomów węgla, 2. cząsteczka tego węglowodoru zawiera jedno wiązanie węgiel-węgiel, 3. cząsteczka tego węglowodoru zawiera osiem atomów wodoru, 4. cząsteczka tego węglowodoru zawiera cztery atomy węgla, 5. cząsteczka tego węglowodoru zawiera cztery atomy wodoru etan Możliwe odpowiedzi: 1. cząsteczka tego węglowodoru zawiera pięć atomów węgla, 2. cząsteczka tego węglowodoru zawiera jedno wiązanie węgiel-węgiel, 3. cząsteczka tego węglowodoru zawiera osiem atomów wodoru, 4. cząsteczka tego węglowodoru zawiera cztery atomy węgla, 5. cząsteczka tego węglowodoru zawiera cztery atomy wodoru propan Możliwe odpowiedzi: 1. cząsteczka tego węglowodoru zawiera pięć atomów węgla, 2. cząsteczka tego węglowodoru zawiera jedno wiązanie węgiel-węgiel, 3. cząsteczka tego węglowodoru zawiera osiem atomów wodoru, 4. cząsteczka tego węglowodoru zawiera cztery atomy węgla, 5. cząsteczka tego węglowodoru zawiera cztery atomy wodoru butan Możliwe odpowiedzi: 1. cząsteczka tego węglowodoru zawiera pięć atomów węgla, 2. cząsteczka tego węglowodoru zawiera jedno wiązanie węgiel-węgiel, 3. cząsteczka tego węglowodoru zawiera osiem atomów wodoru, 4. cząsteczka tego węglowodoru zawiera cztery atomy węgla, 5. cząsteczka tego węglowodoru zawiera cztery atomy wodoru pentan Możliwe odpowiedzi: 1. cząsteczka tego węglowodoru zawiera pięć atomów węgla, 2. cząsteczka tego węglowodoru zawiera jedno wiązanie węgiel-węgiel, 3. cząsteczka tego węglowodoru zawiera osiem atomów wodoru, 4. cząsteczka tego węglowodoru zawiera cztery atomy węgla, 5. cząsteczka tego węglowodoru zawiera cztery atomy wodoru
1
Ćwiczenie 2
R14miCytU8G5c
Połącz w pary nazwy alkanów z odpowiednimi wzorami sumarycznymi. CH4 Możliwe odpowiedzi: 1. nonan, 2. butan, 3. heptan, 4. oktan, 5. etan, 6. dekan, 7. propan, 8. heksan, 9. pentan, 10. metan C2H6 Możliwe odpowiedzi: 1. nonan, 2. butan, 3. heptan, 4. oktan, 5. etan, 6. dekan, 7. propan, 8. heksan, 9. pentan, 10. metan C3H8 Możliwe odpowiedzi: 1. nonan, 2. butan, 3. heptan, 4. oktan, 5. etan, 6. dekan, 7. propan, 8. heksan, 9. pentan, 10. metan C4H10 Możliwe odpowiedzi: 1. nonan, 2. butan, 3. heptan, 4. oktan, 5. etan, 6. dekan, 7. propan, 8. heksan, 9. pentan, 10. metan C5H12 Możliwe odpowiedzi: 1. nonan, 2. butan, 3. heptan, 4. oktan, 5. etan, 6. dekan, 7. propan, 8. heksan, 9. pentan, 10. metan C6H14 Możliwe odpowiedzi: 1. nonan, 2. butan, 3. heptan, 4. oktan, 5. etan, 6. dekan, 7. propan, 8. heksan, 9. pentan, 10. metan C7H16 Możliwe odpowiedzi: 1. nonan, 2. butan, 3. heptan, 4. oktan, 5. etan, 6. dekan, 7. propan, 8. heksan, 9. pentan, 10. metan C8H18 Możliwe odpowiedzi: 1. nonan, 2. butan, 3. heptan, 4. oktan, 5. etan, 6. dekan, 7. propan, 8. heksan, 9. pentan, 10. metan C9H20 Możliwe odpowiedzi: 1. nonan, 2. butan, 3. heptan, 4. oktan, 5. etan, 6. dekan, 7. propan, 8. heksan, 9. pentan, 10. metan C10H22 Możliwe odpowiedzi: 1. nonan, 2. butan, 3. heptan, 4. oktan, 5. etan, 6. dekan, 7. propan, 8. heksan, 9. pentan, 10. metan
Źródło: Małgorzata Bartoszewicz.
1
Ćwiczenie 3

Zbuduj model cząsteczki butanu, wstawiając dostępne elementy we właściwe miejsca.

R1e71NTx7X5ds
Źródło: Krzysztof Jaworski, Michał Szymczak, licencja: CC BY-SA 3.0.
R1Rxz6VxZHesI
Spośród poniższych opisów cząsteczki butanu wybierz ten, który poprawnie opisuje jej budowę. Możliwe odpowiedzi: 1. Cząsteczka butanu zbudowana jest z trzech atomów węgla i ośmiu atomów wodoru. W cząsteczce występują wyłącznie wiązania pojedyncze., 2. Cząsteczka butanu zbudowana jest z czterech atomów węgla i dziesięciu atomów wodoru. W cząsteczce występują wyłącznie wiązania pojedyncze., 3. Cząsteczka butanu zbudowana jest z czterech atomów wodoru i dziesięciu atomów węgla. W cząsteczce występują wyłącznie wiązania pojedyncze., 4. Cząsteczka butanu zbudowana jest z trzech atomów wodoru i siedmiu atomów węgla. W cząsteczce występują wiązania pojedyncze i podwójne.
1
Ćwiczenie 4

Zbuduj model cząsteczki etanu, wstawiając dostępne elementy we właściwe miejsca.

R1SgGJy0E8X7B
Źródło: Krzysztof Jaworski, Michał Szymczak, licencja: CC BY-SA 3.0.
RZKWyENxvCsR9
Uzupełnij poniższy tekst tak, aby powstały zdania opisujące etan. Etan jest pierwszym/drugim węglowodorem szeregu homologicznego alkanów. Jego cząsteczka zbudowana jest z dwóch atomów/jednego atomu węgla oraz czterech/sześciu atomów wodoru.
1
Ćwiczenie 5

Zbuduj model cząsteczki heptanu, wstawiając dostępne elementy we właściwe miejsca.

RopoG1DsH1uKn
Źródło: Krzysztof Jaworski, Michał Szymczak, licencja: CC BY-SA 3.0.
RDd5qAl4zDYjr
Łączenie par. Oceń prawdziwość poniższych stwierdzeń:. Cząsteczka heptanu zbudowana jest z siedmiu atomów węgla oraz szesnastu atomów wodoru.. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. W cząsteczce heptanu pomiędzy atomami węgla występują zarówno wiązania pojedyncze jak i podwójne.. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Do każdego atomu węgla przyłączone są po dwa atomy wodoru.. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz
2
Ćwiczenie 6
Ry47BEGHTwxCi
Uszereguj nazwy alkanów, zbudowanych z cząsteczek o prostych (nierozgałęzionych) łańcuchach węglowych, zgodnie z rosnącą liczbą atomów węgla w tych cząsteczkach. Elementy do uszeregowania: 1. heksan, 2. propan, 3. heptan, 4. oktan, 5. metan, 6. etan, 7. dekan, 8. butan, 9. nonan, 10. pentan
2
Ćwiczenie 7
R1TCcU13pvnnj
Wyznacz liczbę atomów wodoru w cząsteczce alkanu o 6 atomach węgla, uzupełniając zapis odpowiednimi elementami. Wzór ogólny alkanów 1. 2, 2. 6, 3. 4, 4. 14, 5. 12, 6. C, 7. H, 8. OH, 9. 10, 10. 5 n 1. 2, 2. 6, 3. 4, 4. 14, 5. 12, 6. C, 7. H, 8. OH, 9. 10, 10. 5 2n+2 – za n podstawiamy 1. 2, 2. 6, 3. 4, 4. 14, 5. 12, 6. C, 7. H, 8. OH, 9. 10, 10. 5. Alkan o 6 atomach węgla ma cząsteczce 1. 2, 2. 6, 3. 4, 4. 14, 5. 12, 6. C, 7. H, 8. OH, 9. 10, 10. 5 atomów wodoru.
21
Ćwiczenie 8
R1NIdAkadtwHD
.
2
Ćwiczenie 8

Wybierz wzór sumaryczny alkanu, który zawiera 20 atomów wodoru w cząsteczce.

R12jr6dGEkO30
Możliwe odpowiedzi: 1. C9H20, 2. C20H42, 3. C10H20
R19ShkOsPm5Qa3
Ćwiczenie 9
Oblicz masowy skład procentowy węgla i wodoru w cząsteczce pentanu. Spośród poniższych danych, wybierz i zaznacz te, które prawidłowo przedstawiają skład procentowy pentanu (wyrażony w procentach masowych). Możliwe odpowiedzi: 1. wodór - 29,4%, węgiel - 70,6%, 2. wodór - 70,6%, węgiel - 29,4%, 3. wodór - 16,7%, węgiel - 83,3%, 4. wodór - 83,3%, węgiel - 16,7%
31
Ćwiczenie 10

Masa cząsteczkowa pewnego alkanu wynosi 100 u. Wykorzystując ogólny wzór sumaryczny szeregu homologicznego alkanów, na podstawie odpowiednich obliczeń, wyznacz wzór sumaryczny tego alkanu.

RPN1OmV922CKx
.
3
Ćwiczenie 10

Masa cząsteczkowa pewnego alkanu wynosi 100 u. Wykorzystując ogólny wzór sumaryczny szeregu homologicznego alkanów, na podstawie odpowiednich obliczeń, wybierz prawidłowy wzór sumaryczny tego alkanu.

Rlz97kQx157Xq
Możliwe odpowiedzi: 1. C7H16, 2. C6H14, 3. C9H20, 4. C4H10
31
Ćwiczenie 11

Na poniższym schemacie przedstawiono wybrane wzory chemiczne, za pomocą których można przedstawić wzór cząsteczki butanu.

RYu7utwwzOuUY
Źródło: GroMar Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
R10r5N7OpxRd1
Jak będzie wyglądała cząsteczka heksanu w poszczególnych rodzajach wzorów: condensed formula, molecular formula, expanded formula, empirical formula?
Źródło: GroMar Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
Glossary
31
Ćwiczenie 11

Opisz, jak będzie wyglądała cząsteczka heksanu w poszczególnych rodzajach wzorów: condensed formula, molecular formula, expanded formula, empirical formula?

RY7S64aQMh3wr
(Uzupełnij).
Glossary

Bibliografia

Dudek‑Różycki K., Płotek M., Wichur T., Kompendium terminologii oraz nazewnictwa związków organicznych. Poradnik dla nauczycieli i uczniów, Kraków 2020.

Danikiewicz W., Chemia dla licealistów. Chemia organiczna, Warszawa 2002.

Encyklopedia PWN

Krzeczkowska M., Loch J., Mizera A., Repetytorium chemia. Liceum – poziom podstawowy i rozszerzony, Warszawa – Bielsko‑Biała 2010.

bg‑gray3

Notatnik

RjN4MdViH6KbJ
(Uzupełnij).
Aplikacje dostępne w
Pobierz aplikację ZPE - Zintegrowana Platforma Edukacyjna na androida