Wydrukuj Pobierz materiał do PDF Zaloguj się, aby udostępnić materiał Dodaj całą stronę do teczki
RlZadaXPsG8dW1
Obraz przedstawia obrady parlamentarzystów. Znajdują się oni w dużej sali. Są tam trzy duże łukowate okna, za którymi widać fragment błękitnego nieba z białymi, pierzastymi chmurami  i drzewa liściaste. Po prawej i lewej stronie sali znajdują się białe kolumny, których głowice są ozdobione złotymi ślimacznicami. Poniżej są przymocowane złote kinkiety świecznikowe z wygiętymi w łuk ramami. Filary podpierają portyk, na którym jest umieszczony okrągły zegar. Naprzeciwko okien, przy ciemnym suficie wisi żyrandol w kształcie złotego świecznika. Na środku sali stoi stół przykryty ciemnozielonym obrusem. Znajduje się na nim prostokątna ozdobiona podstawka z buławą (symbol władzy królewskiej), zwojami białego papieru i dwoma skrzynkami po dwóch stronach. Przy stole, w centrum na skórzanym czarnym fotelu siedzi marszałek sejmu. Na głowie ma białą perukę z kręconymi włosami do ramion i czarny biret. Jest ubrany w białą koszulę z żabotem i czarną togę. Na rękach ma jasne rękawiczki. W lewej ręce trzyma złożoną kartkę. Nieco niżej po dwóch stronach siedzą dwaj sędziowie. Obaj mają białe peruki z lokami. Są ubrani w białe koszule z żabotami i czarne togi. Za marszałkiem sejmu znajduje się biała kolumna ozdobiona złotymi ornamentami. Wieńczy ją skręcony gzyms. Stoi na nim złota rzeźba przedstawiająca herb Wielkiej Brytanii. Złotą tarczę podtrzymują złoty lew z lewej strony, a z prawej jednorożec. Przy stole po prawej stronie stoi parlamentarzysta. Ma na głowie białą perukę z kręconymi włosami. Jest ubrany w białą koszulę z żabotem i kamizelkę w tym samym kolorze, czarne spodnie sięgające kolan oraz białe pończochy. Na stopach ma czarne trzewiki. Po lewej i prawej stronie siedzą parlamentarzyści ubrani w białe koszule z żabotami, kamizelki, fraki, spodnie sięgające kolan w różnych kolorach, białe pończochy i trzewiki. Na głowach mają peruki z kręconymi włosami związanymi z tyłu.
Izba Gmin (1793-94)
Źródło: Karl Anton Hickel, National Portrait Gallery, domena publiczna.

Oświecenie to epoka, która nastąpiła po baroku. Za jej ojczyznę uznaje się Francję. Tam już w XVII stuleciu pojawiły się idee (polityczne, społeczne, artystyczne), które z czasem objęły resztę zachodniej Europy. Kulturowy punkt ciężkości przesunął się więc nad Loarę, a Włochy przestały odgrywać rolę centrum.

Już wiesz

1) Na podstawie dowolnych źródeł wyjaśnij nazwę oświecenie.

Rd2vG0YKIm19h
(Uzupełnij).

2) Opracuj definicje słów: wolność, równość, braterstwo.

R6PpuoGJa4VbX
(Uzupełnij).
j0000000D2B1v38_0000000K
JPOL_E3_E4_Tekstykultury

Immanuel Kant i oświecenie

Nazwa oświecenie sugeruje, że wcześniej panowały ciemności. Sugeruje też, że ci, którzy w tych ciemnościach żyli, nie mogli „zobaczyć” prawdziwego świata. Sugeruje wreszcie, że właśnie taki los był udziałem Europejczyków w baroku. Co więc oznacza oświecenie? Napisał o tym m.in. Immanuel KantImmanuel KantImmanuel Kant, jeden z największych filozofów oświeceniowych.

R1OxgUAGI1WeM
Pomnik niemieckiego filozofa, Immanuela Kanta postawiono w Królewcu (obecna nazwa: Kaliningrad), gdzie Kant spędził całe życie. To właśnie Kant rozpropagował nazwę epoki, dzięki rozprawie Co to jest Oświecenie? (Beantwortung der Frage: Was ist Aufklärung?).
Źródło: Christian Daniel Rauch (oryginał), Harald Haacke (replika), domena publiczna.
Odpowiedź na pytanie: Czym jest Oświecenie?Immanuel Kant
Immanuel Kant Odpowiedź na pytanie: Czym jest Oświecenie?

Oświecenie to wyjście człowieka z zawinionej przez niego niedojrzałości. Niedojrzałość jest nieumiejętnością w posługiwaniu się własnym rozumem bez przewodnictwa innych. Niedojrzałość ta jest zawiniona przez człowieka, jeśli jej powód tkwi nie w braku rozumu, ale zdecydowania i odwagi, by swym rozumem posługiwać się bez zwierzchnictwa innych. Sapere aude!j0000000D2B1v38_000tp001Sapere aude! Odważ się posługiwać własnym rozumem! – oto maksyma oświecenia.

j0000000D2B1v38_00000_BIB_001 Źródło: Odpowiedź na pytanie: Czym jest Oświecenie?, [w:] Rozprawy z filozofii historii, tłum. Tomasz Kupś, Kęty 2005, s. 44.
R1TSkbs21l0Ui
Karta z rozprawy Immanuela Kanta Co to jest Oświecenie
Źródło: a. nn., domena publiczna.
Ćwiczenie 1.1

Zastanów się i odpowiedz, na czym – według Kanta – polega niedojrzałość.

RZfdSc5jtJIue
(Uzupełnij).
Ćwiczenie 1.2
Rp4FhqZ2cRp3V1
Spośród poniższego zestawu słów wybierz to, które mogłoby w tekście Kanta zastąpić wyraz niedojrzałość. Możliwe odpowiedzi: 1. dzieciństwo, 2. ubezwłasnowolnienie, 3. niezależność, 4. tchórzostwo, 5. barbarzyństwo
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 1.3

Na czym polega prawdziwa odwaga? Odpowiedz na podstawie cytowanego fragmentu tekstu Immanuela Kanta i własnych przemyśleń.

R1NBv5BAsXybB
(Uzupełnij).
Ćwiczenie 1.4

Co może przeszkadzać człowiekowi w uzyskiwaniu dojrzałości? Odpowiedz na podstawie tekstu Immanuela Kanta.

R5sWGzswRq3x5
(Uzupełnij).
Ćwiczenie 1.5

Odpowiedz, jak Immanuel Kant definiuje oświecenie.

RJKUN5Q26Xb7I
(Uzupełnij).
Ważne!

Zanim ostatecznie utrwaliła się nazwa oświecenie, ludzie żyjący w tym czasie określali swoją epokę różnie, np. wiekiem rozumu.

j0000000D2B1v38_000tp001
Immanuel Kant
j0000000D2B1v38_000EX001
JPOL_E3_E4_Tekstykultury

Czas i przestrzeń oświecenia

JPOL_E3_E4_Dodatkowyopiszasobow
RaphXU6X7zvn1
Zburzenie Bastylii. Bastylia była zamkiem zamienionym w ciężkie więzienie; wyzwolenie (zaledwie kilku) więźniów stało się symbolicznym rozpoczęciem Wielkiej Rewolucji Francuskiej
Źródło: Jean-Pierre Houël, 1789, akwarela, Biblioteka Narodowa we Francji, domena publiczna.

Czas oświecenia

Uformowanie oświecenia poprzedziła swoista bezkrwawa rewolucja w Anglii w 1688 roku (wtedy to mieszczanie otrzymali przywileje, które pozwoliły im na sprawowanie współwładzy ze szlachtą i królem).
Epokę zapowiedziało wydanie w 1689 roku przez angielskiego filozofa, Johna Locke’aJohn LockeJohna Locke’a Listów o tolerancji. Tolerancja to jedna z najważniejszych wartości oświecenia. Locke twierdził, że zmuszanie do religii jest bezsensowne, gdyż nie można szczerze wierzyć na rozkaz.
Za symboliczny koniec epoki można uznać rewolucję francuską (1789‑1799), która, paradoksalnie, miała swe źródła w oświeceniowych hasłach demokratycznych (wolność, równość, braterstwo).

Polecenie 1.1

John Locke pisał m.in. na temat tolerancji. Rozważ, czy tolerancja jest nieodzowna dla rozwoju kraju. Uzasadnij swoją opinię.

R1LMr7CXgsMnr
(Uzupełnij).
Ćwiczenie 2.1

Określ, czy dostrzegasz jakieś negatywne aspekty tolerancji (nie tylko religijnej)? Odpowiedź uzasadnij.

R9pHnwOF0nkMK
(Uzupełnij).
John Locke

Przestrzeń oświecenia

Oświecenie to formacja kulturowa przede wszystkim na zachodzie Europy. Od bitwy pod Wiedniem (1683) ekspansja turecka została zahamowana – świat chrześcijański powoli odzyskiwał ziemie zajmowane przez imperium otomańskie. Ważniejsze jednak, że po raz pierwszy tak wyraźnie częścią Europy stała się Rosja, rządzona przez cara Piotra I, a w 1776 roku została uchwalona Deklaracja Niepodległości Stanów Zjednoczonych Ameryki. Można w niej dostrzec wyraźne odniesienia do idei ważnych dla tego okresu.

RBth1u3Z4nCZH
Portret Madame de Pompadour. Madame de Pompadour to jedna z najważniejszych kobiet epoki. Jako kochanka króla Francji Ludwika XV wpływała na losy państwa. Jej strój to wzorzec ubioru oświeceniowej damy
Źródło: François Boucher, 1756, olej na płótnie, Stara Pinakoteka, domena publiczna.

Dwa centra europejskiego oświecenia

Centrami oświecenia były dwa kraje europejskie: Francja i Anglia.

Francja dała kontynentowi wzorce kulturowe. Język francuski stał się językiem elit europejskich: już nie łacina, ale mowa Moliera, Denisa Diderota [czyt.: denis didero] i Woltera rozbrzmiewała w salonach angielskich, niemieckich czy polskich. Bywalcy tych salonów ubierali się tak jak Francuzi, przejęli od nich maniery, otaczali się meblami w stylu Ludwika XIV, przechadzali się po ogrodach zwanych francuskimi itd.

Ważne!

Wersal w oświeceniu został stolicą kulturalną Europy.

Anglia natomiast dominowała w dziedzinie gospodarki. Historycy obliczyli, że niemal 80% wynalazków powstało właśnie w kraju rządzonym przez królów angielskich (z pewnością nie najważniejszymi były wózek dziecięcy, puzzle i woda sodowa).

j0000000D2B1v38_000EX003
JPOL_E3_E4_Tekstykultury

Absolutyzm oświecony

JPOL_E3_E4_Dodatkowyopiszasobow
R1GG7EDoj9GX5
Pałac w Wersalu widziany od strony ogrodów
Źródło: Louis-Nicolas de Lespinasse, 1779, tusz, pióro, akwarele, Metropolitan Museum of Art, domena publiczna.

Z Francji wywodziła się moda, która opanowała niemal cały kontynent. We Francji istniał też model władzy, który w oświeceniu okazał się najważniejszy – absolutyzm oświecony.

absolutyzm oświecony
Definicja: absolutyzm oświecony

ustrój państwowy rozpowszechniony w Europie zwłaszcza w II poł. XVIII w.; polegał on na sprawowaniu przez króla (cesarza) jednoosobowej władzy nad administracją kraju z jednoczesnym przyznaniem społeczeństwu pewnych swobód, np. tolerancji religijnej; centralizacji władzy towarzyszyło rozbudowywanie aparatu państwowego, podległego osobie panującego

Absolutyzm oświeceniowy dominował w większości krajów Europy. Nie stał się modelem władzy właściwie tylko w Polsce, Holandii i Anglii. W Anglii funkcjonowała forma XVIII‑wiecznej demokracji, coraz większą rolę odgrywało tam mieszczaństwo.

Silna władza centralna sprzyjała wówczas wzrostowi znaczenia kraju – jednoosobowe panowanie nad państwem sprawiało, że podejmowanie szybkich decyzji stawało się łatwiejsze. Z tego względu poza Anglią i Francją do rangi najważniejszych państw urosły Prusy, w których absolutyzm oświecony rozwinął się najlepiej. O znaczeniu wymienionych krajów decydowały też inne czynniki - wśród nich za ważne trzeba uznać przemiany demograficznej0000000D2B1v38_000tp002demograficzne. Zbyt duża gęstość zaludnienia jest przyczyną konfliktów, ale odpowiednie zaludnienie danego obszaru przyczynia się do wzrostu gospodarczego na tym terytorium. Francja, Anglia i Prusy przodowały pod tym względem. Wzrost liczby ludności wynikał natomiast m.in. ze znaczącego wydłużenia się życia w niektórych rejonach Europy. Dziś nie robi to na nas wrażenia, skoro Europejczycy żyją przeciętnie ok. 80 lat, ale dużą pozytywną zmianą był fakt, że w niektórych częściach naszego kontynentu w oświeceniu średnia życia wynosiła 43 lataj0000000D2B1v38_000tp00343 lata! Oświecenie to okres, w którym w ciągu dwóch pokoleń w Europie podwoiła się liczba ludności.

Ćwiczenie 3.1

Zastanów się i odpowiedz, co przyczyniło się do znaczącego wzrostu liczby Europejczyków.

R1Ts3e7sqNDxG
(Uzupełnij).
Ćwiczenie 3.2

Wyjaśnij, w jaki sposób – według Ciebie – liczba mieszkańców wpływa na stan rozwoju danego kraju.

RvZBfS1nrnEEm
(Uzupełnij).
Dla zainteresowanych

Historia współczesnego nam świata w dużym stopniu została ukształtowana w XVIII wieku. Można to dostrzec, gdy spojrzy się na mapę kontynentu. Jednak ważniejsze jest nie ukształtowanie granic państw, ale ukształtowanie wyobrażeń o tym, jakie wartości powinny kierować życiem ludzi. To właśnie wtedy znaczenia nabrały takie idee jak postęp, tolerancja, wolność myślenia. Nie przypadkiem więc spora część historyków uważa oświecenie za pierwszą prawdziwie nowożytną epokę w dziejach (nie tylko) Europy!

j0000000D2B1v38_000tp002
j0000000D2B1v38_000tp003
j0000000D2B1v38_000EX004
JPOL_E3_E4_Tekstykultury

W co wierzono w oświeceniu?

JPOL_E3_E4_Dodatkowyopiszasobow

Okazało się, że w oświeceniu tradycyjne tłumaczenie świata za pomocą Biblii przestało wystarczać. W oświeceniu pojawiły się trzy różne postawy wobec kwestii istnienia Boga:

  • teizm;

  • deizm;

  • ateizm.

Ćwiczenie 4.1
R7t63Cj9XDxE91
Dopasuj charakterystykę postawy religijnej do jej nazwy. teizm Możliwe odpowiedzi: 1. Pogląd głoszący, że istnieje tylko rzeczywistość materialna, natomiast należy odrzucić – jako nieudowodnioną naukowo – wiarę w rzeczywistość pozamaterialną. Religia w takim przypadku byłaby jedynie wytworem odpowiadającym na ludzkie lęki, nadzieje itd., 2. Przekonanie, że można rozumowo udowodnić istnienie Boga, który stworzył świat, jednak nie ingeruje w losy ludzi. Zgodnie z tym świat byłby więc mechanizmem skonstruowanym przez Boga, działającym według określonych praw (fizycznych, chemicznych itd.). Jednak fakt, że Bóg nie interesuje się swym tworem, ma konsekwencje w braku uzasadnienia istnienia „funkcjonariuszy” Kościoła – nie są potrzebni pośrednicy między wiernymi a Stwórcą., 3. Wiara w istnienie bogów lub Boga oraz w ingerencję tych sił w losy świata i ludzi; ingerencję polegającą np. na zsyłaniu kar albo nagradzaniu za odpowiednie życie na ziemi. Przekonanie to wiąże się z koniecznością istnienia systemów religijnych, w których wyspecjalizowana grupa (kler) wyjaśnia prawdy wiary. ateizm Możliwe odpowiedzi: 1. Pogląd głoszący, że istnieje tylko rzeczywistość materialna, natomiast należy odrzucić – jako nieudowodnioną naukowo – wiarę w rzeczywistość pozamaterialną. Religia w takim przypadku byłaby jedynie wytworem odpowiadającym na ludzkie lęki, nadzieje itd., 2. Przekonanie, że można rozumowo udowodnić istnienie Boga, który stworzył świat, jednak nie ingeruje w losy ludzi. Zgodnie z tym świat byłby więc mechanizmem skonstruowanym przez Boga, działającym według określonych praw (fizycznych, chemicznych itd.). Jednak fakt, że Bóg nie interesuje się swym tworem, ma konsekwencje w braku uzasadnienia istnienia „funkcjonariuszy” Kościoła – nie są potrzebni pośrednicy między wiernymi a Stwórcą., 3. Wiara w istnienie bogów lub Boga oraz w ingerencję tych sił w losy świata i ludzi; ingerencję polegającą np. na zsyłaniu kar albo nagradzaniu za odpowiednie życie na ziemi. Przekonanie to wiąże się z koniecznością istnienia systemów religijnych, w których wyspecjalizowana grupa (kler) wyjaśnia prawdy wiary. deizm Możliwe odpowiedzi: 1. Pogląd głoszący, że istnieje tylko rzeczywistość materialna, natomiast należy odrzucić – jako nieudowodnioną naukowo – wiarę w rzeczywistość pozamaterialną. Religia w takim przypadku byłaby jedynie wytworem odpowiadającym na ludzkie lęki, nadzieje itd., 2. Przekonanie, że można rozumowo udowodnić istnienie Boga, który stworzył świat, jednak nie ingeruje w losy ludzi. Zgodnie z tym świat byłby więc mechanizmem skonstruowanym przez Boga, działającym według określonych praw (fizycznych, chemicznych itd.). Jednak fakt, że Bóg nie interesuje się swym tworem, ma konsekwencje w braku uzasadnienia istnienia „funkcjonariuszy” Kościoła – nie są potrzebni pośrednicy między wiernymi a Stwórcą., 3. Wiara w istnienie bogów lub Boga oraz w ingerencję tych sił w losy świata i ludzi; ingerencję polegającą np. na zsyłaniu kar albo nagradzaniu za odpowiednie życie na ziemi. Przekonanie to wiąże się z koniecznością istnienia systemów religijnych, w których wyspecjalizowana grupa (kler) wyjaśnia prawdy wiary.
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 4.2
RihdB9jCGtrCC1
Dopasuj (nieautentyczne) wypowiedzi do odpowiednich określeń. teista Możliwe odpowiedzi: 1. Bóg w kościele? A czy myślisz, że zegarmistrz oczekuje hołdów od trybików w zbudowanym przez siebie zegarku?, 2. Grzechu nie ma, to tylko wasz wymysł. Istnieje wyłącznie ta materia, która nas otacza. Widzisz w niej coś takiego jak grzech? Zrozum, wymyśliłeś go sobie, podobnie jak Boga!, 3. Dlaczego nie idziecie do kościoła? Przecież Bóg to wszystko widzi i na Sądzie Ostatecznym poniesiecie karę!, 4. Nie mów tak: Bóg jest. Tyle że nie oczekuje ode mnie niczego – po prostu stworzył naszą rzeczywistość i nie ma zamiaru się nią zajmować., 5. Gdzie masz dowody? Popatrz przez tę lupę! Widzisz Boga? Nie! A teraz spójrz przez mikroskop. Ujrzałeś Boga? Nie! Wniosek jest prosty: Bóg to jedynie twoje irracjonalne wyobrażenie., 6. Pamiętaj, Bóg jest sprawiedliwy i da nagrodę tym, którzy go czczą., 7. Nie igraj z nim. Przecież przysyłał nam swych proroków, a oni potwierdzili, że kto nie oddaje czci w świątyni – grzeszy! deista Możliwe odpowiedzi: 1. Bóg w kościele? A czy myślisz, że zegarmistrz oczekuje hołdów od trybików w zbudowanym przez siebie zegarku?, 2. Grzechu nie ma, to tylko wasz wymysł. Istnieje wyłącznie ta materia, która nas otacza. Widzisz w niej coś takiego jak grzech? Zrozum, wymyśliłeś go sobie, podobnie jak Boga!, 3. Dlaczego nie idziecie do kościoła? Przecież Bóg to wszystko widzi i na Sądzie Ostatecznym poniesiecie karę!, 4. Nie mów tak: Bóg jest. Tyle że nie oczekuje ode mnie niczego – po prostu stworzył naszą rzeczywistość i nie ma zamiaru się nią zajmować., 5. Gdzie masz dowody? Popatrz przez tę lupę! Widzisz Boga? Nie! A teraz spójrz przez mikroskop. Ujrzałeś Boga? Nie! Wniosek jest prosty: Bóg to jedynie twoje irracjonalne wyobrażenie., 6. Pamiętaj, Bóg jest sprawiedliwy i da nagrodę tym, którzy go czczą., 7. Nie igraj z nim. Przecież przysyłał nam swych proroków, a oni potwierdzili, że kto nie oddaje czci w świątyni – grzeszy! ateista Możliwe odpowiedzi: 1. Bóg w kościele? A czy myślisz, że zegarmistrz oczekuje hołdów od trybików w zbudowanym przez siebie zegarku?, 2. Grzechu nie ma, to tylko wasz wymysł. Istnieje wyłącznie ta materia, która nas otacza. Widzisz w niej coś takiego jak grzech? Zrozum, wymyśliłeś go sobie, podobnie jak Boga!, 3. Dlaczego nie idziecie do kościoła? Przecież Bóg to wszystko widzi i na Sądzie Ostatecznym poniesiecie karę!, 4. Nie mów tak: Bóg jest. Tyle że nie oczekuje ode mnie niczego – po prostu stworzył naszą rzeczywistość i nie ma zamiaru się nią zajmować., 5. Gdzie masz dowody? Popatrz przez tę lupę! Widzisz Boga? Nie! A teraz spójrz przez mikroskop. Ujrzałeś Boga? Nie! Wniosek jest prosty: Bóg to jedynie twoje irracjonalne wyobrażenie., 6. Pamiętaj, Bóg jest sprawiedliwy i da nagrodę tym, którzy go czczą., 7. Nie igraj z nim. Przecież przysyłał nam swych proroków, a oni potwierdzili, że kto nie oddaje czci w świątyni – grzeszy!
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
RwQsF7jA8YuYj
Denis Diderot. Wolnomyśliciel Denis Diderot był pomysłodawcą Wielkiej encyklopedii francuskiej
Źródło: Luis-Michel van Loo, 1767, olej na płótnie, Luwr, domena publiczna.
Ważne!

Ateizm nie był poglądem powszechnym, spotkać tę postawę można przede wszystkim wśród libertyńskichj0000000D2B1v38_000tp004libertyńskich elit. Do najsłynniejszych ateistów francuskich należał Denis DiderotDenis DiderotDenis Diderot, jeden z głównych redaktorów największego dzieła naukowego tej epoki, czyli Wielkiej encyklopedii francuskiej.

Ważne!

Deizm należał do poglądów, które nie dominowały w społeczeństwie oświeceniowym. Jednak miał bardzo ważnych wyznawców. Najsłynniejszym z nich był Wolter (Voltaire).

RxNupZQFLGQBM
Okrągły stół u króla Fryderyka II. Wśród namalowanych postaci znajduje się Wolter (siedzi po lewej stronie, patrzy „w stronę widza”)
Źródło: Adolph von Menzel, 1850, olej na płótnie, domena publiczna.
RPKbFdzl2Auou
Wolter
Źródło: Nicolas de Largillière Moreau, 1725, olej na płótnie, Carnavalet Museum, domena publiczna.
Dla zainteresowanych

WolterWolterWolter (Voltaire) to pseudonim François‑Marie ArouetaFrançois‑Marie ArouetFrançois‑Marie Aroueta (1694‑1778), francuskiego pisarza, filozofa i historyka. Z pewnością mogliby go za swego „patrona” uznać ci, których prześladowano za poglądy – Wolter niemal dwa lata spędził w Bastylii, posądzony o napisanie pamfletów ośmieszających księcia Orleanu, Filipa II. Przypadkowo Filip przyczynił się do rozwoju literatury, bo właśnie w więzieniu Wolter napisał pierwszą sztukę (zatytułowaną Edyp).

Często wyjeżdżał do Anglii (wychwalał osiągnięcia Anglików w filozofii, ale i w innych naukach) oraz do Prus (Berlin, Poczdam), gdzie przebywał na zaproszenie króla Fryderyka II. Kłótnia z władcą to jeden z dowodów na nie najłatwiejszy charakter Woltera; z tego względu popadał też w konflikty z członkami Akademii Francuskiej oraz z władzami kalwińskiej Genewy, zarzucającymi mu niemoralność dzieł.

Ostatecznie osiadł w Ferney, na granicy francusko‑szwajcarskiej, gdzie tego wpływowego artystę i myśliciela odwiedzali zwolennicy jego poglądów. Sława sprawiła, że jego przyjazd do Paryża w 1778 roku stał się wielką manifestacją poparcia dla wolnomyślicielstwa. Po śmierci ciało Woltera zostało umieszczone w Panteoniej0000000D2B1v38_000tp005Panteonie.

Był wolnomyślicielem, nakazującym kierowanie się krytycyzmem i sceptycyzmem oraz odrzucanie dogmatów, a także propagowanie tolerancji. Nie odrzucał idei istnienia Boga, ale zakładał rozumowe podejście do kwestii religijnych i nieuleganie dogmatom. Ponieważ te istnieją we wszystkich religiach, to Wolter atakował nie tylko katolicyzm, lecz także kalwinizm, judaizm itd. za to, że prowadzą do fanatyzmu (równie niechętny był ateizmowi – jako swoistej religii „na opak”). Uważał, że narzucanie wiary drugiemu człowiekowi jest atakiem na wolność. Sam, jako deista, podkreślał konieczność tolerowania różnych światopoglądów. Siła jego oddziaływania nie wynikała tylko z przekonań - wypływała również z form, w jakich je podawał: nie były to nużące traktaty, ale powiastki filozoficzne (np. Kandyd, czyli Optymizm) czy dramaty pisane z lekkością, satyrycznym zacięciem, emocjonalnością.

Poglądy i styl dzieł Woltera nazywa się wolterianizmem.

Ważne!

Wolnomyślicielskie poglądy Woltera nie przeszkadzały mu w aprobacie dla rozbiorów Polski. Uznał bowiem, że władcy reprezentujący absolutyzm oświecony (Fryderyk II i caryca Katarzyna II) zagwarantują Polakom lepsze życie niż magnateria – zacofana, bezwzględna i fanatyczna.

j0000000D2B1v38_000tp004
j0000000D2B1v38_000tp005
Denis Diderot
Wolter
François‑Marie Arouet
j0000000D2B1v38_0000005H
JPOL_E3_E4_Zadaniowo

Zadaniowo

Polecenie 2

Stwórz mapę pojęć i skojarzeń związanych z oświeceniem.

RuIhWFL6Fbvmi
Mapa myśli. Lista elementów: Nazwa kategorii: OświecenieElementy należące do kategorii OświecenieNazwa kategorii: filozofiaElementy należące do kategorii filozofiaNazwa kategorii: empiryzmNazwa kategorii: racjonalizmNazwa kategorii: naturalizmKoniec elementów należących do kategorii filozofiaNazwa kategorii: religiaElementy należące do kategorii religiaNazwa kategorii: deizmNazwa kategorii: ateizmNazwa kategorii: teizmKoniec elementów należących do kategorii religiaNazwa kategorii: naukaElementy należące do kategorii naukaNazwa kategorii: Antoine Laurent de LavoisierNazwa kategorii: Karol LineuszNazwa kategorii: Edward JennerKoniec elementów należących do kategorii naukaKoniec elementów należących do kategorii Oświecenie
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
Polecenie 3

Na podstawie dostępnych źródeł sporządź notatkę na temat trzech wybranych wynalazków doby oświecenia. Oceń, który z nich uważasz za najważniejszy.

R1RhHEZ9yJXuH
(Uzupełnij).
RkjJifKox23uq1
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

Zapoznaj się z poniższymi słowami‑kluczami związanymi z lekcją, a następnie zaproponuj ich własną kolejność. Możesz kierować się tym, co Cię zaciekawiło, poruszyło, zaskoczyło itp. Przygotuj krótkie uzasadnienie swojej propozycji. Słowa‑klucze: wolnomyślicielstwo, tolerancja, deizm, ateizm, teizm, wolterianizm.

RFR1MB6rh10MH
(Uzupełnij).
Aplikacje dostępne w
Pobierz aplikację ZPE - Zintegrowana Platforma Edukacyjna na androida