Wróć do informacji o e-podręczniku Wydrukuj Pobierz materiał do PDF Pobierz materiał do EPUB Pobierz materiał do MOBI Zaloguj się, aby dodać do ulubionych Zaloguj się, aby skopiować i edytować materiał Zaloguj się, aby udostępnić materiał Zaloguj się, aby dodać całą stronę do teczki
RNf0RxOqYI03q1

Witraż - obraz światłem malowany

Ważne daty

IX‑X w. – w Europie pojawiają się pierwsze witraże

XIII‑XV w. – wraz ze sztuką gotycką rozwija się technika witrażu

XIV w. – witraż pojawia się w Polsce

XIX‑XX w. – następuje rozkwit techniki witrażu w sztuce secesji

1

Scenariusz dla nauczyciela

RwAUlhhx4jByP1
Scenariusz zajęć do pobrania.
Źródło: online-skills.

Uczeń:

- rozróżnia sposoby i style wypowiedzi w obrębie sztuk plastycznych;

- charakteryzuje środki wyrazu artystycznego, takie jak: światło, barwa, kontur; wykorzystuje wskazane środki we własnych działaniach plastycznych;

- interpretuje obraz tworzony przez światło – witraż;

- klasyfikuje barwy w sztukach plastycznych; wykazuje się znajomością pojęć: nasycenie barw, monochromatyzm;

- poznaje wybrane, najbardziej istotne dzieła z dorobku artystów polskich i innych narodów;

- podejmuje działalność twórczą posługując się podstawowymi środkami wyrazu plastycznego, w tym uwzględniające problematykę barwy;

- stosuje różnorodne formy wypowiedzi plastycznej;

- doskonali umiejętności plastyczne przejawiające się w indywidualnej działalności twórczej;

- stosuje określone materiały i narzędzia właściwe dla technik plastycznych;

- interpretuje obserwowane zjawiska, przedmioty, motywy, stosując środki wyrazu zgodnie w własnym odczuciem i wyobrażeniem.

Nauczysz się

wyjaśniać pojęcie „witraż”;
określać technikę fusingu;
odróżniać klasyczny witraż od prac powstałych techniką fusingu;
wyjaśniać etapy powstawania witrażu;
wskazywać różnicę między szkicem a finalnym dziełem;
rozróżniać tematykę witraży;
identyfikować różnicę w nasyceniu barw witrażu w zależności od natężenia światła;

Wprowadzenie do pojęcia witrażu

WitrażWitrażWitraż to barwna kompozycja szklana, która składa się z trzech głównych elementów: konturuKonturkonturu, barwyBarwabarwy i światła. Kontur wykonany jest z kompozycji ołowianych listewek, natomiast nośnikiem barwy są szkła w różnych kolorach. Obraz tworzony jest przez światło, które przechodzi przez połączone ze sobą szklane fragmenty.

Witraże można spotkać najczęściej w oknach kościołów. Technika witrażu upowszechniła się w sztuce gotyckiejSztuka gotyckasztuce gotyckiej. Tworzono wówczas wysokie świątynie, o dużych, strzelistych oknach, które miały wypełnić wnętrze światłem i nadać im lekkości. Czasem okna zajmowały całe ściany, czego przykładem jest kaplica Sainte Chapelle w Paryżu.

mc73853d585ef9e28_0000000000070

Treści zamieszczane na witrażach i ich właściwości

Witraże najczęściej przekazywały treści religijne, ilustrując tematy biblijne. Wraz z freskami i innymi dziełami sztuk obrazowych z okresu średniowiecza stanowiły Biblię PauperumBiblia PauperumBiblię Pauperum – służącą edukacji niepiśmiennych wiernych. Blask kolorowego światła symbolizującego blask Stwórcy podkreślał wzniosły charakter miejsca kultu.

Początkowo rysunek w witrażu był uproszczony, z czasem artyści coraz swobodniej poruszali się w technice, a rysunek nabierał precyzji i ekspresji.

mc73853d585ef9e28_0000000000094

Ewolucja witraży

Dawniej szkło było cennym tworzywem, dlatego wykorzystywano każdy, nawet najmniejszy kawałek. Stąd podział płaszczyzny metalowymi ramkami często był przypadkowy, wynikający z kształtu danego fragmentu szkła - linie łączeń przechodziły nawet przez twarze postaci.

W klasycznym witrażu istotną rolę gra konstrukcja, dlatego ważną częścią obrazu jest kontur metalowych ramek, który buduję obraz i stanowi o kompozycji.

R1HmkDZt8Ujh01
Kazimierz Rochecki, Pierwszy upadek, witraż, 2006, Online - Skills, CC BY 3.0

Z czasem szkło przestało być tak drogim materiałem, poznano także technologię farb transparentnychFarba transparentnafarb transparentnych, zaczęto więc używać coraz większych kawałków szkła i malować na nich fragmenty przedstawień - twarze, szaty lub elementy drugiego planu.

Obecnie artyści stosują także technikę fusinguFusingfusingu, czyli stapiania fragmentów szkła w specjalnych piecach, w bardzo wysokiej temperaturze. Dzięki temu uzyskują efekt połączenia barwnych szkiełek bez konturu metalowych ramek.

Etapy powstawania witrażu

Klasyczny witraż powstaje według następujących etapów:

  1. Stworzenie linearnego szkicu kompozycji z podziałem na szkiełka

  2. Dopasowanie odpowiednich barw

  3. Przeniesienie szkicu do rzeczywistych wymiarów w skali 1:1

  4. Wycinanie fragmentów ze szkła

  5. Owijanie wyciętych fragmentów taśmą miedzianą

  6. Łączenie ze sobą elementów za pomocą lutowania cyną.

Obejrzyj dokumentację zdjęciową ilustrującą wybrane etapy powstawania witrażu. Zapoznaj się także z filmem z pracowni artysty witrażysty.

Projekt witrażu.

RTFMJ5iYvVg8z1
Projekt witrażu, Online - Skills, CC BY 3.0

Witraż w trakcie procesu twórczego.

R1QB40Kb47Ayq1
Witraż w trakcie procesu twórczego, Online - Skills, CC BY 3.0

Ten sam witraż jako zakończona realizacja.

RUMOWpI4QeyWn1
Kazimierz Rochecki, Chrzest w Jordanie, witraż, 2010, Online - Skills, CC BY 3.0

Film wideo - Etapy powstawania witrażu

RtlGJb0WgTcSlmc73853d585ef9e28_00000000000151
Film zatytułowany " Etapy powstawania witrażu" przedstawia pracownię, w której artyści witrażownictwa prezentują kolejne prace przy tworzeniu dzieła. W filmie kolejne sceny dzielone są tekstami na czarnym tle, informującymi o kolejnych etapach pracy. Pierwszą informacja to "PRACOWNIA WITRAŻU". W tej części zostało zaprezentowane wnętrze pracowni z regałami, szafami i dużym stołem pracownianym, nad którym znajdują się duże lampy. Przy stole stoi kobieta. Na czarnym tle pojawia się napis: "WYCINANIE SZKŁA NA PODSTAWIE LINEARNEGO SZKICU". Na stole leżą kawałki szkła, nóż do cięcia, fioletowa szufelka na odpady. Kobieta trzyma szczypcami szybkę. Po jej odłożeniu łamie kawałki naciętego szkła. Kolejne ujęcie ukazuje widok na barwny projekt witraża na kartonie. Ruch kamery wiedzie na znajdujące się obok, wycięte z kartonu i ponumerowane kształty, następnie kamera kieruje na leżące na nich kawałki docięte szybki, kształtem dopasowane do szablonów na papierze. Kolejnym ujęciem jest kobieta wycinająca kształty z niebieskiego szkła na podstawie szablonów. Zbliżenie na dłonie kobiety, wykonującej cięcie nożem, potem na jej twarz. Kolejna informacja na czarnym tle: "Linearny szkic w skali 1:1. Widok na długi stół z rozłożonymi arkuszami papieru, przedstawiający rysunek witraża na papierze. W tle znajduje się kuchnia. Zbliżenie kamery na rysunek postaci z uniesioną ręką. Kolejna informacja na czarnym tle: "UKŁADANIE KAWAŁKÓW SZKŁA". Ujęcie przedstawia kobietę, układającą kawałki wyciętych szkiełek w ramce. Ujęcie z innej strony ukazuje tę samą czynność. Powrót do poprzedniego widoku. Kolejne ujęcie to obraz z siedzącą we wnętrzu kobietą o skrzyżowanych, wyciągniętych do przodu nogach, której ciężar ciała spoczywa na wspartej na podłodze ręce. Ruch kamery kieruje w lewo - na kontur tej samej postaci z ponumerowanymi fragmentami ciała. Kadr z informacją na czarnym tle: "MALOWANIE SZKŁA FARBĄ NASZKLIWNĄ". Ujęcie na pokrywanie pędzlem powierzchni szkła brązową farbą. Następne ujęcie zza pleców kobiety, trzymającej w ręku telefon komórkowy ze zdjęciem portretu Mikołaja Kopernika i wykonującej rysunek astronoma. Widok na fragment portretu Kopernika. Ponowne ujęcie zza ramienia kobiety. Kolejna scena przedstawia dwie postacie nanoszące patynę - najpierw zbliżenie, potem plan pełny. Zbliżenie na artystę sporządzającego napisy na rysunku witrażu. Kadr z informacją: "FARBA UTRWALONA W PIECU SZKLARSKIM". Ujęcie dłoni trzymającej pomalowane i wycięte szkiełko. Następnie widok na piec i stojący obok stolik ze szkiełkami. Ruch kamery na piec po lewej stronie, w którym znajdują się pojedyncze szkiełka, przeznaczone na wypalanie. Kadr z informacją: "PIECE SZKLARSKIE". Jazda kamery w pionie na piec z pomalowanymi szkiełkami. Ten sam widok w detalu. Ujęcie reprodukcji witraża Alfonsa Muchy. Kadr z tekstem: "MOCOWANIE SZKŁA ZA POMOCĄ OŁOWIANYCH PROFILI". Widok na mocowanie ołowianych profili na rysunku witraża. przez mężczyznę. Czarny kadr z informacją: "Lutowanie fragmentów konstrukcji". Scena przedstawiająca lutowanie łączeń ołowianej taśmy (detal i zbliżenie). Kadr z napisem: "GOTOWY WITRAŻ". Jazda kamery po widoku fragmentów, potem ujęcie całości witraża, następnie detale. Najazdy na widoki z rożnych stron. Ujęcie oprawionego w oknie witraża. Widok ogólny pracowni. Zbliżenia na dekoracje wykonane techniką witrażu. Czarne tło. W całym filmie tłem jest ambientowa muzyka elektroniczna - długie, delikatne, powtarzające się dźwięki.
mc73853d585ef9e28_0000000000015
mc73853d585ef9e28_0000000000197

Zadania

RaBGinPW86n2W
Ćwiczenie 1
RUUrjsAVHZnGw
Ćwiczenie 2
W jakim celu sporządza się szkic witraża?
ROU7gqakws5o91
Ćwiczenie 3
Podaj przykłady zastosowania sztuki witrażu.
R1R9aivqUVqKT
Ćwiczenie 4
Wyjaśnij, na czym polega technika fusingu.
Polecenie 1

Dokończ w programie Mini Paint projekt witrażu. Pamiętaj, aby każdy fragment płaszczyzny otaczała ramka. Wypełnij kolorami poszczególne fragmenty.

Pobierz ilustrację, niezbędną do wykonania zadania, klikając na przycisk „Pobierz załącznik”.

Rm7batrTHbSAB1
Ilustracja do polecenia.
Źródło: online skills, cc0.

Skorzystaj z aplikacji MiniPaint, dostępnej poniżej - otwórz zapisany wcześniej obrazek (opcja Plik->Otwórz, wskazanie obrazka zapisanego na dysku komputera).

R1WeXxTCzczJ71
Uruchom wyobraźnię i zaplanuj ilustrację do mitologicznej przygody Odyseusza, Syzyfa lub Achillesa. Opowiedz, który epizod z życia bohatera został przez Ciebie wybrany i jaką masz wizję plastyczną. Poproś kogoś z klasy o jej zrealizowanie.
Źródło: ViliusL.
mc73853d585ef9e28_0000000000227

Witraże w gotyku

W architekturze gotyku, w szczytach budowli lub nad portalamiPortalportalami, umieszczano często okrągłe okno, zwane rozetąRozetarozetą, wypełnione zazwyczaj kompozycją witrażową. Ma ona charakter dekoracyjny, jest symetrycznaKompozycja symetrycznasymetryczna i składa się z powielanych elementów ornamentowych.

Polecenie 2

Wzorując się nie przykładach zamieszczonych powyżej spróbuj sam zrobić rozetę za pomocą programu Mini Paint.

R1WeXxTCzczJ71
Uruchom wyobraźnię i zaplanuj ilustrację do mitologicznej przygody Odyseusza, Syzyfa lub Achillesa. Opowiedz, który epizod z życia bohatera został przez Ciebie wybrany i jaką masz wizję plastyczną. Poproś kogoś z klasy o jej zrealizowanie.
Źródło: ViliusL.
Polecenie 3

Twórz tradycyjnie I

Potrzebne materiały: kwadratowa kartka, nożyczki

Przygotuj kwadratową kartkę i nożyczki. Postępuj zgodnie z instrukcją.

R37KSarNeG3Us1
Ilustracja do polecenia, online-skills, CC BY 3.0
Polecenie 4

Rozłóż kartkę, którą wykonałeś w Zadaniu „Twórz tradycyjnie”, a następnie w programie MiniPaint spróbuj przerysować wzór, który powstał przez wycinanie.

Pobierz ilustrację, niezbędną do wykonania zadania, klikając na przycisk „Pobierz załącznik”.

R1FttYaJDQJlr1
Pobierz ilustrację, niezbędną do wykonania zadania, klikając na przycisk „Pobierz załącznik”.
Źródło: online skills, licencja: CC BY 3.0.

Skorzystaj z aplikacji MiniPaint, dostępnej poniżej - otwórz zapisany wcześniej obrazek (opcja Plik->Otwórz, wskazanie obrazka zapisanego na dysku komputera).

R1WeXxTCzczJ71
Uruchom wyobraźnię i zaplanuj ilustrację do mitologicznej przygody Odyseusza, Syzyfa lub Achillesa. Opowiedz, który epizod z życia bohatera został przez Ciebie wybrany i jaką masz wizję plastyczną. Poproś kogoś z klasy o jej zrealizowanie.
Źródło: ViliusL.
mc73853d585ef9e28_0000000000275

Rola światła w witrażu

Światło buduje obraz w witrażu i jest jego ważnym elementem. Przechodząc przez barwne szkiełka, maluje także wnętrze kościoła, co obrazują poniższe zdjęcia.

W zależności od natężenia światła wzrasta nasycenie barwNasycenie barwnasycenie barw. Widziany obraz zależny jest od pogody, pory dnia, pory roku. Inaczej będzie wyglądał witraż w słoneczny, letni dzień, inaczej w zimowy poranek, inaczej w Norwegii, a inaczej w Brazylii.

RKePGTRgDjABB
Ćwiczenie 5
Jaką role pełni światło przenikające przez witraż?

Witraże zazwyczaj są dużych rozmiarów i oglądamy je z odległości. Autorzy często przy dużych płaszczyznach barwnych, np. obrazując niebo, stosują różne odcienie danego koloru, czyli monochromatyczneMonochromatyzmmonochromatyczne zestawienia kolorystyczne, co wpływa na dekoracyjność witrażu.

Polecenie 5

Twórz tradycyjnie II

Potrzebne materiały: plastikowe butelki, nożyczki, bezbarwna taśma klejąca

Stwórz monochromatyczną kompozycję. W tym celu zbierz kilka plastikowych butelek po wodzie mineralnej. Ważne jest, aby były one w jednym kolorze (np. niebieskie lub zielone), ale w różnych odcieniach. Wytnij z każdej butelki kilka kwadratów, połącz je bezbarwną taśmą klejącą i przymocuj do okna. Zaobserwuj jak zmienia się nasycenie barwy w zależności od pory dnia.

mc73853d585ef9e28_0000000000330

Sztuka wirażowa w secesji

Duży rozkwit sztuki witrażowej przypada na okres secesjiSecesjasecesji. Na przełomie XIX/XX wieku Louis Comfort Tiffany opracował nową technikę wytwarzania witraży. Do łączenia kolorowych szkiełek wykorzystywał folię miedzianą i cynę, co w porównaniu z klasyczną techniką było łatwiejsze i dawało większe możliwości tworzenia zróżnicowanych kompozycji. Technika ta stała się bardzo popularna i stosowana jest do dziś.

Dzięki Tiffany’emu witraż został wykorzystany w sztukach użytkowych. Artysta był prekursorem lamp witrażowych, które stały się bardzo popularne na całym świecie. Produkowane do dzisiejszego dnia lampy nazywane są od imienia twórcy - tiffany.

RYumHJmtE2oED
Ćwiczenie 6
Wskaż główne elementy plastyczne, które tworzą witraż. Wybierz pasujące hasła: 1. światło, 2. faktura, 3. kontur, 4. bryła, 5. barwa, 6. akcent kolorystyczny.
R1cnvYnRYXlb8
Ćwiczenie 7
Opowiedz, czym różni się witraż gotycki od współczesnego?
Polecenie 6

Twórz tradycyjnie III

Potrzebne materiały: czarna tektura, kolorowe bibułki, klej, nożyczki

Zaprojektuj i wykonaj własny witraż na dowolny temat. Użyj czarnej tektury do stworzenia ramek oraz barwnej bibuły do wypełnienia ich kolorem. Pracę dodaj do portfolio.

mc73853d585ef9e28_0000000000373

Słownik pojęć

Barwa
Barwa

– subiektywne wrażenie wywołane przez fale elektromagnetyczne światła. W jednym z podziałów wyodrębnia się barwy ciepłe i zimne. Ciepłe to te zmierzające do żółcieni, głównie czerwono‑oranżowo‑żółte, obrazowo nazywane „barwami ognia”. Barwy zimne zmierzają do błękitu, są głównie fioletowo‑zielono‑błękitne i obrazowo nazywane są „barwami wody”.

Biblia Pauperum
Biblia Pauperum

– z języka łacińskiego Biblia ubogich. Choć termin ten odnosi się do pozbawionych ilustracji ksiąg rękopiśmiennych zawierających cytaty z Biblii przeznaczone dla niższego kleru, to w potocznym znaczeniu są to rzeźby, malarstwo ścienne i tablicowe, którym przypisuje się funkcje dydaktyczne. Ich podstawowym zadaniem miało by być przekazanie ludziom niepiśmiennym treści religijnych.

Farba transparentna
Farba transparentna

– to farba przezroczysta lub lekko prześwitująca, niekryjąca, np. akwarela, farba do szkła.

Fusing
Fusing

– technika polegająca na łączeniu ze sobą szklanych fragmentów poprzez stapianie ich w bardzo wysokiej temperaturze.

Kompozycja symetryczna
Kompozycja symetryczna

– to taki układ elementów, który da się podzielić osią symetrii na dwie bardzo podobne części.

Kontur
Kontur

– najczęściej jest to linia ukazująca kształt, zarys postaci lub przedmiotów. Kontur nie występuje w przyrodzie. W pracach plastycznych jest wprowadzany do wyznaczenia kształtu na płaszczyźnie.

Monochromatyzm
Monochromatyzm

– użycie w dziele tylko jednego koloru w różnych odcieniach.

Nasycenie barw
Nasycenie barw

–  to odcień danej barwy, jej intensywność. Barwy nasycone są żywe, natomiast nienasycone są blade, szarzeją.

Portal
Portal

– ozdobne obramienie wejścia do budynku sakralnego lub świeckiego. Dekoracje tworzą rzeźby i elementy architektoniczne.

Rozeta
Rozeta

– w architekturze średniowiecznej duże, najczęściej okrągłe okno umieszczane w polu ściany zachodniej kościoła, nad portalem wejściowym. Wypełniona zazwyczaj maswerkiem i witrażami. Miała za zadanie doświetlić nawę główną.

Secesja
Secesja

– styl w sztuce przełomu XIX i XX w., charakteryzujący się zamiłowaniem do stylizacji poprzez stosowanie falistych, płynnych linii, asymetrii oraz bogatej ornamentyki.

Szkic
Szkic

– szybki rysunek, zwykle z natury, będący notatką z postrzeganych zjawisk lub zapis poszczególnych etapów koncepcji artystycznych.

Sztuka gotycka
Sztuka gotycka

– sztuka powstała w okresie gotyku, pod koniec średniowiecza, to jest w XIII‑XV wieku.

Witraż
Witraż

– to kompozycja z barwnych szkieł połączonych ze sobą za pomocą metalowych ramek.

mc73853d585ef9e28_0000000000444

Galeria dzieł sztuki

Aplikacje dostępne w
Pobierz aplikację ZPE - Zintegrowana Platforma Edukacyjna na androida