Wojny perskie

Ważne daty

499–494 p.n.e. – powstanie jońskie.

492 r. p.n.e. – wyprawa Mardoniusza przeciw Grekom.

490 r. p.n.e. – wyprawa Datysa i Artafernesa, bitwa pod Maratonem.

480 r. p.n.e. – wyprawa Kserksesa, bitwa pod Termopilami i Salaminą.

479 r. p.n.e. – bitwy pod Platejami i Mykale.

478 r. p.n.e. – powstanie Związku Morskiego.

Źródło konfliktu i pierwsze wyprawy przeciw Grekom

Główną przyczyną napięć między Grekami i Persami była ekspansja perska na terenie Azji Mniejszej. Objęła ona swym zasięgiem również greckie kolonie na zachodnim wybrzeżu. Za panowania króla perskiego DariuszaDariusz IDariusza doszło do buntu Greków, zwanego powstaniem jońskimPowstanie jońskiepowstaniem jońskim (499–494 p.n.e.). Powstańców z Azji Mniejszej wsparły swoimi statkami Ateny i Eretria, jednak powstanie nie powiodło się i zostało krwawo stłumione.

Konsekwencją powstania były dwie wyprawy przeciwko Grekom, podjęte na rozkaz króla Dariusza. Pierwszą z nich dowodził w 492 r. p.n.e. jego zięć Mardoniusz. Wyprawa dotarła jedynie do Tracji. Po walkach z tamtejszą ludnością oraz zniszczeniu części floty przez burze, Mardoniusz został zmuszony do odwrotu. Drugą wyprawą w 490 r. p.n.e. dowodzili DatysDatysDatys i ArtafernesArtafernesArtafernes. Udało się im zdobyć i złupić Eretrię. Gdy dotarli do Attyki doszło do słynnej bitwy pod Maratonem, zakończonej zdecydowanym zwycięstwem Ateńczyków, których posiłkami wsparły jedynie Plateje. Greckimi oddziałami dowodził MiltiadesMiltiadesMiltiades. W starciu miało polec ponad sześć tysięcy Persów i zaledwie kilkuset żołnierzy greckich. Wówczas o zwycięstwie, wedle legendy, miał powiadomić mieszkańców poseł, który po tak wyczerpującym biegu (ponad 42 kilometry) skonał zaraz po przekazaniu dobrej wiadomości. Persowie próbowali jeszcze skierować okręty do Aten i zaatakować miasto przed powrotem wojsk greckich spod Maratonu. Nie udało się im jednak zaskoczyć Ateńczyków, oddziały greckie szybko wróciły do miasta i odparły atak. Perskie statki odpłynęły, zabierając jedynie jeńców ze zdobytej wcześniej Eretrii.

Pamięć o zwycięstwie pod Maratonem była bardzo ważna dla mieszkańców Aten. Obraz przedstawiający tę bitwę znalazł się w Malowanym PortykuMalowany portykMalowanym Portyku (z greckiego:  stoa pōikile) wśród innych dzieł upamiętniających wielkie zwycięstwa Ateńczyków. Wspomnienie zmarłego posła FilippidesaFilippidesFilippidesa również było żywe w późniejszych wiekach. Pod koniec XIX wieku, gdy przywrócono tradycję organizowania igrzysk olimpijskich, włączono do nich znany dziś bieg maratońskiBieg maratońskibieg maratoński na dystansie ponad 42 km., zbliżonym (choć dłuższym o około 5 kilometrów) do odległości, jaka dzieliła miejsce bitwy od miasta. Warto zwrócić uwagę, że legenda o biegu Filippidesa nie znajduje potwierdzenia u historyka Herodota, który wspomina posła w związku z wydarzeniami sprzed bitwy.

R1aadKbrl3daB

Dzieło autorstwa Luca‑Oliviera Mersona pod tytułem „Żołnierz spod Maratonu” przedstawia moment, w którym Filippides informuje Ateńczyków o zwycięstwie Greków nad Persami w bitwie pod Maratonem. W centrum obrazu autor namalował młodego mężczyznę, Filippidesa, który przybiegł spod Maratonu. Jest on nagi i leży na niebieskim materiale, wygięty w stronę podium, znajdującego się po lewej stronie, na którym siedzą starsi wiwatujący mężczyźni ubrani w białe szaty. Biją oni brawo oraz wskazują w stronę zgromadzonego tłumu. Całej scenie przygląda się tłum gapiów, którzy z niedowierzaniem spoglądają na młodego mężczyznę. W tle autor namalował ateńskie budowle.

R18xvymhrBcXO

Fotografia autorstwa Burtona Holmesa pod tytułem „Trzej atleci przygotowujący się do maratonu w czasie igrzysk w Atenach w 1896 r”. Na fotografii uwieczniono trzech mężczyzn biegnących po nieutwardzonej drodze. Każdy ze sfotografowanych mężczyzn jest młody, ma ciemną karnację oraz ciemne włosy. Mężczyzna z lewej strony ubrany jest w dwukolorową pasiastą koszulkę z podwiniętymi rękawami oraz długie spodnie. Mężczyzna biegnący po środku ubrany jest w długą zwiewną koszulę oraz ciemne, długie spodnie. Trzeci biegacz ubrany jest w czarną koszulę, czarne spodnie, dodatkowo na dłonie założone ma czarne rękawiczki. W tle znajdują się drzewa oraz góry.

Ilustracja interaktywna – Pojedynek greckiego hoplity z Persem

Wyprawa Kserksesa

Dziesięć lat później KserksesKserksesKserkses, syn Dariusza, podjął kolejną wyprawę przeciw Grekom. Tym razem sam król wziął udział w ataku i dowodził perskimi wojskami. W sierpniu 480 r. p.n.e. oddziały greckie podjęły nieudaną próbę zatrzymania pochodu Kserksesa w wąwozie Termopile, oddzielającym środkową Grecję od Tesalii. Bohaterska walka oddziału trzystu Spartan, dowodzonych przez LeonidasaLeonidasLeonidasa, stanowi do dziś symbol poświęcenia w walce za ojczyznę. Liczne przedstawienia i nawiązania do bitwy pod Termopilami w europejskiej kulturze i popkulturze, czynią to wydarzenie szczególnie rozpoznawalnym.

R1Z5o8qCk5qy4

Fotografia przedstawia pozostałości po marmurowym posągu hoplity w hełmie. Posąg jest uszkodzony, obecne są liczne odpryski, brakuje w nim rąk, pasa oraz nóg. Hoplita ma hełm chroniący całą głowę, z wyjątkiem, oczu, nosa i ust. Na czubku hełmu znajduje się duży pióropusz. Korpus mężczyzny został lekko nakreślony, widoczne są mięśnie klatki piersiowej i brzucha. Posąg wykonany został z białego kamienia.

R1bjfoOfzybo6

Dzieło autorstwa Jacquesa‑Louisa Davida pod tytułem „Leonidas pod Termopilami”. W centrum obrazu namalowany został Leonidas, przedstawiony jako nagi mężczyzna w średnim wieku, o średniej długości ciemnych włosach i ciemnym zaroście. Na jego głowie znajduje się hełm z białym pióropuszem. Widać szatę przerzuconą przez jego ramię, która przykrywa jego plecy i sięga mu do łydek, odkrywając przód jego sylwetki. W jednej dłoni trzyma włócznię i tarczę, a w drugiej miecz. Wokół Leonidasa zgromadzili się jego żołnierze, którzy przygotowują się do walki. Z prawej strony rośnie drzewo o ciemnej korze oraz drobnych zielonych listkach na gałęziach. Na drugim planie widać skały, a w tle góry, grecką świątynię i szarobłękitne niebo.

Na uwagę zasługuje również słynny epigram poety Symonidesa, umieszczony na grobie Leonidasa:

Stanowił on przez wieki źródło inspiracji dla podobnych wierszy, upamiętniających poległych żołnierzy. Przed polskim cmentarzem na Monte Cassino czytamy:

W historii Polski wskazuje się również tzw. „polskie Termopile”Polskie Termopile„polskie Termopile”, czyli niezłomne walki Polaków, mimo nikłych szans na zwycięstwo lub przeważających sił wroga. Za „polskie Termopile” uznaje się m.in. bitwę pod Zadwórzem z sierpnia 1920 oraz bitwę w rejonie Wizny z 1939 roku. Z kolei „polskim Leonidasem” określany jest między innymi generał Józef Sowiński, który walczył do końca na szańcach Woli podczas powstania listopadowego.

RsFGwhie1cXZB

Dzieło autorstwa Wojciecha Kossaka pod tytułem „Generał Sowiński na szańcach Woli” przedstawia śmierć tytułowego generała. Z lewej strony obrazu namalowany został oddział rosyjskich żołnierzy wbiegających na górę. Żołnierze ubrani są w niebiesko‑białe mundury i wysokie czapki. W dłoniach trzymają karabiny. W centrum obrazu, w okopie, widoczne jest bezwładne ciało generała Sowińskiego, opierającego się o działo polowe. Sowiński został przedstawiony jako mężczyzna w podeszłym wieku, o siwych włosach. Ubrany jest w granatowy mundur. W tle znajduje się kościół oraz drzewa, wszystko spowite jest gęstym dymem.

Wojny Greków z Persami

Salamina, Plateje i Mykale

Punktem zwrotnym wojny była, stoczona 28 września 480 r. p.n.e., bitwa morska pod Salaminą. W wąskiej cieśninie, greckim statkom udało się odnieść zdecydowane zwycięstwo nad flotą perską. Jednym z greckich dowódców był TemistoklesTemistoklesTemistokles, który szczególnie wsławił się w tej bitwie. Po porażce król perski Kserkses opuścił Grecję, pozostawiając wojska pod wodzą Mardoniusza.

Kolejną znaczącą porażkę odnieśli Persowie już w kolejnym roku pod Platejami, gdzie zginął sam Mardoniusz. Tym razem ponownie wsławili się Spartanie, dowodzeni przez PauzaniaszaPauzaniaszPauzaniasza. Grecka flota odniosła również zwycięstwo w sierpniu 479 r. p.n.e. pod Mykale u wybrzeży Azji Mniejszej.

RCLwPkooC5gPI

Dzieło autorstwa Wilhelma von Kaulbacha pod tytułem „Bitwa pod Salaminą” przedstawia bitwę w cieśninie morskiej. Na obrazie widać tłum ludzi, wśród których są rozbitkowie i żołnierze. Na pierwszym planie w centrum obrazu znajdują się postaci walczące o życie, próbujące wydostać się z wody. Płyną w kierunku postaci po lewej stronie siedzących na brzegu. Wśród ich szat, zlewających się z powierzchnią wody, można dostrzec bezwładne, wpółnagie ciało kobiety, unoszące się na wodzie. Z lewej strony autor umieścił kilka kobiet próbujących wydostać się z wody, tuż za nimi płynie Pers, który próbuje zabić kobiety mieczem. Z lewej oraz prawej strony dzieła widoczni są ludzie leżący na skałach przy brzegu. W prawym górnym rogu trzej greccy bogowie obserwują bitwę unosząc się w powietrzu. Mają wyciągnięte ręce, skierowane w stronę walczących Greków. Ubrani są w długie szaty, na głowach mają hełmy. Jeden z bogów trzyma tarczę. W tle autor umieścił greckie i perskie płonące okręty. W lewym górnym rogu widać postać w hełmie i białej szacie unoszącą rękę do góry. W prawym dolnym rogu widać leżące ciała rannych w bitwie ludzi. Na drugim planie widoczne są okręty.

Zakończenie wojny, pokój Kalliasa – film

Podsumowanie

W późniejszym czasie Grecy zaczęli wyzwalać kolejne zajęte ośrodki i wyspy spod zwierzchności Persów. Wzrost znaczenia Aten w wyniku wojen perskich poskutkował powstaniem Związku MorskiegoZwiązek MorskiZwiązku Morskiego, który stanowił sojusz państw Morza Egejskiego w celu wzajemnej obrony przed Persami. Zwycięskie walki z barbarzyńcami umocniły Greków oraz dały asumpt do rozwoju cywilizacji i kultury, który obserwujemy przede wszystkim w okresie świetności Aten.

Ćwiczenia

Słownik pojęć

Dariusz I

Dariusz I

Władca imperium Achemenidów, panował w latach 522 – 486 p.n.e.

RtWVPD5uEC1IZ

Zdjęcie przedstawia relief z wizerunkiem Dariusza I, władcy perskiego, który brał udział w wojnie z Grekami. Dariusz został ukazany jako mężczyzna w podeszłym wieku, o czym może świadczyć długi zarost. Mężczyzna siedzi na tronie, na jego głowie spoczywa korona, odziany jest w długie szaty. W jednej dłoni trzyma długą laskę, w drugiej zaś puchar kształtem przypominający tulipan. Przedstawiony został z lewego profilu.

Datys

Datys

Perski dowódca, brał udział w tłumieniu powstania jońskiego. W 490 r. p.n.e. dowodził wyprawą na Grecję wraz z Artafernesem.

RGljrKkNFXB6K

Czarno‑biała ilustracja autorstwa Carla Roberta pod tytułem „Datys walczący z Kallimachosem w czasie bitwy pod Maratonem” przedstawia dwóch walczących ze sobą mężczyzn – Persa i greckiego hoplity. Datys został sportretowany jako mężczyzna w średnim wieku, o długiej brodzie. Ukazany z lewej strony, odziany jest w pasiasty strój oraz lekką krótką zbroję przepasaną w talii. W jednej dłoni trzyma włócznię, a w drugiej tarczę, a jego spojrzenie spoczywa na przeciwniku. Kallimachos również został przedstawiony jako mężczyzna w średnim wieku, o długiej ciemnej brodzie, ubrany jest w zbroję, na jego głowie znajduje się charakterystyczny hełm z pióropuszem. W jego nogach znajdują się dwie strzały, które przebiły kończyny na wylot – jedna w lewej łydce, druga z prawym udzie. Kallimachos w jednej dłoni trzyma włócznię, a w drugiej okrągłą tarczę. Obok walczących mężczyzn leżą ciała poległych żołnierzy, gdzieniegdzie rosną kępki traw.

Filippides

Filippides

Poseł ateński, według Herodota miał zostać wysłany do Sparty z prośbą o pomoc przed bitwą pod Maratonem. Legendy przypisują mu słynny bieg z Maratonu do Aten i powiadomienie mieszkańców o zwycięstwie.

R1aadKbrl3daB

Dzieło autorstwa Luca‑Oliviera Mersona pod tytułem „Żołnierz spod Maratonu” przedstawia moment, w którym Filippides informuje Ateńczyków o zwycięstwie Greków nad Persami w bitwie pod Maratonem. W centrum obrazu autor namalował młodego mężczyznę, Filippidesa, który przybiegł spod Maratonu. Jest on nagi i leży na niebieskim materiale, wygięty w stronę podium, znajdującego się po lewej stronie, na którym siedzą starsi wiwatujący mężczyźni ubrani w białe szaty. Biją oni brawo oraz wskazują w stronę zgromadzonego tłumu. Całej scenie przygląda się tłum gapiów, którzy z niedowierzaniem spoglądają na młodego mężczyznę. W tle autor namalował ateńskie budowle.

Kserkses

Kserkses

Król perski, syn Dariusza I, dowódca wyprawy przeciw Grekom z roku 480 p.n.e.

RLE1hKe7wYslE

Fotografia reliefu przedstawiającego Kserksesa I i dwoje sług. Postacie ukazane są z profilu. Po prawej stronie znajduje się Kserkses, w szacie spływającej po ramionach i nakryciu głowy. Choć na reliefie widać uszkodzenia, widoczne są ręce postaci, które ma wyciągnięte do przodu. Nad nim znajduje się parasol, trzymany przez dwie postacie stojące za nim. Postacie trzymające parasol są znacznie niższe, widać ich stopy na kamiennym podwyższeniu. Tło fotografii to fragmenty starych murów oraz, z lewej strony, skaliste wzgórze. U góry widnieje niebieskie niebo, a prawej strony dzieła widać drzewa.

Leonidas

Leonidas

Król Sparty i dowódca oddziału trzystu Spartan. Wraz z żołnierzami zasłynął bohaterską walką pod Termopilami, gdzie zginął.

R1Z5o8qCk5qy4

Fotografia przedstawia pozostałości po marmurowym posągu hoplity w hełmie. Posąg jest uszkodzony, obecne są liczne odpryski, brakuje w nim rąk, pasa oraz nóg. Hoplita ma hełm chroniący całą głowę, z wyjątkiem, oczu, nosa i ust. Na czubku hełmu znajduje się duży pióropusz. Korpus mężczyzny został lekko nakreślony, widoczne są mięśnie klatki piersiowej i brzucha. Posąg wykonany został z białego kamienia.

Miltiades

Miltiades

Wybitny polityk i dowódca ateński, zasłynął jako dowódca w bitwie pod Maratonem.

R4eSLZuFMjAf1

Fotografia przedstawia rzymską kopię greckiego popiersia Miltiadesa, który został ukazany jako mężczyzna w średnim wieku, o bujnym zaroście. Jego włosy zostały ukryte pod hełmem z charakterystycznym krótkim pióropuszem. Twarz Miltiadesa nie zdradza żadnych emocji, na jego skórze nie widać zmarszczek, a jego usta są lekko rozchylone. Fotografia przedstawiające popiersie z półprofilu została wykonana na brązowym tle.

Pauzaniasz

Pauzaniasz

Wódz spartański i bratanek Leonidasa, zasłynął jako dowódca w bitwie pod Platejami. W późniejszym czasie oskarżony przez Greków o zdradę, kolaborowanie z Persami i przygotowywanie buntu.

RR7t2kLhvatxe

Fotografia przedstawia popiersie Pauzaniasza, który został ukazany jako mężczyzna w podeszłym wieku, o włosach sięgających do wysokości uszu, z opadającą na czoło grzywką. Mężczyzna ma wąsy oraz brodę. Twarz Pauzaniasza nie zdradza emocji, widać zmarszczki oraz wyraźną bruzdę nosowo wargową. Mężczyzna ubrany jest w szatę z zapinaną na lewym ramieniu. Fotografia popiersia została wykonana na tle brązowej kamiennej ściany o chropowatej strukturze.

Temistokles

Temistokles

Ateński polityk i dowódca wojskowy, zasłynął jako jeden z dowódców podczas bitwy morskiej pod Salaminą.

R5heXH3iY4F6l

Czarno‑biała ilustracja autorstwa Evalda Hansena pod tytułem „Podobizna Temistoklesa” przedstawia wyobrażenie tytułowego Temistoklesa, który został przedstawiony jako mężczyzna w podeszłym wieku o długich włosach i bujnym zaroście. Temistokles ma na głowie metalowy hełm z elementem graficznym w kształcie oczu i nosa. Został zilustrowany na wprost.

• Mała Encyklopedia Kultury Antycznej, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1990 r.

• Władysław Kopaliński, Słownik mitów i tradycji kultury, Oficyna Wydawnicza Rytm, Warszawa 2003 r.

Notatki ucznia

Galeria

Rk0JwxlMpoeeZ

Praca autorstwa Carla Roberta pod tytułem „Miltiades walczący z Persami w czasie bitwy pod Maratonem”. Na ilustracji widoczne są dwie grupy żołnierzy – broniących się persów oraz atakujących, nagich greckich hoplitów. Persowie bronią się przed grekami za pomocą włóczni oraz łuków. Hoplici greccy atakują za pomocą włóczni i chronią się przed wrogimi strzałami za pomocą tarcz.

R1aadKbrl3daB

Dzieło autorstwa Luca‑Oliviera Mersona pod tytułem „Żołnierz spod Maratonu” przedstawia moment, w którym Filippides informuje Ateńczyków o zwycięstwie Greków nad Persami w bitwie pod Maratonem. W centrum obrazu autor namalował młodego mężczyznę, Filippidesa, który przybiegł spod Maratonu. Jest on nagi i leży na niebieskim materiale, wygięty w stronę podium, znajdującego się po lewej stronie, na którym siedzą starsi wiwatujący mężczyźni ubrani w białe szaty. Biją oni brawo oraz wskazują w stronę zgromadzonego tłumu. Całej scenie przygląda się tłum gapiów, którzy z niedowierzaniem spoglądają na młodego mężczyznę. W tle autor namalował ateńskie budowle.

R18xvymhrBcXO

Fotografia autorstwa Burtona Holmesa pod tytułem „Trzej atleci przygotowujący się do maratonu w czasie igrzysk w Atenach w 1896 r”. Na fotografii uwieczniono trzech mężczyzn biegnących po nieutwardzonej drodze. Każdy ze sfotografowanych mężczyzn jest młody, ma ciemną karnację oraz ciemne włosy. Mężczyzna z lewej strony ubrany jest w dwukolorową pasiastą koszulkę z podwiniętymi rękawami oraz długie spodnie. Mężczyzna biegnący po środku ubrany jest w długą zwiewną koszulę oraz ciemne, długie spodnie. Trzeci biegacz ubrany jest w czarną koszulę, czarne spodnie, dodatkowo na dłonie założone ma czarne rękawiczki. W tle znajdują się drzewa oraz góry.

RyT7UD12E1A1U

Dzieło nieznanego malarza pod tytułem „Pojedynek greckiego hoplity z Persem”. Tytułowy pojedynek zajmuje całą powierzchnię dzieła. Z lewej strony namalowany został kucający pers, ubrany w pasiasto-kropkowany strój oraz skórzaną zbroję. Mężczyzna próbuje zadać cios mieczem w odsłoniętą część ciała greckiego żołnierza. Hoplita znajduje się z prawej strony dzieła, ubrany jest w zbroję nałożoną na zwiewną szatę. W jednej dłoni trzyma tarczę z wizerunkiem skrzydlatego konia - pegaza, a w drugiej miecz, którym próbuje uśmiercić Persa. Obaj mężczyźni mają neutralny wyraz twarzy.

R1Z5o8qCk5qy4

Fotografia przedstawia pozostałości po marmurowym posągu hoplity w hełmie. Posąg jest uszkodzony, obecne są liczne odpryski, brakuje w nim rąk, pasa oraz nóg. Hoplita ma hełm chroniący całą głowę, z wyjątkiem, oczu, nosa i ust. Na czubku hełmu znajduje się duży pióropusz. Korpus mężczyzny został lekko nakreślony, widoczne są mięśnie klatki piersiowej i brzucha. Posąg wykonany został z białego kamienia.

R1bjfoOfzybo6

Dzieło autorstwa Jacquesa‑Louisa Davida pod tytułem „Leonidas pod Termopilami”. W centrum obrazu namalowany został Leonidas, przedstawiony jako nagi mężczyzna w średnim wieku, o średniej długości ciemnych włosach i ciemnym zaroście. Na jego głowie znajduje się hełm z białym pióropuszem. Widać szatę przerzuconą przez jego ramię, która przykrywa jego plecy i sięga mu do łydek, odkrywając przód jego sylwetki. W jednej dłoni trzyma włócznię i tarczę, a w drugiej miecz. Wokół Leonidasa zgromadzili się jego żołnierze, którzy przygotowują się do walki. Z prawej strony rośnie drzewo o ciemnej korze oraz drobnych zielonych listkach na gałęziach. Na drugim planie widać skały, a w tle góry, grecką świątynię i szarobłękitne niebo.

RsFGwhie1cXZB

Dzieło autorstwa Wojciecha Kossaka pod tytułem „Generał Sowiński na szańcach Woli” przedstawia śmierć tytułowego generała. Z lewej strony obrazu namalowany został oddział rosyjskich żołnierzy wbiegających na górę. Żołnierze ubrani są w niebiesko‑białe mundury i wysokie czapki. W dłoniach trzymają karabiny. W centrum obrazu, w okopie, widoczne jest bezwładne ciało generała Sowińskiego, opierającego się o działo polowe. Sowiński został przedstawiony jako mężczyzna w podeszłym wieku, o siwych włosach. Ubrany jest w granatowy mundur. W tle znajduje się kościół oraz drzewa, wszystko spowite jest gęstym dymem.

RCLwPkooC5gPI

Dzieło autorstwa Wilhelma von Kaulbacha pod tytułem „Bitwa pod Salaminą” przedstawia bitwę w cieśninie morskiej. Na obrazie widać tłum ludzi, wśród których są rozbitkowie i żołnierze. Na pierwszym planie w centrum obrazu znajdują się postaci walczące o życie, próbujące wydostać się z wody. Płyną w kierunku postaci po lewej stronie siedzących na brzegu. Wśród ich szat, zlewających się z powierzchnią wody, można dostrzec bezwładne, wpółnagie ciało kobiety, unoszące się na wodzie. Z lewej strony autor umieścił kilka kobiet próbujących wydostać się z wody, tuż za nimi płynie Pers, który próbuje zabić kobiety mieczem. Z lewej oraz prawej strony dzieła widoczni są ludzie leżący na skałach przy brzegu. W prawym górnym rogu trzej greccy bogowie obserwują bitwę unosząc się w powietrzu. Mają wyciągnięte ręce, skierowane w stronę walczących Greków. Ubrani są w długie szaty, na głowach mają hełmy. Jeden z bogów trzyma tarczę. W tle autor umieścił greckie i perskie płonące okręty. W lewym górnym rogu widać postać w hełmie i białej szacie unoszącą rękę do góry. W prawym dolnym rogu widać leżące ciała rannych w bitwie ludzi. Na drugim planie widoczne są okręty.

RtWVPD5uEC1IZ

Zdjęcie przedstawia relief z wizerunkiem Dariusza I, władcy perskiego, który brał udział w wojnie z Grekami. Dariusz został ukazany jako mężczyzna w podeszłym wieku, o czym może świadczyć długi zarost. Mężczyzna siedzi na tronie, na jego głowie spoczywa korona, odziany jest w długie szaty. W jednej dłoni trzyma długą laskę, w drugiej zaś puchar kształtem przypominający tulipan. Przedstawiony został z lewego profilu.

RGljrKkNFXB6K

Czarno‑biała ilustracja autorstwa Carla Roberta pod tytułem „Datys walczący z Kallimachosem w czasie bitwy pod Maratonem” przedstawia dwóch walczących ze sobą mężczyzn – Persa i greckiego hoplity. Datys został sportretowany jako mężczyzna w średnim wieku, o długiej brodzie. Ukazany z lewej strony, odziany jest w pasiasty strój oraz lekką krótką zbroję przepasaną w talii. W jednej dłoni trzyma włócznię, a w drugiej tarczę, a jego spojrzenie spoczywa na przeciwniku. Kallimachos również został przedstawiony jako mężczyzna w średnim wieku, o długiej ciemnej brodzie, ubrany jest w zbroję, na jego głowie znajduje się charakterystyczny hełm z pióropuszem. W jego nogach znajdują się dwie strzały, które przebiły kończyny na wylot – jedna w lewej łydce, druga z prawym udzie. Kallimachos w jednej dłoni trzyma włócznię, a w drugiej okrągłą tarczę. Obok walczących mężczyzn leżą ciała poległych żołnierzy, gdzieniegdzie rosną kępki traw.

RLE1hKe7wYslE

Fotografia reliefu przedstawiającego Kserksesa I i dwoje sług. Postacie ukazane są z profilu. Po prawej stronie znajduje się Kserkses, w szacie spływającej po ramionach i nakryciu głowy. Choć na reliefie widać uszkodzenia, widoczne są ręce postaci, które ma wyciągnięte do przodu. Nad nim znajduje się parasol, trzymany przez dwie postacie stojące za nim. Postacie trzymające parasol są znacznie niższe, widać ich stopy na kamiennym podwyższeniu. Tło fotografii to fragmenty starych murów oraz, z lewej strony, skaliste wzgórze. U góry widnieje niebieskie niebo, a prawej strony dzieła widać drzewa.

R4eSLZuFMjAf1

Fotografia przedstawia rzymską kopię greckiego popiersia Miltiadesa, który został ukazany jako mężczyzna w średnim wieku, o bujnym zaroście. Jego włosy zostały ukryte pod hełmem z charakterystycznym krótkim pióropuszem. Twarz Miltiadesa nie zdradza żadnych emocji, na jego skórze nie widać zmarszczek, a jego usta są lekko rozchylone. Fotografia przedstawiające popiersie z półprofilu została wykonana na brązowym tle.

RR7t2kLhvatxe

Fotografia przedstawia popiersie Pauzaniasza, który został ukazany jako mężczyzna w podeszłym wieku, o włosach sięgających do wysokości uszu, z opadającą na czoło grzywką. Mężczyzna ma wąsy oraz brodę. Twarz Pauzaniasza nie zdradza emocji, widać zmarszczki oraz wyraźną bruzdę nosowo wargową. Mężczyzna ubrany jest w szatę z zapinaną na lewym ramieniu. Fotografia popiersia została wykonana na tle brązowej kamiennej ściany o chropowatej strukturze.

R5heXH3iY4F6l

Czarno‑biała ilustracja autorstwa Evalda Hansena pod tytułem „Podobizna Temistoklesa” przedstawia wyobrażenie tytułowego Temistoklesa, który został przedstawiony jako mężczyzna w podeszłym wieku o długich włosach i bujnym zaroście. Temistokles ma na głowie metalowy hełm z elementem graficznym w kształcie oczu i nosa. Został zilustrowany na wprost.

Bibliografia

• Historia powszechna. Starożytność, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2009. Ziókowski A.,

• Herodot, Dzieje, tłum. S. Hammer, Czytelnik, Warszawa 2011.

• Kopaliński W., Słownik mitów i tradycji kultury, Oficyna Wydawnicza Rytm, Warszawa 2003 r.

• Mała Encyklopedia Kultury Antycznej, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1990 r.

• Pasek W., Stańczyk T., Polskie Termopile. Walczyli do końca, Fronda, Warszawa 2016.

• Wolski J., Historia powszechna. Starożytność, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2020.