Akcja Potopu powstałego w 1886 roku rozgrywa się w latach 1655‑1657. W utworze fakty historyczne, np. wkroczenie Szwedów do Polski w 1655 roku, obrona Jasnej Góry, wojna z Rakoczym, łączą się z fikcją literacką -  np. z porwaniem Oleńki, spaleniem Wołmontowicz, dziejami miłości Oleńki i Kmicica. Obok postaci historycznych - m.in.  Stefana Czarnieckiego, Krzysztofa Opalińskiego, Andrzeja Grudzińskiego, Hieronima Radziejowskiego, Jerzego Sebastiana Lubomirskiego czy Bogusława Radziwiłła - występują także fikcyjne: Andrzej Kmicic, Aleksandra Billewiczówna, Jan Onufry Zagłoba, Michał Wołodyjowski, Jan Skrzetuski, Butrymowie, Soroka, Rzędzian - a  ich los wpleciony jest w tok wydarzeń historycznych. Każdy z  tych bohaterów jest inny, wyrazisty, dynamiczny, barwny, czasem niejednoznaczny w swoim postępowaniu, ale z pewnością każdy swoją literacką kreacją może zachwycić czytelnika.

Wśród tej niezwykłej sienkiewiczowskiej menażerii swoje miejsce ma Janusz Radziwiłł - postać historyczna, wielki hetman litewski, kluczowa postać konfliktu polsko‑szwedzkiego. Pisarz, zachowując podstawowe elementy biografii księcia, wzbogacił ją o elementy fikcyjne, tworząc tym samym niezwykle silną literacką osobowość. Jakie jest  znaczenie tej postaci w powieści? Jak zinterpretować zachowania, postawy i przemyślenia Radziwiłła, by zrekonstruować jego charakter i system wartości? Co postać ta mówi nam o znaczeniu ludzkich wyborów?