Wróć do informacji o e-podręczniku Wydrukuj Pobierz materiał do PDF Pobierz materiał do EPUB Pobierz materiał do MOBI Zaloguj się, aby dodać do ulubionych Zaloguj się, aby skopiować i edytować materiał Zaloguj się, aby udostępnić materiał Zaloguj się, aby dodać całą stronę do teczki
RwLLl7UBuJ3DH1

Wzór na tapecie – kompozycja rytmiczna

Źródło: online-skills, licencja: CC BY 3.0.

Wprowadzenie

1

Scenariusz lekcji dla nauczyciela

R1TaYnRzlCXeP
Scenariusz zajęć do pobrania.

I. Opanowanie zagadnień z zakresu języka i funkcji plastyki; podejmowanie działań twórczych, w których wykorzystane są wiadomości dotyczące formy i struktury dzieła. Uczeń:

1) wykazuje się znajomością dziedzin sztuk plastycznych: malarstwa, rzeźby, grafikiGrafikagrafiki, architekturyArchitekturaarchitektury(łącznie z architekturą wnętrz), rysunku, scenografii, sztuki użytkowej dawnej i współczesnej (w tym rzemiosła artystycznego); rozumie funkcje tych dziedzin i charakteryzuje ich język; rozróżnia sposoby i style wypowiedzi w obrębie dyscyplin; zna współczesne formy wypowiedzi artystycznej, wymykające się tradycyjnym klasyfikacjom, jak: happening, performance, asamblaż; sztuka nowych mediów;

2) rozróżnia cechy i rodzaje kompozycjiKompozycjakompozycji w naturze oraz w sztukach plastycznych (odnajduje je w dziełach mistrzów, a także w tworach i zjawiskach przyrody); tworzy różnorodne układy kompozycyjne na płaszczyźnie i w przestrzeni (kompozycje otwarte i zamknięte, rytmiczne, symetryczne, statyczne i dynamiczne); ustala właściwe proporcje poszczególnych elementów kompozycyjnych, umiejętnie równoważy kompozycję, wykorzystując kształt i kontrast form;

II. Doskonalenie umiejętności plastycznych – ekspresja twórcza przejawiająca się w działaniach indywidualnych i zespołowych. Uczeń:

1) w zadaniach plastycznych interpretuje obserwowane przedmioty, motywyMotywmotywyi zjawiska, stosując środki wyrazu zgodnie z własnym odczuciem; w wyższych klasach podejmuje również próby rysunkowego studium z natury;

6) stosuje różnorodne techniki plastyczne (proste techniki graficzne, rzeźbiarskie, malarskie, elementy obrazowania cyfrowego fotograficznego i z wykorzystaniem wybranych graficznych programów komputerowych);

III. Opanowanie podstawowych wiadomości z zakresu kultury plastycznej, jej narodowego i ogólnoludzkiego dziedzictwa kulturowego. Uczeń:

8) zna i stosuje zasady prezentacji i upowszechniania dzieł zgodnie z prawem i etyką.

Nauczysz się

opisywać cechy kompozycji rytmicznej w plastyce;

wskazywać rytm w dziełach plastycznych oraz w sytuacjach z życia codziennego;

identyfikować sytuacje i dzieła, w których została zaburzona zasada rytmu w kompozycji;

tworzyć kompozycję rytmiczną za pomocą narzędzia komputerowego.

Wstęp

Rytm w sztuce pojawia się dzięki powtórzeniom pewnych elementów kompozycji w określonych odstępach. Występuje w utworach muzycznych, malarskich, rzeźbiarskich, graficznych i innych.

R1XcPsUzd5aY31
Ilustracja interaktywna przedstawia pracę Romana Opałki pt. „Wieża Babel”. Ukazuje wysoką wieżę z wieloma piętrami. Na każdym z nich widzimy inny wzór. Artysta przedstawił fotograficzne ujęcia ludzi oraz zwierząt. Wykorzystując ten sam element w rzędzie, udało mu się uzyskać rytmiczną kompozycję. Ilustracja jest czarno-biała. Na ilustracji umieszczony jest interaktywny punkt z informacjami: Punkt 1: Polski malarz Roman Opałka (1931-2011) stworzył tę grafikę jako część cyklu p.t. „Opisanie świata”. Wyrażał w nim własną wizję biblijnej historii o karze za pychę i chęć dorównania Bogu przez człowieka.Autor wykorzystał fotograficzne ujęcia ludzi, zwierząt i budynków. Powtarzając ten sam element w rzędzie uzyskał kompozycję rytmiczną.
Roman Opałka, „Wieża Babel”, 1968, Muzeum Sztuki w Łodzi, zasoby.msl.org.pl, CC BY 3.0

Na co dzień najłatwiej można zaobserwować rytm w architekturze.

Rx4uvd3Larjty1
Ilustracja interaktywna przedstawia Pałac w Roztoce w województwie dolnośląskim z XVI wieku. Na ilustracji znajduje się wysoki budynek. Ma on wiele prostokątnych, zdobionych okien. Dookoła pałacu możemy dostrzec drzewa oraz porośnięty trawą dziedziniec. Na ilustracji umieszczony jest interaktywny punkt z informacjami: Punkt 1: W tym budynku rytm tworzą równomiernie rozmieszczone okna, które mają ten sam kształt i wielkość. Także ozdobne elementy odgrywają ważną rolę, bo są jednakowe wokół każdego kolejnego okna.
Fotografia, autor bnorbert3, Pałac w Roztoce, online-skills, CC BY 3.0

Kompozycje rytmiczne w sztuce ludowej

Powtarzanie motywu nie tylko wprowadza ład do dzieła, ale ułatwia i przyspiesza jego wykonanie. Wystarczy raz wymyślić wzór, by potem powielić go dowolną ilość razy. Z tego powodu bardzo często rytm pojawia się w wytworach ręcznych takich, jak koronki, haftyHafthafty, wycinankiWycinankawycinanki ludowe, zdobienia naczyń, różne plecionki (np. koszyki).

R1ZrfaA2oq63X1
Ilustracja interaktywna przedstawia wzór łowicki z symetrycznych kwiatów w kolorach: niebieskim i różowym z zielonymi łodygami i liśćmi. Elementy zostały powielone w skosie, dzięki czemu powstała kompozycja rytmiczna. Na ilustracji zamieszczony jest aktywny punkt z informacjami: Punkt 1: Wzór łowicki wywodzi się z rękodzieła ludowego. Stosowany jest w postaci haftów, wycinanek, malarstwa.Kompozycja rytmiczna powstała dzięki powieleniu pojedynczego motywu wzdłuż skośnych linii. Dzięki takiemu ułożeniu i odpowiednio dobranych barwach uzyskano harmonijną i ciekawą plastycznie powierzchnię. Wzór łowicki jest dziś znany nie tylko w okolicach Łowicza i w Polsce, ale w całym świecie. W pewien sposób przyczynił się do tego W. S. Reymont. Opisywał ubiory z tamtych okolic w powieści „Chłopi”, nagrodzoną Noblem.Wzory te spotkamy na strojach ludowych, ścianach budynków, meblach, naczyniach, tkaninach (np. dywany), różnych pamiątkach.
Ilustracja wektorowa, Wzory łowickie, online-skills, CC BY 3.0
RPUSVEqqWaNk41
Ilustracja interaktywna przedstawia fragment kosza wiklinowego. Jest on przygotowany techniką wyplatania. Wiklina jest w kolorze szarym. Kosz składa się z poziomych splotów, naprzemiennie przekładanych przez pionową konstrukcję. Na ilustracji umieszczony jest interaktywny punkt z informacjami: Punkt 1: Powtarzanie pewnych stałych czynności jest typową cechą wyplatania. Dzięki temu wzór także się powtarza i powstaje kompozycja rytmiczna.
Wiklina, online-skills, CC BY 3.0

Rytmiczne‑techniczne

Regularne odstępy podobnych elementów spotyka się tam, gdzie użyto miary. W ten sposób powstają kompozycje rytmiczne dzięki działaniom technicznym: w budownictwie (powielone elementy zewnętrzne budynku,

RMWK2HQ8HQWbx1
Ilustracja interaktywna przedstawia rzymskie Koloseum - amfiteatr w Rzymie we Włoszech. Na fotografii widzimy dużą budowlę. Na każdym piętrze zaokrąglonego amfiteatru znajduje się wiele półkolistych okien. Wnętrze budowli jest oświetlone. Mury Koloseum są w kolorze szarym. Na ilustracji umieszczony jest aktywny punkt z informacjami: Punkt 1: Starożytnym budowniczym niezwykle zależało na zachowaniu umiaru i harmonii w swoich dziełach. Osiągali to przez powtarzanie podobnych elementów w regularnych odstępach. Otrzymywali kompozycję rytmiczną, chociaż wówczas tak jej nie nazywano.
Rzymskie Koloseum, online-skills, CC BY 3.0

jednakowe domy w zabudowie szeregowejZabudowa szeregowazabudowie szeregowej), w ogrodnictwie (powtórzone rabaty, grządki, donice), drogownictwie (drzewa posadzone w równych odstępach).

Przedmioty codziennego użytku też bywają przyozdobione wzorem o rytmicznym charakterze.

R1bYJSRr0MtXm1
Ilustracja interaktywna przedstawia filiżankę z XIX wieku pochodzącą z Chin, przechowywaną w Muzeum Narodowym w Warszawie. Delikatne naczynie zostało przyozdobione licznymi, geometrycznymi wzorami w kolorach: niebieskim, czerwonym oraz zielonym. Naczynie znajduje się na szarym tle. Na ilustracji umieszczony jest interaktywny punkt z informacjami: Punkt 1: Delikatna porcelanowa filiżanka została przyozdobiona wzorem, który kojarzy się ze szkolnym szlaczkiem lub haftem, wykonywanym przy pomocy igły i nitki. W każdej z tych technik korzysta się z zasad kompozycji rytmicznej.W środkowym pasie także zastosowano kompozycję rytmiczną, może sprawiać wrażenie przypadkowości. Efekt rytmu uzyskano dzięki powtórzeniu wzoru z podobnych do siebie elementów (soczewki).
Autor nieznany, Filiżanka, XIX w. Chiny, Muzeum Narodowe w Warszawie, cyfrowe.mnw.art.pl, CC BY 3.0

Różnorodne zastosowanie mogą znaleźć geometryczne wzory utworzone komputerowo.

R1OMQgaygouXK
Ilustracja interaktywna przedstawia kompozycję rytmiczną. Ukazuje ułożone obok siebie sześciany, ustawione krawędzią w stronę widza, z zaznaczonym światłocieniem, dzięki któremu ściany są szare - ciemniejsze po lewej i jaśniejsze po prawej stronie oraz białe od góry. Na ilustracji umieszczony jest interaktywny punkt z informacjami: Punkt 1: Tworząc tę kompozycję, wykorzystano iluzję przestrzeni na płaszczyźnie przez zmianę kształtu i koloru ścian regularnej kostki. Powtarzając widok trzech sąsiadujących boków, uzyskano rytmiczny, niekończący się wzór. Może on być inspiracją do wykonania przedmiotów użytkowych: tapet, tkanin, podłóg i wielu innych.
Kompozycja rytmiczna z kostek przedstawionych na płaszczyźnie, online‑skills, CC BY 3.0

Zaburzenia rytmu

Mówi się o rytmie w przyrodzie, a także o życiu zgodnie z jej rytmem. Po zimie przychodzi wiosna, podczas której roślinność budzi się do życia. Potem będzie lato, a wraz z nim upragnione wakacje. Wkrótce po powrocie do szkoły pojawi się jesień. Po niej znów zima i wszystko się powtórzy.

Rozpoczynanie i kończenie zajęć o tych samych porach, również nadaje naszemu życiu rytm. Gdy nagle zachorujemy i musimy zostać w domu, mówimy o zaburzeniu rytmu. Podobne zjawisko można odnaleźć w twórczości plastycznej.

R13ZO2Nh3KxNE1
Ilustracja interaktywna przedstawia wzór heksagonalny, czyli złożony z sześciokątów. Na jasnym tle znajdują się białe figury, rozmieszczone jedna przy drugiej. Część z nich jest wypukła. Na ilustracji umieszczony jest interaktywny punkt z informacjami: Punkt 1: Wzór przypominający plaster miodu sam w sobie jest kompozycją rytmiczną.Przez stworzenie iluzji 3D rytm został zaburzony, jednak wielokrotne powtórzenie całego motywu na większej powierzchni dałoby nową kompozycję rytmiczną.
Wzór heksagonalny, online-skills, CC BY 3.0
RszdxaIs9ehrC1
Ilustracja interaktywna przedstawia widok z góry na otwarte puszki z farbami. Ustawione są one w rzędach. Puszki tworzą różnokolorową kompozycję, składającą się z okrągłych plam. Ustawienie puszek wskazuje na układ rytmiczny, który została zaburzony przez przypadkowe ułożenie różnych kolorów obok siebie. Na ilustracji umieszczony jest interaktywny punkt z informacjami: Punkt 1: Zaburzenie rytmu kompozycji powstało przez przypadkowe ułożenie kolorów kółek, mimo że kształty powtarzają się regularnie.
Puszki z farbami, online-skills, CC BY 3.0
RiRLhWGLmOoIg1
Ilustracja interaktywna przedstawia kartkę, na której znajduje się wynik badania. Ukazuje on normalną oraz nieprawidłową pracę serca na wykresie EKG. Na ilustracji umieszczony jest interaktywny punkt z informacjami: Punkt 1: Serce człowieka wykonuje rytmiczną pracę. Można to wyrazić graficznie podczas badania o nazwie EKG.W przypadku zaburzeń rytmu serca wykres ma nieregularną postać.
Normalna i nieprawidłowa praca serca na wykresie EKG, online-skills, CC BY 3.0

Narzędzia do tworzenia kompozycji rytmicznej

Aby uzyskać kompozycję rytmiczną potrzebny jest program, który umożliwia wielokrotne wstawienie tego samego motywu. Można skorzystać z darmowego programu graficznego GIMP. Na wykonanie regularnie powtarzającego się wzoru pozwala opcja Pattern. Po zapisaniu wzoru w także PowerPoint pozwala na ręczne wypełnienie projektowanej powierzchni kompozycją złożoną z powtórzonych motywów, które kopiujemy do schowka. Wymaga to, jednak więcej czasu i nie zawsze gwarantuje dokładność. Trzeba pamiętać, że program ten jest płatny.

Wśród interaktywnych narzędzi do skorzystania online znajduje się program Canva, ma część opcji darmowych oraz oferuje gotowe grafiki do pobrania. Trzeba jednak zwrócić uwagę na oznaczenie free, bo tylko te ilustracje są bezpłatne.

Rcyo0jCDIyGOK1
Eugeniusz Eibisch, Widok z okna, XX w., Muzeum Narodowe w Warszawie, cyfrowe.mnw.art.pl, CC BY 3.0

Zadania

Rs3clVc0jWzon
Ćwiczenie 1
Wybierz odpowiedź, niebędącą cechą kompozycji rytmicznej. Masz do wyboru następujące: powtarzalność elementów, przypadkowe rozmieszczenie elementów, określone odstępy.
R1PQ2DBSKsujS
Ćwiczenie 2
Odpowiedz, jaka cecha kompozycji pojawia się często w sztuce ludowej.
R1UQMaTogW33w1
Ćwiczenie 3
Połącz w pary terminy plastyczne i definicje, korzystając z podanych poniżej. Terminy: - rytm; - architektura; - harmonia; - wycinanka. Definicje: - sztuka projektowania, wznoszenia i artystycznego kształtowania budowli; - powtórzenie elementów kompozycji w określonych odstępach; - ludowa ozdoba wycięta ręcznie z papieru; - zgodność, wzajemne dopełnianie się lub właściwe proporcje.
R17WIQDVj6EFe
Ćwiczenie 4
Z podanych przykładów wybierz określenia, które pasują do definicji kompozycji rytmicznej: brak reguł, harmonia, rysunek techniczny, dynamika obrazu, powtórzenie motywu, określone odstępy.
R4szxeYQNyhws1
Ćwiczenie 5
Wyjaśnij, kiedy możemy mówić o zaburzeniu kompozycji rytmicznej. Jeśli pamiętasz przykład takiego zaburzenia z lekcji, podaj go.
Ćwiczenie 6

Uzupełnij wybrane elementy metryczki poniższego dzieła.

R1b3Zr02pdP3N
R1FdLyMznK2cr
Odpowiedz, co było inspiracją dla Romana Opałki w przedstawieniu kompozycji rytmicznej dzieła, które zostało zaprezentowane podczas lekcji.
RPzpbTZuN41ox
Ćwiczenie 7
Odpowiedz, w których muzeach znajdują się dzieła: "Wieża Babel" Romana Opałki oraz "Widok z okna" Eugeniusza Eibischa.
Polecenie 1

Korzystając z programu graficznego (np.: GIMP, Canva), zaprojektuj fragment tapety, przeznaczonej na wybraną ścianę w twoim pokoju. Zadanie wykonaj jako kompozycję rytmiczną na powierzchni 300 na 500 pikseli. Elementy, które wykorzystasz do powtórzeń, możesz pobrać z materiałów do lekcji lub utworzyć sam (zdjęcia, kształty geometryczne). Posługując się ilustracjami z Internetu, zawsze upewnij się, czy autor wyraził na to zgodę.
Zadanie zapisz na dysku lub w sieci i prześlij na wskazany przez nauczyciela adres.

R1WeXxTCzczJ71
Uruchom wyobraźnię i zaplanuj ilustrację do mitologicznej przygody Odyseusza, Syzyfa lub Achillesa. Opowiedz, który epizod z życia bohatera został przez Ciebie wybrany i jaką masz wizję plastyczną. Poproś kogoś z klasy o jej zrealizowanie.
Źródło: ViliusL, GNU GENERAL PUBLIC LICENSE Version 3, 29 June 2007 Copyright (C) 2007 Free Software Foundation, Inc. <http://fsf.org/> Everyone is permitted to copy and distribute verbatim copies of this license document, but changing it is not allowed..
mf1fdecf7072a5544_0000000000012
mf1fdecf7072a5544_0000000000013
mf1fdecf7072a5544_0000000000014

Słownik pojęć

Architektura
Architektura

sztuka projektowania, wznoszenia i artystycznego kształtowania budowli.

Grafika
Grafika

dział sztuk plastycznych obejmujący wykonanie techniką powielania na dowolnym podłożu odbitek z uprzednio wykonanej formy; też: dzieło wykonane tą techniką.

Haft
Haft

ornament [wzór ozdobny] wyszyty na tkaninie. Wyszywanie takiego ornamentu.

Harmonia
Harmonia

zgodność, wzajemne dopełnianie się lub właściwe proporcje.

Kompozycja
Kompozycja

układ elementów tworzących jakąkolwiek estetyczną całość.

Motyw
Motyw

powtarzający się element kompozycyjny lub zdobniczy w dziełach sztuki lub przedmiotach użytkowych.

Porcelana
Porcelana

masa ceramiczna używana m.in. do wyrobu delikatnych naczyń stołowych lub przedmiotów artystycznych; też: wyroby z tej masy.

Starożytność
Starożytność

okres dziejów najstarszych cywilizacji od około 4000 p.n.e. do 476 n.e.

Tkanina
Tkanina

wyrób włókienniczy z nici, uzyskiwany w procesie tkania.

Wycinanka
Wycinanka

ludowa ozdoba wycięta ręcznie z papieru.

Zabudowa szeregowa
Zabudowa szeregowa

dom szeregowy.

Słownik pojęć został opracowany na podstawie:

sjp.pwn.pl

Galeria ilustracji

Aplikacje dostępne w
Pobierz aplikację ZPE - Zintegrowana Platforma Edukacyjna na androida