Wydrukuj Pobierz materiał do PDF Udostępnij materiał Dodaj całą stronę do teczki

Wojny od zawsze towarzyszą człowiekowi, a ich pojawienie się związane było z powstaniem złożonych form życia społecznego. Wraz z rozwojem ludzkości tworzą się nowe rodzaje konfliktów zbrojnych, zmienia się ich charakter oraz sposób prowadzenia, a postęp technologiczny umożliwia tworzenie nowoczesnych środków walki.

W celu zrozumienia poniższej lekcji pomyśl, znajdź lub przypomnij sobie, jakie mogą być zagrożenia  bezpieczeństwa indywidualnego i zbiorowego w czasie pokoju. Zastanów się również, jakie mogą wystąpić w czasie wojny. Pomyśl, które z nich miałyby charakter lokalny, a które dotyczą lub mogą dotyczyć całego państwa.

Nauczysz się
  • rozróżniać pojęcia konfliktu zbrojnego i wojny,

  • wymieniać rodzaje konfliktów zbrojnych oraz wojen,

  • klasyfikować środki walki stosowane we współczesnych konfliktach zbrojnych.

i5kqlg230I_d5e300

1. Pojęcie wojny i konfliktu zbrojnego

Wojny i konflikty zbrojne są od dłuższego czasu intensywnie badane przez przedstawicieli wielu różnych dyscyplin naukowych. Nie są one pojęciami tożsamymi. Konflikt zbrojny jest terminem szerszym i o ile można przyjąć, że każda wojna jest konfliktem zbrojnym, o tyle niepoprawne jest nazywanie każdego konfliktu zbrojnego wojną.

Konflikty zbrojne są bardzo zróżnicowane, wskażmy poniżej kilka cech wspólnych:

  • „toczą się zawsze między konkretnymi uczestnikami,

  • rozpoczynają się i kończą w określonym czasie,

  • przechodzą różne fazy (np. eskalacji, spadku napięcia),

  • obejmują określone (geograficznie) obszary,

  • koncentrują się na zdobywaniu (bądź obronie) określonych wartości i dóbr” Indeks górny 111 Indeks górny koniec.

  • intensywność działań zbrojnych jest na tyle wysoka, że nie można uznać konfliktu za incydent.

1
Ciekawostka

Czy stronami konfliktu zbrojnego zawsze muszą być państwa?

Stronami konfliktu zbrojnego mogą być nie tylko państwa, lecz także pozostające w stosunkach międzynarodowych grupy o różnym statusie politycznym, etnicznym, narodowościowym, czy też religijnym, działające zarówno w granicach konkretnego państwa, jak i poza nimi.

Omawiając pojęcie wojny, dość powszechnie przyjmuje się definicję wypracowaną 
na gruncie prawa międzynarodowego publicznegoPrawo Międzynarodowe Publiczneprawa międzynarodowego publicznego. Według niej wojna to stan stosunków między państwami następujący po zerwaniu przez nie relacji pokojowych i przejściu w stan wojny. Podkreśla się jednocześnie, że uznanie danego stanu stosunków międzynarodowych za wojnę następuje wówczas, gdy:

  • stronami konfliktu są państwa *

  • przejście do stanu wojny nastąpiło po jej wypowiedzeniu **

  • doszło do zerwania stosunków dyplomatycznych i konsularnych

  • zakończeniem konfliktu jest zawarcie traktatu pokojowego, który oznacza rozpoczęcie stosunków pokojowych ***

Ciekawostka

W przypadkach oznaczonych gwiazdkami, w historii mieliśmy jednak do czynienia z szeregiem wyjątków:

* Dla celów politycznych zdarzało się określać wojnę pomiędzy państwem 
a podmiotem niepaństwowym wojną (np. wojna z terroryzmem).

** Wielokrotnie dochodziło do wybuchu wojny bez jej wypowiedzenia, przykładem jest atak Niemiec na Polskę 01.09.1939 roku, czy Japonii na USA 07.12.1941 roku.

*** Nie każda wojna, włącznie z największą z dotychczasowych, czyli II wojną światową, kończyła się powszechnym traktatem pokojowym.

**** Bardzo często, interpretując tego rodzaju zdarzenia, musimy się zastanowić, co stało się de factode factode facto [czytaj: de fakto], a nie tylko de jurede jurede jure. [czytaj tak jak napisane w oryginale]

i5kqlg230I_d5e379
Ważne!

Po zakończeniu „zimnej wojny”„zimna wojna”„zimnej wojny” pojawiły się nowe rodzaje wojen i konfliktów zbrojnych. Należy zwrócić uwagę przede wszystkim na dwa pojęcia.

Początek lat 90. XX wieku był związany z licznymi zmianami mapy politycznej świata. Wiele państw odzyskało niepodległość, odżyły też, w szczególności 
na obszarze dawnego Bloku Wschodniego, różnego rodzaju konflikty etniczno‑religijne. W tym okresie pojawiło się pojęcie konfliktu asymetrycznegokonflikt asymetrycznykonfliktu asymetrycznego.

Na przełomie lat 2013/2014, w wyniku rosyjskiej agresji na Ukrainę, pojawił się nowy rodzaj wojny - wojna hybrydowawojna hybrydowawojna hybrydowa.

2. Rodzaje wojen i konfliktów zbrojnych

Współczesne konflikty zbrojne oraz wojny różnią się pod wieloma względami, w związku z czym powstają typologie klasyfikujące je na podstawie rozmaitych kryteriów. Przykłady takich typologii prezentuje poniższa tabela.

Typologia wojen i konfliktów

KRYTERIUM

TYPY WOJEN I KONFLIKTÓW ZBROJNYCH

stopień umiędzynarodowienia

konflikty międzynarodowekonflikt międzynarodowykonflikty międzynarodowe

konflikty wewnętrznekonflikt wewnętrznykonflikty wewnętrzne

kryterium sprawiedliwości (aspekty prawne i moralne; ocena winy za wybuch konfliktu)

wojny sprawiedliwewojna sprawiedliwawojny sprawiedliwe

wojny niesprawiedliwewojna niesprawiedliwawojny niesprawiedliwe

zgodność z normami i procedurami prawa międzynarodowego publicznego

wojny legalnewojna legalnawojny legalne

wojny nielegalnewojna nielegalnawojny nielegalne

zasięg terytorialny

konflikty globalnekonflikt globalnykonflikty globalne

konflikty lokalnekonflikt lokalnykonflikty lokalne

konflikty regionalnekonflikt regionalnykonflikty regionalne

sposób prowadzenia wojny i rodzaj środków

wojny konwencjonalnewojna konwencjonalnawojny konwencjonalne

wojny niekonwencjonalnewojna niekonwencjonalnawojny niekonwencjonalne

wojny lądowewojna lądowawojny lądowe

wojny totalnewojna totalnawojny totalne

wojny powietrznewojna powietrznawojny powietrzne

wojny morskiewojna morskawojny morskie

wojny hybrydowewojna hybrydowawojny hybrydowe

cele stron wojujących

wojny agresywne (napastnicze)wojna agresywna (napastnicza)wojny agresywne (napastnicze)

wojny prewencyjnewojna prewencyjnawojny prewencyjne

wojny obronnewojna obronnawojny obronne

cechy szczególne konfliktu zbrojnego i jego stron

konflikty asymetrycznekonflikt asymetrycznykonflikty asymetryczne

wojny religijnewojna religijnawojny religijne

wojny etnicznewojna etnicznawojny etniczne

wojny kolonialnewojna kolonialnawojny kolonialne

wojny narodowowyzwoleńczewojna narodowowyzwoleńczawojny narodowowyzwoleńcze

RrfHgZVsj4jUQ
Wojna domowa w Syrii trwająca od 2011 r. jest przykładem konfliktu wewnętrznego, który przerodził się w konflikt o charakterze międzynarodowym.
Źródło: Tomorrow Sp.z o.o., Freedom House (https://www.flickr.com), licencja: CC BY 2.0.
Polecenie 1

Zastanów się i podaj jak najwięcej przykładów wojen i konfliktów, dopasowując je 
do konkretnych typów zaprezentowanych powyżej. Czy udało ci się odnaleźć przykład, który można byłoby zakwalifikować do więcej niż jednej kategorii?

R19eqSFVCvhek
(Uzupełnij).
i5kqlg230I_d5e432

3. Prawne aspekty prowadzenia wojny

Wojny toczy się na świecie od najdawniejszych czasów. Sytuacja ta nie zmieniła się 
na przestrzeni dziejów - w każdym okresie rozwoju cywilizacji wojna była zjawiskiem powszechnym.

R5Oq7uarLYiss
Karta Narodów Zjednoczonych - Polska podpisała KNZ w dniu 16 października 1945 r.
Źródło: Unknown or not provided (http://commons.wikimedia.org), licencja: CC BY 3.0.

Zmiany nadeszły wraz z początkiem XX w. Tragiczne doświadczenia I wojny światowej skłoniły ludzkość do podjęcia prób ograniczenia możliwości prowadzenia wojen. Zaczęto w tym celu umieszczać odpowiednie przepisy w traktatach międzynarodowych. Jednym z pierwszych tego typu przepisów był artykuł 11 Paktu Ligi NarodówLiga NarodówLigi Narodów (28.06.1919 r.), stwierdzający, że wszelka wojna lub groźba wojny, niezależnie od tego, czy dotyka bezpośrednio jednego z członków Ligi, czy też 
nie dotyka – interesuje całą Ligę i że Liga powinna przedsięwziąć wszelkie środki, mogące skutecznie zabezpieczyć pokój między narodami
.

Umową międzynarodową o kluczowym znaczeniu okazał się jednak traktat przeciwwojenny (zwany również paktem Brianda‑KellogaPakt Brianda‑Kellogapaktem Brianda‑Kelloga lub paktem paryskim), podpisany w Paryżu w 1928 r. Zgodnie z jego treścią, państwa będące stronami umowy wyrzekały się wojny jako instrumentu polityki narodowej. W rzeczywistości pakt 
ten nie spełnił swojego głównego celu – zaniechania wojny. Okazał się nieskuteczny już w 1931 r., gdy nastąpiła inwazja wojsk japońskich w Mandżurii oraz w 1935 r., kiedy to wojska włoskie zaatakowały Etiopię. Ma on istotne znaczenie dla praktyki międzynarodowej. Ustanowił prawną bazę do stworzenia międzynarodowej normy stanowiącej, że użycie siły wojskowej jest z definicji nielegalne, co znalazło swoje odzwierciedlenie w przepisach Karty Narodów Zjednoczonych (KNZ)Karta Narodów Zjednoczonych (KNZ)Karty Narodów Zjednoczonych (KNZ). Umowa ta, podpisana w San Francisco 26.06.1945 r., będąca podstawą funkcjonowania Organizacji Narodów Zjednoczonych (ONZ)Organizacja Narodów Zjednoczonych (ONZ)Organizacji Narodów Zjednoczonych (ONZ), potwierdziła i rozszerzyła ustanowiony wcześniej zakaz wojny agresywnej. Stwierdza ona, że wszyscy członkowie [ONZ – przyp. autora] powstrzymają się w swych stosunkach międzynarodowych od groźby użycia siły lub użycia jej przeciwko integralności terytorialnej lub niezawisłości politycznej któregokolwiek państwa, bądź w jakikolwiek inny sposób niezgodny z celami ONZ (artykuł 2, paragraf 4).

ReRMsfMjdUr7T
Konferencja Narodów Zjednoczonych w San Francisco w 1945 r. była konferencją założycielską Organizacji Narodów Zjednoczonych, której celem stało się m.in. dbanie o pokój i bezpieczeństwo na świecie.
Źródło: Tomorrow Sp.z o.o., Nicholas Morant / National Film Board of Canada (http://commons.wikimedia.org), United Nations (http://commons.wikimedia.org), Bez autora (http://commons.wikimedia.org), edycja: Aleksandra Ryczkowska, domena publiczna.

Ze względu na liczbę państw członkowskich ONZ (w 2021 roku należały do niej 193 państwa) przyjmuje się, że zakaz prowadzenia wojny agresywnej jest normą obowiązującą całą społeczność międzynarodową. Dopuszcza się jednak użycie siły w szczególnych przypadkach:

  • podczas korzystania z prawa do samoobrony (zarówno indywidualnej, 
    jak i zbiorowej, wynikającej np. ze zobowiązań sojuszniczych),

  • w wyniku uchwalenia przez Radę Bezpieczeństwa ONZRada Bezpieczeństwa ONZ (RB ONZ)Radę Bezpieczeństwa ONZ rezolucji o podjęciu akcji zbrojnej (np. rezolucja RB ONZ nr 678 będąca podstawą użycia siły podczas prowadzonej w latach 1990‑1991 Pierwszej wojny w Zatoce Perskiej).

Można zatem stwierdzić, że ustanowienie prawnomiędzynarodowego zakazu prowadzenia wojen nie oznacza całkowitego wyeliminowania tego zjawiska z życia społeczności międzynarodowej. Praktyka polityczna wykazuje, że pomimo prawnych ograniczeń wojna jest stale istniejącym zagrożeniem i występuje w różnych rejonach świata, często nie będąc nawet tak nazywaną.

i5kqlg230I_d5e500

4. Środki walki stosowane we współczesnych wojnach i konfliktach zbrojnych

We współczesnych wojnach i konfliktach zbrojnych stosuje się różnego rodzaju środki walki, które najogólniej można podzielić na broń konwencjonalnąbroń konwencjonalnabroń konwencjonalną oraz broń masowego rażeniaBroń Masowego Rażenia (BMR)broń masowego rażenia (broń niekonwencjonalną).

4.1 Broń konwencjonalna

Tę kategorię stanowią wszystkie środki walki niezaliczające się do broni masowego rażenia, które znajdują się na wyposażeniu współczesnych armii. Warto w tym miejscu podkreślić, że do broni konwencjonalnej zalicza się nie tylko broń palną (wobec której zwyczajowo i najczęściej stosowany jest ten termin), ale również różnego rodzaju granaty, moździerze i ładunki wybuchowe. W związku z tym stosuje się podział na:

  • broń białą, niezawierającą ładunku wybuchowego i służącą do walki wręcz (np. bagnety, noże, miecze),

  • broń miotającą, wyrzucającą różnego rodzaju pociski przy użyciu energii mechanicznej lub chemicznej (np. łuk, kusza, proca),

  • broń palną, miotającą pociski przy użyciu energii gazów powstałych ze spalania ładunku miotającego (najczęściej dzieli się ją na broń lufowąbroń rakietową).

4.2 Broń masowego rażenia

Określenia broń masowego rażenia (BMR) używa się w odniesieniu do współczesnych środków walki przeznaczonych do rażenia organizmów żywych i częściowo sprzętu bojowego na ogromną (masową) skalę, tzn. na wielkich obszarach. Do broni masowego rażenia zalicza się najczęściej broń jądrową (nuklearną, w tym atomową i wodorową), biologiczną i chemiczną, dlatego też często wobec tej kategorii stosuje się skrótowe określenie broń ABC (NBC – nuclear, biological, chemical). [czytaj: nakliar, bajolodżikal, kemikal ]

Broń jądrowa (broń A), nazywana również bronią nuklearną, jest rodzajem BMR wykorzystującym wewnątrzjądrową energię wydzielaną podczas:

  • niekontrolowanej łańcuchowej reakcji rozszczepienia jąder ciężkich pierwiastków, tj. uranu i plutonu (w przypadku broni atomowej),

  • reakcji termojądrowej syntezy lekkich pierwiastków z wodoru (w przypadku broni wodorowej).

Czynniki rażenia broni jądrowej dzieli się zbiorczo na natychmiastowe (pojawiające się w ciągu 1 min po wybuchu) oraz późne. Do pierwszej kategorii zalicza się: błysk, falę uderzeniową, promieniowanie cieplne (kulę ognia i impuls cieplny), impuls elektromagnetyczny oraz promieniowanie przenikliwe. Do drugiej należą: promieniowanie wzbudzone, opad radioaktywny oraz deszcz radioaktywny.
Określenia broń jądrowa używa się również niekiedy w odniesieniu do:

  • brudnej bomby, stanowiącej rodzaj broni radiologicznej, której działanie polega na rozrzuceniu materiału radioaktywnego na dużej przestrzeni za pomocą konwencjonalnych materiałów wybuchowych,

  • bomby neutronowej, czyli specjalnego rodzaju bomby wodorowej o stosunkowo niewielkiej sile wybuchu, powodującej małe skażenie promieniotwórcze,

  • bomby kobaltowej, która zawiera kobaltkobaltkobalt, przez co jej wybuch powoduje silne i trwałe skażenie terenu.

Polecenie 2

Poniższy wykres przedstawia liczbę próbnych wybuchów jądrowych przeprowadzonych w latach 1945‑1998. Na jego podstawie oraz informacji z innych źródeł, odpowiedz na pytanie: kiedy i dlaczego posiadanie broni atomowej było dla poszczególnych państw najistotniejsze?

RblyhwbS1TT4b
Próbne wybuchy jądrowe w latach 1945-1998
Źródło: Farmer Jan (http://commons.wikimedia.org), Aleksandra Ryczkowska, licencja: CC BY-SA 2.5.
RcnIA46p95TVR
(Uzupełnij).

Na wykresie uwzględniono siedem najbardziej istotnych z punktu widzenia prób jądrowych państw w latach 1945‑1988. Zastanów się i spróbuj wskazać na podstawie dostępnych Ci źródeł, przykład innej pary państw o napiętych stosunkach w tym okresie niż USA i ZSRR. Wybierz spośród siedmiu - USA, ZSRR, Wielkiej Brytanii, Francji, Chińskiej Republiki Ludowej, Indii i Pakistanu.

RIvs4wQ7Qnwek
(Uzupełnij).

Broń biologiczna (broń B) jest rodzajem broni masowego rażenia, w której ładunkiem bojowym są patogenne mikroorganizmy (np. laseczki wąglika) lub wirusy (np. wirus ospy prawdziwej). Zwyczajowo bronią biologiczną nazywa się również broń wykorzystującą toksyny pochodzenia biologicznego (np. botulinabotulinabotulina lub rycynarycynarycyna). Celem ataku z wykorzystaniem broni biologicznej mogą być nie tylko regularne oddziały wojska bądź ludność cywilna, ale także pola uprawne, lasy oraz hodowle zwierząt gospodarskich. Cechy charakterystyczne broni biologicznej to:

  • stosunkowo niewielki koszt produkcji,

  • duża skuteczność,

  • słaba wykrywalność w początkowym etapie,

  • zazwyczaj krótki okres inkubacji (czas od momentu zakażenia do wystąpienia objawów chorobowych).

Ciekawostka

Produkcja broni biologicznej, podobnie jak pozostałych rodzajów broni masowego rażenia i nie tylko, jest obecnie mocno ograniczona międzynarodowymi konwencjami i traktatami. W tym przypadku, Konwencją o zakazie prowadzenia badań, produkcji i gromadzenia zapasów broni bakteriologicznej (biologicznej) i toksycznej oraz ich zniszczeniu, otwartą do podpisu w 1972 r. (weszła w życie w 1975).

Niestety, w dalszym ciągu są na świecie państwa prowadzące badania nad taką bronią. Nie można ich jednak w tym miejscu jednoznacznie wyliczyć, gdyż są 
to informacje silnie utajnianie, choćby z uwagi na wspomniane umowy międzynarodowe i międzynarodową opinię publiczną.

RJDXUw1cugpdh
Zmiana skórna wywołana przez wąglika
Źródło: CDC Global (https://www.flickr.com), licencja: CC BY 2.0.

Broń, w której podstawowym czynnikiem rażenia są związki chemiczne o toksycznych właściwościach, nazywamy bronią chemiczną (broń C). Choć zazwyczaj tego terminu używa się w odniesieniu do bojowych środków trującychBojowe Środki Trujące (BŚT)bojowych środków trujących (głównie toksycznych gazów lub lotnych cieczy), należy jednak pamiętać, że w rzeczywistości jest to kategoria szersza i obejmuje również bojowe środki pomocniczeBojowe Środki Pomocnicze (BŚP)bojowe środki pomocnicze oraz wszystkie urządzenia i techniki stosowane do przenoszenia oraz aplikowania na polu bitwy toksycznych związków chemicznych.

R18rgJeQtqZTa
Zastosowanie broni chemicznej - Przed działaniem gazów bojowych chronią specjalne ubrania oraz maski gazowe.
Źródło: U.S. Navy photo by Chief Mass Communication Specialist Michael B. Watkins (https://commons.wikimedia.org), domena publiczna.

Bojowe środki trujące (BŚT) są silnie toksycznymi związkami chemicznymi, które w temperaturze pokojowej występują jako gazy lub ewentualnie szybko parujące ciecze. Ogólnie dzieli się je na 5 typów:

  • środki duszące – zwykle zawierające cyjanki, powodujące niedotlenienie organizmu,

  • środki parzące – np. gaz musztardowy (iperytiperytiperyt), które zwykle nie zabijają,
    ale powodują rozległe oparzenia skóry, przez co są źródłem całkowitej niezdolności do walki, masowej paniki oraz dezorganizacji na zapleczu wroga,

  • środki krztuszące – np. chlor, które silnie podrażniają górne drogi oddechowe, powodując krztuszenie i wymioty,

  • środki paralityczno‑drgawkowe – np. tabuntabuntabun, sarinsarinsarin, które działają na układ nerwowy człowieka, szybko blokując naturalne przenoszenie sygnałów między komórkami nerwowymi; najgroźniejszy i zarazem najskuteczniejszy rodzaj BŚT,

  • środki halucynogenne i usypiające (psychogazy) – np. LSDLSDLSD, które działają bezpośrednio na układ nerwowy człowieka, powodując halucynacje i tym samym czasową niedyspozycję uniemożliwiającą skuteczną walkę.

R129Nz8OQqPD7
Gaz musztardowy (iperyt) - Ten środek został po raz pierwszy użyty w walce przez Niemców podczas I wojny światowej w 1917 r.
Źródło: Dariusz Adryan, licencja: CC BY 3.0.

Warto w tym miejscu podkreślić, że protokół genewski z 1925 r. zakazał stosowania bojowych środków trujących (uznanych za broń masowego rażenia), ale nie rozwijania ich produkcji i przechowywania. Dokonała tego dopiero Konwencja o broni chemicznej z 1993 r., która ostatecznie zakazała badań nad BŚT, ich produkcji 
oraz przechowywania w każdej formie.

Jako swego rodzaju broń chemiczna może być również wykorzystane kontrolowane (celowe) uwolnienie toksycznych środków przemysłowych (TŚP)Toksyczne Środki Przemysłowe (TŚP)toksycznych środków przemysłowych (TŚP), czyli używanych w gospodarce toksycznych związków chemicznych, materiałów promieniotwórczych, substancji biologicznych oraz ich odpadów.

i5kqlg230I_d5e652

5. Podsumowanie

  • Do broni konwencjonalnych zalicza się nie tylko broń palną, ale również różnego rodzaju granaty, moździerze i ładunki wybuchowe. W związku z tym stosuje się podział na broń białą, broń miotającą oraz broń palną lufową i rakietową.

  • Do broni masowego rażenia zalicza się najczęściej broń jądrową (nuklearną, w tym atomową i wodorową), biologicznąchemiczną. Dlatego też jako określenie tej kategorii stosuje się skrót broń ABC (lub angielski NBC).

  • Jako swego rodzaju broń chemiczna może być również wykorzystane kontrolowane uwolnienie toksycznych środków przemysłowych (TŚP), czyli używanych w gospodarce toksycznych związków chemicznych, materiałów promieniotwórczych, substancji biologicznych oraz ich odpadów.

  • Ustanowienie prawnomiędzynarodowego zakazu prowadzenia wojen nie oznacza całkowitego wyeliminowania tego zjawiska z życia społeczności międzynarodowej. Praktyka wykazuje, że pomimo ograniczeń wojna jest stale istniejącym i występującym zagrożeniem, niezależnie od tego, czy jest faktycznie nazywana wojną, czy też kryje się pod innym pojęciem.

  • Pojęcia wojny i konfliktu zbrojnego nie są pojęciami tożsamymi. Konflikt zbrojny jest określeniem o szerszym zakresie znaczeniowym i o ile można przyjąć, 
    że każda wojna jest konfliktem zbrojnym, to jednak nie każdy konflikt zbrojny można nazwać wojną.

  • Współczesne konflikty zbrojne oraz wojny różnią się między sobą pod wieloma względami. Do czynników je różnicujących zalicza się m.in.: ich przyczyny, metody prowadzenia walki, charakter skonfliktowanych stron oraz zasięg terytorialny.

Praca domowa
Polecenie 3.1

Konflikty zbrojne występowały na świecie praktycznie od zawsze, jednak wraz z upływem czasu zmieniał się sposób prowadzenia walk. Wykorzystaj Internet oraz inne źródła informacji i porównaj sposób prowadzenia walk zbrojnych współcześnie oraz 100 lat temu.

RNqNIETdRhxqt
(Uzupełnij).
i5kqlg230I_d5e716

6. Słowniczek

bojowe środki trujące (BŚT)
Definicja: bojowe środki trujące (BŚT)

silnie toksyczne związki chemiczne, które w temperaturze pokojowej występują jako gazy lub ewentualnie szybko parujące ciecze i których właściwości umożliwiają militarne zastosowanie

bojowe środki pomocnicze (BŚP)
Definicja: bojowe środki pomocnicze (BŚP)

środki, które zazwyczaj nie służą do bezpośredniego rażenia, ale ułatwiają to innym środkom lub niszczą infrastrukturę wroga; należą do nich np. środki zapalające 
(tj. napalm), gazy wywołujące podrażnienie błon śluzowych i oczu (np. pył pieprzowy, gaz łzawiący) czy zasłony dymne

botulina
Definicja: botulina

jad kiełbasiany – toksyna powodująca zatrucie układu pokarmowego oraz osłabienie lub porażenie mięśni

broń konwencjonalna
Definicja: broń konwencjonalna

wszystkie środki walki niezaliczające się do broni masowego rażenia, które znajdują się na wyposażeniu współczesnych armii

broń masowego rażenia (BMR)
Definicja: broń masowego rażenia (BMR)

współczesne środki walki przeznaczone do rażenia organizmów żywych i częściowo sprzętu bojowego na ogromną (masową) skalę

fosgen
Definicja: fosgen

bezbarwny, silnie trujący i duszący gaz, który ma zapach świeżo skoszonej trawy lub zgniłych owoców; powoduje nagły zgon

iperyt
Definicja: iperyt

gaz musztardowy – organiczny związek chemiczny powodujący oparzenia

Karta Narodów Zjednoczonych (KNZ)
Definicja: Karta Narodów Zjednoczonych (KNZ)

wielostronna umowa międzynarodowa powołująca do życia Organizację Narodów Zjednoczonych i będąca podstawą jej funkcjonowania

kobalt
Definicja: kobalt

pierwiastek chemiczny; metal, którego izotopy są źródłem promieniowania gamma

konflikt asymetryczny
Definicja: konflikt asymetryczny

konflikt pomiędzy przeciwnikami o znacznej, zasadniczej różnicy potencjałów. Jakkolwiek asymetria może występować w każdym konflikcie, tak w tym przypadku pojęcie odnosi się raczej do konfliktu pomiędzy państwem a podmiotem niepaństwowym, np. międzynarodową organizacją terrorystyczną

konflikt globalny
Definicja: konflikt globalny

konflikt zbrojny o skali światowej (globalnej)

konflikt lokalny
Definicja: konflikt lokalny

konflikt zbrojny o skali lokalnej (mniejszej niż regionalna, np. obejmujący tylko fragment danego regionu)

konflikt międzynarodowy
Definicja: konflikt międzynarodowy

konflikt zbrojny prowadzony pomiędzy dwoma lub więcej państwami lub podmiotami niepaństwowymi, np. między państwem a organizacją terrorystyczną

konflikt regionalny
Definicja: konflikt regionalny

konflikt zbrojny o skali regionalnej (np. obejmujący tylko jeden kontynent)

konflikt wewnętrzny
Definicja: konflikt wewnętrzny

konflikt zbrojny wewnątrz jednego państwa

Liga Narodów
Definicja: Liga Narodów

organizacja międzynarodowa o globalnym charakterze, faktycznie istniejąca i działająca w okresie międzywojennym (została formalnie rozwiązana w 1946 r.), której celem było zapewnienie pokoju i bezpieczeństwa na świecie

LSD
Definicja: LSD

organiczny związek chemiczny powodujący zmiany w świadomości, a także w sposobie myślenia oraz odczuwania emocji

Organizacja Narodów Zjednoczonych (ONZ)
Definicja: Organizacja Narodów Zjednoczonych (ONZ)

uniwersalna (ogólnoświatowa) organizacja międzynarodowa, powstała 24 października 1945 r., której celem jest zapewnienie pokoju i bezpieczeństwa międzynarodowego, rozwój współpracy międzynarodowej oraz popieranie przestrzegania praw człowieka

Pakt Brianda‑Kelloga
Definicja: Pakt Brianda‑Kelloga

traktat przeciwwojenny, umowa międzynarodowa, podpisana w 1928 r., której pomysłodawcami byli Aristide Briand (Minister Spraw Zagranicznych Francji) oraz Frank Billings Kellogg, sekretarz stanu USA; treść tej umowy zawierała bezwzględny zakaz prowadzenia wojny agresywnej między sygnatariuszami oraz podkreślała konieczność rozwiązywania sporów międzynarodowych za pomocą środków pokojowych

prawo międzynarodowe publiczne
Definicja: prawo międzynarodowe publiczne

gałąź prawa obejmująca zespół norm prawnych regulujących stosunki między państwami, organizacjami międzynarodowymi, a także innymi podmiotami prawa międzynarodowego

de facto
Definicja: de facto

to co wydarzyło się w praktyce, to co widzimy, niekoniecznie w związku z normami prawa

de jure
Definicja: de jure

na mocy prawa, to co jest lub czego się spodziewamy na mocy obowiązujących norm prawnych

Rada Bezpieczeństwa ONZ (RB ONZ)
Definicja: Rada Bezpieczeństwa ONZ (RB ONZ)

jeden z głównych organów Organizacji Narodów Zjednoczonych, którego zadaniem jest utrzymanie pokoju i bezpieczeństwa na świecie

rycyna
Definicja: rycyna

białko o silnych właściwościach toksycznych; zatrucie nim powoduje gorączkę, gwałtowne wymioty i biegunkę, mogące prowadzić nawet do śmierci

sarin
Definicja: sarin

silnie toksyczny związek chemiczny powodujący paraliż

tabun
Definicja: tabun

silnie toksyczny, paralityczno‑drgawkowy związek chemiczny zaliczany do BŚT

toksyczne środki przemysłowe (TŚP)
Definicja: toksyczne środki przemysłowe (TŚP)

używane w gospodarce toksyczne związki chemiczne, materiały promieniotwórcze, substancje biologiczne oraz ich odpady

wojna agresywna (napastnicza)
Definicja: wojna agresywna (napastnicza)

wojna wywołana przez zbrojny akt agresji na terytorium obcego państwa

wojna etniczna
Definicja: wojna etniczna

wojna, w której stronami są mniejszości narodowe lub grupy etniczne; spowodowana konfliktem pomiędzy nimi lub między nimi a narodem (grupą etniczną) dominującym w danym państwie

wojna hybrydowa
Definicja: wojna hybrydowa

jako cechy charakterystyczne tego konfliktu międzypaństwowego możemy wskazać: użycie sił wojskowych o trudnym do ustalenia pochodzeniu (bez oznaczeń przynależności państwowej) w celu zmylenia przeciwnika i społeczności międzynarodowej, brak formalnego wypowiedzenia wojny, a nawet przeciwnie, oficjalne zaprzeczanie jakoby miała miejsce, szybkie manewry niewielkimi pododdziałami bez mobilizacji na większą skalę (w tym jednostkami specjalnymi), stosowanie metody faktów dokonanych przy zajmowaniu terytorium przeciwnika, wojnę informacyjną, dezinformację, naciski gospodarcze, prowadzenie działań 
na terenie o sprzyjającej strukturze narodowościowej, podobnej do tej z własnego państwa, częste prowadzenie działań na obszarach zurbanizowanych, mieszanie się formacji cywilnych z wojskowymi i paramilitarnymi

wojna kolonialna
Definicja: wojna kolonialna

rodzaj wojny prowadzonej w koloniach danego państwa lub o kolonie z innymi państwami

wojna konwencjonalna
Definicja: wojna konwencjonalna

wojna prowadzona przy użyciu klasycznych sił, znanych z XX wieku i wieków poprzednich - wojsk lądowych, marynarki wojennej, lotnictwa, sił specjalnych 
lub terytorialnych

wojna niekonwencjonalna
Definicja: wojna niekonwencjonalna

wojna prowadzona przy użyciu broni określanej w skrócie jako ABC, która ma znacznie większe niż broń konwencjonalna możliwości dokonania rozległych zniszczeń (atomowa, chemiczna, biologiczna). Efekty takiego konfliktu są również dłużej odczuwalne (np. promieniowanie radioaktywne)

wojna lądowa
Definicja: wojna lądowa

wojna prowadzona na lądzie

wojna legalna
Definicja: wojna legalna

wojna zgodna z normami i procedurami prawa międzynarodowego publicznego

wojna morska
Definicja: wojna morska

wojna prowadzona ma morzu

wojna narodowowyzwoleńcza
Definicja: wojna narodowowyzwoleńcza

wojna spowodowana dążeniem zniewolonego narodu (kontrolowanego przez państwo zdominowane przez inną grupę etniczną) do uzyskania niepodległości

wojna nielegalna
Definicja: wojna nielegalna

wojna niezgodna z normami i procedurami prawa międzynarodowego publicznego

wojna niesprawiedliwa
Definicja: wojna niesprawiedliwa

wojna prowadzona niezgodnie z prawem stanowionym i moralnym

wojna obronna
Definicja: wojna obronna

wojna prowadzona w celu obrony terytorium (jako odpowiedź na wojnę napastniczą)

wojna powietrzna
Definicja: wojna powietrzna

wojna prowadzona w powietrzu

wojna prewencyjna
Definicja: wojna prewencyjna

wojna wypowiedziana w celu wyprzedzenia (uprzedzenia) zbrojnej agresji przeciwnika i zmuszenia go do zaniechania agresywnych zamiarów lub zyskania dogodnych warunków do dalszych działań zbrojnych

wojna religijna
Definicja: wojna religijna

wojna motywowana pobudkami religijnymi

wojna secesyjna
Definicja: wojna secesyjna

wojna (konflikt zbrojny) o charakterze wewnętrznym, prowadzona w celu odłączenia danego terytorium od reszty państwa

wojna sprawiedliwa
Definicja: wojna sprawiedliwa

wojna prowadzona zgodnie z prawem stanowionym i moralnym

wojna totalna
Definicja: wojna totalna

wojna prowadzona przy pełnym zaangażowaniu społeczeństwa i pełnym poświęceniu środków gospodarczych, zmierzająca do eksterminacji wroga 
lub uczynienia go niezdolnym do samoobrony

„Zimna Wojna”
Definicja: „Zimna Wojna”

okres w historii stosunków międzynarodowych, kiedy dwa główne światowe mocarstwa, tj. USA i Związek Radziecki, a także ich państwa sojusznicze, pozostawały ze sobą w stanie konfliktu, jednak nie przybierał on co do zasady formy militarnej. Pojawiło się jednak pojęcie wojen zastępczych - oba bloki uzbrajały państwa i organizacje na innych kontynentach, poza Europą i Ameryką Północną, przenosząc militarny wymiar konfliktu daleko od własnego terytorium. „Zimną wojnę” możemy datować na okres od pierwszych lat powojennych (1946, 1947) 
do upadku ZSRR w grudniu 1991 roku

i5kqlg230I_d5e1755

7. Zadania

Ćwiczenie 1
R1L4t4RamToSB
zadanie interaktywne
EdB
Źródło: Michał Banaś, licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 2
R1WeCs3BGbOgA
zadanie interaktywne
EdB
Źródło: Michał Banaś, licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 3
RdF7f7mNqDKwz
Łączenie par. Przyporządkuj rodzaje broni do odpowiednich kategorii.. broń chemiczna. Możliwe odpowiedzi: broń biała, broń miotająca, broń lufowa, broń masowego rażenia. miecz. Możliwe odpowiedzi: broń biała, broń miotająca, broń lufowa, broń masowego rażenia. broń biologiczna. Możliwe odpowiedzi: broń biała, broń miotająca, broń lufowa, broń masowego rażenia. łuk. Możliwe odpowiedzi: broń biała, broń miotająca, broń lufowa, broń masowego rażenia. sztylet. Możliwe odpowiedzi: broń biała, broń miotająca, broń lufowa, broń masowego rażenia. karabin. Możliwe odpowiedzi: broń biała, broń miotająca, broń lufowa, broń masowego rażenia. bagnet. Możliwe odpowiedzi: broń biała, broń miotająca, broń lufowa, broń masowego rażenia. szpada. Możliwe odpowiedzi: broń biała, broń miotająca, broń lufowa, broń masowego rażenia. kusza. Możliwe odpowiedzi: broń biała, broń miotająca, broń lufowa, broń masowego rażenia
Źródło: Michał Banaś, licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 4
RdCX4C9MhdaSp
zadanie interaktywne
EdB
Źródło: Michał Banaś, licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 5
R1DSX60EeiOMb
zadanie interaktywne]
EdB
Źródło: Michał Banaś, licencja: CC BY 3.0.
Aplikacje dostępne w
Pobierz aplikację ZPE - Zintegrowana Platforma Edukacyjna na androida