Zapisywanie i odczytywanie liczb w systemie rzymskim
Rzymski system zapisywania liczb wykorzystuje cyfry pochodzenia etruskiego, które Rzymianie przejęli i zmodyfikowali między wiekiem p.n.e. Zapis liczb jest przejrzysty i logiczny, jednak niewygodny. Rzymskimi cyframi nie można też zapisać ułamków. Cyfry rzymskie zostały wyparte z codziennego użytku przez mniej skomplikowane arabskie. Cyfry te wciąż stosuje się w:
zapisie wieków w historii, na przykład wiek naszej ery;
zapisywaniu miesięcy, na przykład – czerwiec;
zapisywaniu dat, na przykład powstania budowli;
nazwach wydarzeń historycznych, na przykład wojna światowa;
imionach władców i papieży, na przykład Jan Paweł ;
numerowaniu tomów dzieł, na przykład tom encyklopedii;
oznaczaniu numerów liceów w Polsce, na przykład Liceum Ogólnokształcące;
numerowaniu klas w szkole, na przykład ;
numerowaniu pięter w budynkach, na przykład piętro;
zapisywaniu godzin na cyferblatach zegarów.
W zapisie stosujemy znaków , , , , , , . Nie ma symbolu zera. Liczby uzyskuje się poprzez dodawanie lub odejmowanie wartości liczbowych przypisanych poszczególnym symbolom.
RjpSge57cfwSp1
Ilustracja przedstawia zapis cyfr rzymskich i odpowiadających im liczb w systemie arabskim w formie tabelarycznej: I - 1, V - 5, X - 10, L - 50, C - 100, D - 500, M - 1000.
Źródło: Zespół autorski Politechniki Łódzkiej, licencja: CC BY 3.0.
Zapamiętaj!
Aby zapisać liczbę w systemie rzymskim, należy stosować poniższe zasady.
Obok siebie mogą stać co najwyżej trzy znaki spośród: , , , .
Obok siebie nie możemy umieścić dwóch takich samych symboli spośród: , , .
Jeżeli symbole występują w kolejności malejącej, to wartości odpowiadające tym symbolom dodajemy.
Jeżeli przed symbolem oznaczającym większą wartość występuje symbol oznaczający mniejszą wartość, to od większej wartości odejmujemy mniejszą, na przykład:
,
,
,
,
,
.
Jak widzimy powyżej, możemy dopisać symbol jako zmniejszający wartość symboli oraz , symbol jako zmniejszający wartość symboli i oraz symbol jako zmniejszający wartość symboli i .
Przykład 1
RJJl3ID09h6Af1
Animacja dotyczy zapisywania i odczytywania liczb w systemie rzymskim.
Animacja dotyczy zapisywania i odczytywania liczb w systemie rzymskim.
Źródło: Zespół autorski Politechniki Łódzkiej, licencja: CC BY 3.0.
Dzial I_Zapisywanie i odczytywanie liczb w systemie rzymskim_animacja_film_007
Źródło: Zespół autorski Politechniki Łódzkiej, licencja: CC BY 3.0.
Animacja dotyczy zapisywania i odczytywania liczb w systemie rzymskim.
R1LKKOB4An0pJ1
Ćwiczenie 1
Przeciągnij w luki odpowiednie liczby zapisane za pomocą znaków rzymskich. tysiąc sześćset sześćdziesiąt sześć równa się 1. MMMCMXCIX, 2. M M M C M M X C I X, 3. M D C L X V I I I, 4. MDCLXVI, 5. M D C L X V I I, 6. M M C M X C I X
trzy tysiące dziewięćset dziewięćdziesiąt dziewięć równa się 1. MMMCMXCIX, 2. M M M C M M X C I X, 3. M D C L X V I I I, 4. MDCLXVI, 5. M D C L X V I I, 6. M M C M X C I X
Przeciągnij w luki odpowiednie liczby zapisane za pomocą znaków rzymskich. tysiąc sześćset sześćdziesiąt sześć równa się 1. MMMCMXCIX, 2. M M M C M M X C I X, 3. M D C L X V I I I, 4. MDCLXVI, 5. M D C L X V I I, 6. M M C M X C I X
trzy tysiące dziewięćset dziewięćdziesiąt dziewięć równa się 1. MMMCMXCIX, 2. M M M C M M X C I X, 3. M D C L X V I I I, 4. MDCLXVI, 5. M D C L X V I I, 6. M M C M X C I X
Źródło: Zespół autorski Politechniki Łódzkiej, licencja: CC BY 3.0.
RVvAjmeP3C4RO1
Ćwiczenie 2
Połącz liczby z odpowiednimi znakami rzymskimi. pięćset A pięćdziesiąt Możliwe odpowiedzi: 1. D A M A, 2. D A L, 3. L A M A, 4. M O D A, 5. D O M, 6. L E J C E, 7. C U D, 8. O C pięćset O tysiąc Możliwe odpowiedzi: 1. D A M A, 2. D A L, 3. L A M A, 4. M O D A, 5. D O M, 6. L E J C E, 7. C U D, 8. O C tysiąc O pięćset Możliwe odpowiedzi: 1. D A M A, 2. D A L, 3. L A M A, 4. M O D A, 5. D O M, 6. L E J C E, 7. C U D, 8. O C pięćdziesiąt A tysiąc A Możliwe odpowiedzi: 1. D A M A, 2. D A L, 3. L A M A, 4. M O D A, 5. D O M, 6. L E J C E, 7. C U D, 8. O C sto U pięćset Możliwe odpowiedzi: 1. D A M A, 2. D A L, 3. L A M A, 4. M O D A, 5. D O M, 6. L E J C E, 7. C U D, 8. O C pięćdziesiąt E J sto E Możliwe odpowiedzi: 1. D A M A, 2. D A L, 3. L A M A, 4. M O D A, 5. D O M, 6. L E J C E, 7. C U D, 8. O C pięćset A tysiąc A Możliwe odpowiedzi: 1. D A M A, 2. D A L, 3. L A M A, 4. M O D A, 5. D O M, 6. L E J C E, 7. C U D, 8. O C tysiąc O sto Możliwe odpowiedzi: 1. D A M A, 2. D A L, 3. L A M A, 4. M O D A, 5. D O M, 6. L E J C E, 7. C U D, 8. O C
Połącz liczby z odpowiednimi znakami rzymskimi. pięćset A pięćdziesiąt Możliwe odpowiedzi: 1. D A M A, 2. D A L, 3. L A M A, 4. M O D A, 5. D O M, 6. L E J C E, 7. C U D, 8. O C pięćset O tysiąc Możliwe odpowiedzi: 1. D A M A, 2. D A L, 3. L A M A, 4. M O D A, 5. D O M, 6. L E J C E, 7. C U D, 8. O C tysiąc O pięćset Możliwe odpowiedzi: 1. D A M A, 2. D A L, 3. L A M A, 4. M O D A, 5. D O M, 6. L E J C E, 7. C U D, 8. O C pięćdziesiąt A tysiąc A Możliwe odpowiedzi: 1. D A M A, 2. D A L, 3. L A M A, 4. M O D A, 5. D O M, 6. L E J C E, 7. C U D, 8. O C sto U pięćset Możliwe odpowiedzi: 1. D A M A, 2. D A L, 3. L A M A, 4. M O D A, 5. D O M, 6. L E J C E, 7. C U D, 8. O C pięćdziesiąt E J sto E Możliwe odpowiedzi: 1. D A M A, 2. D A L, 3. L A M A, 4. M O D A, 5. D O M, 6. L E J C E, 7. C U D, 8. O C pięćset A tysiąc A Możliwe odpowiedzi: 1. D A M A, 2. D A L, 3. L A M A, 4. M O D A, 5. D O M, 6. L E J C E, 7. C U D, 8. O C tysiąc O sto Możliwe odpowiedzi: 1. D A M A, 2. D A L, 3. L A M A, 4. M O D A, 5. D O M, 6. L E J C E, 7. C U D, 8. O C
Źródło: Zespół autorski Politechniki Łódzkiej, licencja: CC BY 3.0.
R14NrXhPnTrxv1
Ćwiczenie 3
Połącz podane daty z odpowiadającym mi znakami znakami rzymskimi. czterysta siedemdziesiąt sześć r. - upadek cesarstwa zachodniorzymskiego Możliwe odpowiedzi: 1. M D X X X I V, 2. M D C L X X X I I I, 3. M C C C L X I V, 4. C D L X X V I, 5. M D C C L X V I I I tysiąc pięćset trzydzieści cztery r. - stworzenie Kościoła anglikańskiego Możliwe odpowiedzi: 1. M D X X X I V, 2. M D C L X X X I I I, 3. M C C C L X I V, 4. C D L X X V I, 5. M D C C L X V I I I tysiąc siedemset sześćdziesiąt osiem r. - odkrycie Australii przez Jamesa Cooka Możliwe odpowiedzi: 1. M D X X X I V, 2. M D C L X X X I I I, 3. M C C C L X I V, 4. C D L X X V I, 5. M D C C L X V I I I tysiąc trzysta sześćdziesiąt cztery r. - założenie Uniwersytetu Krakowskiego Możliwe odpowiedzi: 1. M D X X X I V, 2. M D C L X X X I I I, 3. M C C C L X I V, 4. C D L X X V I, 5. M D C C L X V I I I tysiąc sześćset osiemdziesiąt trzy r. - bitwa pod Wiedniem Możliwe odpowiedzi: 1. M D X X X I V, 2. M D C L X X X I I I, 3. M C C C L X I V, 4. C D L X X V I, 5. M D C C L X V I I I
Połącz podane daty z odpowiadającym mi znakami znakami rzymskimi. czterysta siedemdziesiąt sześć r. - upadek cesarstwa zachodniorzymskiego Możliwe odpowiedzi: 1. M D X X X I V, 2. M D C L X X X I I I, 3. M C C C L X I V, 4. C D L X X V I, 5. M D C C L X V I I I tysiąc pięćset trzydzieści cztery r. - stworzenie Kościoła anglikańskiego Możliwe odpowiedzi: 1. M D X X X I V, 2. M D C L X X X I I I, 3. M C C C L X I V, 4. C D L X X V I, 5. M D C C L X V I I I tysiąc siedemset sześćdziesiąt osiem r. - odkrycie Australii przez Jamesa Cooka Możliwe odpowiedzi: 1. M D X X X I V, 2. M D C L X X X I I I, 3. M C C C L X I V, 4. C D L X X V I, 5. M D C C L X V I I I tysiąc trzysta sześćdziesiąt cztery r. - założenie Uniwersytetu Krakowskiego Możliwe odpowiedzi: 1. M D X X X I V, 2. M D C L X X X I I I, 3. M C C C L X I V, 4. C D L X X V I, 5. M D C C L X V I I I tysiąc sześćset osiemdziesiąt trzy r. - bitwa pod Wiedniem Możliwe odpowiedzi: 1. M D X X X I V, 2. M D C L X X X I I I, 3. M C C C L X I V, 4. C D L X X V I, 5. M D C C L X V I I I
Źródło: Zespół autorski Politechniki Łódzkiej, licencja: CC BY 3.0.
RYmVTFcCNOqm31
Ćwiczenie 4
Uszereguj chronologicznie wydarzenia. Elementy do uszeregowania: 1. M D X X V – hołd pruski, 2. M D X – ogłoszenie teorii heliocentrycznej przez Mikołaja Kopernika, 3. M D C C L X X V I – ogłoszenie Deklaracji Niepodległości Stanów Zjednoczonych, 4. M D C L X V I – wielki pożar Londynu, 5. M C C C L X X X V – pierwsza unia polsko–litewska
Uszereguj chronologicznie wydarzenia. Elementy do uszeregowania: 1. M D X X V – hołd pruski, 2. M D X – ogłoszenie teorii heliocentrycznej przez Mikołaja Kopernika, 3. M D C C L X X V I – ogłoszenie Deklaracji Niepodległości Stanów Zjednoczonych, 4. M D C L X V I – wielki pożar Londynu, 5. M C C C L X X X V – pierwsza unia polsko–litewska
Źródło: Zespół autorski Politechniki Łódzkiej, licencja: CC BY 3.0, licencja: CC BY 3.0.
REQD1WiE6XNvo21
Ćwiczenie 5
Ile wynosi różnica liczb m, c, d, x, x, i. i c, c, c, l, v, i, i? Zaznacz prawidłową odpowiedź. Możliwe odpowiedzi: 1. tysiąc sześćdziesiąt trzy, 2. m, l, x, i, v, 3. m, l, x, v, i, 4. tysiąc sześćdziesiąt pięć
Źródło: Zespół autorski Politechniki Łódzkiej, licencja: CC BY 3.0.
R1MgTZwIdpw3l21
Ćwiczenie 6
W którym przypadku liczby: m, c, c, c, l, x, x, i., m, c, c, x, x, i, x., m, c, x, c, i, i. są uporządkowane malejąco? Zaznacz prawidłową odpowiedź. Możliwe odpowiedzi: 1. m, c, c, c, l, x, x, i., m, c, x, c, i, i., m, c, c, x, x, i, x., 2. m, c, c, x, x, i, x., m, c, x, c, i, i., m, c, c, c, l, x, x, i., 3. m, c, c, c, l, x, x, i., m, c, c, x, x, i, x., m, c, x, c, i, i., 4. m, c, x, c, i, i., m, c, c, c, l, x, x, i., m, c, c, x, x, i, x.
Źródło: Zespół autorski Politechniki Łódzkiej, licencja: CC BY 3.0.
R1dtXBC6e1pzR21
Ćwiczenie 7
Jeżeli w liczbie m, d, l, x, i, v zamienimy miejscami znaki L i X, to jaką otrzymamy liczbę? Zaznacz prawidłową odpowiedź. Możliwe odpowiedzi: 1. O dwadzieścia większą., 2. Dwadzieścia razy większą., 3. Dwadzieścia razy mniejszą., 4. O dwadzieścia mniejszą.
Źródło: Zespół autorski Politechniki Łódzkiej, licencja: CC BY 3.0.
RuL2xT5WQj8dK2
Ćwiczenie 8
Dostępne opcje do wyboru: mniejszy niż, większy niż, mniejszy niż, równa się, większy niż, mniejszy niż, równa się, równa się, większy niż. Polecenie: Porównaj liczby zapisane w systemie rzymskim lub jako liczby arabskie ze sobą, a następnie przeciągnij i upuść odpowiedni znak. M C X X X I I luka do uzupełnienia M D X X I I
C C L X X I I I luka do uzupełnienia C C C X X V
M M C D L X X I I luka do uzupełnienia M M C D L X X X I
D C L X X V luka do uzupełnienia sześćset dwadzieścia pięć
trzy tysiące dwieście jeden luka do uzupełnienia M M M I I
dwa tysiące trzysta dwadzieścia trzy luka do uzupełnienia M M C C X X X I I I
D C C C X X I X luka do uzupełnienia osiemset dwadzieścia dziewięć
Dostępne opcje do wyboru: mniejszy niż, większy niż, mniejszy niż, równa się, większy niż, mniejszy niż, równa się, równa się, większy niż. Polecenie: Porównaj liczby zapisane w systemie rzymskim lub jako liczby arabskie ze sobą, a następnie przeciągnij i upuść odpowiedni znak. M C X X X I I luka do uzupełnienia M D X X I I
C C L X X I I I luka do uzupełnienia C C C X X V
M M C D L X X I I luka do uzupełnienia M M C D L X X X I
D C L X X V luka do uzupełnienia sześćset dwadzieścia pięć
trzy tysiące dwieście jeden luka do uzupełnienia M M M I I
dwa tysiące trzysta dwadzieścia trzy luka do uzupełnienia M M C C X X X I I I
D C C C X X I X luka do uzupełnienia osiemset dwadzieścia dziewięć
Źródło: Zespół autorski Politechniki Łódzkiej, licencja: CC BY 3.0, licencja: CC BY 3.0.
R16dvn43Uyjwi21
Ćwiczenie 9
Połącz w pary elementy tak, aby liczba rzymska odpowiadała liczbie arabskiej. M C D L X I I I Możliwe odpowiedzi: 1. dwa tysiące szesnaście, 2. trzysta siedemdziesiąt dwa, 3. tysiąc sto osiemdziesiąt siedem, 4. sto sześćdziesiąt sześć, 5. tysiąc czterysta sześćdziesiąt trzy, 6. tysiąc siedemset dwadzieścia trzy C C C L X X I I Możliwe odpowiedzi: 1. dwa tysiące szesnaście, 2. trzysta siedemdziesiąt dwa, 3. tysiąc sto osiemdziesiąt siedem, 4. sto sześćdziesiąt sześć, 5. tysiąc czterysta sześćdziesiąt trzy, 6. tysiąc siedemset dwadzieścia trzy M C L X X X V I I Możliwe odpowiedzi: 1. dwa tysiące szesnaście, 2. trzysta siedemdziesiąt dwa, 3. tysiąc sto osiemdziesiąt siedem, 4. sto sześćdziesiąt sześć, 5. tysiąc czterysta sześćdziesiąt trzy, 6. tysiąc siedemset dwadzieścia trzy M M X V I Możliwe odpowiedzi: 1. dwa tysiące szesnaście, 2. trzysta siedemdziesiąt dwa, 3. tysiąc sto osiemdziesiąt siedem, 4. sto sześćdziesiąt sześć, 5. tysiąc czterysta sześćdziesiąt trzy, 6. tysiąc siedemset dwadzieścia trzy C L X V I Możliwe odpowiedzi: 1. dwa tysiące szesnaście, 2. trzysta siedemdziesiąt dwa, 3. tysiąc sto osiemdziesiąt siedem, 4. sto sześćdziesiąt sześć, 5. tysiąc czterysta sześćdziesiąt trzy, 6. tysiąc siedemset dwadzieścia trzy M D C C X X I I I Możliwe odpowiedzi: 1. dwa tysiące szesnaście, 2. trzysta siedemdziesiąt dwa, 3. tysiąc sto osiemdziesiąt siedem, 4. sto sześćdziesiąt sześć, 5. tysiąc czterysta sześćdziesiąt trzy, 6. tysiąc siedemset dwadzieścia trzy
Połącz w pary elementy tak, aby liczba rzymska odpowiadała liczbie arabskiej. M C D L X I I I Możliwe odpowiedzi: 1. dwa tysiące szesnaście, 2. trzysta siedemdziesiąt dwa, 3. tysiąc sto osiemdziesiąt siedem, 4. sto sześćdziesiąt sześć, 5. tysiąc czterysta sześćdziesiąt trzy, 6. tysiąc siedemset dwadzieścia trzy C C C L X X I I Możliwe odpowiedzi: 1. dwa tysiące szesnaście, 2. trzysta siedemdziesiąt dwa, 3. tysiąc sto osiemdziesiąt siedem, 4. sto sześćdziesiąt sześć, 5. tysiąc czterysta sześćdziesiąt trzy, 6. tysiąc siedemset dwadzieścia trzy M C L X X X V I I Możliwe odpowiedzi: 1. dwa tysiące szesnaście, 2. trzysta siedemdziesiąt dwa, 3. tysiąc sto osiemdziesiąt siedem, 4. sto sześćdziesiąt sześć, 5. tysiąc czterysta sześćdziesiąt trzy, 6. tysiąc siedemset dwadzieścia trzy M M X V I Możliwe odpowiedzi: 1. dwa tysiące szesnaście, 2. trzysta siedemdziesiąt dwa, 3. tysiąc sto osiemdziesiąt siedem, 4. sto sześćdziesiąt sześć, 5. tysiąc czterysta sześćdziesiąt trzy, 6. tysiąc siedemset dwadzieścia trzy C L X V I Możliwe odpowiedzi: 1. dwa tysiące szesnaście, 2. trzysta siedemdziesiąt dwa, 3. tysiąc sto osiemdziesiąt siedem, 4. sto sześćdziesiąt sześć, 5. tysiąc czterysta sześćdziesiąt trzy, 6. tysiąc siedemset dwadzieścia trzy M D C C X X I I I Możliwe odpowiedzi: 1. dwa tysiące szesnaście, 2. trzysta siedemdziesiąt dwa, 3. tysiąc sto osiemdziesiąt siedem, 4. sto sześćdziesiąt sześć, 5. tysiąc czterysta sześćdziesiąt trzy, 6. tysiąc siedemset dwadzieścia trzy
Źródło: Zespół autorski Politechniki Łódzkiej, licencja: CC BY 3.0.
R2Va0FBHwaE7l2
Ćwiczenie 10
Łączenie par. Zaznacz, czy zdanie jest prawdziwe czy fałszywe.. Liczba czterdzieści dwa w zapisie rzymskim to X X X X I I.. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Dwa znaki L mogą znajdować się obok siebie.. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Liczba C jest o jeden większa od X C I X.. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Największą liczbą, którą można zapisać za pomocą tylko dwóch znaków rzymskich, jest pięćdziesiąt pięć.. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Liczba czterdzieści dziewięć zapisana w zapisie rzymskim to I L.. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz
Łączenie par. Zaznacz, czy zdanie jest prawdziwe czy fałszywe.. Liczba czterdzieści dwa w zapisie rzymskim to X X X X I I.. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Dwa znaki L mogą znajdować się obok siebie.. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Liczba C jest o jeden większa od X C I X.. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Największą liczbą, którą można zapisać za pomocą tylko dwóch znaków rzymskich, jest pięćdziesiąt pięć.. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Liczba czterdzieści dziewięć zapisana w zapisie rzymskim to I L.. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz
Źródło: Zespół autorski Politechniki Łódzkiej, licencja: CC BY 3.0.
RWyrDmFBufbMX21
Ćwiczenie 11
Dostępne opcje do wyboru: plus, plus, minus, plus, minus, plus, minus, plus, plus, minus, plus, plus, minus, minus, plus, plus, plus. Polecenie: Uzupełnij równania, przeciągając w luki odpowiednie znaki. V I I, równa się, pięć luka do uzupełnienia dwa
I X, równa się, dziesięć luka do uzupełnienia jeden
C C X C I, równa się, sto luka do uzupełnienia sto luka do uzupełnienia sto luka do uzupełnienia dziesięć luka do uzupełnienia jeden
M C D X I V, równa się, tysiąc luka do uzupełnienia pięćset luka do uzupełnienia sto luka do uzupełnienia dziesięć luka do uzupełnienia pięć luka do uzupełnienia jeden
M C C X C I X, równa się, tysiąc luka do uzupełnienia sto luka do uzupełnienia sto luka do uzupełnienia sto luka do uzupełnienia dziesięć luka do uzupełnienia dziesięć luka do uzupełnienia jeden
Dostępne opcje do wyboru: plus, plus, minus, plus, minus, plus, minus, plus, plus, minus, plus, plus, minus, minus, plus, plus, plus. Polecenie: Uzupełnij równania, przeciągając w luki odpowiednie znaki. V I I, równa się, pięć luka do uzupełnienia dwa
I X, równa się, dziesięć luka do uzupełnienia jeden
C C X C I, równa się, sto luka do uzupełnienia sto luka do uzupełnienia sto luka do uzupełnienia dziesięć luka do uzupełnienia jeden
M C D X I V, równa się, tysiąc luka do uzupełnienia pięćset luka do uzupełnienia sto luka do uzupełnienia dziesięć luka do uzupełnienia pięć luka do uzupełnienia jeden
M C C X C I X, równa się, tysiąc luka do uzupełnienia sto luka do uzupełnienia sto luka do uzupełnienia sto luka do uzupełnienia dziesięć luka do uzupełnienia dziesięć luka do uzupełnienia jeden
Źródło: Zespół autorski Politechniki Łódzkiej, licencja: CC BY 3.0, licencja: CC BY 3.0.
RKp5Nht71fhzI2
Ćwiczenie 12
Dostępne opcje do wyboru: L, X, C, C. Polecenie: Uzupełnij równanie, przeciągając w luki odpowiednie znaki. C C C X X I I I, plus, dwieście trzydzieści dwa, równa się, D luka do uzupełnienia V
dwa tysiące czterysta trzydzieści jeden, minus, M C C C L I I, równa się, M L luka do uzupełnienia X I X
M C C X C I, plus, C luka do uzupełnienia L V I I, równa się, tysiąc pięćset czterdzieści osiem
M C C luka do uzupełnienia X X V I I, minus, sto pięćdziesiąt dwa, równa się, M C L X X V
Dostępne opcje do wyboru: L, X, C, C. Polecenie: Uzupełnij równanie, przeciągając w luki odpowiednie znaki. C C C X X I I I, plus, dwieście trzydzieści dwa, równa się, D luka do uzupełnienia V
dwa tysiące czterysta trzydzieści jeden, minus, M C C C L I I, równa się, M L luka do uzupełnienia X I X
M C C X C I, plus, C luka do uzupełnienia L V I I, równa się, tysiąc pięćset czterdzieści osiem
M C C luka do uzupełnienia X X V I I, minus, sto pięćdziesiąt dwa, równa się, M C L X X V
Źródło: Zespół autorski Politechniki Łódzkiej, licencja: CC BY 3.0, licencja: CC BY 3.0.
Polecenie 1
Ile jest liczb zapisanych w systemie rzymskim, do zapisu których użyto wszystkich siedmiu znaków i każdego znaku użyto dokładnie jeden raz? Podaj przykłady takich liczb.
RNch8sQJGDhpb
(Uzupełnij).
Źródło: Zespół autorski Politechniki Łódzkiej, licencja: CC BY 3.0.
W systemie rzymskim jest takich liczb, do zapisu których używa się tylko jeden raz każdego z dostępnych symboli.
Są to liczby:
,
,
,
,
,
,
,
.
3
Ćwiczenie 13
R1WiBZGP8mjkF
Połącz w pary elementy tak, aby liczba rzymska odpowiadała liczbie arabskiej. C X I I I Możliwe odpowiedzi: 1. dwieście dwadzieścia dwa, 2. dwieście trzy, 3. tysiąc pięćset jeden, 4. sto, 5. pięćdziesiąt jeden, 6. sto trzynaście, 7. dwadzieścia, 8. tysiąc dwa, 9. trzysta dwa, 10. siedemnaście, 11. dwieście dziesięć, 12. dwanaście, 13. pięćset trzynaście, 14. siedem, 15. sto trzydzieści jeden, 16. sto dwadzieścia C C X X I I Możliwe odpowiedzi: 1. dwieście dwadzieścia dwa, 2. dwieście trzy, 3. tysiąc pięćset jeden, 4. sto, 5. pięćdziesiąt jeden, 6. sto trzynaście, 7. dwadzieścia, 8. tysiąc dwa, 9. trzysta dwa, 10. siedemnaście, 11. dwieście dziesięć, 12. dwanaście, 13. pięćset trzynaście, 14. siedem, 15. sto trzydzieści jeden, 16. sto dwadzieścia X V I I Możliwe odpowiedzi: 1. dwieście dwadzieścia dwa, 2. dwieście trzy, 3. tysiąc pięćset jeden, 4. sto, 5. pięćdziesiąt jeden, 6. sto trzynaście, 7. dwadzieścia, 8. tysiąc dwa, 9. trzysta dwa, 10. siedemnaście, 11. dwieście dziesięć, 12. dwanaście, 13. pięćset trzynaście, 14. siedem, 15. sto trzydzieści jeden, 16. sto dwadzieścia L I Możliwe odpowiedzi: 1. dwieście dwadzieścia dwa, 2. dwieście trzy, 3. tysiąc pięćset jeden, 4. sto, 5. pięćdziesiąt jeden, 6. sto trzynaście, 7. dwadzieścia, 8. tysiąc dwa, 9. trzysta dwa, 10. siedemnaście, 11. dwieście dziesięć, 12. dwanaście, 13. pięćset trzynaście, 14. siedem, 15. sto trzydzieści jeden, 16. sto dwadzieścia C C C I I Możliwe odpowiedzi: 1. dwieście dwadzieścia dwa, 2. dwieście trzy, 3. tysiąc pięćset jeden, 4. sto, 5. pięćdziesiąt jeden, 6. sto trzynaście, 7. dwadzieścia, 8. tysiąc dwa, 9. trzysta dwa, 10. siedemnaście, 11. dwieście dziesięć, 12. dwanaście, 13. pięćset trzynaście, 14. siedem, 15. sto trzydzieści jeden, 16. sto dwadzieścia C X X Możliwe odpowiedzi: 1. dwieście dwadzieścia dwa, 2. dwieście trzy, 3. tysiąc pięćset jeden, 4. sto, 5. pięćdziesiąt jeden, 6. sto trzynaście, 7. dwadzieścia, 8. tysiąc dwa, 9. trzysta dwa, 10. siedemnaście, 11. dwieście dziesięć, 12. dwanaście, 13. pięćset trzynaście, 14. siedem, 15. sto trzydzieści jeden, 16. sto dwadzieścia V I I Możliwe odpowiedzi: 1. dwieście dwadzieścia dwa, 2. dwieście trzy, 3. tysiąc pięćset jeden, 4. sto, 5. pięćdziesiąt jeden, 6. sto trzynaście, 7. dwadzieścia, 8. tysiąc dwa, 9. trzysta dwa, 10. siedemnaście, 11. dwieście dziesięć, 12. dwanaście, 13. pięćset trzynaście, 14. siedem, 15. sto trzydzieści jeden, 16. sto dwadzieścia C Możliwe odpowiedzi: 1. dwieście dwadzieścia dwa, 2. dwieście trzy, 3. tysiąc pięćset jeden, 4. sto, 5. pięćdziesiąt jeden, 6. sto trzynaście, 7. dwadzieścia, 8. tysiąc dwa, 9. trzysta dwa, 10. siedemnaście, 11. dwieście dziesięć, 12. dwanaście, 13. pięćset trzynaście, 14. siedem, 15. sto trzydzieści jeden, 16. sto dwadzieścia D X I I I Możliwe odpowiedzi: 1. dwieście dwadzieścia dwa, 2. dwieście trzy, 3. tysiąc pięćset jeden, 4. sto, 5. pięćdziesiąt jeden, 6. sto trzynaście, 7. dwadzieścia, 8. tysiąc dwa, 9. trzysta dwa, 10. siedemnaście, 11. dwieście dziesięć, 12. dwanaście, 13. pięćset trzynaście, 14. siedem, 15. sto trzydzieści jeden, 16. sto dwadzieścia M I I Możliwe odpowiedzi: 1. dwieście dwadzieścia dwa, 2. dwieście trzy, 3. tysiąc pięćset jeden, 4. sto, 5. pięćdziesiąt jeden, 6. sto trzynaście, 7. dwadzieścia, 8. tysiąc dwa, 9. trzysta dwa, 10. siedemnaście, 11. dwieście dziesięć, 12. dwanaście, 13. pięćset trzynaście, 14. siedem, 15. sto trzydzieści jeden, 16. sto dwadzieścia X X Możliwe odpowiedzi: 1. dwieście dwadzieścia dwa, 2. dwieście trzy, 3. tysiąc pięćset jeden, 4. sto, 5. pięćdziesiąt jeden, 6. sto trzynaście, 7. dwadzieścia, 8. tysiąc dwa, 9. trzysta dwa, 10. siedemnaście, 11. dwieście dziesięć, 12. dwanaście, 13. pięćset trzynaście, 14. siedem, 15. sto trzydzieści jeden, 16. sto dwadzieścia C X X X I Możliwe odpowiedzi: 1. dwieście dwadzieścia dwa, 2. dwieście trzy, 3. tysiąc pięćset jeden, 4. sto, 5. pięćdziesiąt jeden, 6. sto trzynaście, 7. dwadzieścia, 8. tysiąc dwa, 9. trzysta dwa, 10. siedemnaście, 11. dwieście dziesięć, 12. dwanaście, 13. pięćset trzynaście, 14. siedem, 15. sto trzydzieści jeden, 16. sto dwadzieścia C C I I I Możliwe odpowiedzi: 1. dwieście dwadzieścia dwa, 2. dwieście trzy, 3. tysiąc pięćset jeden, 4. sto, 5. pięćdziesiąt jeden, 6. sto trzynaście, 7. dwadzieścia, 8. tysiąc dwa, 9. trzysta dwa, 10. siedemnaście, 11. dwieście dziesięć, 12. dwanaście, 13. pięćset trzynaście, 14. siedem, 15. sto trzydzieści jeden, 16. sto dwadzieścia M D I Możliwe odpowiedzi: 1. dwieście dwadzieścia dwa, 2. dwieście trzy, 3. tysiąc pięćset jeden, 4. sto, 5. pięćdziesiąt jeden, 6. sto trzynaście, 7. dwadzieścia, 8. tysiąc dwa, 9. trzysta dwa, 10. siedemnaście, 11. dwieście dziesięć, 12. dwanaście, 13. pięćset trzynaście, 14. siedem, 15. sto trzydzieści jeden, 16. sto dwadzieścia C C X Możliwe odpowiedzi: 1. dwieście dwadzieścia dwa, 2. dwieście trzy, 3. tysiąc pięćset jeden, 4. sto, 5. pięćdziesiąt jeden, 6. sto trzynaście, 7. dwadzieścia, 8. tysiąc dwa, 9. trzysta dwa, 10. siedemnaście, 11. dwieście dziesięć, 12. dwanaście, 13. pięćset trzynaście, 14. siedem, 15. sto trzydzieści jeden, 16. sto dwadzieścia X I I Możliwe odpowiedzi: 1. dwieście dwadzieścia dwa, 2. dwieście trzy, 3. tysiąc pięćset jeden, 4. sto, 5. pięćdziesiąt jeden, 6. sto trzynaście, 7. dwadzieścia, 8. tysiąc dwa, 9. trzysta dwa, 10. siedemnaście, 11. dwieście dziesięć, 12. dwanaście, 13. pięćset trzynaście, 14. siedem, 15. sto trzydzieści jeden, 16. sto dwadzieścia
Połącz w pary elementy tak, aby liczba rzymska odpowiadała liczbie arabskiej. C X I I I Możliwe odpowiedzi: 1. dwieście dwadzieścia dwa, 2. dwieście trzy, 3. tysiąc pięćset jeden, 4. sto, 5. pięćdziesiąt jeden, 6. sto trzynaście, 7. dwadzieścia, 8. tysiąc dwa, 9. trzysta dwa, 10. siedemnaście, 11. dwieście dziesięć, 12. dwanaście, 13. pięćset trzynaście, 14. siedem, 15. sto trzydzieści jeden, 16. sto dwadzieścia C C X X I I Możliwe odpowiedzi: 1. dwieście dwadzieścia dwa, 2. dwieście trzy, 3. tysiąc pięćset jeden, 4. sto, 5. pięćdziesiąt jeden, 6. sto trzynaście, 7. dwadzieścia, 8. tysiąc dwa, 9. trzysta dwa, 10. siedemnaście, 11. dwieście dziesięć, 12. dwanaście, 13. pięćset trzynaście, 14. siedem, 15. sto trzydzieści jeden, 16. sto dwadzieścia X V I I Możliwe odpowiedzi: 1. dwieście dwadzieścia dwa, 2. dwieście trzy, 3. tysiąc pięćset jeden, 4. sto, 5. pięćdziesiąt jeden, 6. sto trzynaście, 7. dwadzieścia, 8. tysiąc dwa, 9. trzysta dwa, 10. siedemnaście, 11. dwieście dziesięć, 12. dwanaście, 13. pięćset trzynaście, 14. siedem, 15. sto trzydzieści jeden, 16. sto dwadzieścia L I Możliwe odpowiedzi: 1. dwieście dwadzieścia dwa, 2. dwieście trzy, 3. tysiąc pięćset jeden, 4. sto, 5. pięćdziesiąt jeden, 6. sto trzynaście, 7. dwadzieścia, 8. tysiąc dwa, 9. trzysta dwa, 10. siedemnaście, 11. dwieście dziesięć, 12. dwanaście, 13. pięćset trzynaście, 14. siedem, 15. sto trzydzieści jeden, 16. sto dwadzieścia C C C I I Możliwe odpowiedzi: 1. dwieście dwadzieścia dwa, 2. dwieście trzy, 3. tysiąc pięćset jeden, 4. sto, 5. pięćdziesiąt jeden, 6. sto trzynaście, 7. dwadzieścia, 8. tysiąc dwa, 9. trzysta dwa, 10. siedemnaście, 11. dwieście dziesięć, 12. dwanaście, 13. pięćset trzynaście, 14. siedem, 15. sto trzydzieści jeden, 16. sto dwadzieścia C X X Możliwe odpowiedzi: 1. dwieście dwadzieścia dwa, 2. dwieście trzy, 3. tysiąc pięćset jeden, 4. sto, 5. pięćdziesiąt jeden, 6. sto trzynaście, 7. dwadzieścia, 8. tysiąc dwa, 9. trzysta dwa, 10. siedemnaście, 11. dwieście dziesięć, 12. dwanaście, 13. pięćset trzynaście, 14. siedem, 15. sto trzydzieści jeden, 16. sto dwadzieścia V I I Możliwe odpowiedzi: 1. dwieście dwadzieścia dwa, 2. dwieście trzy, 3. tysiąc pięćset jeden, 4. sto, 5. pięćdziesiąt jeden, 6. sto trzynaście, 7. dwadzieścia, 8. tysiąc dwa, 9. trzysta dwa, 10. siedemnaście, 11. dwieście dziesięć, 12. dwanaście, 13. pięćset trzynaście, 14. siedem, 15. sto trzydzieści jeden, 16. sto dwadzieścia C Możliwe odpowiedzi: 1. dwieście dwadzieścia dwa, 2. dwieście trzy, 3. tysiąc pięćset jeden, 4. sto, 5. pięćdziesiąt jeden, 6. sto trzynaście, 7. dwadzieścia, 8. tysiąc dwa, 9. trzysta dwa, 10. siedemnaście, 11. dwieście dziesięć, 12. dwanaście, 13. pięćset trzynaście, 14. siedem, 15. sto trzydzieści jeden, 16. sto dwadzieścia D X I I I Możliwe odpowiedzi: 1. dwieście dwadzieścia dwa, 2. dwieście trzy, 3. tysiąc pięćset jeden, 4. sto, 5. pięćdziesiąt jeden, 6. sto trzynaście, 7. dwadzieścia, 8. tysiąc dwa, 9. trzysta dwa, 10. siedemnaście, 11. dwieście dziesięć, 12. dwanaście, 13. pięćset trzynaście, 14. siedem, 15. sto trzydzieści jeden, 16. sto dwadzieścia M I I Możliwe odpowiedzi: 1. dwieście dwadzieścia dwa, 2. dwieście trzy, 3. tysiąc pięćset jeden, 4. sto, 5. pięćdziesiąt jeden, 6. sto trzynaście, 7. dwadzieścia, 8. tysiąc dwa, 9. trzysta dwa, 10. siedemnaście, 11. dwieście dziesięć, 12. dwanaście, 13. pięćset trzynaście, 14. siedem, 15. sto trzydzieści jeden, 16. sto dwadzieścia X X Możliwe odpowiedzi: 1. dwieście dwadzieścia dwa, 2. dwieście trzy, 3. tysiąc pięćset jeden, 4. sto, 5. pięćdziesiąt jeden, 6. sto trzynaście, 7. dwadzieścia, 8. tysiąc dwa, 9. trzysta dwa, 10. siedemnaście, 11. dwieście dziesięć, 12. dwanaście, 13. pięćset trzynaście, 14. siedem, 15. sto trzydzieści jeden, 16. sto dwadzieścia C X X X I Możliwe odpowiedzi: 1. dwieście dwadzieścia dwa, 2. dwieście trzy, 3. tysiąc pięćset jeden, 4. sto, 5. pięćdziesiąt jeden, 6. sto trzynaście, 7. dwadzieścia, 8. tysiąc dwa, 9. trzysta dwa, 10. siedemnaście, 11. dwieście dziesięć, 12. dwanaście, 13. pięćset trzynaście, 14. siedem, 15. sto trzydzieści jeden, 16. sto dwadzieścia C C I I I Możliwe odpowiedzi: 1. dwieście dwadzieścia dwa, 2. dwieście trzy, 3. tysiąc pięćset jeden, 4. sto, 5. pięćdziesiąt jeden, 6. sto trzynaście, 7. dwadzieścia, 8. tysiąc dwa, 9. trzysta dwa, 10. siedemnaście, 11. dwieście dziesięć, 12. dwanaście, 13. pięćset trzynaście, 14. siedem, 15. sto trzydzieści jeden, 16. sto dwadzieścia M D I Możliwe odpowiedzi: 1. dwieście dwadzieścia dwa, 2. dwieście trzy, 3. tysiąc pięćset jeden, 4. sto, 5. pięćdziesiąt jeden, 6. sto trzynaście, 7. dwadzieścia, 8. tysiąc dwa, 9. trzysta dwa, 10. siedemnaście, 11. dwieście dziesięć, 12. dwanaście, 13. pięćset trzynaście, 14. siedem, 15. sto trzydzieści jeden, 16. sto dwadzieścia C C X Możliwe odpowiedzi: 1. dwieście dwadzieścia dwa, 2. dwieście trzy, 3. tysiąc pięćset jeden, 4. sto, 5. pięćdziesiąt jeden, 6. sto trzynaście, 7. dwadzieścia, 8. tysiąc dwa, 9. trzysta dwa, 10. siedemnaście, 11. dwieście dziesięć, 12. dwanaście, 13. pięćset trzynaście, 14. siedem, 15. sto trzydzieści jeden, 16. sto dwadzieścia X I I Możliwe odpowiedzi: 1. dwieście dwadzieścia dwa, 2. dwieście trzy, 3. tysiąc pięćset jeden, 4. sto, 5. pięćdziesiąt jeden, 6. sto trzynaście, 7. dwadzieścia, 8. tysiąc dwa, 9. trzysta dwa, 10. siedemnaście, 11. dwieście dziesięć, 12. dwanaście, 13. pięćset trzynaście, 14. siedem, 15. sto trzydzieści jeden, 16. sto dwadzieścia
Źródło: Zespół autorski Politechniki Łódzkiej, licencja: CC BY 3.0, licencja: CC BY 3.0.
R1UZ7rgKYALsc
uzupełnij luki, wpisując liczby arabskie równe liczbom podanym w zapisie rzymskim. Zapis rzymski liczby to C X I I I, zapis arabski to Tu uzupełnij. Zapis rzymski liczby to C C X X I I, zapis arabski to Tu uzupełnij. Zapis rzymski liczby to X V I I, zapis arabski to Tu uzupełnij. Zapis rzymski liczby to L I, zapis arabski to Tu uzupełnij. Zapis rzymski liczby to C C C I I, zapis arabski to Tu uzupełnij. Zapis rzymski liczby to C X X, zapis arabski to Tu uzupełnij. Zapis rzymski liczby to V I I, zapis arabski to Tu uzupełnij. Zapis rzymski liczby to C, zapis arabski to Tu uzupełnij. Zapis rzymski liczby to D X I I I, zapis arabski to Tu uzupełnij. Zapis rzymski liczby to M I I, zapis arabski to Tu uzupełnij. Zapis rzymski liczby to X X, zapis arabski to Tu uzupełnij. Zapis rzymski liczby to C X X X I, zapis arabski to Tu uzupełnij. Zapis rzymski liczby to C C I I I, zapis arabski to Tu uzupełnij. Zapis rzymski liczby to M D I, zapis arabski to Tu uzupełnij. Zapis rzymski liczby to C C X, zapis arabski to Tu uzupełnij. Zapis rzymski liczby to X I I, zapis arabski to Tu uzupełnij.
uzupełnij luki, wpisując liczby arabskie równe liczbom podanym w zapisie rzymskim. Zapis rzymski liczby to C X I I I, zapis arabski to Tu uzupełnij. Zapis rzymski liczby to C C X X I I, zapis arabski to Tu uzupełnij. Zapis rzymski liczby to X V I I, zapis arabski to Tu uzupełnij. Zapis rzymski liczby to L I, zapis arabski to Tu uzupełnij. Zapis rzymski liczby to C C C I I, zapis arabski to Tu uzupełnij. Zapis rzymski liczby to C X X, zapis arabski to Tu uzupełnij. Zapis rzymski liczby to V I I, zapis arabski to Tu uzupełnij. Zapis rzymski liczby to C, zapis arabski to Tu uzupełnij. Zapis rzymski liczby to D X I I I, zapis arabski to Tu uzupełnij. Zapis rzymski liczby to M I I, zapis arabski to Tu uzupełnij. Zapis rzymski liczby to X X, zapis arabski to Tu uzupełnij. Zapis rzymski liczby to C X X X I, zapis arabski to Tu uzupełnij. Zapis rzymski liczby to C C I I I, zapis arabski to Tu uzupełnij. Zapis rzymski liczby to M D I, zapis arabski to Tu uzupełnij. Zapis rzymski liczby to C C X, zapis arabski to Tu uzupełnij. Zapis rzymski liczby to X I I, zapis arabski to Tu uzupełnij.
Źródło: Zespół autorski Politechniki Łódzkiej, licencja: CC BY 3.0.
Polecenie 2
Znajdź tekst źródłowy, w którym zostały użyte tylko liczby zapisane w systemie rzymskim.
Przykładem takiego tekstu są „Dzieła zebrane Matthiolego” oraz liczne manuskrypty.