Zatrzymaj się na chwilę

Z szlachtą polską - polski lud. Na co liczył Zygmunt Krasiński, wielokrotnie nawołując do jedności w swoim Psalmie miłości? Nie na kulturową wspólnotę przecież, lecz na… cud (jak sam pisał: Jeden tylko, jeden cud). Romantycy wprawdzie odkryli kulturę ludową jako najistotniejszy element kultury narodowej, ale kultura ta rozwijała się niezależnie od kultury innych grup społecznych. I tak było przez cały okres rozwoju społeczeństwa polskiego. Aż do czasów nam współczesnych, w których z kultury ludowej pozostały relikty rozsiane po obszarach zdominowanych przez kulturę masową.

Wyjątkowe zainteresowanie kulturą ludową, rozbudzone w II połowie XVIII w. pismami Johanna Gottfrieda Herdera (czyt.: Johanna Gotfrida Herdera) oraz Jeana‑Jacquesa Rousseau (czyt.: Żana Żaka Russo), wpłynęło m. in. na zainteresowanie XIX‑wiecznych kompozytorów nawiązywaniem do folkloru muzycznego.

Slajd 1 z 2

RBCVLDSG9LA14

Portret Johanna Gottfrieda Herdera namalowany przez Antona Graffa. Mężczyzna z wyraźnymi rysami twarzy, młody, lekko uśmiechnięty. Na głowie ma rzadkie, jasne włosy, po bokach są pokręcone. Ubrany jest w białą koszulę i ciemną kurtkę.

R187JPKPJD53G

Portret Jean‑Jacques Rousseau namalowany przez Maurice Quentin de La Tour. Mężczyzna z przyjaznym wyrazem twarzy, lekko uśmiecha się. Ma kręcone, siwe, długie włosy. Ubrany jest w biały golf i brązową kamizelkę oraz marynarkę.

Niemiecki muzykolog, Walter Wiora, nazwał tego typu praktyki drugim bytem folkloru, czyli pozbawieniem muzyki tradycyjnej przynajmniej jednego z charakterystycznych dlań elementów, w tym wypadku folklor muzyczny zafunkcjonował poza swym pierwotnym kontekstem. To, co naturalne i powszechne, wprowadzone zostało bowiem w krąg muzyki profesjonalnej.
Choć w odniesieniu do muzyki polskiej najczęściej wskazuje się na patriotyczne bądź ideologiczne bodźce wpływające na zainteresowanie kompozytorów folkloryzmem, motywacje i preferencje twórców były rozmaite, co spróbujemy w dalszej części lekcji przybliżyć.