Zjednoczenie Włoch i Niemiec - podsumowanie 

Zarówno Niemcy, jak i Włosi w pierwszej połowie XIX w. żyli w cieniu dawnej świetności. Po kongresie wiedeńskim oba kraje pozostawały rozbite na liczne państwa i państewka. Niemniej mieszkańcy Niemiec i Włoch coraz silniej uświadamiali sobie korzyści wynikające ze zjednoczenia. Politycy, którzy starali się realizować politykę jedności, napotykali jednak na liczne trudności. Nie ustrzegli się także poważnych błędów, a czasami nawet upokarzających niepowodzeń. Z czasem jednak wypracowali skuteczne strategie i metody działania, do pewnego stopnia podobne, częściej jednak odmienne w przypadku obu narodów. Konsekwencja i opór ostatecznie doprowadziły Niemców i Włochów do upragnionej jedności.

Trudne początki

Istotny wpływ na umocnienie się świadomości narodowej Niemców i Włochów miały wojny napoleońskie. Napoleon Bonaparte starał się pozyskać poparcie Włochów, głosząc rewolucyjne idee wolności oraz praw narodów do tworzenia własnych państw. W 1805 r. Napoleon utworzył Królestwo Włoskie i koronował się na jego władcę. Rok później cesarz Francuzów zlikwidował I Rzeszę Niemiecką. Urażeni w swojej dumie narodowej Niemcy postrzegali dominację Napoleona jako okupację. W Niemczech wzrosło poczucie patriotyzmu oraz potrzeba jedności. W obu podzielonych krajach ogromną rolę w budzeniu świadomości narodowej odegrał romantyzm. Twórcy romantyczni chętnie odwoływali się do wielkiej historii oraz tradycji obu narodów. Ponadto Włosi i Niemcy w czasach rewolucji przemysłowej zaczęli dostrzegać korzyści z istnienia wspólnego, silnego rynku. Tymczasem kongres wiedeński zamiast upragnionego zjednoczenia utwierdził rozbicie polityczne Włoch i Niemiec. Przeciwko dominacji Habsburgów w Italii walczył Giuseppe Mazzini, zwolennik demokratycznych reform ustrojowych, który w 1831 r. założył organizację Młode Włochy. Równocześnie o zjednoczenie Niemiec rywalizowały Prusy z Austrią. W 1834 r. z inicjatywy Prus powstał Związek Celny, co znacząco umocniło pozycję Hohenzollernów w Związku Niemieckim.

R6H6OQNCEZZC8

Obraz przedstawia powstańców kryjących się za barykadą na ulicy w centrum miasta. Są oni uzbrojeni w strzelby, pistolety i szable. Jest wśród nich dziecko. Z barykady i budynków miasta powiewają francuskie flagi. W oddali odbywają się starcia pomiędzy wojskiem i powstańcami.

Podczas Wiosny Ludów (1848–1849) Niemcy podjęli poważną próbę zjednoczenia. We Frankfurcie nad Menem zebrał się ogólnoniemiecki parlament, aby zdecydować o kształcie zjednoczonych Niemiec. Część parlamentarzystów opowiedziała się za koncepcją wielkich Niemiec, obejmujących Austrię i rządzonych przez Habsburgów. Większość poparła jednak koncepcję małych Niemiec, bez Austrii i pod przewodnictwem Prus. Projekt upadł, kiedy pruski król Fryderyk Wilhelm IV, zwolennik legitymizmu, odmówił przyjęcia cesarskiej korony z rąk „ludu”. Tymczasem podczas Wiosny Ludów we Włoszech doszło do licznych wystąpień rewolucyjnych wspieranych przez Królestwo Piemontu. Rewolucjoniści stawiali sobie za cel „risorgimento”, czyli zjednoczenie, jednakże zdecydowana zbrojna interwencja Austrii pogrzebała ich nadzieje.

„Ojcowie” zjednoczenia

RKZG3BMQN23GT1

Obraz przedstawia Giuseppe Garibaldiego wysiadającego z łodzi na brzeg. na łodzi siedzi kilkunastu mężczyzn, jeden z nich trzyma flagę Włoch. Na brzegu stoją mieszkańcy, niektórzy z nich kłaniają się przed Garibaldim. w oddali znajdują się okręty i liczne mniejsze łodzie oraz duże miasto.

Klęska w wojnie z Austrią nie zniechęciła króla Piemontu Wiktora Emanuela II, który konsekwentnie wspierał ideę risorgimenta. Na rzecz zjednoczenia aktywnie działał Camillo Cavour, premier rządu Sardynii od 1852 roku. Cavour wyciągnął wnioski z wcześniejszych niepowodzeń i postarał się o silnego sojusznika: Napoleona III. Cesarz Francuzów życzliwie odnosił się do zjednoczenia Włoch. Przyszłą Italię wyobrażał sobie bowiem jako państwo federacyjne pod hegemonią Francji. Piemontczycy dali się poznać jako lojalni sojusznicy i poparli Francuzów podczas wojny krymskiej (1853–1856). Ponadto zręczny premier Królestwa Sardynii wykorzystał swoje doświadczenie w pracy dziennikarskiej, aby poprzez szeroką akcję propagandową przekonać Włochów do idei risorgimenta. Proces jednoczenia się Włoch przebiegał także oddolnie, z inicjatywy mieszkańców księstw Parmy, Modeny i Toskanii. Wielkie zasługi dla zjednoczenia Włoch położył także rewolucjonista i demokrata Giuseppe Garibaldi, działający jednak w porozumieniu z sardyńskim rządem.

RDEMLV5HJZOB6

Czarno‑biały rysunek karykaturalny przedstawia pruskiego żołnierza z charakterystycznym spiczastym hełmem zszywającego poszczególne regiony Niemiec.

W przypadku Niemiec zjednoczenie było przede wszystkim zasługą jednego człowieka, kanclerza Prus Ottona von Bismarcka. Wybuchowy i apodyktyczny charakter szefa rządu Prus miał także istotny wpływ na metody, którymi zamierzał on osiągnąć swój cel. Konserwatysta Bismarck zamierzał zjednoczyć kraj odgórnie, „krwią i żelazem”, wykorzystując potęgę militarną pruskiej armii. Kanclerz dysponował ogromną armią złożoną z 200 tys. ludzi, jednak dzięki systemowi szkolenia rezerwistów jej liczebność mogła w szybkim czasie przekroczyć nawet pół miliona żołnierzy. Ponadto armia pruska dysponowała najnowocześniejszą bronią: szybkostrzelnymi karabinami i potężną artylerią. Prusy wykorzystywały na potrzeby wojska zdobycze rewolucji przemysłowej. Dzięki liniom telegraficznym Prusacy zapewnili sobie sprawny system komunikacji na wielkie odległości. Mobilność żołnierzom zapewniała zaś gęsta sieć połączeń kolejowych. Tą niezwykle skuteczną machiną wojenną kierował znakomity sztab wojskowy, któremu przewodził uzdolniony dowódca i strateg Helmuth von Moltke.

Wojna i dyplomacja

ROCV82N6A1HHC1

Ilustracja przedstawia scenę proklamacji Królestwa Włoch. Widzimy ludzi bardzo licznie zebranych w dużej, wysokiej i półokrągłej sali. W centralnej części mężczyzna ubrany w mundur siedzi na tronie. Skierowane są na niego spojrzenia ludzi zebranych wokół niego, zarówno siedzących , jak i stojących, a także tych zgromadzonych w lożach. Wszyscy są elegancko ubrani. W kilku miejscach na ścianach widzimy umocowane zielono‑biało‑czerwone flagi Włoch.

Cavour, pewny wsparcia Francji, w 1859 r. sprowokował wojnę z Austrią. Sojusznicy rozbili Habsburgów, m.in. w bitwie pod Solferino. Na mocy pokoju w Villafranca (lipiec 1859 r.) Francja uzyskała Lombardię, którą następnie, w zamian za francuskojęzyczne Sabaudię i Niceę, przekazała Królestwu Sardynii. Wkrótce wybuchły zwycięskie rewolucje w księstwach Parmy, Modeny i Toskanii, a ich mieszkańcy w referendach opowiedzieli się za przyłączeniem do Piemontu. Choć władze Sardynii obawiały się konfrontacji z rozległym i stosunkowo silnym Królestwem Neapolu, to nieoficjalnie wsparły jednak inicjatywę znanego rewolucjonisty Giuseppe Garibaldiego, który z grupą ochotników określanych mianem „tysiąca czerwonych koszul” zdołał opanować południe Italii. Garibaldi, pomimo swoich demokratycznych przekonań, przekazał władzę nad Neapolem Wiktorowi Emanuelowi II. W 1861 r. parlament Piemontu ogłosił powstanie Królestwa Włoskiego. Dalszym postępom risorgimenta sprzeciwił się Napoleon III, który obawiał się nadmiernej potęgi Italii. Włosi wykorzystali jednak zwycięstwo Prus w wojnie z Austrią i zajęli Wenecję. Kiedy w 1870 r. Prusacy pokonali Francję, wojska włoskie wkroczyły do Rzymu. Państwo papieskie przestało istnieć, a władza papieża skurczyła się do Watykanu, jednej z dzielnic z Rzymu. Na znak protestu papież Pius IX ogłosił się więźniem Watykanu.

Podczas gdy Włosi dla zjednoczenia kraju wykorzystywali, zależnie od okoliczności, różnorodne metody i środki, Bismarck konsekwentnie realizował plan zjednoczenia Niemiec „krwią i żelazem”. Prusacy w sojuszu z Austrią w 1864 r. zaatakowali Danię i zajęli księstwo Szlezwik znajdujące się dotąd pod kontrolą Kopenhagi. Następnie Bismarck sprowokował konflikt z Austrią. W lipcu 1866 r. Habsburgowie ponieśli klęskę w bitwie pod Sadową i musieli wyrzec się marzeń o zjednoczeniu Niemiec. Kolejnym krokiem Bismarcka było utworzenie Związku Północnoniemieckiego, federacji złożonej z 19 państw niemieckich pod przewodnictwem Prus. Następnie Prusacy zadali druzgocącą klęskę Francuzom w bitwie pod Sedanem w 1870 roku. Upokorzony Napoleon III abdykował, a wojska niemieckie triumfalnie wkroczyły do Paryża. W styczniu 1871 r. w sali lustrzanej pałacu wersalskiego zwycięzcy proklamowali powstanie II Rzeszy Niemieckiej.

Manifest Wilhelma I o przyjęciu korony cesarskiej

RVA8BP7BSZZU8

Ilustracja przedstawia grupę żołnierzy siedzących na koniach. Znajdują się oni na niewielkim wzgórzu. Przewodzi im mężczyzna dumnie siedzący na koniu i spoglądający poniżej na armię przemieszczających się, aż po horyzont żołnierzy. Obok stojących na wzgórzu jeźdźców widzimy ciała zabitych.

RB87FCEOK4COJ

Obraz przedstawia bitwę pod Sadową. Na pierwszym planie znajdują się zniszczone wozy konne oraz szarżujący oddział konnicy. Za oddziałem na wzgórzu na koniach siedzą oficerowie. w oddali widoczne są setki maszerujących żołnierzy, kłęby dymu oraz płonące miasto na horyzoncie.

Nowy układ sił

Powstanie zjednoczonych Niemiec i Włoch znacząco zmieniło układ sił na kontynencie. Przede wszystkim podważyło dominującą pozycję Francji i Wielkiej Brytanii. Ponadto władcy Italii i - zwłaszcza - Niemiec zaczęli przejawiać prawdziwie mocarstwowe ambicje: kwestionowali kolonialny podział świata i żądali dla siebie zamorskich posiadłości adekwatnych do ich potęgi politycznej w Europie. Ekspansywna polityka Niemiec i Włoch w Afryce szybko doprowadziła do poważnych zadrażnień pomiędzy mocarstwami. Ponadto Niemcy planowali umocnić swoje wpływy w ważnym strategicznie rejonie Bliskiego Wschodu. Francuzi i Brytyjczycy uznali poczynania Niemców zagrożenie dla swoich interesów.

RDBN4UKLEBRCN

Na czarno‑białym zdjęciu idą dwaj mężczyźni. Są ubrani w koszule i czarne płaszcze. Obaj mają laseczki. Mężczyzna po lewej ma siwą brodę i czarny cylinder, a ten po prawej długa czarną brodę i kapelusz. Mężczyźni dyskutują. Za nimi idą inni gustownie ubrani mężczyźni. W oddali znajdują się budynki.

R1JFZN2RNQXP4

Obraz przedstawia Napoleona trzeciego kapitulującego przed królem Prus. Napoleon wraz z swoją świta jest ubrany w ciemny mundur i czerwone spodnie. Wręcza królowi Prus szablę. Za królem stoją i siedzą na koniach pruscy oficerowie. W oddali znajdują się zabudowania i liczne drzewa.

Sytuacja w samej Europie również groziła wybuchem poważnego konfliktu zbrojnego. Pokonani przez Niemców Francuzi, pozbawieni zasobnych w surowce naturalne obszarów Alzacji i Lotaryngii, czuli się upokorzeni i szukali sposobności do odwetu. Z kolei Austria, która po klęsce w wojnie z Prusami przekształciła się w 1867 r. w federacyjne Austro‑Węgry, skierowała swoją ekspansję ku Bałkanom. Tam jednak tradycyjnie silne wpływy mieli Rosjanie, którzy nie zamierzali ustępować rywalom. Zadrażnienia między mocarstwami eskalowały i z czasem doprowadziły do wybuchu I wojny światowej.

Najważniejsze postacie

Zagraj w grę interaktywną i sprawdź swoją wiedzę

Trenuj i ćwicz 

Słownik