Wydrukuj Pobierz materiał do PDF Pobierz materiał do EPUB Pobierz materiał do MOBI Zaloguj się, aby skopiować i edytować materiał Zaloguj się, aby udostępnić materiał Zaloguj się, aby dodać całą stronę do teczki
R15HsZefdkgHK1
Ilustracja przedstawiająca czarną sylwetkę człowieka na ciemnoniebieskim tle, która jest powielona, umiejscowiona w kilku rzędach i frontem zwrócona do widza. Wydaje się, jakby była wycięta z papieru.
Zwykły człowiek
Źródło: Pixabay, domena publiczna.

W poezji prawie do końca wieku XIX „pospolite tematy”, uznane za nieestetyczne nie miały prawa się pojawić. Utwory miał pełnić wyłącznie funkcję poetycką. Tematami poruszanymi w wierszach mogły być jedynie wzniosłe idee i wartości. Zdarzało się w historii literatury, że poeci buntowali się przeciwko tego rodzaju ograniczeniom. W polskiej poezji zmiany zaczęły się od 1918 r. W poszukiwaniu nowych tematów i środków wyrazu prym wiodła poetycka grupa Skamander.

Już wiesz
  • Podaj pięć określeń, z którymi kojarzy ci się poezja i/lub poetyckość.

  • Czy poezja powinna poruszać określone tematy, czy też różnorodne? Uzasadnij swoje zdanie.

RjDlQW8YMjDQV
(Uzupełnij).

GRUPA POETYCKA SKAMANDER

W skład grupy poetyckiej Skamander wchodzili: Julian Tuwim, Kazimierz Wierzyński, Jan Lechoń, Antoni Słonimski i Jarosław Iwaszkiewicz. Skamandryci pojawili się na literackiej scenie niemal wraz z odzyskaniem przez Polskę niepodległości w roku 1918. Wszyscy Polacy wiązali z tym faktem ogromne nadzieje, dotyczące przede wszystkim organizacji nowoczesnego państwa. Poeci również podejmowali walkę z zacofaniem kulturowym i przesądami. Przede wszystkim mieli na celu zreformowanie poezji, wprowadzenie do niej nowości, świeżości i oderwania jej od dotychczasowych patriotycznych zobowiązań. Chcieli też porzucić tradycyjne, estetyzujące wyobrażenia poety i poezji, oderwane od rzeczywistości. Poezja nie miała być już bierną kontemplacją, ale aktywnym dialogiem ze światem. Skamandryci wprowadzili nowy język, bliższy językowi przeciętnego człowieka – z potocyzmami i wulgaryzmami. Pojawiły się dwa nowe tematy: miasto i tłum. Wprowadzili do poezji również nowego bohatera – „zwykłego człowieka”. Charakterystyczny dla wypowiedzi poetyckiej Skamandrytów był witalizm04witalizm, zachwyt życiem i jego dynamiką, a także pochwała współczesności, rozwoju wielkich miast i ekspresji, jaka cechowała tłum.

04
Ćwiczenie 1

Wyjaśnij, jak rozumiesz następujące pojęcia: elita, wyższe sfery, śmietanka towarzyska, wierchuszka, margines społeczny, element społeczny, patologia.

RYWlISlXD6aWH
(Uzupełnij).
Ćwiczenie 2

Określ, czy powyższe wyrazy i wyrażenia mają wydźwięk pozytywny, neutralny czy negatywny.

Rp17EGSVqlpLW
(Uzupełnij).

MIASTO

Miasto jako temat literacki ma już swoją historię. Dwieście, trzysta lat temu postrzegane było na ogół negatywnie. Opisywano je z perspektywy wsi. Kojarzyło się wtedy z tym co obce, nowe i sztuczne. Tymczasem wciąż wyżej ceniono to, co swojskie, tradycyjne i naturalne. Ostoją tych wartości była właśnie wieś i dwór szlachecki. Jakiekolwiek przejawy miejskie postrzegane były jako zagrożenie. Miasto było siedliskiem fałszu, amoralności, degeneracji i wykorzenienia. Jednak z biegiem czasu stawało się tematem coraz bardziej intrygującym i sięgano po niego coraz częściej. Uważa się je za symboliczną figurą nowoczesności, ponieważ w nim skupiały się niczym w soczewce wszystkie procesy modernizacyjne, takie jak na przykład: urbanizacja, industrializacja czy migracje społeczne. Rozwój wielkich miast przyniósł ludziom wiele nowych doświadczeń, które dla pisarzy stały się tematem stricte literackim, dlatego szukano nowych sposobów ich przedstawiania.

Julian Tuwim19531894
RPh0ZtqOfO4fR
Julian Tuwim
Źródło: Władysław Miernicki, domena publiczna.

Julian Tuwim

pisarz, poeta, autor piosenek. Jeden z założycieli grupy poetyckiej Skamander. Inspiracje do swej twórczości czerpał m.in., poprzez spacery po ulicach wielkiego miasta, słuchając ludzi i ich obserwując. Jego poezja często dotyczyła ich rozmów lub miejskiej obyczajowości. Temat „zwykłego człowieka” pojawia się dość często w twórczości Tuwima. W wiele utworach przedstawiających go pozytywnie i bez uprzedzeń. Poeta zwracał też uwagę na różne rodzaje wykluczenia, marginalizacji czy manipulacji, na jakie narażeni są ludzie biedni albo pochodzący z tzw. marginesu. W latach 20. i 30. ubiegłego wieku zestawienie poezji i problematyki społecznej było dla wielu odbiorców zaskoczeniem.

Ćwiczenie 3

Wysłuchaj wiersza Juliana Tuwima Mieszkańcy lub zapoznaj się z jego treścią. Określ stosunek podmiotu lirycznego do mieszczan.

R1FzS27KYwIOJ1
Wiersz Juliana Tuwima Mieszkańcy czyta Krzysztof Kulesza.
R1MrEkYx5n5Zz
(Uzupełnij).
MieszkańcyJulian Tuwim
Julian Tuwim Mieszkańcy

Straszne mieszkania. W strasznych mieszkaniach
Strasznie mieszkają straszni mieszczanie.
Pleśnią i kopciem01kopciem pełznie po ścianach
Zgroza zimowa, ciemne konanie.

Od rana bełkot. Bełkocą, bredzą,
Że deszcz, że drogo, że to, że tamto.
Trochę pochodzą, trochę posiedzą,
I wszystko widmo. I wszystko fantom.02fantom.

Sprawdzą godzinę, sprawdzą kieszenie,
Krawacik musną, klapy obciągną
I godnym krokiem z mieszkań – na ziemię,
Taką wiadomą, taką okrągłą.

I oto idą, zapięci szczelnie,
Patrzą na prawo, patrzą na lewo.
A patrząc – widzą wszystko o d d z i e l  n i e
Że dom... że Stasiek... że koń... że drzewo...

Jak ciasto biorą gazety w palce
I żują, żują na papkę pulchną,
Aż, papierowym wzdęte zakalcem,
Wypchane głowy grubo im puchną.

I znowu mówią, że Ford... że kino...
Że Bóg... że Rosja... radio, sport, wojna...
Warstwami rośnie brednia potworna,
I w dżungli zdarzeń widmami płyną.

Głowę rozdętą i coraz cięższą
Ku wieczorowi ślepo zwieszają.
Pod łóżka włażą, złodzieja węszą,
Łbem o nocniki chłodne trącając.

I znowu sprawdzą kieszonki, kwitki,
Spodnie na tyłkach zacerowane,
Własność wielebną, święte nabytki,
Swoje, wyłączne, zapracowane.

Potem się modlą: „od nagłej śmierci...
...od wojny... głodu... odpoczywanie”
I zasypiają z mordą na piersi
W strasznych mieszkaniach straszni mieszczanie.

unikatowy_nr_id_wpisu_01 Źródło: Julian Tuwim, Mieszkańcy, [w:] tegoż, Wiersze wybrane, oprac. M. Głowiński, Wrocław 1986.
01
02

Przeczytaj wiersz Juliana Tuwima i wykonaj polecenia:

Ćwiczenie 4

Scharakteryzuj tytułowych mieszkańców wiersza Juliana Tuwima.

Rwow2m1ny9MAE
(Uzupełnij).
Ćwiczenie 5

Wskaż w wierszu Juliana Tuwima wyrażenia odnoszące się do kultury mieszczańskiej. Uzasadnij swoją odpowiedź.

RegKqRNQk0xAo
(Uzupełnij).
Ćwiczenie 5

Zacytuj fragment wiersza Juliana Tuwima odnoszący się do kultury mieszczańskiej. Uzasadnij swoją odpowiedź.

RV09hSih00JK1
(Uzupełnij).

Rozwiązanie:

Cytat z wiersza Juliana Tuwima odnoszący się do kultury mieszczańskiej:
„Jak ciasto biorą gazety w palce
I żują, żują na papkę pulchną,
Aż, papierowym wzdęte zakalcem,
Wypchane głowy grubo im puchną”.
Tytułowi mieszkańcy swoją wiedzę o świecie czerpią wyłącznie z gazet czytanych przez nich w sposób fragmentaryczny i niedokładny. Interesują się kulturą popularną, łatwo dostępną, niewymagającą od odbiorców dużego zaangażowania.

Ćwiczenie 6

Wyjaśnij, z czego wynika niechęć podmiotu lirycznego do tytułowych bohaterów utworu.

RPIrtsF3w3rFr
(Uzupełnij).
Ćwiczenie 7
RLEyaAz1J3kmc1
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 8

Wypisz z tekstu po jednym przykładzie porównania i metafory, a następnie zinterpretuj je.

R1UTvgLp7vsy6
(Uzupełnij).
Ćwiczenie 9

Określ, jaką rolę w wierszu pełni powtarzanie przymiotnika „straszne”. Uzasadnij swoją odpowiedź.

R1KOH9BZGyR8h
(Uzupełnij).
Rop9M2yOLg6I6
Ćwiczenie 10
Dopasuj nazwy zachowań mieszkańców do właściwych cytatów. Trochę pochodzą, trochę posiedzą Możliwe odpowiedzi: 1.
Źródło: Learnetic SA, licencja: CC BY 4.0.
Rc0EEwdQfqf18
Ćwiczenie 11
Uporządkuj wyrazy od tego, który ma najwęższy zakres znaczeniowy do tego o najszerszym zakresie znaczeniowym. Elementy do uszeregowania: 1. obywatel, 2. członek zbiorowości, 3. domownik, 4. człowiek
Źródło: Learnetic SA, licencja: CC BY 4.0.

Przeczytaj wiersz Juliana Tuwima Colloquium05Colloquium niedzielne na ulicy, a następnie wykonaj polecenia.

05
Julian Tuwim
Julian Tuwim Colloquium niedzielne na ulicy

„Pani ma bardzo ładne czerwone usta,
Ale zdaje mi się, że są troszeczkę pomalowane.
Co za dziw? Wiadomo, że kobieta – to istota pusta...
Puchu marny, jak mówi poeta... To przecież znane.

Ale, proszę pani, czy to przeszkadza prawdziwej miłości?
Pani pozwoli, że ją do domu odprowadzę...
Co? Pani nie zawiera na ulicy znajomości?
Nie rozumiem... Ja przecież pani nie zawadzę...

Skąd znam panią? To dobre! Widziałem, jak z kinematografu03kinematografu
Wychodziła pani zeszłą razą w towarzystwie gości...
Szukałem panią! Jak babcię kocham! A tu trzeba trafu,
Że znowu panią widzę... Co za zbieg okoliczności!

Pani wybaczy, że ja tak mówiłem na pani usta...
Ale, moja pani, w dzisiejszych czasach... Bo tak

– to mi się pani podoba...
Nie lubię, gdy niewiasta jest niesubtelna... Są guściki i gusta,
A pani to w sam raz... Przepraszam, po kim ta żałoba?

Szanowny tatuś pani powiększył grono aniołków!
Co za nieszczęście! Proszę pani, a kto wspomaga matkę?
Stryjo? No, no... Może pani przyjmie ten bukiecik fiołków?
Może wstąpimy razem na herbatkę?”

unikatowy_nr_id_wpisu_02 Źródło: Julian Tuwim, Colloquium niedzielne na ulicy, [w:] tegoż, Wiersze wybrane, oprac. Michał Głowiński, Wrocław 1986, s. 14–15.
03
Ćwiczenie 12

Opisz podmiot liryczny w utworze Juliana Tuwima.

RQwrAwBBp6OvC
(Uzupełnij).
Ćwiczenie 13

Scharakteryzuj sytuację liryczną w wierszu.

RFIjzRMrzkvzN
(Uzupełnij).
Ćwiczenie 14

Wyjaśnij, co oznacza słowo colloquium.

RG1nhpLEdwFi8
(Uzupełnij).
Ćwiczenie 15

Określ, jaki charakter ma rozmowa w tym wierszu.

R7rpuPHCEIoqH
(Uzupełnij).
Ćwiczenie 16

Wypisz z wiersza kolokwializmy. Określ ich funkcję.

RG8iLnGK8IKZ3
(Uzupełnij).
RXJbbym2sqSIr
Ćwiczenie 17
Połącz nazwę środka stylistycznego z jego przykładem występującym w utworze. epitet Możliwe odpowiedzi: 1. Szanowny tatuś pani powiększył grono aniołków, 2. Pani ma bardzo ładne czerwone usta, 3. prawdziwej miłości, 4. tatuś, herbatkę, bukiecik, 5. Ale, proszę pani, czy to przeszkadza prawdziwej miłości? pytanie retoryczne Możliwe odpowiedzi: 1. Szanowny tatuś pani powiększył grono aniołków, 2. Pani ma bardzo ładne czerwone usta, 3. prawdziwej miłości, 4. tatuś, herbatkę, bukiecik, 5. Ale, proszę pani, czy to przeszkadza prawdziwej miłości? wykrzyknienia Możliwe odpowiedzi: 1. Szanowny tatuś pani powiększył grono aniołków, 2. Pani ma bardzo ładne czerwone usta, 3. prawdziwej miłości, 4. tatuś, herbatkę, bukiecik, 5. Ale, proszę pani, czy to przeszkadza prawdziwej miłości? zdrobnienia Możliwe odpowiedzi: 1. Szanowny tatuś pani powiększył grono aniołków, 2. Pani ma bardzo ładne czerwone usta, 3. prawdziwej miłości, 4. tatuś, herbatkę, bukiecik, 5. Ale, proszę pani, czy to przeszkadza prawdziwej miłości? apostrofa Możliwe odpowiedzi: 1. Szanowny tatuś pani powiększył grono aniołków, 2. Pani ma bardzo ładne czerwone usta, 3. prawdziwej miłości, 4. tatuś, herbatkę, bukiecik, 5. Ale, proszę pani, czy to przeszkadza prawdziwej miłości?
Źródło: Learnetic SA, licencja: CC BY 4.0.
Polecenie 1

Dopisz kolejny fragment wiersza, który stanowiłby kontynuację przedstawionej scenki.

RkIFHCeqZIDDE
(Uzupełnij).

ZADANIOWO

Polecenie 2

Czy model życia, jaki wiodą bohaterowie wiersza Mieszkańcy, jest nadal aktualny? Napisz wypowiedź argumentacyjną, w której zaprezentujesz swoje stanowisko.

RKJwZsFfeKrtp
(Uzupełnij).
Polecenie 3

W jakim stopniu w twoim środowisku przywiązuje się wagę do dobrego wychowania? Czy mają znaczenie zachowania takie jak: kolejność wchodzenia do pomieszczeń; pierwszeństwo podania dłoni przy powitaniu; kolejność przedstawiania się osób, sposób wypowiadania się. Uzasadnij swoją stanowisko.

R19qIDiJFXeol
(Uzupełnij).
Polecenie 4

Przygotuj zasady savoir‑vivre'u06savoir‑vivre'u , który obowiązywałby w twojej szkole.

ROUntmFwNADJx
(Uzupełnij).
Polecenie 5

Wskaż – na podstawie własnych obserwacji – kilka przykładów zachowań, które w twoim otoczeniu są synonimem nietaktu.

RhfPJMG8u2yjf
(Uzupełnij).
Polecenie 5

Przywołaj – na podstawie własnych obserwacji – kilka przykładów zachowań, które w twoim otoczeniu są synonimem nietaktu.

RAjNDhJKO32Eo
(Uzupełnij).
Polecenie 6

Scharakteryzuj język twojego pokolenia.

R1OHK1G93TR2N
(Uzupełnij).
06
REpIv60efRCML1
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

Zapoznaj się z poniższymi słowami kluczami związanymi z lekcją, a następnie zaproponuj ich własną kolejność. Możesz kierować się tym, co cię zaciekawiło, poruszyło, zaskoczyło itp. Przygotuj krótkie uzasadnienie swojej propozycji. Słowa klucze: poezja, rozmowa, mieszczaństwo, savoir‑vivre.

RJXIFqbBdCj3I
(Uzupełnij).