Edukacja kaszubska jest procesem, w ramach którego kształtuje się językowa, kulturowa i tożsamościowa świadomość dziecka i młodego człowieka. Partnerem w tym procesie powinna być rodzina ucznia, środowisko lokalne i regionalne.
Dla wspólnoty Kaszubów ważne jest trwanie i rozwój języka kaszubskiego jako szczególnego dobra i kultury kaszubskiej rozumianej jako dziedzictwo Kaszubów. Kultura rozumiana jest jako materialne wytwory i niematerialne (duchowe i symboliczne) dziedzictwo.
Edukacja kaszubska przebiega w dwóch dopełniających się obszarach: nauki języka kaszubskiego oraz wiedzy o języku i kulturze kaszubskiej, dlatego treści kulturowe (w tym treści historyczne) i wiedza o języku ujmowane są w sposób całościowy i traktowane jako towarzysze nauki języka kaszubskiego.
Celem edukacji kaszubskiej jest kształtowanie językowej, kulturowej i tożsamościowej świadomości ucznia w partnerstwie z rodziną, środowiskiem lokalnym i regionalnym. W szczególności cel ten realizuje się przez:
1)
dostarczenie i pogłębienie wiedzy o języku, literaturze, piśmiennictwie, tradycji, obrzędach, historii, religii, architekturze, muzyce, malarstwie, szeroko rozumianej sztuce (w tym sztuce ludowej), a także codzienności Kaszubów, z uwzględnieniem specyfiki lokalnej i geograficzno-przyrodniczej;
2)
kształtowanie umiejętności językowych dla potrzeb komunikacji międzyludzkiej, dostępu do dziedzictwa kulturowego (piśmiennictwa, literatury, muzyki itp.) i twórczego rozwoju potencjału własnego ucznia;
3)
kształtowanie pozytywnego stosunku do języka i kultury kaszubskiej;
4)
kształtowanie postawy zaangażowania w rozwój środowiska geograficzno-przyrodniczego, kulturowego i społecznego Kaszub i Pomorza;
5)
kształtowanie otwartości na inne kultury Pomorza, kulturę polską i europejską.
I.
Znajomość środków językowych. Uczeń posługuje się podstawowym zasobem środków językowych umożliwiającym realizację pozostałych wymagań ogólnych w zakresie tematów wskazanych w wymaganiach szczegółowych.
1.
Rozumienie wypowiedzi ustnych (rozumienie ze słyszenia). Uczeń rozumie proste wypowiedzi ustne w zakresie opisanym w wymaganiach szczegółowych.
2.
Rozumienie wypowiedzi pisemnych (czytanie). Uczeń rozumie proste wypowiedzi pisemne w zakresie opisanym w wymaganiach szczegółowych.
1.
Tworzenie wypowiedzi ustnych (mówienie). Uczeń samodzielnie formułuje krótkie, proste, spójne i logiczne wypowiedzi ustne w zakresie opisanym w wymaganiach szczegółowych.
2.
Tworzenie wypowiedzi pisemnych (pisanie). Uczeń samodzielnie formułuje spójne i logiczne wypowiedzi pisemne w zakresie opisanym w wymaganiach szczegółowych.
IV.
Reagowanie na wypowiedzi. Uczeń uczestniczy w rozmowie i w typowych sytuacjach reaguje w sposób zrozumiały, adekwatnie do sytuacji komunikacyjnej. Wypowiada się ustnie lub w formie prostego tekstu pisanego w zakresie opisanym w wymaganiach szczegółowych.
V.
Przetwarzanie wypowiedzi. Uczeń zmienia formę przekazu ustnego lub pisemnego w zakresie opisanym w wymaganiach szczegółowych.
I.
Osiągnięcia w zakresie znajomości środków językowych. Uczeń posługuje się podstawowym zasobem środków językowych (leksykalnych) w zakresie następujących obszarów tematycznych:
1)
człowiek, ludzie, relacje międzyludzkie;
2)
miejsce zamieszkania: Kaszuby, Pomorze, Polska, Europa, świat;
3)
świat przyrody;
4)
kultura, tradycje, wielokulturowość, media;
5)
czas, kalendarz, rok obrzędowy;
6)
szkoła, edukacja;
7)
pożywienie;
8)
zdrowie i higiena;
9)
praca ludzi;
10)
czas wolny, wakacje, podróże, sport;
11)
zainteresowania;
12)
świat społeczny realny i wyobrażony (np. mitologia kaszubska, fantastyka);
13)
różne teksty i przekazy kulturowe (film, teatr, wernisaż, wystawa).
II.
Osiągnięcia w zakresie rozumienia wypowiedzi ustnych. Uczeń rozumie proste wypowiedzi ustne (np. polecenia, wiadomości, komunikaty, ogłoszenia, instrukcje, rozmowy) w języku kaszubskim:
1)
reaguje na polecenia;
2)
określa główną myśl wypowiedzi / fragmentu wypowiedzi;
3)
określa intencje nadawcy lub autora wypowiedzi;
4)
określa kontekst wypowiedzi (np. formę, czas, miejsce, sytuację, uczestników);
5)
znajduje w wypowiedzi określone informacje;
6)
rozróżnia formalny i nieformalny styl wypowiedzi;
7)
zna i rozumie struktury prostych wypowiedzi i zasady ich tworzenia.
8)
wskazuje w usłyszanych tekstach popularne związki frazeologiczne i rozumie ich znaczenie.
III.
Osiągnięcia w zakresie rozumienia wypowiedzi pisemnych. Uczeń rozumie wypowiedzi pisemne (np. wywiady, e-maile):
1)
reaguje na polecenia zawarte w tekście;
2)
określa główną myśl tekstu / fragmentu tekstu pisemnego;
3)
określa intencje nadawcy lub autora tekstu;
4)
określa kontekst wypowiedzi pisemnej / tekstu pisemnego (np. nadawcę, odbiorcę, formę, czas, miejsce, sytuację, uczestników);
5)
znajduje w tekście określone informacje;
6)
rozróżnia formalny i nieformalny styl tekstu;
7)
rozpoznaje związki między poszczególnymi częściami tekstu;
8)
układa informacje w określonym porządku;
9)
zna i rozumie struktury prostych wypowiedzi i zasady ich tworzenia.
10)
wskazuje w czytanych tekstach popularne związki frazeologiczne i rozumie ich znaczenie;
11)
wskazuje cechy podstawowych rodzajów i gatunków literackich;
12)
określa świat przedstawiony utworu literackiego (czas akcji, miejsce akcji, bohaterów, zdarzenia, świat fizyczny).
IV.
Osiągnięcia w zakresie tworzenia wypowiedzi ustnych. Uczeń tworzy krótkie, proste, spójne i logiczne wypowiedzi ustne w języku kaszubskim:
1)
recytuje teksty w języku kaszubskim;
2)
posługuje się poprawną kaszubszczyzną, potrafi stosować synonimy, unika powtórzeń;
3)
w swojej wypowiedzi nie miesza słów z języka kaszubskiego i polskiego;
4)
posługuje się w wypowiedzi ustnej elementami opisu, charakterystyki, opowiadania i sprawozdania;
5)
przedstawia intencje, marzenia, nadzieje i plany na przyszłość;
6)
wyraża uczucia i emocje swoje i innych;
7)
przedstawia opinie innych osób; wyraża i uzasadnia swoje opinie na dany temat;
8)
stosuje formalny lub nieformalny styl wypowiedzi adekwatnie do sytuacji;
9)
stosuje poprawne formy wyrazów odmiennych;
10)
stosuje właściwą intonację zdaniową;
11)
stosuje równoważniki zdań, zdania pojedyncze oraz zdania współrzędnie i podrzędnie złożone;
12)
stosuje popularne związki frazeologiczne ze zrozumieniem ich znaczeń.
V.
Osiągnięcia w zakresie tworzenia wypowiedzi pisemnych. Uczeń tworzy krótkie, proste, spójne i logiczne wypowiedzi pisemne (np. notatkę, historyjkę, opis, charakterystykę, plan, sprawozdanie, ogłoszenie, zaproszenie, życzenia, wiadomość, e-mail, list prywatny):
1)
dostosowuje odmianę i styl wypowiedzi do gatunku, w którym się wypowiada i do zamierzonych treści;
2)
stosuje różne formy narracji;
3)
przedstawia intencje, marzenia, nadzieje i plany na przyszłość;
4)
wyraża uczucia i emocje swoje i innych;
5)
wyraża i uzasadnia swoje opinie;
6)
stosuje styl wypowiedzi adekwatnie do opisywanej sytuacji;
7)
stosuje poprawne formy odmiennych części mowy;
8)
stosuje poznane zasady ortograficzne i interpunkcyjne;
9)
stosuje równoważniki zdań, zdania pojedyncze;
10)
stosuje popularne związki frazeologiczne ze zrozumieniem ich znaczeń.
VI.
Osiągnięcia w zakresie ustnego reagowania na wypowiedź. Uczeń odpowiednio reaguje w następujących sytuacjach:
1)
porozumiewa się w sytuacjach prostych i rutynowych, wymienia informacje na tematy znane;
2)
radzi sobie w krótkich rozmowach towarzyskich, nawet jeśli nie potrafi zrozumieć wszystkiego i nie potrafi jeszcze samodzielnie podtrzymać konwersacji;
3)
posługuje się poznanym zasobem środków językowych w celu nawiązania i poprowadzenia rozmowy, przedstawienia siebie, uzyskania informacji, wyrażenia opinii, prośby o radę, pytania o pozwolenie, wyrażenia uczuć i emocji;
4)
potrafi zamieniać nieznane słowa synonimami, parafrazą;
5)
argumentuje, uzasadnia swoje zdanie, odpowiada na argumenty innych osób;
6)
przeprowadza wywiad na wybrany temat.
VII.
Osiągnięcia w zakresie pisemnego reagowania na wypowiedź. Uczeń reaguje w formie prostego tekstu pisanego (np. wiadomość, SMS, krótki list prywatny, e-mail) w typowych sytuacjach:
1)
nawiązuje i prowadzi rozmowy, przedstawia siebie, uzyskuje informacje, wyraża opinie;
2)
bierze udział w dyskusji na nieskomplikowane tematy.
VIII.
Osiągnięcia w zakresie przetwarzania wypowiedzi. Uczeń przetwarza ustnie lub pisemnie tekst pisemny oraz wypowiedź ustną. Tworzy opis, charakterystykę, streszczenie, tłumaczenie, plan:
1)
przekazuje w języku kaszubskim informacje zawarte w tekstach kultury: pisanych i mówionych, materiałach wizualnych (np. obrazach), audiowizualnych (np. audycjach telewizyjnych, filmach, reklamach) i materiałach dźwiękowych (piosenkach, audycjach radiowych, audiobookach);
2)
relacjonuje po kaszubsku teksty usłyszane lub przeczytane w języku polskim;
3)
streszcza utwory literackie, teksty popularnonaukowe i inne rodzaje tekstów;
4)
dokonuje selekcji informacji i hierarchizuje je;
5)
ocenia wartość usłyszanych, przeczytanych lub obejrzanych tekstów kultury
6)
przytacza zasłyszane opinie.
1)
Bolesław Bork, Lesôcczé pòwiòstczi ë jiné dokôzë (wybrane opowiadania);
2)
Florian Ceynowa, Rozmòwa Pòlôcha z Kaszëbą (fragmenty);
3)
Hieronim Derdowski, Ò panu Czôrlińsczim, co do Pùcka pò sécë jachôł (fragmenty);
4)
Jan Drzeżdżon (wybrane wiersze i fragmenty utworów prozatorskich);
5)
Leon Heyke, wybrane wiersze;
6)
Stanisław Janke, wybrane wiersze;
7)
Roman Kucharski, Jón Natrzecy, Szczeniã Swiãców;
8)
Róman Kùcharsczi, Maja Nowotnik, Akademiô Błotowëch Żółwiów;
9)
Aleksander Labuda, Bogowie i duchy naszych przodków/W kręgu mitologii kaszubskiej, Guczów Mack gôdô (wybrane felietony);
10)
Anna Łajming, Czterolistna koniczyna (wybrane opowiadania);
11)
Aleksander Majkowski, Żëcé i przigòdë Remùsa (fragmenty);
12)
Janusz Mamelski, Mack (wybrane rozdziały);
13)
Danuta Stanulewicz, Balbina z IV B (wybrane rozdziały);
14)
Jan Trepczyk, wybrane wiersze;
15)
W krainie baśni i bajek kaszubskich, red. B. Ugowska;
16)
Ewa Warmowska, wybrane wiersze;
17)
wybrana twórczość innych współczesnych pisarzy kaszubskich.
Nauczanie przedmiotu język regionalny - język kaszubski jest procesem, w ramach którego kształtuje się językowa, kulturowa i tożsamościowa świadomość dziecka i młodego człowieka. Partnerem w tym procesie powinna być rodzina ucznia, środowisko lokalne i regionalne.
Dla wspólnoty Kaszubów ważne jest trwanie i rozwój języka kaszubskiego jako szczególnego dobra i kultury kaszubskiej rozumianej jako dziedzictwo Kaszubów. Kultura rozumiana jest jako materialne wytwory i niematerialne dziedzictwo.
Nauczanie przedmiotu język regionalny – język kaszubski odbywa się przy użyciu metod i form pracy, które kształtują kompetencje kulturowe i międzykulturowe uczniów oraz ich zaangażowanie w życie regionu i państwa. Szczególnym obszarem edukacji kaszubskiej jest jej wymiar aksjologiczny. Podstawa programowa w zakresie przedmiotu język regionalny – język kaszubski wskazuje przykładowe wartości ważne dla dziedzictwa kultury kaszubskiej, które zostały zawarte i opisane w tekstach kultury kaszubskiej.
Celem przedmiotu język regionalny - język kaszubski jest kształtowanie językowej, kulturowej i tożsamościowej świadomości ucznia w partnerstwie z rodziną, środowiskiem lokalnym i regionalnym. W szczególności cel ten realizuje się przez:
1)
dostarczenie i pogłębienie wiedzy o języku, literaturze, piśmiennictwie, tradycji, obrzędach, historii, religii, architekturze, muzyce, malarstwie, szeroko rozumianej sztuce (w tym sztuce ludowej), a także codzienności Kaszubów, z uwzględnieniem specyfiki lokalnej i geograficzno-przyrodniczej;
2)
kształtowanie umiejętności językowych dla potrzeb komunikacji międzyludzkiej, dostępu do dziedzictwa kulturowego (piśmiennictwa, literatury, muzyki, itp.) i twórczego rozwoju potencjału własnego ucznia;
3)
kształtowanie pozytywnego stosunku do języka i kultury kaszubskiej,
4)
kształtowanie postawy zaangażowania w rozwój środowiska geograficzno-przyrodniczego, kulturowego i społecznego Kaszub i Pomorza;
5)
kształtowanie otwartości na inne kultury.
Znajomość i rozumienie elementarnych treści kulturowych, społeczno-historycznych i przyrodniczo geograficznych związanych z Kaszubami i Pomorzem, umiejętność funkcjonowania we wspólnocie kaszubskiej i pomorskiej stosownie do roli społecznej ucznia nabywane są w czasie lekcji, wycieczek, spotkań z ciekawymi ludźmi oraz warsztatów i projektów edukacyjnych. W procesie nauczania są wykorzystywane cyfrowe narzędzia oraz zasoby edukacyjne dostępne w Internecie.