Podstawa programowa w zakresie przedmiotu filozofia w zakresie podstawowym jest przeznaczona dla klasy I liceum ogólnokształcącego i technikum. Głównym celem zajęć z filozofii jest wprowadzenie uczniów w myślenie filozoficzne na bazie filozofii starożytnej Grecji i starożytnego Rzymu. Przyjęcie takiej koncepcji nauczania filozofii umożliwia uczniom zapoznanie się z jednym z najważniejszych źródeł kultury europejskiej (śródziemnomorskiej) oraz pozwala rozpoznać jej dziejowe bogactwo i historyczną tożsamość.
Poszczególne tematy podstawy programowej w zakresie przedmiotu filozofia są sformułowane w kolejności chronologicznej. Zadaniem nauczyciela nie jest jednak koncentrowanie się na samej historii filozofii starożytnej, lecz zwrócenie uwagi na ponadczasowe problemy, z którymi borykali się starożytni myśliciele. Grecka filozofia wyznaczyła bowiem zestaw zagadnień i wzorców myślowych, które są wciąż obecne w filozofii - czy szerzej: kulturze europejskiej, w tym polskiej, i które zachowały swoją aktualność aż do dziś.
Wszystkie treści nauczania podstawy programowej w zakresie przedmiotu filozofia w zakresie podstawowym wchodzą w skład podstawy programowej w zakresie przedmiotu filozofia w zakresie rozszerzonym. Treści nauczania z zakresu rozszerzonego zostały uporządkowane w trzech działach: kultura logiczna, elementy historii filozofii, wybrane problemy filozofii. Opanowanie przez ucznia umiejętności składających się na kulturę logiczną ma przygotować go do zapoznania się z elementami historii filozofii (od starożytności aż do współczesności). Z kolei celem ostatniego działu jest porządkowanie wiedzy z dziedziny historii filozofii oraz wprowadzenie ucznia w proces uprawiania filozofii, polegający na formułowaniu i rozwiązywaniu określonych problemów. W ramach zajęć z filozofii uczeń będzie mógł się zapoznać z wybranymi problemami z zakresu metafizyki (wraz z filozofią przyrody i teologią filozoficzną), antropologii, etyki, epistemologii, estetyki i filozofii polityki. Zajęcia z filozofii umożliwiają uczniowi zrozumienie kluczowych problemów filozoficznych, poznanie ich głównych (nieraz konkurencyjnych) rozwiązań oraz doskonalenie umiejętności krytycznego rozpatrywania zastanych argumentów na ich rzecz. Sprawności te powinny zostać zsynchronizowane z wiedzą historyczno-filozoficzną, w tym z umiejętnością interpretowania podanych fragmentów klasycznych tekstów źródłowych. Pełna realizacja podstawy programowej w zakresie przedmiotu filozofia jest więc możliwa przy uwzględnieniu zarówno aspektu logiczno-problemowego, jak i historyczno-kulturowego.
Zajęcia z filozofii powinny uświadomić uczniowi znaczenie filozofii jako ważnej części kultury europejskiej, w tym polskiej. Edukacja filozoficzna nie wyczerpuje się jedynie w przestrzeni teoretycznej, w ramach której uczeń nabywa stosownej wiedzy i umiejętności składających się na myślenie filozoficzne. Edukacja filozoficzna pozwala bowiem także dyskutować o najważniejszych problemach ludzkiego życia i kształtować własną tożsamość - indywidualną, obywatelską i narodową.
I.
Rozumienie filozofii jako fundamentalnego – obok nauki, sztuki, religii i prawa – składnika dziedzictwa kultury śródziemnomorskiej.
II.
Świadomość wpływu starożytnej filozofii greckiej na europejską kulturę późniejszych epok, a zwłaszcza na literaturę piękną, naukę i religię.
III.
Znajomość głównych dyscyplin filozoficznych, ich problematyki i terminologii.
IV.
Dostrzeganie w poglądach wielkich filozofów starożytnych paradygmatów myślowych, które są obecne w kulturze aż do czasów dzisiejszych.
V.
Identyfikowanie różnych problemów, stanowisk i nurtów filozoficznych na przykładach pytań i twierdzeń wielkich filozofów starożytnych.
VI.
Rozwijanie krytycznego myślenia i sprawności logicznych poprzez analizę wybranych pytań i argumentów filozoficznych.
VII.
Umiejętność jasnego formułowania i rzetelnego uzasadniania własnych poglądów filozoficznych w dyskusji.
1)
przedstawia etymologię słowa filozofia;
2)
wymienia i charakteryzuje ważniejsze dyscypliny filozofii: metafizyka (ontologia), epistemologia, etyka, filozofia przyrody, antropologia filozoficzna, teologia filozoficzna, filozofia piękna i sztuki (estetyka), filozofia polityki;
3)
określa rolę logiki jako narzędzia nauki i filozofii;
4)
wskazuje istotne cechy pytań filozoficznych: ogólność (abstrakcyjność), racjonalność, zorientowanie na to, co ostateczne lub najbardziej podstawowe.
1)
objaśnia znaczenia słowa archē;
2)
kojarzy imiona jońskich filozofów przyrody (Tales, Anaksymander, Anaksymenes) z przyjętymi przez nich zasadami (woda, bezkres, powietrze);
3)
przedstawia koncepcję czterech żywiołów jako pierwszą próbę rozwiązania naukowego i filozoficznego problemu elementarności;
4)
dostrzega w metodzie jońskich filozofów przyrody zalążek empirycznej metody naukowej: obserwacja zjawisk przyrodniczych oraz wysuwanie hipotez wyjaśniających te zjawiska.
1)
na przykładzie poglądów Talesa i Empedoklesa rekonstruuje spór między monizmem a pluralizmem;
2)
na przykładzie poglądów Heraklita i Parmenidesa rekonstruuje spór między wariabilizmem a statyzmem (inwariabilizmem);
3)
dostrzega w rozumowaniach eleatów zalążek procedury dowodzenia (Parmenides) oraz argumentacji typu reductio ad absurdum (paradoksy Zenona z Elei).
IV.
Atomizm grecki (filozofia Leucypa i Demokryta) jako paradygmat ontologii naturalistycznej. Uczeń:
1)
objaśnia stanowisko atomizmu Demokryta i stojące za nim racje;
2)
podaje przykłady wyjaśniania wybranych zjawisk w świecie w odwołaniu do procesów składania i rozkładania konfiguracji składników prostszych.
1)
charakteryzuje filozofię Sokratesa w kontekście jego życia i postawy moralnej;
2)
objaśnia koncepcję uprawiania filozofii poprzez autorefleksję (hasło „poznaj samego siebie”);
3)
objaśnia terminy: psychē, aretē, daimonion jako kluczowe terminy filozofii Sokratesa;
4)
objaśnia intelektualizm etyczny i stojące za nim racje.
1)
wyjaśnia platońską teorię idei jako niematerialnych, niezmiennych i wiecznych wzorców dla zmiennych i czasowych rzeczy fizycznych;
2)
objaśnia platońską koncepcję człowieka i rekonstruuje argument na rzecz nieśmiertelności duszy z jej podobieństwa do wiecznych idei (Fedon, 78 d - 80 b);
3)
rekonstruuje spór o to, czy ludzkie czynności umysłowe można wyjaśnić wyłącznie w odwołaniu do procesów fizycznych: materializm (naturalizm) vs. dualizm (antynaturalizm);
4)
objaśnia termin anamneza i prezentuje platońskie stanowisko w kwestii źródeł poznania (aprioryzm);
5)
objaśnia sens potoczny i sens źródłowy (Uczta, 209 e – 212 c) pojęcia miłość platoniczna;
6)
przedstawia oraz interpretuje alegorię „jaskini” (Państwo, 514 a - 517 a).
1)
objaśnia teorię możności i aktu jako próbę pogodzenia wariabilizmu i statyzmu;
2)
przedstawia teorię materii i formy (hylemorfizm) jako próbę pogodzenia materializmu (naturalizmu) i platonizmu (antynaturalizmu);
3)
wyjaśnia koncepcję człowieka jako jedności ciała i duszy (jedności psychofizycznej);
4)
omawia koncepcję szczęścia (eudajmonii) jako celu ludzkiego życia;
5)
przedstawia koncepcję cnoty jako trwałej dyspozycji do zachowania właściwej miary i wyjaśnia jej rolę w arystotelesowskiej koncepcji przyjaźni.
1)
przedstawia rolę przyjemności w epikurejskiej koncepcji szczęścia;
2)
przedstawia rolę cnoty w stoickiej koncepcji szczęścia;
3)
porównuje epikurejski model szczęścia z modelem stoickim;
4)
rozpatruje wybrane problemy moralne z punktu widzenia etyki epikurejskiej i stoickiej.
1)
wyjaśnia na wybranych przykładach, na czym polega względność spostrzeżeń;
2)
identyfikuje na wybranych przykładach regres, błędne koło oraz arbitralność w uzasadnieniu.
1)
przedstawia główne starożytne koncepcje absolutu (Boga): demiurg oraz idea dobra (Platon), nieporuszony poruszyciel (Arystoteles), rozumna natura świata (stoicyzm), prajednia (Plotyn);
2)
wyjaśnia wpływ filozofii starożytnej na formowanie się teologii i filozofii chrześcijańskiej;
3)
rekonstruuje filozoficzno-duchowe poszukiwania św. Augustyna: manicheizm, sceptycyzm, neoplatonizm, chrześcijaństwo.
1)
Platon, Obrona Sokratesa;
2)
Platon, fragmenty z następujących dialogów: Państwo (514 a - 517 a), Fedon (78 d - 80 b, 98 c - 100 b), Uczta (209 e - 212 c);
3)
Arystoteles, Etyka nikomachejska (ks. II, 7-8, 1107 a);
4)
Epikur, List do Menoikeusa (wybrany fragment);
5)
Seneka (wybrany fragment).
Na każdy temat nauczyciel powinien przeznaczyć przeciętnie 2 godziny lekcyjne. Pozostałe godziny należą do dyspozycji nauczyciela i służą pogłębieniu, uzupełnieniu lub powtórzeniu materiału. Zaleca się, aby – o ile to możliwe – w realizacji każdego tematu uwzględniono cztery aspekty:
1)
aspekt historyczno-filozoficzny: przedstawienie poglądów wybranych filozofów starożytnych na określone kwestie;
2)
aspekt kulturowy: zwrócenie uwagi na wpływ omawianych pojęć i koncepcji filozoficznych na różne działy kultury europejskiej późniejszych epok;
3)
aspekt problemowy: rekonstrukcja problemów filozoficznych, poruszonych niegdyś przez myślicieli starożytnych i aktualnych aż do dziś;
4)
aspekt logiczny: analiza pytań filozoficznych oraz argumentów, które można wysunąć za dyskutowanymi stanowiskami filozoficznymi lub przeciw nim.
Równomierne uwzględnienie tych czterech aspektów jest ważne, dlatego że lekcje filozofii w klasie I liceum ogólnokształcącego i klasie I technikum nie powinny być jedynie lekcjami z zakresu historii filozofii starożytnej, lecz przede wszystkim wprowadzeniem do filozofii za pośrednictwem starożytnej filozofii greckiej. Zaleca się więc, aby omawiać wybrane idee tej filozofii jako przykłady głównych zagadnień i stanowisk poszczególnych dyscyplin filozofii. W związku z tym należy zwracać uwagę na zapoczątkowane w starożytności, ale ponadczasowe i wciąż podejmowane problemy i spory filozoficzne. Jeśli ułatwi to spełnienie tego celu, nauczyciel może w prezentacji materiału odbiegać od porządku chronologicznego oraz nawiązywać do filozofów wybranych przez siebie epok. Warto zaczynać lekcje nie od referatu poglądów danego filozofa, lecz od postawienia pytania filozoficznego, które pobudzi uczniów do poszukiwania własnych odpowiedzi i konfrontowania ich z odpowiedziami udzielanymi przez klasyków filozofii.
I.
Świadomość znaczenia filozofii jako istotnej części dziedzictwa kultury śródziemnomorskiej.
II.
Rozpoznawanie związków między filozofią a innymi działami kultury europejskiej, zwłaszcza między filozofią a sztuką (w tym literaturą piękną), religią i nauką.
III.
Znajomość poglądów filozofów reprezentatywnych dla poszczególnych epok kultury europejskiej.
IV.
Rozumienie ważniejszych pojęć, zagadnień i stanowisk głównych dyscyplin filozoficznych.
V.
Umiejętność stawiania pytań światopoglądowych (w tym moralnych) i poszukiwania odpowiedzi na nie z wykorzystaniem wiedzy filozoficznej.
VI.
Podejmowanie rzetelnej dyskusji filozoficznej oraz formułowanie w niej jasnego i uzasadnionego stanowiska.
VII.
Posługiwanie się podstawowymi kategoriami logiki i dbanie o kulturę logiczną wypowiedzi.
VIII.
Stosowanie narzędzi logiki w analizie tekstu filozoficznego i zawartej w nim argumentacji, a także w obronie przed manipulacją.
IX.
Umiejętność pisania tekstu (eseju) filozoficznego, w którym – korzystając ze zdobytej wiedzy z zakresu logiki i historii filozofii – identyfikuje się i rozpatruje określone poglądy filozoficzne.
1)
wskazuje w odpowiednich tekstach nazwy i zdania w sensie logicznym;
2)
odróżnia zdania w sensie logicznym od imperatywów (nakazów) i interrogatywów (pytań) oraz dostrzega związki między nimi.
1)
odróżnia wyrażenia sprzeczne wewnętrznie od wyrażeń fałszywych i nonsensownych;
2)
wyjaśnia, czym są wyrażenia nieostre, i podaje ich przykłady;
3)
wyodrębnia poszczególne znaczenia przykładowych wyrażeń wieloznacznych.
3.
Definicje jako środek uściślania myśli i mowy: typy definicji, kryteria poprawności definicji. Uczeń:
1)
wymienia wybrane odmiany definicji (definicja klasyczna, definicje nieklasyczne: definicja ostensywna, definicja enumeratywna, definicja kontekstowa) i podaje ich przykłady;
2)
tworzy dla ustalonego wyrażenia definicję klasyczną i wyodrębnia w niej definiendum, łącznik i definiens;
3)
określa, które z warunków poprawności łamie określona definicja, i usuwa znalezione wady (nieadekwatność, ignotum per ignotum, błędne koło).
1)
odróżnia zdania, które można uzasadnić w odwołaniu do spostrzeżenia od zdań, które można uzasadnić w odwołaniu do introspekcji;
2)
wyróżnia i objaśnia wybrane pojęcia intuicji (intuicja intelektualna, intuicja aksjologiczna, intuicja w sensie potocznym).
5.
Uzasadnianie pośrednie: wnioskowanie (rozumowanie) niezawodne (oparte na wynikaniu logicznym) i zawodne, wybrane schematy (reguły) wnioskowań. Uczeń:
1)
odróżnia w rozumowaniu przesłanki od wniosku oraz formułuje przesłanki pominięte w entymemacie;
2)
rozstrzyga, czy dane zdanie wynika logicznie z innego zdania lub zbioru zdań;
3)
zna i stosuje przykładowe schematy wnioskowań (modus ponendo ponens, modus tollendo tollens, modus tollendo ponens, sylogizm hipotetyczny, dylemat konstrukcyjny prosty);
4)
odtwarza i zapisuje w języku klasycznego rachunku zdań schemat, na którym opiera się określone wnioskowanie;
5)
z podanej listy wnioskowań wyodrębnia wnioskowania zawodne (niededukcyjne) i niezawodne (dedukcyjne) i wskazuje powody przypisania im odpowiednio zawodności lub niezawodności.
6.
Błędy w rozumowaniach: błąd materialny i formalny, błędne koło w rozumowaniu, ekwiwokacja. Uczeń:
1)
ocenia dane rozumowanie pod względem materialnym i formalnym i wskazuje powody swojej oceny;
2)
wyjaśnia, na czym polega błędne koło w podanym rozumowaniu;
3)
wyjaśnia, na czym polega błąd ekwiwokacji w podanym rozumowaniu.
7.
Argumentacja: dyskusja a wymiana poglądów, parlamentarne i logiczne kryteria rzetelnej dyskusji, nieuczciwe chwyty w dyskusji. Uczeń:
1)
zna listę kryteriów rzetelnej dyskusji – parlamentarnych (ustalony porządek wypowiedzi, prawdomówność i życzliwe nastawienie do siebie dyskutantów) i logicznych (zrozumiałość wypowiedzi, określenie przedmiotu i założeń dyskusji) – i stosuje się do nich w praktyce;
2)
wskazuje przykładowe chwyty erystyczne (ad vanitatem, ad verecundiam, ad ignorantiam, ad personam, ad populum) stosowane w nieuczciwej dyskusji i opisuje, na czym polega ich nieuczciwość.
1.
Filozofia starożytna. Uczeń opanowuje wszystkie treści nauczania – wymagania szczegółowe zawarte w podstawie programowej w zakresie przedmiotu filozofia w zakresie podstawowym.
1)
przedstawia św. Tomasza koncepcję Boga i człowieka;
2)
krytycznie rekonstruuje i porównuje dwie argumentacje za istnieniem Boga - argumentację św. Tomasza („pięć dróg”) z argumentacją św. Anzelma z Canterbury (argument ontologiczny).
1)
wyjaśnia, na czym polega kartezjański racjonalizm, sceptycyzm metodyczny i dualizm psychofizyczny;
2)
objaśnia sens formuły „myślę, więc jestem”;
3)
krytycznie rekonstruuje kartezjański argument na rzecz istnienia świata zewnętrznego;
4)
omawia poglądy jednego z następujących kontynuatorów filozofii René Descartesa: Gotfrieda Wilhelma Leibniza lub Barucha Spinozy;
5)
analizuje fragment Rozprawy o metodzie René Descartesa (cz. IV).
1)
wyjaśnia, na czym w ujęciu Blaise Pascala polega wielkość i nędza człowieka;
2)
krytycznie rekonstruuje „zakład Pascala”.
1)
przedstawia poglądy Johna Locke’a z zakresu epistemologii i filozofii polityki;
2)
wskazuje na jedną z możliwych konsekwencji empiryzmu: sceptyczną (na przykładzie filozofii Davida Hume’a) bądź idealistyczną (na przykładzie filozofii George’a Berkeleya);
3)
analizuje fragment Rozważań dotyczących rozumu ludzkiego Johna Locke’a (t. I, ks. II, rozdz. I, par. 1–6).
1)
objaśnia, na czym polega kantowski „przewrót kopernikański” w filozofii i przedstawia główne tezy jego epistemologii;
2)
przedstawia kantowską koncepcję etyki deontologicznej;
3)
prezentuje i objaśnia treść imperatywu kategorycznego (formuła powszechnego prawa oraz formuła człowieczeństwa jako celu) oraz stosuje jego formuły do analizy i oceny przykładowych problemów moralnych;
4)
analizuje fragment Uzasadnienia metafizyki moralności Immanuela Kanta (rozdz. 2).
1)
objaśnia kluczowe tezy heglowskiej historiozofii;
2)
wyjaśnia heglowską koncepcję wolności jako uświadomionej konieczności oraz koncepcję dziejów jako postępu w uświadomieniu wolności.
1)
przedstawia główne tezy etyki utylitarystycznej;
2)
omawia dziedziny ludzkiej wolności: wolność przekonań, wolność postępowania, wolność zrzeszania i wyjaśnia zasadę niekrzywdzenia innych;
3)
rozpatruje wybrane problemy moralne z punktu widzenia utylitaryzmu i zasady niekrzywdzenia innych;
4)
analizuje fragment O wolności Johna Stuarta Milla (rozdz. I Rozważania wstępne).
1)
przedstawia motywy nietzscheańskiej krytyki moralności tradycyjnej i chrześcijaństwa;
2)
wyjaśnia pojęcia woli mocy i nadczłowieka;
3)
odróżnia i charakteryzuje postawę apollińską i dionizyjską.
1)
przedstawia główne idee filozofii pozytywnej Augusta Comte’a;
2)
prezentuje poglądy przedstawicieli Koła Wiedeńskiego (neopozytywizm);
3)
analizuje fragment Metody pozytywnej w szesnastu wykładach Augusta Comte’a (wykład pierwszy).
1)
wyjaśnia, na czym polega metoda fenomenologiczna Edmunda Husserla;
2)
charakteryzuje główne idee fenomenologii wartości Maxa Schelera (przedstawia i wyjaśnia schelerowską hierarchię wartości);
3)
przedstawia Romana Ingardena koncepcję dzieła sztuki.
1)
przedstawia główne idee egzystencjalizmu Jean-Paula Sartre’a;
2)
objaśnia Karla Jaspersa pojęcie sytuacji granicznych;
3)
charakteryzuje jeden z następujących kierunków filozofii XX w.: hermeneutyka, personalizm, filozofia dialogu;
4)
analizuje fragmenty następujących tekstów: Wprowadzenie do filozofii Karla Jaspersa (rozdz. 2 Źródła filozofii) oraz Egzystencjalizm jest humanizmem Jean-Paula Sartre’a.
1)
przedstawia główne idee wczesnej filozofii analitycznej na przykładzie jednego z następujących autorów: George Edward Moore, Bertrand Russell, Ludwig Wittgenstein;
2)
charakteryzuje Szkołę Lwowsko-Warszawską na przykładzie osiągnięć jednego z jej przedstawicieli: Kazimierz Twardowski, Tadeusz Kotarbiński, Kazimierz Ajdukiewicz, Tadeusz Czeżowski;
3)
analizuje fragment jednego z następujących tekstów: Problemy filozofii Bertranda Russella, Z głównych zagadnień filozofii George’a Edwarda Moore’a, O tak zwanych prawdach względnych Kazimierza Twardowskiego, Zagadnienia i kierunki filozofii Kazimierza Ajdukiewicza, Medytacje o życiu godziwym Tadeusza Kotarbińskiego.
1.
Dyscypliny filozofii. Uczeń wymienia następujące dyscypliny filozofii oraz określa przedmioty ich badań:
1)
dyscypliny podstawowe (ogólniejsze) – teoria bytu (ontologia, metafizyka), teoria poznania (epistemologia), ogólna teoria wartości (aksjologia) wraz z teorią moralności (etyką);
2)
dyscypliny szczegółowe – filozofia człowieka (antropologia filozoficzna), filozofia przyrody, filozofia nauki, filozofia kultury, filozofia religii (wraz z teologią filozoficzną), filozofia piękna i sztuki (estetyka filozoficzna), filozofia polityki;
3)
dyscypliny pomocnicze – historia filozofii, logika.
2.
Wybrane spory metafizyczne (ontologiczne). Uczeń, definiując odpowiednie terminy i analizując argumenty, rekonstruuje następujące spory o:
1)
stosunek rzeczy do umysłu (realizm – idealizm);
2)
różnorodność bytów (monizm – pluralizm);
3)
podłoże rzeczywistości (materializm – hylemorfizm – spirytualizm);
4)
przyczynowość (determinizm – indeterminizm);
5)
uniwersalia lub powszechniki (nominalizm – platonizm).
3.
Wybrane spory epistemologiczne. Uczeń, definiując odpowiednie terminy i analizując argumenty, rekonstruuje następujące spory o:
1)
źródła poznania (empiryzm lub aposterioryzm – aprioryzm);
2)
rolę rozumu w poznaniu (racjonalizm – irracjonalizm);
3)
możliwość zdobycia wiedzy pewnej (sceptycyzm – hipotetyzm – dogmatyzm);
4)
naturę i kryterium prawdy (klasyczna lub korespondencyjna koncepcja prawdy – koncepcje nieklasyczne, zwłaszcza koherencyjna i pragmatyczna).
4.
Wybrane spory antropologiczne. Uczeń, definiując odpowiednie terminy i analizując argumenty, rekonstruuje następujące spory o:
1)
istotę człowieka (naturalizm lub redukcjonizm biologiczny lub społeczny – antynaturalizm lub antyredukcjonizm, np. personalizm);
2)
relację umysł – ciało (dualizm – monizm materialistyczny lub naturalistyczny);
3)
wolność woli (libertarianizm – fatalizm – kompatybilizm);
4)
życie po śmierci biologicznej (mortalizm – immortalizm na przykładzie wybranej koncepcji nieśmiertelności).
5.
Wybrane spory etyczne. Uczeń, definiując odpowiednie terminy i analizując argumenty, rekonstruuje następujące spory o:
1)
naturę wartości lub powinności moralnych (relatywizm – absolutyzm lub uniwersalizm, subiektywizm – obiektywizm);
2)
sposób formułowania i uzasadniania ocen moralnych (konsekwencjalizm, w szczególności utylitaryzm – nonkonsekwencjalizm, w szczególności deontologizm kantowski);
3)
źródło moralnych zobowiązań (autonomizm – heteronomizm).
1)
wymienia ważniejsze współczesne problemy bioetyczne oraz przedstawia ich główne rozwiązania;
2)
określa związek między tymi rozwiązaniami a przyjętymi założeniami ontologicznymi, antropologicznymi i ogólnoetycznymi;
3)
podejmuje dyskusję na temat wybranego sporu bioetycznego, korzystając z posiadanej wiedzy filozoficznej i logicznej.
1)
odróżnia i wyjaśnia następujące stanowiska: teizm, deizm, panteizm, agnostycyzm, ateizm;
2)
krytycznie rekonstruuje następujące argumenty za istnieniem Boga: argument ontologiczny, argument kosmologiczny, argument teleologiczny, argument moralny;
3)
przedstawia światopoglądowe znaczenie sporu o istnienie Boga i rolę religii w życiu człowieka;
4)
w kontekście sporu teizm-ateizm omawia wybrane koncepcje genezy zła moralnego i pozamoralnego.
8.
Wybrane spory estetyczne. Uczeń, definiując odpowiednie terminy i analizując argumenty, rekonstruuje następujące spory o:
1)
istotę piękna (koncepcja pitagorejska – koncepcje alternatywne);
2)
istotę sztuki (koncepcja klasyczna – alternatywna definicja sztuki Władysława Tatarkiewicza).
9.
Wybrane spory z zakresu filozofii polityki. Uczeń, definiując odpowiednie terminy i analizując argumenty, rekonstruuje następujące spory o:
1)
naturę społeczeństwa (indywidualizm – kolektywizm);
2)
genezę państwa (koncepcja umowy społecznej – koncepcja samorzutnej ewolucji);
3)
naczelne wartości życia społecznego (liberalizm kulturowy – konserwatyzm);
4)
podstawy prawa stanowionego (pozytywizm prawniczy – teoria prawa naturalnego).
1)
kultura logiczna (część I) - elementy semiotyki i teorii argumentacji;
2)
elementy historii filozofii (część II) o nachyleniu kulturoznawczym - historia filozofii uwzględniająca przede wszystkim myślicieli lub prądy filozoficzne, które miały wyraźniejszy wpływ na inne działy kultury europejskiej, w tym na polską literaturę piękną;
3)
wybrane problemy filozofii (część III) - wprowadzenie do głównych zagadnień, pojęć i stanowisk filozoficznych.
Treści nauczania określone w części I służą przygotowaniu ucznia do krytycznego zaznajamiania się z historią filozofii (część II); z kolei część III ma na celu porządkowanie wiedzy uzyskanej w ramach części II oraz wprowadzenie ucznia w proces uprawiania filozofii, polegający na formułowaniu i rozwiązywaniu określonych problemów. Przy omawianiu części II warto zwracać uwagę na korelacje między filozofią a innymi działami kultury. Z kolei przy realizacji części III warto zachęcać uczniów do samodzielnego stawiania (w kontekście posiadanej wiedzy i osobistych doświadczeń) pytań filozoficznych i poszukiwania na nie odpowiedzi, a także do uświadamiania sobie ich życiowej doniosłości.
Choć każda z tych części występuje oddzielnie, w trakcie realizowania materiału nauczyciel powinien kłaść nacisk na związki zachodzące między częścią I, II i III. Poglądy każdego filozofa można bowiem rozpatrywać jako:
1)
wyraz sposobu myślenia typowego dla danej epoki;
2)
przykład możliwego rozwiązania określonego zagadnienia filozoficznego;
3)
przedmiot logicznej analizy.
O kolejności i sposobie realizacji poszczególnych treści podstawy programowej w zakresie przedmiotu filozofia decyduje nauczyciel. Wśród form kształtowania logiczno-filozoficznych kompetencji uczniów powinny znaleźć się: uczestnictwo w dyskusji ustnej, pisanie eseju filozoficznego oraz analiza fragmentu klasycznego tekstu filozoficznego.