Celem edukacji historycznej jest zmierzanie do poznania prawdy o przeszłości Polski oraz świata. Szkoła powinna zadbać o to, aby uczniowie, nie gubiąc się w szczegółach, poznawali najważniejsze z wydarzeń i procesów i na tej podstawie starali się wyjaśnić łączące je związki: polityczne, społeczne, gospodarcze, kulturowe.
Takie podejście do wykładu dziejów ma pomóc uczniom w rozumieniu współczesności. Chodzi również o to, aby uczniowie w dorosłym życiu świadomie i odpowiedzialnie współtworzyli europejską i polską wspólnotę wartości, z uwzględnieniem szczególnie bliskiej Polkom i Polakom idei wolności. Celem edukacji historycznej jest także poznanie przez uczniów polskiego dziedzictwa nie jako rzeczy zewnętrznej wobec nas, ale jako kształtującego nas dobra. Przy czym nie wystarczy tylko znać to dziedzictwo, lecz także brać odpowiedzialność za współczesność przez nie kształtowaną, to jest rozwijać je i twórczo wzbogacać na miarę aktualnych wyzwań.
1)
pogłębianie wiedzy o ważnych wydarzeniach z dziejów narodu polskiego i dziejów powszechnych, aby móc krytycznie odnosić się do przeszłości, lepiej rozumieć teraźniejszość i odpowiedzialnie budować przyszłość;
2)
rozwijanie myślenia historycznego oraz wrażliwości moralnej i estetycznej;
3)
kształtowanie zdolności humanistycznych, sprawności językowej, umiejętności samodzielnego poszukiwania wiedzy i korzystania z różnorodnych źródeł informacji, krytycznego formułowania i wypowiadania własnych opinii;
4)
kształtowanie więzi z krajem ojczystym, świadomości obywatelskiej, postawy szacunku i odpowiedzialności za własne państwo; utrwalanie poczucia godności i dumy narodowej; budowanie szacunku dla innych ludzi oraz dokonań innych narodów i państw;
5)
kształtowanie szacunku dla dziedzictwa narodowego; wyrabianie poczucia troski o pamiątki i zabytki historyczne;
6)
rozbudzanie zainteresowań własną przeszłością, przeszłością swojej rodziny oraz historią lokalną i regionalną.
W szkole podstawowej uczniowie poznawali przede wszystkim dzieje ojczyste. W podstawie programowej kształcenia ogólnego dla liceum ogólnokształcącego i technikum historia państwa i narodu została wpisana w historię powszechną, choć nadal wątek dziejów ojczystych pozostaje najważniejszy.
1)
porządkuje i synchronizuje wydarzenia z historii powszechnej oraz dziejów ojczystych;
2)
dostrzega zmienność i dynamikę wydarzeń w dziejach, a także ciągłość procesów historycznych i cywilizacyjnych.
1)
analizuje wydarzenia, zjawiska i procesy historyczne w kontekście epok i dostrzega zależności pomiędzy różnymi dziedzinami życia społecznego;
2)
rozpoznaje rodzaje źródeł, ocenia przydatność źródła do wyjaśnienia problemu historycznego;
3)
dostrzega mnogość perspektyw badawczych oraz różnorakie interpretacje historii i ich przyczyny;
4)
ugruntowuje potrzebę poznawania przeszłości dla rozumienia współczesnych mechanizmów społecznych i kulturowych.
1)
tworzy narrację historyczną w ujęciu przekrojowym, jak i problemowym;
2)
dostrzega problem i buduje argumentację, uwzględniając różne aspekty procesu historycznego;
3)
dokonuje selekcji i hierarchizacji oraz integruje informacje pozyskane z różnych źródeł wiedzy;
1)
definiuje podstawowe pojęcia (prehistoria, historia, historiografia, źródło historyczne);
2)
przedstawia periodyzację dziejów powszechnych i ojczystych.
1)
porównuje uwarunkowania geograficzne rozwoju cywilizacji na Bliskim Wschodzie;
2)
rozpoznaje najważniejsze osiągnięcia kulturowe starożytnych cywilizacji Bliskiego i Dalekiego Wschodu;
3)
charakteryzuje wierzenia ludów tworzących cywilizacje starożytnego Bliskiego i Dalekiego Wschodu, z uwzględnieniem judaizmu.
1)
porównuje organizację społeczeństwa Aten i Sparty oraz formy ustrojowe greckich poleis;
2)
opisuje różne formy ekspansji w świecie greckim (wojny grecko-perskie i ekspansję Aleksandra Macedońskiego);
3)
charakteryzuje religię starożytnych Greków;
4)
rozpoznaje osiągnięcia kulturowe starożytnych Greków.
1)
charakteryzuje przemiany ustrojowe i społeczne (w tym problem niewolnictwa) w państwie rzymskim doby republiki oraz cesarstwa, z uwzględnieniem roli Juliusza Cezara i Oktawiana Augusta;
2)
omawia charakter ekspansji rzymskiej i wyjaśnia ideę imperium rzymskiego;
3)
charakteryzuje wierzenia religijne starożytnych Rzymian;
4)
wyjaśnia genezę chrześcijaństwa i zmiany sytuacji chrześcijan w państwie rzymskim;
5)
wyjaśnia wewnętrzne i zewnętrzne przyczyny upadku imperium rzymskiego i cesarstwa zachodniorzymskiego;
6)
rozpoznaje osiągnięcia kulturowe starożytnych Rzymian.
1)
lokalizuje w czasie i przestrzeni cesarstwo bizantyjskie i charakteryzuje jego osiągnięcia w zakresie kultury;
2)
wyjaśnia genezę islamu i charakteryzuje główne zasady tej religii;
3)
przedstawia główne kierunki ekspansji arabskiej;
4)
opisuje charakterystyczne cechy kultury arabskiej.
1)
opisuje zasięg terytorialny, organizację władzy, gospodarkę i kulturę państwa Franków, ze szczególnym uwzględnieniem polityki Karola Wielkiego;
2)
charakteryzuje ideę cesarstwa karolińskiego i porównuje ją z ideą cesarstwa Ottonów;
3)
opisuje proces tworzenia się państw w Europie, z uwzględnieniem ich chrystianizacji.
1)
wyjaśnia przyczyny rywalizacji papiestwa z cesarstwem o zwierzchnictwo nad średniowieczną Europą;
2)
charakteryzuje uwarunkowania wypraw krzyżowych do Ziemi Świętej oraz przedstawia ich skutki.
1)
charakteryzuje funkcjonowanie władzy, struktur społecznych i gospodarki w systemie feudalnym;
2)
opisuje charakterystyczne przejawy ożywienia społeczno-gospodarczego w Europie XI–XIII w.
1)
wyjaśnia uwarunkowania powstania państwa polskiego i jego chrystianizacji, z uwzględnieniem roli Mieszka I i Bolesława Chrobrego;
2)
opisuje zmiany terytorialne państwa polskiego w X–XII w.
1)
wyjaśnia przyczyny polityczne i społeczno-gospodarcze oraz następstwa rozbicia dzielnicowego;
2)
opisuje przemiany społeczno-gospodarcze na ziemiach polskich oraz ocenia społeczno-kulturowe skutki kolonizacji na prawie niemieckim;
3)
charakteryzuje proces przezwyciężenia rozbicia politycznego ziem polskich, ze wskazaniem na rolę władców i Kościoła.
1)
charakteryzuje przemiany społeczne i gospodarcze w Europie w późnym średniowieczu;
2)
charakteryzuje następstwa upadku cesarstwa bizantyjskiego i ekspansji tureckiej dla Europy.
1)
opisuje proces zjednoczeniowy i zmiany terytorialne państwa polskiego w XIV i XV w.;
2)
charakteryzuje rozwój monarchii stanowej w Polsce, uwzględniając strukturę społeczeństwa polskiego w późnym średniowieczu i rozwój przywilejów szlacheckich;
3)
wyjaśnia międzynarodowe i wewnętrzne uwarunkowania związków Polski z Węgrami i Litwą w XIV i XV w.;
4)
charakteryzuje i ocenia stosunki polsko-krzyżackie na płaszczyźnie politycznej, gospodarczej i kulturowej.
1)
wyjaśnia uniwersalny charakter kultury średniowiecza, wskazując na wyjątkową rolę chrześcijaństwa;
2)
rozpoznaje dokonania okresu średniowiecza w dziedzinie kultury, z uwzględnieniem dorobku polskiego średniowiecza;
3)
określa znaczenie chrześcijaństwa w obrządku łacińskim dla rozwoju kultury polskiej;
4)
charakteryzuje sztukę romańską i gotycką.
1)
charakteryzuje przyczyny i przebieg wypraw odkrywczych;
2)
wyjaśnia wpływ wielkich odkryć geograficznych na społeczeństwo, gospodarkę i kulturę Europy oraz obszarów pozaeuropejskich.
1)
charakteryzuje główne prądy ideowe epoki;
2)
rozpoznaje dokonania twórców renesansowych w dziedzinie kultury;
3)
charakteryzuje sztukę renesansową.
1)
wyjaśnia religijne, polityczne, gospodarcze, społeczne, kulturowe uwarunkowania i następstwa reformacji, opisując jej główne nurty i postaci;
2)
wyjaśnia rolę soboru trydenckiego i opisuje różne aspekty reformy Kościoła katolickiego;
3)
opisuje mapę wyznaniową Europy w XVI w.
1)
przedstawia drogę do nowego modelu monarchii europejskich w epoce nowożytnej, z uwzględnieniem charakterystyki i oceny absolutyzmu francuskiego;
2)
wyjaśnia znaczenie wojny trzydziestoletniej;
3)
wyjaśnia genezę i opisuje następstwa rewolucji angielskich;
4)
opisuje przemiany w kulturze europejskiej w XVII w.
1)
opisuje zmiany terytorialne państwa polsko-litewskiego i charakteryzuje jego stosunki z sąsiadami w XVI w.;
2)
ocenia funkcjonowanie najważniejszych instytucji życia politycznego w XVI w. w Polsce;
3)
omawia polską specyfikę w zakresie rozwiązań ustrojowych, struktury społecznej i modelu życia gospodarczego (gospodarka folwarczno-pańszczyźniana) na tle europejskim;
4)
przedstawia sytuację wyznaniową na ziemiach państwa polsko-litewskiego w XVI w.
1)
wyjaśnia przyczyny, okoliczności i następstwa zawarcia unii realnej pomiędzy Koroną a Litwą;
2)
charakteryzuje ustrój Rzeczypospolitej Obojga Narodów w świetle postanowień unii lubelskiej;
3)
opisuje strukturę terytorialną i ludnościową Rzeczypospolitej Obojga Narodów;
4)
wyjaśnia prawne i kulturowe podstawy tolerancji religijnej na ziemiach Rzeczypospolitej Obojga Narodów w XVI w.
1)
opisuje okoliczności, zasady, przebieg i następstwa pierwszych wolnych elekcji;
2)
charakteryzuje działania Stefana Batorego w zakresie polityki wewnętrznej i zagranicznej.
1)
ocenia dorobek polskiej myśli politycznej doby renesansu;
2)
rozpoznaje dokonania twórców polskiego odrodzenia w dziedzinie kultury.
1)
omawia konflikty wewnętrzne i zewnętrzne w Rzeczypospolitej Obojga Narodów w XVII w;
2)
ocenia znaczenie bitwy pod Wiedniem dla losów Rzeczypospolitej Obojga Narodów i Europy;
3)
charakteryzuje zmiany granic Rzeczypospolitej Obojga Narodów w XVII w.
1)
opisuje proces oligarchizacji życia politycznego Rzeczypospolitej Obojga Narodów, uwzględniając wpływy obce, liberum veto i rokosze;
2)
wyjaśnia przyczyny kryzysów wewnętrznych oraz załamania gospodarczego Rzeczypospolitej Obojga Narodów w XVII w.;
3)
rozpoznaje dokonania twórców epoki baroku powstałe na terytorium Rzeczypospolitej Obojga Narodów.
1)
charakteryzuje postęp techniczny i przemiany kapitalistyczne w Europie Zachodniej;
2)
wyjaśnia główne idee oświecenia i rozpoznaje dokonania epoki w dziedzinie kultury;
3)
charakteryzuje procesy modernizacyjne w państwach sąsiadujących z Rzecząpospolitą Obojga Narodów.
1)
wyjaśnia genezę i skutki rewolucji amerykańskiej;
2)
charakteryzuje ustrój Stanów Zjednoczonych w świetle założeń konstytucji amerykańskiej;
3)
wyjaśnia przyczyny i opisuje skutki rewolucji francuskiej;
4)
przedstawia wkład Polaków w walkę o niepodległość Stanów Zjednoczonych.
1)
opisuje i ocenia sytuację wewnętrzną i międzynarodową Rzeczypospolitej w czasach saskich;
2)
charakteryzuje politykę Rosji, Prus i Austrii wobec Rzeczypospolitej ze wskazaniem przejawów osłabienia suwerenności państwa polskiego;
3)
przedstawia reformy z pierwszych lat panowania Stanisława Augusta;
4)
wyjaśnia przyczyny i przedstawia zasięg terytorialny pierwszego rozbioru Rzeczypospolitej;
5)
wyjaśnia okoliczności zwołania Sejmu Wielkiego i przedstawia jego reformy, ze szczególnym uwzględnieniem postanowień Konstytucji 3 maja.
1)
wyjaśnia wpływ konfederacji targowickiej na wybuch wojny z Rosją;
2)
charakteryzuje przebieg powstania kościuszkowskiego, z uwzględnieniem roli jego przywódców;
3)
opisuje zasięg terytorialny drugiego i trzeciego rozbioru Rzeczypospolitej;
4)
przedstawia przyczyny upadku Rzeczypospolitej w XVIII w.
1)
rozpoznaje dokonania polskiego oświecenia w dziedzinie kultury;
2)
omawia rolę instytucji oświeceniowych (Komisja Edukacji Narodowej, Biblioteka Załuskich).
1)
charakteryzuje walkę Francji o dominację w Europie;
2)
przedstawia przykłady zaangażowania się Polaków po stronie Napoleona, z uwzględnieniem Legionów Polskich we Włoszech;
3)
charakteryzuje genezę, ustrój i dzieje Księstwa Warszawskiego;
4)
ocenia znaczenie epoki napoleońskiej dla losów Francji i Europy.
1)
przedstawia decyzje kongresu wiedeńskiego w odniesieniu do Europy i świata, z uwzględnieniem podziału ziem polskich;
2)
przedstawia przebieg rewolucji przemysłowej oraz wskazuje jej najważniejsze konsekwencje społeczno-gospodarcze;
3)
omawia najważniejsze prądy kulturowe oraz nurty ideowe I połowy XIX w.;
4)
wyjaśnia genezę i skutki Wiosny Ludów;
5)
wyjaśnia znaczenie wojny krymskiej.
1)
charakteryzuje sytuację polityczną, społeczno-gospodarczą i kulturową Królestwa Polskiego, ziem zabranych, zaboru pruskiego i austriackiego;
2)
wyjaśnia genezę powstania listopadowego i opisuje jego następstwa;
3)
opisuje działania władz powstańczych, charakter toczonych walk oraz międzynarodową reakcję na powstanie listopadowe;
4)
wyjaśnia okoliczności, w jakich doszło do rabacji galicyjskiej;
5)
rozpoznaje i charakteryzuje dorobek kultury polskiej I połowy XIX w.
1)
wyjaśnia genezę powstania styczniowego i opisuje jego następstwa;
2)
opisuje działania władz powstańczych, charakter toczonych walk oraz międzynarodową reakcję na powstanie;
3)
charakteryzuje organizację polskiego państwa podziemnego w okresie powstania styczniowego oraz rolę jego przywódców;
4)
przedstawia problem uwłaszczenia chłopów w zaborze rosyjskim oraz porównuje z procesem uwłaszczeniowym w pozostałych zaborach.
1)
porównuje procesy zjednoczeniowe Włoch i Niemiec w XIX w.;
2)
wyjaśnia przyczyny i skutki wojny secesyjnej w Stanach Zjednoczonych;
3)
omawia przyczyny, zasięg i następstwa ekspansji kolonialnej państw europejskich, Stanów Zjednoczonych i Japonii.
1)
przedstawia przemiany gospodarcze w Europie i na świecie, wymienia najważniejsze odkrycia naukowe i dokonania techniczne; charakteryzuje procesy migracyjne;
2)
charakteryzuje nowe prądy ideowe i kulturowe, ruch emancypacyjny kobiet, przemiany obyczajowe i początki kultury masowej;
3)
wyjaśnia procesy demokratyzacji ustrojów państw Europy Zachodniej;
4)
charakteryzuje różne formy zorganizowanej działalności robotników.
1)
wyjaśnia cele i porównuje metody polityki zaborców wobec mieszkańców ziem dawnej Rzeczypospolitej (w tym ziem zabranych) – rusyfikacja, germanizacja, autonomia galicyjska;
2)
porównuje zmiany zachodzące w sytuacji społeczno-gospodarczej w trzech zaborach;
3)
charakteryzuje postawy społeczeństwa polskiego w stosunku do zaborców;
4)
charakteryzuje proces formowania się nowoczesnej świadomości narodowej Polaków i innych grup narodowych zamieszkujących tereny dawnej Rzeczypospolitej; dostrzega znaczenie języka, wiary, edukacji dla podtrzymania świadomości narodowej;
5)
przedstawia genezę nowoczesnych ruchów politycznych (socjalizm, ruch ludowy, ruch narodowy), z uwzględnieniem ich przedstawicieli, w tym: Wincentego Witosa, Ignacego Daszyńskiego, Romana Dmowskiego, Józefa Piłsudskiego i Wojciecha Korfantego;
6)
wyjaśnia genezę, charakter i skutki rewolucji w latach 1905–1907 w Królestwie Polskim.
1)
wyjaśnia specyfikę polskiego pozytywizmu;
2)
rozpoznaje dorobek kultury polskiej doby pozytywizmu i Młodej Polski;
3)
rozpoznaje najważniejszych ludzi nauki oraz omawia ich dokonania.
1)
wyjaśnia pośrednie i bezpośrednie przyczyny wybuchu wojny;
2)
opisuje charakter działań wojennych na różnych frontach;
3)
wyjaśnia okoliczności przystąpienia USA do wojny i ich rolę w konflikcie;
4)
przedstawia przyczyny i skutki rewolucji lutowej i październikowej w Rosji;
5)
wyjaśnia przyczyny klęski państw centralnych i Rosji.
1)
omawia stosunek państw zaborczych do sprawy polskiej w przededniu i po wybuchu wojny;
2)
przedstawia koncepcje polskich ugrupowań politycznych wobec nadciągającego konfliktu światowego;
3)
analizuje umiędzynarodowienie sprawy polskiej;
4)
charakteryzuje przykłady zaangażowania militarnego Polaków podczas wojny, ze szczególnym uwzględnieniem losów Legionów.
1)
charakteryzuje polityczne, społeczne, gospodarcze i kulturowe następstwa I wojny światowej; ocenia straty wojenne;
2)
przedstawia postanowienia traktatu wersalskiego; wskazuje słabe strony ładu wersalskiego;
3)
wyjaśnia znaczenie układów z Rapallo i Locarno dla ładu międzynarodowego;
4)
charakteryzuje wielki kryzys gospodarczy;
5)
rozpoznaje dorobek okresu międzywojennego w dziedzinie kultury i nauki.
1)
wyjaśnia genezę powstania państwa sowieckiego i charakteryzuje jego politykę wewnętrzną i zagraniczną w okresie międzywojennym;
2)
wyjaśnia genezę faszyzmu i charakteryzuje faszystowskie Włochy;
3)
charakteryzuje drogę Hitlera do władzy w Niemczech;
4)
charakteryzuje politykę wewnętrzną i zagraniczną III Rzeszy w latach trzydziestych;
5)
porównuje funkcjonowanie aparatu terroru w ZSRS i III Rzeszy.
1)
analizuje proces formowania się centralnego ośrodka władzy państwowej;
2)
przedstawia postanowienia konferencji pokojowej w Paryżu dotyczące Polski;
3)
charakteryzuje proces kształtowania się polskiej granicy z Niemcami, z uwzględnieniem powstania wielkopolskiego, powstań śląskich i plebiscytów;
4)
charakteryzuje proces kształtowania się polskiej granicy wschodniej, ze szczególnym uwzględnieniem wojny polsko-bolszewickiej;
5)
porównuje kształt terytorialny I i II Rzeczypospolitej.
1)
charakteryzuje ustrój polityczny II Rzeczypospolitej na podstawie konstytucji marcowej z 1921 r.,
2)
wyjaśnia przyczyny przewrotu majowego, charakteryzuje jego przebieg oraz ocenia skutki ustrojowe (nowela sierpniowa, konstytucja kwietniowa z 1935 r.);
3)
charakteryzuje życie polityczne w Polsce w czasie rządów sanacyjnych.
1)
charakteryzuje skalę i skutki wojennych zniszczeń oraz „dziedzictwo” pozaborowe;
2)
charakteryzuje strukturę społeczeństwa II Rzeczypospolitej, uwzględniając jego wielonarodowy, wielokulturowy i wieloreligijny charakter;
3)
omawia skutki światowego kryzysu gospodarczego na ziemiach polskich;
4)
charakteryzuje i ocenia osiągnięcia gospodarcze II Rzeczypospolitej.
1)
rozpoznaje osiągnięcia w dziedzinie kultury i nauki z okresu II Rzeczypospolitej oraz ich twórców.
1)
przedstawia ideologiczne, polityczne i gospodarcze przyczyny wybuchu II wojny światowej;
2)
wyjaśnia wpływ polityki hitlerowskich Niemiec na rozbijanie systemu wersalskiego;
3)
charakteryzuje politykę appeasementu;
4)
wyjaśnia genezę paktu Ribbentrop-Mołotow i przedstawia jego postanowienia.
XLVI.
Wojna obronna Polski w 1939 r. Agresja Niemiec (1 września) i Związku Sowieckiego (17 września). Uczeń:
1)
charakteryzuje położenie międzynarodowe Polski w przededniu wybuchu II wojny światowej;
2)
wyjaśnia cele wojenne hitlerowskich Niemiec i ZSRS;
3)
charakteryzuje etapy wojny obronnej, podaje przykłady bohaterstwa obrońców, uwzględniając żołnierzy i ludność cywilną oraz zbrodni wojennych dokonanych przez agresorów, z uwzględnieniem własnego regionu;
4)
przedstawia podział ziem polskich między okupantów;
5)
wyjaśnia znaczenie powołania polskich władz państwowych i sił zbrojnych na uchodźstwie;
6)
wyjaśnia przyczyny przegrania przez Polskę wojny obronnej.
1)
charakteryzuje etapy agresji i aneksji obu totalitarnych mocarstw;
2)
sytuuje w czasie i przestrzeni przełomowe wydarzenia II wojny światowej (polityczne i militarne);
3)
charakteryzuje politykę hitlerowskich Niemiec na terenach okupowanej Europy;
4)
wyjaśnia przyczyny klęski państw Osi;
5)
opisuje uwarunkowania militarne i polityczne konferencji Wielkiej Trójki (Teheran, Jałta, Poczdam) i przedstawia ich ustalenia.
1)
przedstawia realia życia codziennego w okupowanej Polsce;
2)
wymienia i charakteryzuje przykłady zbrodni niemieckich i sowieckich zarówno tych o wymiarze ogólnokrajowym (np. zbrodnia katyńska, Auschwitz-Birkenau), jak i regionalnym (np. Palmiry, Piaśnica, Ponary);
3)
porównuje system sowieckich i niemieckich obozów pracy, obozów koncentracyjnych oraz obozów zagłady; omawia kwestie deportacji i wysiedleń ludności;
4)
wyjaśnia przyczyny i znaczenie konfliktu polsko-ukraińskiego, w tym ludobójstwa ludności polskiej na Wołyniu i w Małopolsce Wschodniej;
5)
charakteryzuje różne postawy polskiego społeczeństwa wobec polityki okupantów, wymienia przykłady heroizmu Polaków;
a)
Muzeum Powstania Warszawskiego,
b)
Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu,
c)
Polskiego Cmentarza Wojennego w Katyniu.
1)
przedstawia ideologiczne podstawy eksterminacji Żydów oraz innych grup etnicznych i społecznych, prowadzonej przez Niemcy hitlerowskie;
2)
charakteryzuje etapy eksterminacji Żydów (dyskryminacja, stygmatyzacja, izolacja, zagłada);
3)
opisuje położenie ludności żydowskiej oraz formy oporu, na przykładzie powstania w getcie warszawskim;
4)
charakteryzuje postawy społeczeństwa polskiego i społeczności międzynarodowej wobec Holokaustu, z uwzględnieniem Sprawiedliwych, na przykładzie Ireny Sendlerowej, Antoniny i Jana Żabińskich oraz rodziny Ulmów.
1)
omawia działalność rządu Rzeczypospolitej Polskiej na uchodźstwie;
2)
ocenia znaczenie układu Sikorski-Majski dla obywateli polskich, znajdujących się pod okupacją sowiecką;
3)
przedstawia przykłady bohaterstwa żołnierzy polskich na frontach II wojny światowej;
4)
analizuje politykę mocarstw wobec sprawy polskiej w czasie II wojny światowej;
5)
charakteryzuje organizację i cele Polskiego Państwa Podziemnego;
6)
charakteryzuje polityczną i militarną działalność Armii Krajowej oraz Narodowych Sił Zbrojnych i Batalionów Chłopskich; wskazuje różne formy oporu wobec okupantów;
7)
wyjaśnia uwarunkowania akcji „Burza”;
8)
charakteryzuje powstanie warszawskie (uwarunkowania polityczne, charakter przebiegu walk, następstwa powstania, postawę aliantów zachodnich i Związku Sowieckiego).
1)
charakteryzuje polityczne, społeczne, gospodarcze i kulturowe skutki II wojny światowej;
2)
wyjaśnia genezę zimnej wojny, z uwzględnieniem wojny w Korei oraz problemu niemieckiego;
3)
omawia proces sowietyzacji państw Europy Środkowo-Wschodniej;
4)
wyjaśnia genezę NATO i Układu Warszawskiego i charakteryzuje oba bloki polityczno-wojskowe;
5)
charakteryzuje zmiany w ZSRS po śmierci Stalina;
6)
opisuje wydarzenia w NRD w 1953 r., na Węgrzech w 1956 r. i Czechosłowacji w 1968 r.
1)
wyjaśnia genezę procesów dekolonizacyjnych w Azji i Afryce,
2)
wyjaśnia przyczyny i przedstawia skutki konfliktów zimnowojennych, w tym wojny w Wietnamie, kryzysu kubańskiego oraz wojny w Afganistanie;
3)
wyjaśnia charakter konfliktów na Bliskim Wschodzie, ze szczególnym uwzględnieniem konfliktu arabsko-izraelskiego;
4)
charakteryzuje genezę i etapy integracji europejskiej.
1)
charakteryzuje i wyjaśnia znaczenie najważniejszych przemian naukowo-technicznych na świecie po II wojnie światowej;
2)
analizuje najważniejsze przemiany kulturowe i społeczne po II wojnie światowej;
3)
charakteryzuje zjawisko „rewolucji obyczajowej” i ruchów młodzieżowych, ze szczególnym uwzględnieniem wydarzeń 1968 r.;
4)
opisuje rozwój nowych środków komunikacji społecznej i ocenia ich znaczenie.
1)
charakteryzuje przemiany społeczno-polityczne w Europie Środkowo-Wschodniej w latach 1989–1991;
2)
opisuje konflikty na terenie byłej Jugosławii oraz wojny czeczeńskie;
3)
przedstawia główne etapy rozwoju Unii Europejskiej.
1)
opisuje straty demograficzne, gospodarcze i kulturowe po II wojnie światowej;
2)
porównuje obszar państwa polskiego przed i po II wojnie światowej;
3)
charakteryzuje okoliczności i etapy przejmowania władzy w Polsce przez komunistów;
4)
omawia przejawy oporu społecznego wobec komunizmu, w tym działalność opozycji legalnej oraz podziemia antykomunistycznego;
5)
opisuje represje sowieckiego i polskiego aparatu bezpieczeństwa (w tym obława augustowska);
6)
charakteryzuje okres odbudowy oraz ocenia projekt reformy rolnej i nacjonalizacji przemysłu i handlu.
1)
przedstawia proces sowietyzacji kraju na płaszczyźnie ustrojowej, gospodarczo-społecznej i kulturowej;
2)
omawia i ocenia skutki terroru stalinowskiego w Polsce;
3)
wyjaśnia przyczyny i następstwa poznańskiego czerwca oraz znaczenie wydarzeń październikowych 1956 r.;
4)
opisuje relacje państwo–Kościół w okresie stalinizmu.
1)
charakteryzuje system władzy w latach 60. i 70. w PRL i stopień uzależnienia od ZSRS; opisuje proces industrializacji i funkcjonowanie gospodarki planowej;
2)
wyjaśnia genezę i następstwa kryzysów społecznych w latach 1968, 1970 i 1976;
3)
wyjaśnia społeczno-polityczną rolę Kościoła katolickiego;
4)
charakteryzuje i ocenia działalność opozycji politycznej w latach 1976–1980;
5)
ocenia rolę papieża Jana Pawła II i jego wpływ na przemiany w Polsce i krajach sąsiednich;
6)
wyjaśnia przyczyny i następstwa strajków w 1980 r.;
7)
charakteryzuje ruch społeczny „Solidarność” i ocenia jego wpływ na przemiany społeczno-polityczne w Polsce i w Europie.
1)
wyjaśnia przyczyny wprowadzenia stanu wojennego, opisuje jego specyfikę oraz społeczne, gospodarcze i polityczne skutki;
2)
charakteryzuje postawy Polaków wobec stanu wojennego, przedstawia formy oporu społecznego oraz ocenia rolę ks. Jerzego Popiełuszki i omawia okoliczności jego śmierci;
3)
wyjaśnia przyczyny zawarcia porozumienia okrągłego stołu, opisuje i ocenia jego skutki;
4)
rozpoznaje największe powojenne polskie osiągnięcia w dziedzinie kultury i nauki, z uwzględnieniem twórczości emigracyjnej.
1)
opisuje kluczowe przemiany ustrojowe w latach 1989–1997, wyjaśnia ich międzynarodowe uwarunkowania;
2)
wyjaśnia kontrowersje wokół problemu dekomunizacji i lustracji;
3)
ocenia proces transformacji ustrojowej i gospodarczej;
4)
charakteryzuje i ocenia polską politykę zagraniczną (w tym przystąpienie Polski do NATO i do Unii Europejskiej).
I.
Historia jako nauka. Uczeń: spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego.
II.
Pradzieje i historia starożytnego Wschodu. Uczeń: spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego, a ponadto:
1)
wyjaśnia zagadnienie rewolucji neolitycznej;
2)
charakteryzuje organizację państw i strukturę społeczeństw w cywilizacjach starożytnego Dalekiego Wschodu.
III.
Świat starożytnych Greków. Uczeń: spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego, a ponadto:
1)
porównuje geograficzne uwarunkowania narodzin cywilizacji starożytnego Wschodu i Grecji;
2)
opisuje kolonizację grecką;
3)
ocenia funkcjonowanie demokracji w Atenach czasów Peryklesa;
4)
wyjaśnia specyfikę kultury hellenistycznej.
IV.
Społeczeństwo, życie polityczne i kultura starożytnego Rzymu. Uczeń: spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego, a ponadto:
1)
omawia początki Rzymu;
2)
charakteryzuje etapy ekspansji rzymskiej;
3)
wyjaśnia pojęcia obywatel i obywatelstwo w polisateńskiej i republikańskim Rzymie oraz wyjaśnia recepcję antycznego pojęcia obywatela w późniejszych epokach.
V.
Bizancjum i świat islamu. Uczeń: spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego, a ponadto:
1)
charakteryzuje etapy ekspansji Arabów i ocenia ich politykę wobec ludności podbitej;
2)
wyjaśnia wpływ cywilizacji islamskiej na cywilizację łacińską i bizantyjską.
VI.
Europa wczesnego średniowiecza. Uczeń: spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego, a ponadto:
1)
opisuje wierzenia i organizację społeczną Słowian;
2)
opisuje proces powstawania pierwszych państw w Europie Środkowo-Wschodniej;
3)
ocenia znaczenie renesansu karolińskiego dla rozwoju kultury europejskiej.
VII.
Europa w okresie krucjat. Uczeń: spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego, a ponadto:
1)
charakteryzuje i ocenia rolę zakonów w średniowiecznej Europie;
2)
charakteryzuje uwarunkowania rekonkwisty i przedstawia jej skutki.
VIII.
Gospodarcze i społeczne realia średniowiecznej Europy. Uczeń: spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego, a ponadto:
1)
opisuje formy produkcji i handlu w średniowieczu;
2)
charakteryzuje genezę, rozwój i rolę średniowiecznych miast, z uwzględnieniem miejskich republik kupieckich.
IX.
Polska w okresie wczesnopiastowskim. Uczeń: spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego, a ponadto:
1)
charakteryzuje organizację państwa wczesnopiastowskiego;
2)
dokonuje bilansu panowania władców piastowskich (do 1138 r.).
X.
Polska w okresie rozbicia dzielnicowego. Uczeń: spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego, a ponadto:
1)
charakteryzuje przebieg walk o tron senioralny w kontekście postanowień tzw. testamentu Bolesława Krzywoustego;
2)
przedstawia nowe zagrożenia zewnętrzne (Marchia Brandenburska, zakon krzyżacki, Mongołowie);
3)
charakteryzuje zasady kolonizacji na prawie niemieckim;
4)
charakteryzuje proces formowania się społeczeństwa stanowego w Polsce.
XI.
Europa późnego średniowiecza. Uczeń: spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego, a ponadto:
1)
wyjaśnia przyczyny kryzysu idei władzy uniwersalnej w Europie późnego średniowiecza;
2)
charakteryzuje kryzysy polityczne, społeczne i religijne późnego średniowiecza;
3)
wyjaśnia proces powstawania monarchii stanowych w Europie.
1)
ocenia znaczenie unii polsko-litewskiej z perspektywy obu narodów;
2)
rozpoznaje przejawy wielokulturowości na ziemiach polskich w XIV i XV w.;
3)
wyjaśnia wpływ rozwoju przywilejów szlacheckich na sytuację gospodarczą państwa;
4)
dokonuje bilansu panowania władców panujących w Polsce w XIV i XV w.;
5)
ocenia politykę dynastyczną Jagiellonów w XV w.
XIII.
Kultura średniowiecza. Uczeń: spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego, a ponadto:
1)
opisuje rolę uniwersytetów i ich organizację oraz wyjaśnia przyczyny trwałości idei uniwersyteckiej;
2)
charakteryzuje przemiany życia religijnego w okresie średniowiecza.
XIV.
Odkrycia geograficzne i europejski kolonializm doby nowożytnej. Uczeń: spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego, a ponadto:
1)
charakteryzuje cywilizacje prekolumbijskie;
2)
przedstawia proces rozrostu posiadłości kolonialnych państw europejskich w XVI–XVIII w.
XV.
Czasy renesansu. Uczeń: spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego.
XVI.
Reformacja i jej skutki. Uczeń: spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego, a ponadto:
1)
porównuje główne zasady luteranizmu, kalwinizmu, anglikanizmu;
2)
przedstawia i ocenia kontrreformacyjne działania Kościoła katolickiego;
3)
wyjaśnia wpływ reformacji i kontrreformacji na kulturę;
4)
charakteryzuje najważniejsze wojny religijne.
XVII.
Europa w XVI i XVII w. Uczeń: spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego, a ponadto:
1)
opisuje proces kształtowania się państwa moskiewskiego/rosyjskiego w XVI i XVII w.;
2)
charakteryzuje konflikty polityczne w Europie, z uwzględnieniem ekspansji tureckiej i charakteru wojny trzydziestoletniej;
3)
porównuje ewolucję ustroju Francji i Anglii w XVII w.;
4)
charakteryzuje przemiany kapitalistyczne w życiu gospodarczym Europy Zachodniej XVI i XVII w.;
5)
charakteryzuje sztukę barokową.
XVIII.
Państwo polsko-litewskie w czasach ostatnich Jagiellonów. Uczeń: spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego, a ponadto:
1)
ocenia rozwiązanie problemu państw zakonnych w Prusach i Inflantach;
2)
charakteryzuje ruch egzekucyjny szlachty i ocenia jego znaczenie dla rozwoju parlamentaryzmu w państwie polsko-litewskim;
3)
charakteryzuje główne nurty reformacji w państwie polsko-litewskim.
XIX.
Powstanie Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Uczeń: spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego.
XX.
Pierwsze wolne elekcje i ich następstwa. Uczeń: spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego, a ponadto charakteryzuje sytuację wewnętrzną i międzynarodową Rzeczypospolitej na początku panowania Zygmunta III Wazy.
XXI.
Renesans w Polsce. Uczeń: spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego, a ponadto ocenia wpływ reformacji i kontrreformacji na rozwój kultury w Rzeczypospolitej Obojga Narodów.
XXII.
Polityka wewnętrzna i zagraniczna Rzeczypospolitej Obojga Narodów w XVII w. Uczeń: spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego, a ponadto:
1)
wyjaśnia wewnętrzne i międzynarodowe uwarunkowania XVII-wiecznych konfliktów Rzeczypospolitej Obojga Narodów;
2)
przedstawia przebieg wojen toczonych przez Rzeczpospolitą Obojga Narodów w XVII w., z uwzględnieniem roli wybitnych dowódców i polityków, w tym: Stanisława Żółkiewskiego, Jana Karola Chodkiewicza, Stefana Czarnieckiego i Jana III Sobieskiego.
XXIII.
Ustrój, społeczeństwo i kultura Rzeczypospolitej Obojga Narodów w XVII w. Uczeń: spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego, a ponadto:
1)
charakteryzuje udział poszczególnych stanów w życiu gospodarczym Rzeczypospolitej Obojga Narodów;
2)
opisuje i ocenia projekty wzmocnienia władzy królewskiej w Rzeczypospolitej Obojga Narodów;
3)
charakteryzuje sarmatyzm.
XXIV.
Europa w dobie oświecenia. Uczeń: spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego, a ponadto:
1)
opisuje rozwój parlamentaryzmu i rewolucję przemysłową w Anglii;
2)
charakteryzuje sztukę klasycystyczną;
3)
charakteryzuje najważniejsze konflikty polityczne w Europie i na świecie w XVIII w.
1)
charakteryzuje etapy rewolucji francuskiej i wyjaśnia specyfikę okresu jakobińskiego;
2)
ocenia znaczenie rewolucji amerykańskiej i francuskiej z perspektywy politycznej, gospodarczej i społecznej.
XXVI.
Rzeczpospolita w XVIII w. (od czasów saskich do Konstytucji 3 maja). Uczeń: spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego, a ponadto:
1)
charakteryzuje i ocenia projekty naprawy Rzeczypospolitej w I poł. XVIII w.;
2)
wyjaśnia znaczenie konfederacji barskiej;
3)
charakteryzuje położenie międzynarodowe i sytuację wewnętrzną Rzeczypospolitej po pierwszym rozbiorze;
4)
porównuje polskie rozwiązania konstytucyjne z amerykańskimi i francuskimi.
XXVII.
Upadek Rzeczypospolitej (wojna z Rosją i powstanie kościuszkowskie). Uczeń: spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego, a ponadto:
1)
przedstawia przebieg wojny w obronie Konstytucji 3 maja;
2)
ocenia postać Tadeusza Kościuszki jako pierwszego polskiego nowożytnego bohatera narodowego;
3)
charakteryzuje wewnętrzne i zewnętrzne przyczyny upadku Rzeczypospolitej w XVIII w.
XXVIII.
Kultura doby oświecenia w Rzeczypospolitej. Uczeń: spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego, a ponadto:
1)
wyjaśnia związki oświecenia polskiego z europejskim;
2)
omawia rolę Stanisława Augusta jako mecenasa sztuki.
1)
przedstawia sukcesy i porażki wewnętrznej polityki Napoleona;
2)
ocenia stosunek Napoleona do sprawy polskiej.
XXX.
Europa i świat po kongresie wiedeńskim. Uczeń: spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego, a ponadto:
1)
ocenia rolę Świętego Przymierza;
2)
opisuje funkcjonowanie systemu wiedeńskiego i charakteryzuje próby jego podważenia;
3)
charakteryzuje ruchy społeczne i niepodległościowe w I połowie XIX w. w Europie i Ameryce Łacińskiej;
4)
wyjaśnia założenia doktryny Monroego;
5)
charakteryzuje przebieg Wiosny Ludów w Europie, uwzględniając udział Polaków.
XXXI.
Ziemie polskie i ich mieszkańcy w latach 1815–1848. Uczeń: spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego, a ponadto:
1)
porównuje programy głównych obozów Wielkiej Emigracji i rozpoznaje ich przedstawicieli;
2)
wyjaśnia okoliczności wybuchu powstania krakowskiego i opisuje jego skutki;
3)
opisuje następstwa Wiosny Ludów na ziemiach polskich.
XXXII.
Powstanie styczniowe i jego następstwa. Uczeń: spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego, a ponadto:
1)
ocenia znaczenie powstania styczniowego dla kształtowania się nowoczesnego narodu polskiego;
2)
opisuje przykłady działalności Polaków w czasie zesłania na Syberii.
XXXIII.
Europa i świat w II połowie XIX i na początku XX w. Uczeń: spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego, a ponadto:
1)
charakteryzuje podział polityczny świata u schyłku XIX w.;
2)
przedstawia reformy wewnętrzne w państwach zaborczych w II połowie XIX i na początku XX w.;
3)
charakteryzuje proces modernizacji Japonii.
XXXIV.
Przemiany gospodarcze i społeczne. Nowe prądy ideowe. Uczeń: spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego, a ponadto:
1)
rozpoznaje wybitnych teoretyków i działaczy nowych ideologii; opisuje ich dokonania;
2)
wyjaśnia związki ideologii z ruchami narodowowyzwoleńczymi i zjednoczeniowymi, z działalnością partii politycznych oraz związków zawodowych.
XXXV.
Ziemie polskie pod zaborami w II połowie XIX i na początku XX w. Uczeń: spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego, a ponadto:
1)
charakteryzuje rozwój przemysłowy ziem polskich, z uwzględnieniem urbanizacji;
2)
charakteryzuje nowe klasy i warstwy społeczne;
3)
porównuje programy nowoczesnych ruchów politycznych; charakteryzuje dokonania najważniejszych przedstawicieli tych ruchów;
4)
rozpoznaje przejawy odradzania się polskości na Górnym Śląsku;
5)
porównuje przyczyny i przebieg rewolucji w latach 1905-1907 w Rosji i Królestwie Polskim;
6)
przedstawia rezultaty wystąpień rewolucyjnych i ocenia ich znaczenie.
XXXVI.
Kultura i nauka polska w II połowie XIX i na początku XX w. Uczeń: spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego, a ponadto:
1)
charakteryzuje podstawy ideowe i program polskiego pozytywizmu;
2)
charakteryzuje różne nurty w sztuce na przełomie XIX i XX w.;
3)
ocenia rolę kultury polskiej w dziele zachowania tożsamości narodowej przez Polaków w dobie rusyfikacji i germanizacji.
1)
omawia najważniejsze konflikty polityczne i militarne poprzedzające I wojnę światową, z uwzględnieniem sytuacji na Bałkanach;
2)
przedstawia przebieg działań wojennych na najważniejszych frontach, dostrzegając zależności między nimi;
3)
charakteryzuje sytuację ludności cywilnej, z uwzględnieniem przykładów eksterminacji.
XXXVIII.
Sprawa polska w przededniu i podczas I wojny światowej. Uczeń: spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego, a ponadto:
1)
opisuje polskie przedsięwzięcia polityczne po stronie państw centralnych i ententy;
2)
ocenia skalę zniszczeń wojennych na ziemiach polskich;
3)
opisuje losy Polaków wcielonych do armii zaborczych.
XXXIX.
Europa i świat po I wojnie światowej. Uczeń: spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego, a ponadto:
1)
przedstawia postanowienia traktatów pokojowych podpisanych z sojusznikami Niemiec;
2)
ocenia funkcjonowanie Ligi Narodów i skutki amerykańskiego izolacjonizmu;
3)
wyjaśnia przyczyny wielkiego kryzysu gospodarczego i ocenia skuteczność metod jego zwalczania na świecie;
4)
ocenia sytuację Niemiec w latach dwudziestych;
5)
charakteryzuje przemiany cywilizacyjne na świecie w okresie międzywojennym.
XL.
Narodziny i rozwój totalitaryzmów w okresie międzywojennym. Uczeń: spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego, a ponadto:
1)
porównuje systemy totalitarne charakteryzując ich imperialne cele;
2)
wyjaśnia rolę ideologii w systemach totalitarnych i zjawisko kultu jednostki;
3)
wyjaśnia przyczyny i opisuje przejawy kryzysu demokracji w okresie międzywojennym;
4)
charakteryzuje państwa autorytarne w Europie i na świecie;
5)
ukazuje skalę wewnętrznych represji w ZSRS w latach 30. (w tym tzw. operację polską NKWD 1937–1938).
XLI.
Walka o odrodzenie państwa polskiego po I wojnie światowej. Uczeń: spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego, a ponadto:
1)
wyjaśnia wewnętrzne i międzynarodowe uwarunkowania odzyskania niepodległości przez Polskę;
2)
opisuje genezę i przebieg wojny polsko-bolszewickiej oraz jej powiązanie z kwestią ukraińską i litewską;
3)
ocenia znaczenie bitwy warszawskiej;
4)
charakteryzuje proces formowania się granic z Czechosłowacją i Litwą.
XLII.
Dzieje polityczne II Rzeczypospolitej. Uczeń: spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego, a ponadto:
1)
porównuje ustrój i rzeczywistość polityczną w II Rzeczypospolitej przed i po przewrocie majowym;
2)
charakteryzuje politykę zagraniczną II Rzeczypospolitej;
3)
ocenia wpływ Józefa Piłsudskiego, Romana Dmowskiego oraz innych polityków na kształt II Rzeczypospolitej; porównuje ich wizje Polski.
XLIII.
Społeczeństwo i gospodarka II Rzeczypospolitej. Uczeń: spełnia wymagania dla zakresu podstawowego, a ponadto:
1)
charakteryzuje przemiany społeczne i gospodarcze w II Rzeczypospolitej, z uwzględnieniem problemu reformy rolnej;
2)
analizuje stosunki narodowościowe i religijne na obszarze II Rzeczypospolitej;
3)
ocenia politykę gospodarczą i społeczną władz II Rzeczypospolitej.
XLIV.
Kultura i nauka w okresie II Rzeczypospolitej. Uczeń: spełnia wymagania dla zakresu podstawowego, a ponadto:
1)
opisuje proces upowszechniania oświaty w II Rzeczypospolitej;
2)
charakteryzuje przejawy kultury masowej w Polsce międzywojennej.
XLV.
Świat na drodze do II wojny światowej. Uczeń: spełnia wymagania dla zakresu podstawowego, a ponadto:
1)
charakteryzuje proces marginalizowania Ligi Narodów przez państwa niedemokratyczne;
2)
charakteryzuje i ocenia ekspansję Włoch oraz wojnę domową w Hiszpanii i jej uwarunkowania.
XLVI.
Wojna obronna Polski w 1939 r. Agresja Niemiec (1 września) i Związku Sowieckiego (17 września). Uczeń: spełnia wymagania dla zakresu podstawowego, a ponadto:
1)
porównuje potencjał walczących stron;
2)
ocenia zachowanie dowódców wojskowych i władz cywilnych podczas wojny obronnej w 1939 r.;
3)
charakteryzuje materialne i demograficzne skutki przegranej wojny obronnej;
4)
przedstawia i ocenia zachowania aliantów wobec agresji hitlerowskich Niemiec;
5)
wskazuje przykłady współpracy między okupantami.
1)
omawia współpracę hitlerowskich Niemiec i ZSRS w latach 1939-1941;
2)
charakteryzuje przebieg działań wojennych na Dalekim Wschodzie i innych frontach II wojny światowej;
3)
omawia narodziny i działalność Wielkiej Koalicji;
4)
charakteryzuje sytuację ludności cywilnej oraz jeńców wojennych, z uwzględnieniem przykładów eksterminacji.
XLVIII.
Polska pod okupacją niemiecką i sowiecką. Uczeń: spełnia wymagania dla zakresu podstawowego, a ponadto:
1)
przedstawia decyzje władz okupacyjnych dotyczące terytorium Rzeczypospolitej i jej ludności;
2)
wyjaśnia rolę okupantów w zaognianiu trudnych relacji polsko-litewskich i polsko-ukraińskich;
3)
porównuje i ocenia założenia i metody polityki III Rzeszy i Związku Sowieckiego w okupowanej Polsce.
XLIX.
Niemiecka polityka eksterminacji. Uczeń: spełnia wymagania dla zakresu podstawowego, a ponadto:
1)
wyjaśnia religijne, kulturowe i polityczne korzenie rasizmu i antysemityzmu;
2)
przedstawia i omawia działania rządu Rzeczypospolitej Polskiej wobec tragedii Zagłady.
L.
Działalność władz Rzeczypospolitej Polskiej na uchodźstwie i w okupowanym kraju. Uczeń: spełnia wymagania dla zakresu podstawowego, a ponadto:
1)
opisuje położenie rządu Rzeczypospolitej Polskiej na arenie międzynarodowej;
3)
charakteryzuje losy armii gen. Władysława Andersa;
4)
charakteryzuje działania polskich formacji wojskowych na różnych frontach II wojny światowej.
LI.
Świat po II wojnie światowej. Początek zimnej wojny. Uczeń: spełnia wymagania dla zakresu podstawowego, a ponadto:
1)
charakteryzuje zagadnienia związane z osądzeniem zbrodni wojennych popełnionych podczas II wojny światowej;
2)
ocenia działalność Organizacji Narodów Zjednoczonych w powojennym świecie;
3)
wyjaśnia okoliczności utworzenia państwa Izrael i genezę konfliktu arabsko-izraelskiego;
4)
omawia przemiany w Chinach po II wojnie światowej; charakteryzuje system maoistowski;
5)
przedstawia przemiany kulturowe i cywilizacyjne na świecie w latach zimnej wojny.
LII.
Dekolonizacja, integracja i nowe konflikty. Uczeń: spełnia wymagania dla zakresu podstawowego, a ponadto:
1)
charakteryzuje tzw. rok Afryki;
2)
omawia przemiany w Chinach po śmierci Mao Zedonga;
3)
wyjaśnia przyczyny i uwarunkowania rozwoju terroryzmu w Europie i na świecie.
LIII.
Przemiany cywilizacyjne na świecie. Uczeń: spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego, a ponadto:
1)
charakteryzuje najważniejsze współczesne zagrożenia cywilizacyjne;
2)
wyjaśnia znaczenie Soboru Watykańskiego II dla działalności Kościoła katolickiego w świecie i idei ekumenizmu;
3)
charakteryzuje rolę kultury masowej i sportu we współczesnym świecie.
LIV.
Świat na przełomie tysiącleci. Uczeń: spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego, a ponadto:
1)
porównuje proces obalania komunizmu w krajach Europy Środkowo-Wschodniej i transformacji ustrojowej tych państw;
2)
wyjaśnia przyczyny rosnącego znaczenia Chin w świecie współczesnym;
3)
charakteryzuje nowe zagrożenia dla ładu międzynarodowego.
LV.
Proces przejmowania władzy przez komunistów w Polsce (1944–1948). Uczeń: spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego, a ponadto:
1)
ocenia następstwa społeczno-gospodarcze zmiany granic państwa polskiego;
2)
omawia sytuację polskiej emigracji politycznej.
LVI.
Stalinizm w Polsce i jego erozja. Uczeń: spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego, a ponadto:
1)
wyjaśnia założenia propagandy komunistycznej i charakteryzuje cechy sztuki socrealizmu;
2)
ocenia efekty społeczne i gospodarcze planu sześcioletniego;
3)
charakteryzuje przejawy odwilży popaździernikowej.
LVII.
Polska w latach 1957–1981. Uczeń: spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego, a ponadto:
1)
opisuje postawy społeczne wobec władzy komunistycznej (od negacji i oporu po przystosowanie i współpracę);
2)
wyjaśnia znaczenie obchodów millenijnych w 1966 r., z uwzględnieniem roli prymasa Stefana Wyszyńskiego;
3)
rozpoznaje najważniejsze postacie „Solidarności” (z perspektywy ogólnopolskiej i lokalnej).
1)
ocenia międzynarodową reakcję na wprowadzenie stanu wojennego w Polsce;
2)
opisuje i ocenia politykę władz PRL względem Kościoła w latach 80.;
3)
opisuje wpływ Kościoła katolickiego na ruch społeczny Polaków;
4)
charakteryzuje realia życia codziennego w PRL lat 80.
LIX.
Narodziny III Rzeczypospolitej i jej miejsce w świecie na przełomie XX i XXI w. Uczeń: spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego, a ponadto:
1)
charakteryzuje przemiany społeczno-polityczne, gospodarcze i kulturowe lat 90.;
2)
charakteryzuje polityczne spory o kształt wolnej Polski;
3)
ocenia społeczne koszty transformacji;
4)
charakteryzuje stosunki Polski z państwami sąsiednimi.
Zaproponowany układ treści nauczania stwarza możliwość pogłębionej względem szkoły podstawowej refleksji nad dziejami ojczystymi, z uwzględnieniem szerokiego kontekstu uwarunkowań wewnętrznych i międzynarodowych.
Treści z zakresu rozszerzonego są zintegrowane z wymaganiami dla zakresu podstawowego - ich realizacja w oddziałach z rozszerzonym zakresem nauczania historii powinna być zatem prowadzona w sposób spójny. Nauczyciel może swobodnie (w ramach przewidzianej liczby godzin) rozkładać akcenty na różne zagadnienia tematyczne, uwzględniając możliwości i zainteresowania swoich uczennic i uczniów. Wymagania określone w podstawie programowej nie są gotowym programem nauczania i nie mogą być traktowane jako zestaw tematów lekcji. Stanowią rejestr zakładanych umiejętności, które ma opanować absolwent liceum ogólnokształcącego i technikum.
W procesie nauczania i uczenia się nauczyciele i uczniowie powinni wykorzystywać wszelkie dostępne zasoby źródeł i opracowań historycznych, czemu sprzyja postęp technologiczny, który stwarza coraz szersze możliwości docierania do świadectw minionej rzeczywistości.
Dobór metod nauczania i środków dydaktycznych stosowanych w procesie kształcenia powinien być zależny od możliwości i potrzeb uczniów. Repertuar tych metod i środków wyznaczają jedynie wiedza i wyobraźnia nauczycieli oraz entuzjazm uczniów. Swoboda w doborze metod nauczania, a także w zakresie wykorzystania środków dydaktycznych będzie stanowić o jakości nauczania historii i wynikających z niego efektów. Nieocenioną pomoc w misji historycznego edukowania młodzieży szkolnej stanowią niezliczone instytucje publiczne i niepubliczne, których zasoby (w większości dostępne w formie cyfrowej) mogą stanowić źródło inspiracji i wsparcia dla uczniów i nauczycieli.
Dodatkowo ważne jest, aby w procesie nauczania wykorzystywać, w miarę możliwości, takie formy upamiętniania kluczowych wydarzeń historycznych, jak wycieczki do miejsc pamięci i muzeów, w tym znajdujących się w danym regionie.
Treści nauczania obejmują 59 działów tematycznych, w których znajdują się wymagania z zakresu podstawowego i zakresu rozszerzonego. Przyjęty przez nauczyciela podział w realizacji poszczególnych działów tematycznych w danych klasach powinienem zapewnić, odpowiednią do zakresu wymagań, ich realizację w cyklu kształcenia.