Rolą przedmiotu język łaciński i kultura antyczna realizowanego w zakresie podstawowym jest wyposażenie uczniów w umiejętność czytania pod kierunkiem nauczyciela prostych tekstów łacińskich. Celem zajęć nie jest przekazywanie uczniom wiedzy deklaratywnej o języku i jego strukturze gramatycznej, ale kształcenie przede wszystkim umiejętności oraz pokazanie uczniom oddziaływania języka łacińskiego i kultury grecko-rzymskiego antyku na języki i kulturę europejską wieków późniejszych. Podstawa programowa w zakresie przedmiotu język łaciński i kultura antyczna ma dać nauczycielom szansę wykształcenia wśród uczniów przekonania z jednej strony o doniosłości, z drugiej - o atrakcyjności tych humanistycznych zagadnień.
Zasadniczą rolą przedmiotu język łaciński i kultura antyczna realizowanego w zakresie rozszerzonym jest kształtowanie humanistycznej wrażliwości uczniów i przekazanie im wiedzy na temat języka łacińskiego i kultury starożytnej Grecji i starożytnego Rzymu, jak również ich roli w rozwoju kultury i języka polskiego. W związku z tym cele kształcenia zostały zdefiniowane w taki sposób, aby obejmowały receptywne i produktywne kompetencje w zakresie języka łacińskiego, w tym przede wszystkim znajomość charakterystycznych dla łaciny zjawisk językowych oraz umiejętność rozumienia i przekładu tekstu łacińskiego na język polski, a także kompetencje interkulturowe w zakresie kultury starożytnej Grecji i starożytnego Rzymu oraz obecności i recepcji tradycji antycznej (w tym roli języka łacińskiego) w dziejach polskich i kulturze polskiej.
I.
W zakresie kompetencji językowych. Znajomość podstaw języka łacińskiego pozwalająca czytać pod kierunkiem nauczyciela nieskomplikowane, różnorodne formalnie i pochodzące z różnych epok oryginalne teksty łacińskie.
1.
Znajomość podstawowych faktów dotyczących twórczości wybranych, ważnych autorów piszących po łacinie od starożytności do czasów nowożytnych.
2.
Świadomość relacji między językami używanymi w Europie i wykorzystywanymi przez nie alfabetami (łaciński, grecki, cyrylica).
3.
Podstawowa znajomość wybranych, ważnych zjawisk z zakresu antycznej historii, filozofii, prawa, mitologii, religii, literatury, sztuki i architektury oraz tradycji antyku w kulturze europejskiej i polskiej.
4.
Znajomość wybranych pojęć i terminów z zakresu humanistyki oraz ich grecko-rzymskiego rodowodu.
1.
Rozumienie dziedzictwa antyku grecko-rzymskiego jako ideowego i materialnego fundamentu cywilizacji zachodniej i kultury polskiej.
2.
Świadomość długiego trwania wartości zrodzonych na podłożu kultur greckiej i rzymskiej, wzbogaconych przez pierwiastek judeochrześcijański.
1)
rozpoznaje (z pomocą tabelek gramatycznych lub bez tej pomocy) formy morfologiczne z zakresu gramatyki języka łacińskiego:
a)
formy fleksyjne rzeczowników regularnych deklinacji I-V,
b)
formy fleksyjne przymiotników deklinacji I-III (w stopniu równym),
c)
formy stopnia wyższego (comparativus) i najwyższego (superlativus) przymiotników: bonus, malus, magnus, parvus,
d)
formy fleksyjne zaimków osobowych i dzierżawczych,
e)
formy fleksyjne liczebników głównych i porządkowych 1-3,
f)
formy strony czynnej i biernej czasowników regularnych koniugacji I-IV w trybie orzekającym w czasie teraźniejszym (indicativus praesentis activi et passivi), formy strony czynnej w trybie orzekającym w czasie przeszłym dokonanym (indicativus perfecti activi) oraz formy strony czynnej w trybie rozkazującym w czasie teraźniejszym (imperativus praesentis activi),
g)
formy bezokolicznika łacińskiego infinitivus praesentis activi,
h)
formy czasowników nieregularnych esse i posse w trybie orzekającym w czasie teraźniejszym (indicativus praesentis),
i)
podstawowe przyimki;
a)
zdania z orzeczeniem imiennym,
b)
strukturę składniową zdania w stronie czynnej i biernej (twierdzącego i przeczącego);
3)
potrafi czytać ze zrozumieniem bardzo prosty oryginalny tekst łaciński prozatorski oraz poetycki, posługując się dołączonym do tekstu słowniczkiem lub słownikiem oraz tabelkami gramatycznymi.
1.
Język łaciński w rodzinie języków indoeuropejskich. Alfabet grecko-łaciński jako alfabet Europy.
Vox audita latet, littera scripta manet.
Uczeń:
Vox audita latet, littera scripta manet.
Uczeń:
1)
ma świadomość istnienia indoeuropejskiej rodziny języków oraz faktu, że należy do niej większość współczesnych języków europejskich, w tym język polski;
2)
ma świadomość szczególnej, wynikłej z historii politycznej, pozycji łaciny w grupie języków italskich oraz istnienia na Półwyspie Apenińskim nieindoeuropejskiego języka ludu Etrusków;
3)
zna i rozumie termin „romańska grupa językowa”;
4)
potrafi wymienić i wskazać na mapie obszary, na których współcześnie są używane ważniejsze języki z grupy romańskiej (portugalski, hiszpański, kataloński, francuski, włoski, rumuński);
5)
potrafi wskazać na mapie obszary, na których współcześnie jest używany „wspólny alfabet Europy” w postaci zarówno łacińskiej, jak i greckiej oraz cyrylickiej.
2.
Po co nam dziś antyk?
Antiquitatis et historiae notitia virtutis parens et vitae magistra est (Jan Długosz).
Uczeń:
Antiquitatis et historiae notitia virtutis parens et vitae magistra est (Jan Długosz).
Uczeń:
1)
posiada podstawową wiedzę na temat procesu transmisji tekstów antycznych z czasów starożytnych do nowożytnych;
2)
ma świadomość, że badania nad antykiem i jego tradycją to otwarta i ewoluująca dziedzina wiedzy;
3)
wie, czym zajmują się badacze antyku i jego recepcji o następujących specjalizacjach: filolog klasyczny, archeolog, papirolog, epigrafik, numizmatyk;
4)
rozumie znaczenie pojęć: klasyczny (według Władysława Tatarkiewicza), kultura antyczna, tradycja i recepcja antyku, humanizm.
3.
Roma antiqua, nova, aeterna. Miasto, dzięki któremu trwa antyk.
Roma quanta fuit, ipsa ruina docet (maksyma renesansowa).
Uczeń:
Roma quanta fuit, ipsa ruina docet (maksyma renesansowa).
Uczeń:
1)
zna mit o założeniu Rzymu oraz jego, przekazaną przez tradycję, datę;
2)
dostrzega znaczenie Rzymu w różnych epokach jako politycznej, kulturalnej i duchowej stolicy świata zachodniego;
3)
rozumie Rzym z jego substancją zabytkową jako swoisty przetrwalnik antyku i jego tradycji w sztukach wizualnych i architekturze; rozumie określenie Wieczne Miasto;
4)
referuje, z wykorzystaniem narzędzi i zasobów cyfrowych, podstawowe informacje na temat wybranych zabytków Rzymu:
a)
starożytnego: np. kompleks budowli na Forum Romanum, Kapitol i jego muzea, piramida Cestiusza, Ara Pacis, Circus Maximus, Domus Aurea, Koloseum, termy Karakalli, Dioklecjana, łuki triumfalne: Tytusa, Septymiusza Sewera i Konstantyna Wielkiego, kolumna Trajana, Panteon, mauzoleum Hadriana, nekropolia watykańska, katakumby św. Kaliksta,
b)
nowożytnego: np. kościoły (San Clemente, Santa Maria in Trastevere, Santa Maria Maggiore, Santa Maria del Popolo, San Carlo alle Quattro Fontane, Il Gesù), Piazza del Campidoglio, Piazza Navona, fontanna di Trevi, Palazzo Farnese, Stanze Rafaela, Kaplica Sykstyńska, Bazylika i Plac św. Piotra,
c)
arcydzieł sztuki: np. Apollo Belwederski, Grupa Laokoona, torso belwederskie, Wilczyca Kapitolińska, Umierający Gal, tzw. togatus Barberini, August z Prima Porta, malowidła z willi Liwii w Prima Porta, posąg konny Marka Aureliusza, św. Piotr tronujący Arnolfa di Cambio, Mojżesz Michała Anioła, Apollo i Dafne Gian Lorenza Berniniego, obrazy Caravaggia w kaplicy św. Mateusza w kościele św. Ludwika Króla Francji, Herkules i Lichas Antonia Canovy.
4.
Mitologia grecka jako medium znaczeń od starożytności po współczesną kulturę popularną.
Arma virumque cano (Wergiliusz).
In nova fert animus mutatas dicere formas (Owidiusz).
Uczeń:
Arma virumque cano (Wergiliusz).
In nova fert animus mutatas dicere formas (Owidiusz).
Uczeń:
1)
wykorzystując odpowiednie źródła, potrafi streścić wybrany przez siebie rozbudowany mit (np. cykle: trojański, heraklejski, mit: dionizyjski, apolliński, wybrane metamorfozy Owidiańskie);
2)
potrafi, korzystając m.in. z zasobów cyfrowych, właściwie zilustrować wybrany przez siebie mit;
3)
rozumie zjawisko reinterpretacji mitów jako nieodłączną tradycję kultury europejskiej.
5.
Demokracja ateńska: ideał i praktyka.
Per terrarum orbem Atheniensium facta pro maximis celebrantur (Salustiusz).
Uczeń:
Per terrarum orbem Atheniensium facta pro maximis celebrantur (Salustiusz).
Uczeń:
1)
zna mowę pogrzebową Peryklesa z drugiej księgi „Wojny Peloponeskiej” Tukidydesa oraz fragmenty „Obrony Sokratesa” Platona (17a - 24b), potrafi dyskutować krytycznie o wartościach w nich przekazywanych: równości wobec praw, równym dostępie do urzędów, tolerancji, dostępie do dóbr materialnych i dóbr kultury;
2)
dyskutuje o ideałach demokracji i różnicach między demokracją ateńską i współczesną;
3)
rozumie znaczenie pojęć: polis, demokracja, demagog, demagogia, retoryka: sądowa, polityczna, popisowa.
6.
Ciało w kulturze grecko-rzymskiej.
Balnea vina Venus corrumpunt corpora nostra. Sed vitam faciunt balnea vina Venus (inskrypcja).
Uczeń:
Balnea vina Venus corrumpunt corpora nostra. Sed vitam faciunt balnea vina Venus (inskrypcja).
Uczeń:
1)
zna podstawowe fakty dotyczące uprawiania sportu w Grecji, dyscypliny sportowe;
2)
rozumie rolę igrzysk, w szczególności igrzysk olimpijskich;
3)
rozumie znaczenie pojęć: kalokagathia, termy, gymnasion, palestra, stadion, cyrk, sympozjon.
7.
Klasyczny system wartości estetycznych w sztuce i architekturze.
Ad rationem pulchri sive decori concurrit et claritas et debita proportio (św. Tomasz z Akwinu).
Uczeń:
Ad rationem pulchri sive decori concurrit et claritas et debita proportio (św. Tomasz z Akwinu).
Uczeń:
1)
dyskutuje na temat ideału piękna i kanonu w rzeźbie greckiej;
2)
dostrzega antyczny rodowód zjawisk artystycznych, takich jak: pomnik komemoratywny i realistyczny portret, łuk triumfalny, kolumna honoryfikacyjna, statua, pomnik konny, popiersie;
3)
zna zasadnicze dla sztuki i architektury starożytnej Grecji i starożytnego Rzymu i jej recepcji pojęcia, takie jak: mimesis, symmetria, kanon, klasyczne porządki architektoniczne, złota proporcja, harmonia.
8.
Rzymskie wzorce osobowe ( exempla ), pamięć historyczna i kult przodków jako budulec tożsamości, wspólnoty i narzędzie propagandy.
Fuit, fuit quondam in hac re publica virtus (Cyceron).
Verba docent, exempla trahunt.
Uczeń:
Fuit, fuit quondam in hac re publica virtus (Cyceron).
Verba docent, exempla trahunt.
Uczeń:
1)
posiada podstawową wiedzę o charakterystycznych dla kultury starożytnego Rzymu zjawiskach, takich jak:
a)
kult przodków,
b)
kult sławnych postaci,
c)
wzorce cnót obywatelskich;
2)
potrafi, korzystając m.in. z zasobów cyfrowych, zinterpretować rzymskie wzorce osobowe (np. Marek Kurcjusz, Mucjusz Scewola, Koriolan, Cyncynat, Kornelia), ilustrując swoją wypowiedź źródłami ikonograficznymi;
3)
potrafi, wykorzystując przykłady znanych mu wydarzeń i postaci z historii Polski lub historii lokalnej, wskazać bliskie jego wrażliwości wzorce osobowe;
4)
rozumie znaczenie pojęć: virtus, gloria maiorum, mores maiorum, homo novus.
9.
Od Kościoła pierwszych chrześcijan do rzymskiego Kościoła papieży.
Et unam sanctam catholicam et apostolicam Ecclesiam (Credo).
Uczeń:
Et unam sanctam catholicam et apostolicam Ecclesiam (Credo).
Uczeń:
1)
ma świadomość doktrynalnej różnorodności świata chrześcijańskiego pierwszych wieków;
2)
dostrzega wpływ filozofii greckiej na rozwój doktryny chrześcijańskiej;
3)
zna zarys wydarzeń politycznych związanych z początkami i rozwojem chrześcijaństwa;
4)
rozumie znaczenie pojęć: herezja, polemika, sobór, a także pojęcia logos.
10.
Cywilizacja imperium rzymskiego i jej znaczenie dla kształtu i rozwoju świata zachodniego. Nos quasi nani super humeros gigantum sumus (Bernard z Chartres).
Uczeń:
Uczeń:
a)
tworzenia zrębów myśli prawnej, uniwersalizacji tworzonych norm prawnych oraz kodyfikacji prawa,
b)
budownictwa (prywatnego, publicznego, drogowego, wodociągowego) także w wymiarze technologicznym (produkcja oraz wykorzystanie betonu i szkła);
2)
zna zasięg imperium rzymskiego za panowania Trajana i potrafi podać przykłady współczesnych europejskich miast będących pierwotnie rzymskimi koloniami i obozami wojskowymi;
3)
ma świadomość, że podstawą rozwoju cywilizacyjnego krajów Europy zachodniej jest fundament cywilizacji rzymskiej;
4)
rozumie rolę prawa rzymskiego, zwłaszcza prawa cywilnego, w średniowiecznej i nowożytnej Europie;
5)
rozumie znaczenie pojęć: domus, insula, hypocaustum , kamień milowy, limes, bazylika (rzymska i chrześcijańska), ius, lex , kodyfikacja justyniańska.
11.
Rzymska forma Rzeczypospolitej Obojga Narodów.
Est igitur res publica res populi (Cyceron).
Uczeń:
Est igitur res publica res populi (Cyceron).
Uczeń:
1)
ma świadomość, że wielu autorów polskiej literatury pisało (wyłącznie lub w części) po łacinie: Gall Anonim, Wincenty Kadłubek, Jan Długosz, Mikołaj Kopernik, Jan Kochanowski, Andrzej Frycz Modrzewski, Jan Łaski młodszy, Maciej Sarbiewski;
2)
ma świadomość, że polskie piśmiennictwo XVI i XVII w. (m.in. pamiętniki, korespondencja, uchwały sejmików) powstawało często w języku mieszanym, polsko-łacińskim (makaronizmy);
3)
rozumie znaczenie opartego na tradycji antycznej wykształcenia elit Rzeczypospolitej Obojga Narodów;
4)
zna termin „sarmatyzm” i rozumie go jako próbę zakorzenienia narodu i kultury polskiej w tradycji antycznej;
5)
rozumie znaczenie pojęcia ustrój mieszany i wskazuje na analogie ustrojowe między państwem rzymskim a Rzecząpospolitą Obojga Narodów.
1)
dostrzega potrzebę aktywnego zdobywania i poszerzania wiedzy i umiejętności, koniecznych w nauce rozumienia tekstów łacińskich;
2)
wykształca w sobie postawę otwartości na wyzwania intelektualne i uczy się pokonywać trudności w mierzeniu się z nimi;
3)
dostrzega i docenia rolę języka łacińskiego oraz kultury starożytnej Grecji i starożytnego Rzymu w kształtowaniu języków i kultur czerpiących z dziedzictwa antyku;
4)
nabiera intelektualnej ciekawości i umiejętności dyskusji nad problemami kulturowej historii Europy;
5)
wykształca w sobie kompetencje potrzebne do świadomego uczestnictwa w kulturze.
I.
W zakresie kompetencji językowych: znajomość gramatyki języka łacińskiego oraz umiejętność rozumienia i tłumaczenia tekstu łacińskiego. Uczeń zna i potrafi stosować podstawowe zjawiska morfologiczne i składniowe typowe dla języka łacińskiego. Uczeń rozumie czytany ze słownikiem tekst łaciński i dokonuje poprawnego przekładu prozatorskiego tekstu łacińskiego na język polski, z wykorzystaniem słownika łacińsko-polskiego, w tłumaczeniu zachowując polską normę językową.
II.
W zakresie kompetencji interkulturowych: znajomość kultury i tradycji antycznej oraz jej wpływu na kultury późniejsze. Uczeń zna, rozumie i interpretuje zjawiska i teksty kultury antycznej, umieszczając je we właściwym dla nich kontekście i zauważając ich cechy dystynktywne, oraz rozpoznaje i interpretuje elementy tradycji antycznej w tekstach kultury późniejszej.
III.
W zakresie kompetencji społecznych: świadomość roli antyku w kształtowaniu się kultury i tożsamości polskiej oraz znaczenia kultury grecko-rzymskiej dla kultury europejskiej i światowej. Uczeń ma świadomość znaczenia tradycji antycznej dla kształtowania się i rozwoju kultury polskiej i światowej.
a)
formy fleksyjne rzeczowników regularnych deklinacji I–V,
b)
formy fleksyjne następujących rzeczowników nieregularnych: Iuppiter, deus, domus, vis,
c)
formy fleksyjne przymiotników deklinacji I–III,
d)
formy fleksyjne i zasady użycia zaimków: is, quis, qui, hic, ille oraz zaimków osobowych i dzierżawczych,
e)
formy fleksyjne liczebników głównych i porządkowych: 1–20, 30, 40, 50, 60, 70, 80, 90, 100, 1000,
f)
zasady stopniowania regularnego przymiotników deklinacji I–III oraz stopniowania nieregularnego następujących przymiotników: bonus, malus, parvus, magnus, multi,
g)
zasady tworzenia i stopniowania przysłówków pochodzących od przymiotników deklinacji I–III,
h)
formy strony czynnej i biernej czasowników regularnych koniugacji I–IV w trybie orzekającym (indicativus) i łączącym (coniunctivus) w następujących czasach: praesens, imperfectum, perfectum, plusquamperfectum, futurum I oraz formy trybu rozkazującego w czasie teraźniejszym w stronie czynnej (imperativus praesentis activi),
i)
formy bezokolicznika łacińskiego: infinitivus praesentis activi, infinitivus praesentis passivi, infinitivus perfecti activi, infinitivus perfecti passivi,
j)
formy imiesłowów: participium praesentis activi, participium perfecti passivi, participium futuri passivi (gerundivum),
-
esse i wybrane composita (possum,prosum, adsum, absum),
-
volo, nolo,
-
eo i wybrane composita (abeo, redeo, obeo),
-
fero i wybrane composita (affero, aufero, differo),
-
verba deponentia;
a)
szyk zdania łacińskiego,
b)
strukturę składniową zdania w stronie czynnej i biernej,
c)
funkcje składniowe i semantyczne rzeczownika: nominativus jako orzecznik, nominativus duplex, genetivus partitivus, dativus possessivus, dativus auctoris, accusativus duplex, ablativus temporis, ablativus comparationis,
d)
konstrukcje składniowe charakterystyczne dla łaciny: accusativus cum infinitivo (ACI), nominativus cum infinitivo (NCI), coniugatio periphrastica passivaablativus absolutus, bezprzyimkowe użycie nazw miast,
e)
typy zdań podrzędnych w języku łacińskim: zdania okolicznikowe czasu, przyczyny, warunku, celu i skutku, zdania dopełnieniowe;
3)
zna i rozpoznaje formy morfologiczne i strukturę składniową tłumaczonego tekstu;
4)
identyfikuje, z wykorzystaniem posiadanej wiedzy na temat gramatyki łacińskiej, formy podstawowe słów występujących w tłumaczonym tekście;
5)
zapoznaje się z podstawowym słownictwem typowym dla autorów określonych w kanonie;
6)
zna zasady tworzenia spójnego i zgodnego z polską normą językową przekładu z języka łacińskiego na język polski;
a)
odmienia rzeczowniki regularne deklinacji I–V,
b)
odmienia rzeczowniki nieregularne: Iuppiter, deus, domus, vis,
c)
odmienia przymiotniki deklinacji I–III,
d)
odmienia i poprawnie używa zaimków osobowych i dzierżawczych,
e)
stopniuje przymiotniki: regularnie – przymiotniki deklinacji I–III oraz nieregularnie – następujące przymiotniki: bonus, malus, parvus, magnus, multi,
f)
tworzy i stopniuje przysłówki pochodzące od przymiotników deklinacji I–III,
g)
odmienia czasowniki regularne koniugacji I–IV w trybie orzekającym (indicativus) i łączącym (coniunctivus) w następujących czasach: praesens, imperfectum, perfectum, plusquamperfectum, futurum I oraz tworzy formy trybu rozkazującego w czasie teraźniejszym w stronie czynnej (imperativus praesentis activi),
h)
tworzy i posługuje się formami bezokolicznika łacińskiego: infinitivus praesentis activi, infinitivus praesentis passivi, infinitivus perfecti activi, infinitivus perfecti passivi,
i)
tworzy i stosuje formy imiesłowów: participium praesentis activi, participium perfecti passivi, participium futuri passivi (gerundivum),
-
esse i wybrane composita (possum, prosum, adsum, absum),
-
volo, nolo,
-
eo i wybrane composita (abeo, redeo, obeo),
-
fero i wybrane composita (affero, aufero, differo),
-
verba deponentia;
-
przekształca strukturę składniową zdania łacińskiego,
-
przy przekształcaniu zdań zawierających charakterystyczne dla łaciny zjawiska składniowe poprawnie posługuje się następującymi funkcjami składniowymi i semantycznymi: nominativus jako orzecznik, nominativus duplex, genetivus partitivus, dativus possessivus, dativus auctoris, accusativus duplex, ablativus temporis, ablativus comparationis,
-
przy przekształcaniu zdań zawierających charakterystyczne dla łaciny zjawiska składniowe poprawnie posługuje się następującymi konstrukcjami składniowymi: accusativus cum infinitivo (ACI), nominativus cum infinitivo (NCI), coniugatio periphrastica passiva (CPP), ablativus absolutus, bezprzyimkowe użycie nazw miast,
l)
potrafi poprawnie stosować podstawową terminologię gramatyczną w odniesieniu do opisu łacińskiego systemu językowego,
m)
potrafi czytać ze zrozumieniem prozatorski tekst łaciński (z zakresu tekstów określonych w kanonie), posługując się słownikiem,
-
funkcje składniowe i semantyczne: nominativus jako orzecznik, nominativus duplex, genetivus partitivus, dativus possessivus, dativus auctoris, accusativus duplex, ablativus temporis, ablativus comparationis,
-
zjawiska składniowe: accusativus cum infinitivo (ACI), nominativus cum infinitivo (NCI), coniugatio periphrastica passiva (CPP), ablativus absolutus, bezprzyimkowe użycie nazw miast,
-
typy zdań podrzędnych: zdania okolicznikowe czasu, przyczyny, warunku, celu i skutku, zdania dopełnieniowe,
o)
potrafi korzystać ze słownika łacińsko-polskiego przy sporządzaniu przekładu,
p)
potrafi w przypadku wyrazów wieloznacznych wybrać znaczenie odpowiednie dla kontekstu/tematyki tłumaczonego tekstu,
q)
dokonuje poprawnego przekładu prozatorskiego tekstu łacińskiego z zakresu tekstów określonych w kanonie na język polski, w tłumaczeniu zachowując polską normę językową.
1)
posiada podstawową wiedzę o następujących kluczowych zjawiskach z zakresu mitologii greckiej i rzymskiej:
a)
mity o powstaniu świata,
b)
mity o bogach olimpijskich i pozostałych bóstwach panteonu greckiego,
c)
mity o głównych herosach – Prometeusz, Herakles, Tezeusz, Argonauci,
d)
mity o wojnie trojańskiej i powrocie bohaterów spod Troi,
e)
mity ajtiologiczne, wyjaśniające powstanie zjawisk i rzeczy,
f)
związki mitologii greckiej z rzymską,
g)
mity o wędrówce Eneasza,
h)
mity o powstaniu Rzymu;
-
wielka kolonizacja,
-
idea państw-miast (poleis: Ateny, Sparta),
-
formy ustrojowe w Grecji: demokracja ateńska, ustrój spartański,
-
wojny perskie,
-
wojna peloponeska,
-
podboje Aleksandra Wielkiego;
-
ekspansja terytorialna Rzymu i podboje; prowincje rzymskie,
-
wojny punickie – Kartagina, postacie Hannibala, Scypiona Afrykańskiego i Katona Starszego,
-
upadek republiki i dyktatura Cezara; inne kluczowe postacie życia publicznego późnej republiki: Cezar, Pompejusz, Krassus, Antoniusz, Cyceron, Katon Młodszy, Marek Juniusz Brutus,
-
droga do władzy i panowanie Oktawiana Augusta,
-
Rzym pod władzą cesarzy; sylwetki wybranych cesarzy: Tyberiusz, Klaudiusz, Neron, Wespazjan, Trajan, Marek Aureliusz, Konstantyn Wielki,
-
formy ustrojowe w Rzymie: republika, pryncypat,
-
upadek cesarstwa zachodniego;
3)
posiada podstawową wiedzę o następujących kluczowych zjawiskach z zakresu historii literatury starożytnej:
-
Homer, Iliada i Odyseja,
-
liryka grecka (wybrane wiersze Alkajosa, Safony i Anakreonta),
-
tragedia: wybrane dzieła Ajschylosa (Oresteja), Sofoklesa (Król Edyp) i Eurypidesa (Medea),
-
historiografia: Herodot, Dzieje, Tukidydes, Wojna peloponeska;
-
Cyceron: mowy (Mowy przeciwko Katylinie, Mowa w obronie poety Archiasza),
-
Cezar, Pamiętniki o wojnie galijskiej, Pamiętniki o wojnie domowej,
-
Tytus Liwiusz, Dzieje Rzymu od założenia miasta (księga I),
-
Wergiliusz, Eneida (wybrane księgi: I-IV, VI, XII),
-
Horacy, Pieśni (wybrane wiersze),
-
Owidiusz, Metamorfozy (wybrane mity),
-
Seneka, Listy moralne do Lucyliusza,
-
Tacyt, Roczniki;
4)
posiada podstawową wiedzę o następujących kluczowych zjawiskach i dziełach z obszaru filozofii starożytnej:
a)
początki filozofii greckiej: Tales z Miletu, Demokryt, Heraklit, Pitagoras,
b)
Sokrates,
c)
Platon: Uczta, Obrona Sokratesa, Państwo,
d)
Arystoteles,
e)
szkoły filozoficzne: stoicka i epikurejska w Grecji i Rzymie,
f)
wybrane pisma filozoficzne Cycerona: O przyjaźni, O starości;
5)
posiada podstawową wiedzę o następujących kluczowych zjawiskach z zakresu kultury materialnej w starożytności:
a)
greckie malarstwo wazowe (style w malarstwie wazowym: czarnofigurowy, czerwonofigurowy; dominujące tematy w malarstwie wazowym),
b)
kluczowe postacie i dzieła rzeźby greckiej: Fidiasz (dekoracja Partenonu, Zeus Olimpijski, Atena Parthenos), Poliklet (Doryforos), Myron (Dyskobol), Praksyteles (Wenus z Knidos), Lizyp (Apoksyomenos, portrety Aleksandra Wielkiego); Wenus z Milo, Grupa Laokoona,
c)
architektura grecka: porządki architektoniczne (dorycki, joński, koryncki), wybrane typy budowli i ich przeznaczenie (teatr, świątynia, stadion, stoa), najważniejsze budowle starożytnej Grecji: zabudowa Akropolu,
d)
architektura rzymska: wybrane typy budowli i ich przeznaczenie (amfiteatr, cyrk, stadion, termy, łuk triumfalny, akwedukt, willa rzymska, bazylika), najważniejsze budowle starożytnego Rzymu: Koloseum, kolumna Trajana, Forum Romanum, Panteon; Pompeje jako przykład miasta rzymskiego;
6)
posiada podstawową wiedzę o następujących kluczowych zjawiskach z zakresu życia publicznego i prywatnego w starożytnej Grecji i starożytnym Rzymie:
a)
sport i widowiska w Grecji i Rzymie: igrzyska w Olimpii, igrzyska gladiatorskie w Rzymie,
b)
życie domowe i rodzinne w Grecji (dom, rodzina, dzieci i edukacja) i Rzymie (dom, rodzina, dzieci i edukacja, imiona i nazwiska rzymskie, ubiór),
c)
życie społeczne i gospodarcze: miasto i wieś, drogi, handel; religie w świecie greckim i rzymskim; wyrocznie - Delfy, Sybilla; niewola i niewolnicy; fenomen prawa rzymskiego; kalendarz (łacińskie nazwy miesięcy i pojęcia: Kalendae, Nonae, Idus); armia grecka i rzymska; rozrywki;
7)
posiada podstawową wiedzę o następujących kluczowych zjawiskach z zakresu tradycji antycznej i recepcji antyku:
a)
obecność tradycji greckiej i rzymskiej we współczesnym życiu publicznym i kulturalnym,
b)
przetworzenia motywów kulturowych greckich i rzymskich w kulturze późniejszej, polskiej i światowej na płaszczyznach: literackiej, sztuk plastycznych, sztuk wizualnych;
8)
potrafi wskazać najważniejsze cechy charakterystyczne i poddać interpretacji uwzględniającej właściwy kontekst kulturowy następujące kluczowe zjawiska z zakresu mitologii greckiej i rzymskiej:
a)
mity o powstaniu świata,
b)
mity o bogach olimpijskich i pozostałych bóstwach panteonu greckiego,
c)
mity o głównych herosach – Prometeusz, Herakles, Tezeusz, Argonauci,
d)
mity o wojnie trojańskiej i powrocie bohaterów spod Troi,
e)
mity ajtiologiczne wyjaśniające powstanie zjawisk i rzeczy,
f)
związki mitologii greckiej z rzymską,
g)
mity o wędrówce Eneasza,
h)
mity o powstaniu Rzymu;
9)
potrafi scharakteryzować i poddać interpretacji uwzględniającej właściwy kontekst kulturowy następujące kluczowe zjawiska z zakresu historii starożytnej:
-
wielka kolonizacja,
-
idea państw-miast (poleis: Ateny, Sparta),
-
formy ustrojowe w Grecji: demokracja ateńska, ustrój spartański,
-
wojny perskie,
-
wojna peloponeska,
-
podboje Aleksandra Wielkiego;
-
ekspansja terytorialna Rzymu i podboje; prowincje rzymskie,
-
wojny punickie – Kartagina, postacie Hannibala, Scypiona Afrykańskiego i Katona Starszego,
-
upadek republiki i dyktatura Cezara; inne kluczowe postacie życia publicznego późnej republiki: Cezar, Pompejusz, Krassus, Antoniusz, Cyceron, Katon Młodszy, Marek Juniusz Brutus,
-
droga do władzy i panowanie Oktawiana Augusta,
-
Rzym pod władzą cesarzy; sylwetki wybranych cesarzy: Tyberiusz, Klaudiusz, Neron, Wespazjan, Trajan, Marek Aureliusz, Konstantyn Wielki,
-
formy ustrojowe w Rzymie: republika, pryncypat,
-
upadek cesarstwa zachodniego;
10)
potrafi wskazać najważniejsze cechy charakterystyczne i poddać interpretacji uwzględniającej właściwy kontekst kulturowy następujące kluczowe zjawiska z zakresu historii literatury starożytnej:
-
Homer, Iliada i Odyseja,
-
liryka grecka (wybrane wiersze Alkajosa, Safony i Anakreonta),
-
tragedia: wybrane dzieła Ajschylosa (Oresteja), Sofoklesa (Król Edyp) i Eurypidesa (Medea),
-
historiografia: Herodot, Dzieje i Tukidydes, Wojna peloponeska;
-
Cyceron: mowy (Mowy przeciwko Katylinie, Mowa w obronie poety Archiasza),
-
Cezar, Pamiętniki o wojnie galijskiej, Pamiętniki o wojnie domowej,
-
Tytus Liwiusz, Dzieje Rzymu od założenia miasta (księga I),
-
Wergiliusz, Eneida (wybrane księgi: I-IV, VI, XII),
-
Horacy, Pieśni (wybrane wiersze),
-
Owidiusz, Metamorfozy (wybrane mity),
-
Seneka, Listy moralne do Lucyliusza,
-
Tacyt, Roczniki;
11)
potrafi wskazać najważniejsze cechy charakterystyczne i poddać interpretacji uwzględniającej właściwy kontekst kulturowy następujące kluczowe zjawiska i dzieła z zakresu filozofii starożytnej:
a)
początki filozofii greckiej: Tales z Miletu, Demokryt, Heraklit, Pitagoras,
b)
Sokrates,
c)
Platon: Uczta, Obrona Sokratesa, Państwo,
d)
Arystoteles,
e)
szkoły filozoficzne: stoicka i epikurejska w Grecji i Rzymie,
f)
wybrane pisma filozoficzne Cycerona: O przyjaźni, O starości;
12)
potrafi wskazać najważniejsze cechy charakterystyczne i poddać interpretacji uwzględniającej właściwy kontekst kulturowy następujące kluczowe zjawiska z zakresu kultury materialnej w starożytności:
a)
greckie malarstwo wazowe (style w malarstwie wazowym: czarnofigurowy, czerwonofigurowy; dominujące tematy w malarstwie wazowym),
b)
kluczowe postacie i dzieła rzeźby greckiej: Fidiasz (dekoracja Partenonu, Zeus Olimpijski, Atena Parthenos), Poliklet (Doryforos), Myron (Dyskobol), Praksyteles (Wenus z Knidos), Lizyp (Apoksyomenos, portrety Aleksandra Wielkiego); Wenus z Milo, Grupa Laokoona,
c)
architektura grecka: porządki architektoniczne (dorycki, joński, koryncki), wybrane typy budowli i ich przeznaczenie (teatr, świątynia, stadion, stoa), najważniejsze budowle starożytnej Grecji: zabudowa Akropolu,
d)
architektura rzymska: wybrane typy budowli i ich przeznaczenie (amfiteatr, cyrk, stadion, termy, łuk triumfalny, akwedukt, willa rzymska, bazylika), najważniejsze budowle starożytnego Rzymu: Koloseum, kolumna Trajana, Forum Romanum, Panteon; Pompeje jako przykład miasta rzymskiego;
13)
potrafi scharakteryzować i poddać interpretacji uwzględniającej właściwy kontekst kulturowy następujące kluczowe zjawiska z zakresu życia publicznego i prywatnego w starożytnej Grecji i starożytnym Rzymie:
a)
sport i widowiska w Grecji i Rzymie: igrzyska w Olimpii, igrzyska gladiatorskie w Rzymie,
b)
życie domowe i rodzinne w Grecji (dom, rodzina, dzieci i edukacja) i Rzymie (dom, rodzina, dzieci i edukacja, imiona i nazwiska rzymskie, ubiór),
c)
życie społeczne i gospodarcze: miasto i wieś, drogi, handel; religie w świecie greckim i rzymskim; wyrocznie - Delfy, Sybilla; niewola i niewolnicy; fenomen prawa rzymskiego; kalendarz (łacińskie nazwy miesięcy i pojęcia: Kalendae, Nonae, Idus); armia grecka i rzymska; rozrywki;
14)
potrafi rozpoznać i poddać interpretacji w kontekście kultury greckiej i rzymskiej oraz kultur późniejszych następujące kluczowe zjawiska z zakresu tradycji antycznej i recepcji antyku:
a)
obecność tradycji greckiej i rzymskiej we współczesnym życiu publicznym i kulturalnym,
b)
przetworzenia motywów kulturowych greckich i rzymskich w kulturze późniejszej polskiej i światowej na płaszczyznach: literackiej, sztuk plastycznych, sztuk wizualnych.
1)
dostrzega znaczenie języka łacińskiego oraz kultury starożytnej Grecji i starożytnego Rzymu dla kultury polskiej, europejskiej i światowej;
2)
jest świadomy antycznych korzeni kultury polskiej, europejskiej i światowej;
3)
dzięki poznaniu źródeł kultury polskiej, europejskiej i światowej staje się jej świadomym odbiorcą i uczestnikiem.
1)
Cezar: Commentari de bello civili, Commentarii de bello Gallico;
2)
Cyceron: De amicitia, De senectute, Disputationes Tusculanae, In Catilinam, In Verrem, Pro Archia poeta;
3)
Hyginus: Fabulae;
4)
Liwiusz: Ab urbe condita (księga I);
5)
Nepos: De viris illustribus (Alkibiadees, Epaminondas, Hannibal, Temistokles);
6)
Seneka: Epistulae morales ad Lucillium.
Kanon tekstów zawiera listę autorów i dzieł zalecanych do wykorzystania w wybranych przez nauczyciela fragmentach, w postaci oryginalnej lub preparowanej. Nauczyciel w zależności od warunków organizacyjnych i potrzeb może dokonać wyboru jednego lub więcej spośród zalecanych tekstów. Wybrany fragment (w wersji oryginalnej lub preparowanej) nie powinien odbiegać pod względem gramatycznym, stylistycznym i leksykalnym od norm językowych łaciny klasycznej.
Kształcenie klasyczne ze względu na swoją specyfikę oraz wielowymiarowość nie poddaje się precyzyjnym podziałom i kwantyfikacji. Głównym założeniem kształcenia klasycznego realizowanego w ramach przedmiotu język łaciński i kultura antyczna (zakres podstawowy i rozszerzony) jest pogłębienie humanistycznej formacji ucznia i przygotowanie go do podjęcia studiów na kierunkach językowych, kulturowych i społecznych. W realizacji procesu dydaktycznego niezbędne jest więc wyodrębnienie treści z zakresu języka oraz treści kulturowych, przy czym podział ten nie może przebiegać linearnie, a treści językowe i kulturowe powinny wzajemnie się przenikać, dając uczniowi możliwość zapoznania się z najważniejszymi osiągnięciami grecko-rzymskiego antyku i ich recepcją w kulturze późniejszej. Ponadto zaleca się korelację treści nauczania z zakresu języka łacińskiego i kultury antycznej z innymi przedmiotami humanistycznymi (w szczególności z językiem polskim, historią, filozofią). Dla osiągnięcia zakładanych celów w podstawie programowej w zakresie przedmiotu język łaciński i kultura antyczna niezbędne jest stosowanie przez nauczycieli zróżnicowanych metod nauczania, technik i środków dydaktycznych, w tym szerokie zastosowanie technik multimedialnych, nowych technologii i narzędzi technologii informacyjno-komuniakcyjnych, co wymaga zapewnienia przez szkołę odpowiednich warunków realizacji procesu dydaktycznego (sali wyposażonej w rzutnik multimedialny i komputer ze stałym łączem internetowym, dostępu do słowników łacińsko-polskich i innych materiałów pomocniczych itp.). Wszystkie te działania powinny służyć rozwijaniu u uczniów świadomości znaczenia języka łacińskiego i kultury antycznej w różnych dziedzinach współczesnej kultury i nauki.