Celem edukacji kaszubskiej jest kształtowanie i rozwój językowej, kulturowej oraz tożsamościowej świadomości młodego człowieka w jego relacjach z regionem, państwem, Europą i światem. Istotnym zadaniem jest rozwijanie w uczniach ciekawości, otwartości i szacunku dla innych kultur.
Podstawa programowa w zakresie przedmiotu język regionalny - język kaszubski umożliwia rozwój młodzieży na wielu płaszczyznach: w zakresie świadomości i tożsamości regionalnej oraz etnicznej, języka i kultury. Przewiduje ona znaczne poszerzenie wiedzy o regionie i aktywne uczestnictwo w życiu społecznym.
Zadaniem nauczyciela jest motywowanie ucznia do poznawania literatury regionalnej i innych tekstów kultury, zdobywania wiedzy o regionie oraz rozwijania sprawności językowych w zakresie języka kaszubskiego, a ponadto stosowanie szeroko pojętej indywidualizacji nauczania w wyrównywaniu kompetencji językowych uczniów.
Dla osiągnięcia celów ważna jest szeroko pojęta współpraca ze środowiskiem lokalnym i regionalnym.
Zakres podstawowy i rozszerzony
1.
Rozumienie znaczenia literatury i kultury w kształtowaniu poczucia tożsamości regionalnej.
2.
Pogłębianie znajomości literatury, języka, historii i kultury regionu.
3.
Przygotowanie do świadomego uczestnictwa w życiu społeczności lokalnej.
1.
Kształcenie umiejętności posługiwania się leksykalnymi zasobami języka.
2.
Świadome wykorzystanie języka regionalnego do wzmacniania poczucia tożsamości i uczestnictwa w życiu wspólnoty regionalnej.
3.
Pogłębianie wiedzy na temat zagadnień z zakresu nauki o języku.
4.
Wzbogacanie umiejętności komunikacyjnych, wykorzystywanie języka kaszubskiego w różnych sytuacjach.
5.
Stosowanie szeroko pojętej indywidualizacji nauczania w wyrównywaniu kompetencji językowych uczniów.
6.
Wyrabianie szacunku do lokalnych odmian języka regionalnego.
1.
Poznawanie i poszerzanie zakresu znajomości literatury kaszubskiej.
2.
Kształcenie umiejętności analizy i interpretacji dzieł literackich oraz innych tekstów kultury.
3.
Kształtowanie umiejętności świadomego uczestniczenia w kulturze: regionalnej, polskiej, europejskiej i światowej.
4.
Kształcenie szacunku dla kultury własnej i innych.
5.
Rozwijanie zainteresowania kulturą w środowisku lokalnym i rozwijanie potrzeby uczestnictwa w wydarzeniach kulturalnych.
1.
Rozwijanie umiejętności wypowiadania się w języku kaszubskim w różnych formach wypowiedzi ustnych i pisemnych.
2.
Szerokie wykorzystywanie kompetencji językowych w różnych sytuacjach.
3.
Doskonalenie umiejętności wyrażania własnych sądów, poglądów i opinii.
1)
analizuje różne wzorce postaw i w ich kontekście kształtuje swoją tożsamość;
2)
rozumie tematy, motywy, toposy charakterystyczne dla literatury kaszubskiej;
3)
rozumie kontekst kulturowy poznawanych utworów literackich;
4)
dostrzega korzyści wynikające z wzajemnego przenikania się kultur;
5)
dostrzega wartości tkwiące w szeroko pojętym nazewnictwie regionalnym.
1)
wykazuje się wiedzą z zakresu fonetyki, fleksji, słowotwórstwa i składni;
2)
odnosi się z szacunkiem do lokalnych odmian języka regionalnego;
3)
stosuje w tekście zasady ortografii i interpunkcji.
1)
wie, że język jest systemem znaków, a komunikacja odbywa się na poziomie werbalnym i niewerbalnym;
2)
rozpoznaje wyrazy wieloznaczne i rozumie ich znaczenia w tekście;
3)
rozumie pojęcie stylu i potrafi rozpoznać różne jego rodzaje;
4)
rozpoznaje funkcje języka w tekście;
5)
rozpoznaje różne typy słownictwa (np. neologizmy, eufemizmy, wulgaryzmy).
1)
posługuje się literacką odmianą języka w piśmie oraz literacką lub lokalną odmianą w mowie;
2)
stosuje poprawne formy wyrazów w komunikowaniu się za pomocą środków elektronicznych;
3)
świadomie korzysta z zasobów Internetu oraz krytycznie ocenia ich wartość;
4)
rozróżnia pojęcia błędu językowego i innowacji językowej, poprawności i stosowności wypowiedzi;
5)
czerpie dodatkowe informacje z przypisu i innych treści towarzyszących tekstowi;
6)
stosuje zasady etyki i etykiety językowej, wie, w jaki sposób zwracać się do rozmówcy w zależności od sytuacji i relacji z rozmówcą.
1)
rozpoznaje charakterystyczne cechy stylu danego tekstu;
2)
odczytuje sens tekstu (np. znaczenia wyrazów, związków frazeologicznych, zdań, grup zdań porządkowanych w akapicie), potrafi wydzielić jego fragmenty i objaśnić ich sens oraz funkcję na tle całości;
3)
odczytuje sens tekstów artystycznych, publicystycznych; popularnonaukowych, prasowych;
4)
rozpoznaje gatunki publicystyczne, prasowe, radiowe i telewizyjne.
1)
rozpoznaje rodzaje i gatunki literackie, potrafi wymienić ich cechy;
2)
rozpoznaje zastosowane w utworze językowe środki wyrazu artystycznego oraz inne wyznaczniki poetyki danego utworu i określa ich funkcje;
3)
rozpoznaje w utworze sposoby kreowania bohatera i świata przedstawionego;
4)
rozpoznaje podstawowe motywy i toposy (np. ojczyzny, poety, matki, ziemi, wędrówki, inne) oraz ich funkcje w utworze;
5)
wykorzystuje w interpretacji elementy znaczące dla odczytania sensu utworu (tytuł, podtytuł, puenta, kompozycja, słowa klucze, motto);
6)
wykorzystuje w interpretacji utworu konteksty: literacki, kulturowy, filozoficzny, biograficzny, historyczny;
7)
dostrzega obecne w utworach literackich oraz innych tekstach kultury wartości regionalne, narodowe i uniwersalne.
1)
interpretuje dzieła sztuki;
2)
określa wartości poznawanych tekstów kultury;
3)
rozumie specyfikę różnych przekazów artystycznych, potrafi nazwać ich tworzywo.
1)
tworzy samodzielną wypowiedź argumentacyjną według podstawowych zasad logiki i retoryki;
2)
wypowiada się na tematy poruszane w toku edukacji;
3)
publicznie wygłasza przygotowaną przez siebie wypowiedź.
1)
hierarchizuje informacje zawarte w tekście;
2)
tworzy tekst własny, stosując adekwatną do tematu formę wypowiedzi;
3)
opracowuje redakcyjnie własny tekst;
4)
wykonuje różne działania na tekście (np. streszcza, parafrazuje, sporządza konspekt, cytuje, sporządza przypisy, dokonuje przekładu);
5)
uwzględnia w interpretacji potrzebne konteksty, np. biograficzny, historyczny.
I.
Świadomość własnego dziedzictwa regionalnego. Uczeń: spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego, a ponadto:
1)
rozpoznaje w tekstach kultury różne problemy związane z życiem społeczności posługującej się językiem regionalnym kaszubskim;
2)
rozpoznaje i rozumie wzajemne wpływy języków na siebie;
3)
ma świadomość współistnienia różnych kultur;
4)
poznaje kaszubskie zabytki językowe.
1.
Gramatyka. Uczeń: spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego
1)
rozpoznaje i nazywa wybrane cechy języka kaszubskiego;
2)
sytuuje język kaszubski na tle innych języków.
3.
Komunikacja językowa i kultura języka. Uczeń: spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego, a ponadto rozróżnia i omawia na wybranych przykładach funkcje języka - poznawczą (kategoryzowanie świata), komunikacyjną (tworzenie wypowiedzi i stosowanie języka w aktach komunikacji) oraz społeczną (jednoczenie grupy i budowanie tożsamości zbiorowej - regionalnej, środowiskowej, narodowej).
4.
Odbiór przekazu językowego. Uczeń: spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego, a ponadto:
1)
dokonuje logicznego streszczenia tekstu argumentacyjnego (wyróżniając kluczowe pojęcia, twierdzenia i sposób ich uzasadnienia);
2)
rozpoznaje wypowiedź argumentacyjną, wskazuje tezę, argumenty i wnioski.
1.
Analiza i interpretacja utworów literackich. Uczeń: spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego, a ponadto:
1)
dostrzega estetyczne wartości utworu literackiego;
2)
przeprowadza interpretację porównawczą utworów literackich;
3)
w interpretacji tekstów wykorzystuje wiedzę o ich cechach gatunkowych;
4)
przyporządkowuje poznane utwory do określonych grup literackich (np. Młodokaszubi, Zrzeszeńcy).
spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego.
1)
stawia tezę lub hipotezę, dobiera argumenty, porządkuje je, hierarchizuje, dokonuje ich selekcji pod względem użyteczności wypowiedzi, podsumowuje, dobiera przykłady ilustrujące wywód myślowy, przeprowadza prawidłowe wnioskowanie;
2)
przygotowuje wypowiedź (analizuje temat, dostosowuje do niego formę wypowiedzi, sporządza plan wypowiedzi).
1)
tworzy dłuższy tekst pisany (rozprawka, referat, interpretacja utworu literackiego lub fragmentu) zgodnie z podstawowymi regułami jego organizacji, przestrzegając zasad spójności znaczeniowej i logicznej;
2)
tworzy samodzielną wypowiedź argumentacyjną według podstawowych zasad logiki i retoryki (stawia tezę lub hipotezę, dobiera argumenty, porządkuje je, hierarchizuje, dokonuje ich selekcji pod względem użyteczności wypowiedzi, podsumowuje, dobiera przykłady ilustrujące wywód myślowy, przeprowadza prawidłowe wnioskowanie).
1)
Alojzy Budzisz, Dokôzë (wybrane utwory lub fragmenty);
2)
Florian Ceynowa, Rozmòwa Pòlôcha z Kaszëbą (całość);
3)
Hieronim Derdowski, Ò panu Czôrlińsczim, co do Pùcka pò sécë jachôł (całość);
4)
Jan Drzeżdżon, Twarz Smętka (fragmenty);
5)
Stanisław Janke, Psë (całość);
6)
Aleksander Labuda, Guczów Mack gôdô (wybrane felietony);
7)
Anna Łajming, Czterolistna koniczyna (wybrane opowiadania lub fragmenty); Dzieciństwo, Młodość (wybrane fragmenty);
8)
Aleksander Majkowski, Żëcé i przigòdë Remùsa (całość);
9)
Jan Walkusz, Sztrądã słowa (fragmenty);
10)
oraz inne teksty wybrane przez nauczyciela i uczniów.
Poezja - wybór wierszy następujących poetów: Stefan Bieszk, Ida Czaja, Jan Drzeżdżon, Henryk Hewelt, Leon Heyke, Stanisław Janke, Jan Karnowski, Aleksander Labuda, Jaromira Labuda, Aleksander Majkowski, Krystyna Muza, Alojzy Nagel, Antoni Pepliński, Franciszek Sędzicki, Jerzy Stachurski, Bożena Szymańska-Ugowska, Jan Trepczyk oraz inne utwory wybrane przez nauczyciela i uczniów.
1)
wybrane dramaty w całości lub fragmentach, np. Jana Karnowskiego (Scynanié kani - całość) oraz Jana Rompskiego (Òżniwinë - całość, Jô chcã na swiat - całość);
2)
Bernard Sychta, Hanka sã żeni (całość), inny dramat we fragmentach. Przekłady: tłumaczenia literatury polskiej i światowej na język kaszubski (wybrane utwory lub ich fragmenty).
Inne propozycje literackie inspirowane tematyką kaszubską.
Podstawa programowa w zakresie przedmiotu język regionalny - język kaszubski obejmuje podstawowy i rozszerzony zakres nauczania tego przedmiotu. Kształcenie w obu tych zakresach powinno być realizowane przy użyciu różnorodnych metod.
Edukacja kaszubska powinna być realizowana w szkole i poza szkołą. Ważne jest wprowadzenie elementów historii, geografii, przyrody i kultury regionu w obręb treści nauczanych na języku kaszubskim, co powinno być realizowane głównie poprzez uczestnictwo w życiu kulturalnym Kaszub oraz na podstawie literatury.
Należy zadbać o to, aby wykorzystywane w procesie edukacyjnym teksty miały standaryzowaną pisownię.
Znajomość i rozumienie elementarnych treści kulturowych, społeczno-historycznych i przyrodniczo-geograficznych związanych z Kaszubami i Pomorzem, umiejętność funkcjonowania we wspólnocie kaszubskiej i pomorskiej stosownie do roli społecznej ucznia nabywane są w czasie lekcji, wycieczek, spotkań z ciekawymi ludźmi oraz warsztatów i projektów edukacyjnych. W procesie nauczania są wykorzystywane cyfrowe narzędzia oraz zasoby edukacyjne dostępne w Internecie.