Zło, czyli co?
Skąd zło?
Pytanie o źródło zła we wszechświecie jest jednym z najważniejszych i najbardziej intrygujących zagadnień filozoficznych. Nurtuje nas zwłaszcza wtedy, gdy przyjmujemy, iż istnieje wszechmocny Bóg, stwórca świata. Czy obecność zła nie wyklucza Jego dobroci? Nie urąga Jego wszechmocy? Św. Augustyn widzi możliwość pogodzenia zła z Bożą dobrocią oraz z pięknem i doskonałością świata, który jako dzieło Boga nie może nie być dobry. Próbując określić naturę zła, przeciwstawia się manicheizmowimanicheizmowi.
Manichejczycy twierdzili, iż całym wszechświatem rządzą dwie potężne i równorzędne boskie siły: Dobro i Zło. Wcielają się one w osobę Boga i Szatana. Szatan wcale nie ma mniejszej mocy niż Bóg, od wieków też toczy z Bogiem walkę, w której do końca nie wiadomo, kto zwycięży i czyja siła ma większą potęgę. U Augustyna zło absolutne nie istnieje. Tylko dobro ma naturę absolutuabsolutu. Doskonałe dobro to Bóg. Czym jest więc zło, którego obecność Augustyn dostrzegał z tak przemożną ostrością? Idąc za Plotynem, filozof uznał, że zło jest brakiem dobra. Nie jest dziełem Boga, który tworzy tylko rzeczy dobre, lecz dziełem wolnych istot. Augustyn wyjaśnia:
[...] przyczyną otaczających nas rzeczy dobrych jest jedynie dobroć Boga, złych zaś wola zmiennego dobra, najpierw anioła, następnie człowieka, od niezmiennego dobra odstępująca.
Zło bierze się więc z natury stworzeń – człowieka i szatana, posiadających wolną wolę. Czynią one źle, gdy odwracają się od wyższych dóbr i Boga, a zwracają się ku dobrom przemijającym i niepewnym. Zło wpisuje się jednak w dobro świata i stanowi element jego harmonii: Bóg dopuszcza zło ze względu na większe dobro, jakim jest wolna wola człowieka.
Czy jednak Bóg, stwarzając byty wyposażone w wolną wolę, nie jest sam przyczyną zła?
To pytanie stawia rozmówca Augustyna – Ewodiusz:
Zgadzam się, że wszystkie grzechy zawierają się w tym jednym rodzaju zła. W odwróceniu się od dóbr boskich, prawdziwie trwałych, ku zmiennym i niepewnym. [...] Wydaje mi się również, że widzę ostateczne wyjaśnienie zagadnienia [...], skąd pochodzą nasze złe czyny. Jeśli się nie mylę, źródłem ich jest decyzja wolnej woli. […]. Lecz pytam, czy Stwórca powinien był dać nam samą wolną wolę, której, jak widzimy, zawdzięczamy to, że możemy grzeszyć. Przecież zdaje się, że nie posiadając jej, nie bylibyśmy zgrzeszyli. I zachodzi obawa, żeby w ten sposób Bóg nie okazał się w naszym mniemaniu sprawcą ludzkich złych czynów.
Bóg nie ma wpływu na zło: źródłem zła jest wolna wola człowieka i to człowiek ponosi całą odpowiedzialność za grzech. Oczywiście wszechmocny Bóg mógłby ludzką wolność ograniczyć i uczynić nas posłusznymi wykonawcami dobra, możemy powiedzieć ostrzej: niewolnikami dobra. Jednak właśnie tego zrobić nie chciał, uznając, iż wolna wola jest elementem ludzkiej doskonałości, przypominającym wolność samego Stwórcy. Dzięki niej stajemy się niezależnymi twórcami samych siebie: możemy przylgnąć do Boga bądź się od niego odwrócić i grzeszyć.
Wykłada dr Tomasz Mazur.
Film dostępny pod adresem /preview/resource/R2o1jA9TTQpls
Wykłada dr Tomasz Mazur.
Nagranie filmowe lekcji pod tytułem Święty Augustyn — problem zła.
Augustyn uważał, że pelagianie prowadzą wierzących do piekła.taknie
Herezją pelagian jest twierdzenie, że człowiek nie może być zbawiony już za życia.taknie
Herezją pelagian jest twierdzenie, że człowiek może być pewien zbawienia za już za życia.taknie
Herezja pelagian wynika z zaprzeczenia dogmatowi o wszechmocy Boga. Zbawienie nie może być pewne, jako nagroda otrzymana już za życia, za życie w zgodzie z przykazaniami.taknie
Zbawienie jest pewne dla chrześcijan.taknie
Pelagianie dowodzą, że można wymusić na Bogu zbawienie.taknie
Augustyn twierdził, że zło jest jedynie brakiem dobra. Ta definicja ma za zadanie tłumaczyć wszystkie sytuacje, w których mamy do czynienia ze złem. Zbierze argumenty na potwierdzenie tej tezy, a także na jej zaprzeczenie.
Jeśli chcesz wiedzieć trochę więcej...
Słownik
(z łac. absolutus – niezależny, doskonały, zupełny, bezwzględny) termin „absolut” wprowadził do filozofii Plotyn na oznaczenie Jedni, lecz nie był on jedynym twórcą filozoficznej koncepcji absolutu; już u jońskich filozofów przyrody pojawia się idea absolutu: jest nim zasada (arché) i pierwsza przyczyna bytu; koncepcja absolutu jako pierwotnej i podstawowej rzeczywistości, będącej zasadniczym czynnikiem świata, występuje też u Arystotelesa (Nieruchomy Poruszyciel); myśliciele chrześcijańscy absolut utożsamiali z Bogiem osobowym, a w filozofii nowożytnej i współczesnej pojmowano go nieraz jako byt pozaosobowy, np. według Spinozy była nim absolutna substancja, a według Hegla – absolutny duch
system religijno‑filozoficzny powstały w Persji, uznający za zasadę bytu dwa przeciwstawne pierwiastki: światło i dobro oraz ciemność i zło