Kierunek Średniowiecze
Mistycyzm był w średniowiecznej filozofii drugim, obok scholastyki, ważnym nurtem. Oba dążyły do poznania prawd nadprzyrodzonych, ale jeśli scholastyka szukała ich poprzez rozum, mistycyzm widział drogę w kontemplacji i uczuciach.
Wyjaśnij własnymi słowami, czym jest doświadczenie mistyczne?
Słowo „mistyka”(od gr. mystikós - tajemny) na ogół nam się kojarzy z religią, a nie filozofią, ze stanem, w którym człowiek osiąga bezpośrednie przeżycie łączności z Bogiem. Powiązanie mistyki z filozofią może tym bardziej dziwić, że mistyka w swej czysto religijnej postaci opiera się na duchowym doświadczeniu (modlitwie i kontemplacji) i pomija rozumową abstrakcję. Jednakże w średniowieczu oprócz mistyki tego rodzaju, czyli tzw. mistyki ascetycznej, uprawiano również mistykę spekulatywnąspekulatywną, zwaną mistycyzmem.
Nurt ten rozwinął się w XII w., a jego zwolennicy zajmowali się zarówno praktykowaniem, jak i teorią mistyki: nie tylko dążyli do bezpośredniego obcowania z Bogiem, lecz także szukali teoretycznych uzasadnień dla swych usiłowań. Jedni w opozycji do scholastykischolastyki próbowali wykazać, że Boga można poznać wyłącznie poprzez stany mistyczne (św. Bernard, 1091–1153), drudzy dążąc do syntezy mistyki i scholastycznej filozofii, drogi do poznania Boga szukali zarówno w wierze i objawieniu, jak i rozumie (Hugon ze św. Wiktora, 1096–1141).
W XIV w. mistycyzm najmocniej rozwijał się w Niemczech, a jednym z głównych przedstawicieli mistyki tego okresu był Jan Eckhart.
Dusza ludzka poznająca BogaNie wychodź na świat, wróć do siebie samego. We wnętrzu człowieka mieszka prawda.
Źródło: Św. Augustyn, Dusza ludzka poznająca Boga, [w:] tegoż, Państwo Boże.
Słowa św. Augustyna z Hippony i stanowią fundamentalną myśl chrześcijańskiej filozofii i duchowości, wzywającą do introspekcji, odnalezienia Boga i prawdy w głębi własnej duszy, a nie w zewnętrznych, przemijających rzeczach.
Czy doświadczenie mistyczne może zbliżyć nas do prawdy?
W wielu kulturach w praktyce życia religijnego występuje mistyka (gr. myein: zamknąć oczy i usta, oraz mystika : nauki tajemne). W ogólnym rozumieniu jest to „tajemnica” (misterium) niepoznawalnego Boga; w mistyce człowiek szuka bezpośredniego przeżycia jedności z Bogiem. Można dochodzić do niej w sposób zmysłowy, emocjonalny (Bernard z Clairvaux 1091 - 1153) albo intelektualny czy spekulatywny (Mistrz Eckhart).
W średniowieczu powstał nurt mistyki tzw. spekulatywnej (intelektualnej) – jej przedstawiciele szukali filozoficznej wykładni dla dążenia do poznania Boga w mistycznym akcie kontemplacji. Mistrz Eckhart, główny przedstawiciel niemieckiego mistycyzmu IV wieku, twierdził, że człowiek może obcować z Bogiem bezpośrednio i kontemplacja jest najwyższym ludzkim celem.
Jej warunkiem miało być odwrócenie się od zewnętrznego świata i koncentracja na wnętrzu własnej duszy – na jej dnie można było odnaleźć Boga. Nauczał, że świat materialny w oderwaniu od Boga jest nicością, bo to Bóg stwarza byt wszystkich rzeczy. On sam jest bytem, lecz przede wszystkim poznaniem i myśleniem.
Tradycja arabska przechowała scenę, w której mistyk Abul Khain rozmawia z filozofem Ali Seeną. Na zakończenie wymiany zdań filozof powiedział: „Wszystko, co on widzi, ja wiem”, a mistyk dodał: „Wszystko, co on wie, ja widzę”. (Emerson 2017, s. 79).
Wskaż różnice pomiędzy mistycyzmem i mistyką.
Wykłada dr Tomasz Mazur.
Film dostępny pod adresem /preview/resource/ROzxPCV9hZbxX
Wykłada dr Tomasz Mazur.
Nagranie filmowe lekcji pod tytułem Mistrz Eckhart: mistyka spekulatywna.
Co oznacza, według Eckharta, że Bóg emanuje z siebie trzy postacie?
Na czym polega panteizm w filozofii Eckharta i z jakich źródeł filozoficznych się wywodzi?
Mistrz Eckhart, choć do się nie przyznawał, to podkreślając obecność Boga w duszy i twierdząc, że „dno” duszy jest identyczne z Bogiem, faktycznie głosił pogląd panteistyczny. Inspiracją do takiego ujmowania rzeczywistości była dla mistyka m.in. myśl Jana Szkota Eriugeny, irlandzkiego filozofa z IX w. Eriugena, twórca systemu chrześcijańskiego w duchu neoplatońskim, twierdził, że świat powstał w procesie emanacji: Bóg, stwarzając rzeczywistość, wydał z siebie to, co w nim samym było zawarte, jest więc „wszystkim we wszystkim”. Eriugena, choć konsekwentnym panteistą nie był, jako panteista był postrzegany i jako panteista wywarł wpływ na mistycyzm średniowieczny.
Mistycyzm Eckharta oddziałał na różne kierunki mistyki religijnej zarówno w średniowieczu, jak i w późniejszym okresie. Jego kontynuatorem był Mikołaj z KuzyMikołaj z Kuzy i inni mistycy niemieccy, których wpływ możemy odnaleźć w klasycznej filozofii niemieckiej, np. u GeorgaGeorgaHeglaHegla. Nie bez znaczenia okazał się także średniowieczny panteizm: myśl panteistyczna - podjęta w renesansie przez Giordana BrunaGiordana Bruna - osiągnie swój szczyt w wieku XVII w filozofii Barucha SpinozyBarucha Spinozy.
Słownik
(łac. contemplatio — przypatrywanie się) sposób aktywności poznawczej realizowanej poprzez skupienie, pogrążenie się w myślach, uważna obserwacja, w mistyce środek najdoskonalszego poznania lub najwyższy rodzaj poznania
(gr. pan – wszystko, theos - bóg) pogląd, który odrzuca istnienie bóstwa osobowego i głosi, że boskość jest tożsama z przyrodą lub istnieje w przyrodzie immanentnie, tkwiąc wewnątrz każdego ze stworzeń
(łac. schola - szkoła), kierunek w średniowiecznej filozofii chrześcijańskiej, dążący do rozumowego uzasadniania wiary i dogmatów religijnych bez konieczności odwoływania się do doświadczenia; kierunek ten był związany z nurtem uniwersyteckim
(od łac. speculatio - wypatrywanie, rozmyślanie) tzn. oparty na myśleniu abstrakcyjnym, dociekaniach teoretycznych